Patrystyczna koncepcja wychowania

Pedagogika chrześcijańska (ćwiczenia)

Ojcowie Kościoła

• Byli to pisarze i teologowie wczesnego chrześcijaństwa, w epoce, która nastąpiła po Ojcach Apostolskich i trwała aż do VIII wieku

• W starożytności popularne było utożsamianie ojcostwa duchowego z nauczaniem. W przekonaniu pierwszych chrześcijan biskup był nauczycielem zasad wiary, stąd jemu przede wszystkim przysługiwał ten zaszczytny tytuł. Później określenie Ojcowie Kościoła związano z pisarzami o niekwestionowanej wiedzy, świętym życiu i zaaprobowanych przez Kościół świadków nauki o wierze

Ojcowie Kościoła

• Kościół wyodrębnił Ojców Kościoła na podstawie czterech kryteriów:

        *  działalność we wczesnym okresie chrześcijaństwa (antiquitas),
     *  głoszenie prawowiernej nauki (doctrina ortodoxa),
     *  świętość życia (sanctitas vitae),
     *  powszechne uznanie przez Kościół (approbatio ecclesiae).

Bazyli Wielki - biskup Kapadocji

• zwany Bazylim z Cezarei

• ur. w 329, zm. 1 stycznia 379 r.

• mówiąc o wychowaniu dziecka przekazywał to, co sam przeżył jako dziecko wychowując się w wielodzietnej chrześcijańskiej rodzinie.

• W Annesis założył szkołę dla dzieci i młodzieży w formie „nowicjatu”

Bazyli Wielki - biskup Kapadocji

• Autor mowy do młodzieży „O pożytku z czytania klasycznych dzieł pogańskich”

• Liczne podpowiedzi dotyczące wychowania znajdujemy w homiliach, komentarzach, listach i regułach moralnych.

Bazyli Wielki - podstawowe założenia

• Obowiązek wychowywania dzieci, w pierwszym rzędzie ciąży na rodzicach,

• Nauczyciel porównany jest do duchowej matki, która przez przekazywanie wiadomości kształtuje jakby w swoim łonie duszę dziecka.

Bazyli Wielki - podstawowe założenia

• Wychowanie dziecka należy rozpocząć jak najwcześniej, wówczas dusza dziecka jest jeszcze niezapisana, chłonna, łatwa do kształtowania.

• W wychowaniu należy stosować kary (nawet cielesne)

• Za wychowanie rodzicom należy się wdzięczność od dzieci.

Bazyli Wielki - cel i droga wychowania

• Celem wychowania jest uczynienie wychowanka takim, by był zdolny osiągnąć swój cel ostateczny - drugie życie po śmierci.

• Bezpośrednim celem wychowania jest wypracowanie w duszy dziecka takich cnót, które by mu ułatwiły powrót do pierwotnej, nieskażonej grzechem natury, do przywrócenia równowagi wewnętrznej, wykorzenienia z grzechów, do nawiązania trwałej relacji z Bogiem.

• Cel wychowania osiąga się przez umartwienia, wyrzeczenia, panowanie nad sobą.

Św. Hieronim

• urodził się ok. 345 r., zmarł osamotniony 30 września 419 lub 420 r.

• Zasłynął ze wskazówek na temat wychowania dziewcząt, które zawarł w dwóch listach:

• Do Lety o wychowaniu małej Pauli

• Do Gaudencjusza o wychowaniu jego córeczki Pakatuli

Św. Hieronim - podstawowe założenia

• Rodzina jest pierwszym środowiskiem wychowawczym, (zwrócenie uwagi na rolę całej rodziny w wychowaniu - zarówno bliższej jak i dalszej).

• Wychowawca powinien być zawsze bardzo starannie dobrany do wieku dziecka, o wysokich kwalifikacjach moralnych i nienagannym zachowaniu.

• Główne metody wychowawcze:

• Chronić dzieci przed źródłem zła,

• Zło dobrem zwyciężać.

Św. Hieronim - wychowanie intelektualne

W wychowaniu intelektualnym wyróżnił 2 okresy:

• Do 7r. rodzice powinni troszczyć się o poprawność i piękno mowy oraz naukę czytania i pisania,

• Od 8 roku życia nauka psałterza, Pisma Świętego i ściśle wskazanego kanonu lektur,

• W każdym wieku wskazanie na ogromą wartość pracy

Św. Hieronim - wychowanie moralno - ascetyczne

Przestrzeganie określonych zakazów lub nakazów, które miały uchronić wychowankę przed zepsuciem moralnym,

Zalecanie odpowiedniego odżywiania i należytej higieny

Odpowiedni dobór towarzystwa

Zalecanie bezpośredniego kontaktu dziecka z Pismem Świętym pod kierunkiem rodziców i wychowawców.

Zwrócenie uwagi na kształtowanie skromności w zachowaniu i ubiorze.

POŚWIĘCONA BOGU

• Musi mieć wyrobioną bojaźń boża

• Nie można znać brzydkich słów oni pieśni świeckich

• Powinna w zabawie poznawać litery

• Powinna być zachęcana do czytania Biblii

• Nie powinna używać kolczyków, kosmetyków

• Nie powinna nosić powłóczystych szat

• Powinna we wszystkim naśladować NMP

• Należy od dziewcząt odsuwać mężczyzn

• Nie powinna nigdy wychodzić z domu sama

• Jeśli ma koleżanki to powinne być one podobne do niej

• Powinny jeść jarskie dania

• W łaźni nie powinna być z zamężnymi kobietami

• Jeśli czyta do poduszki powinna czytać dzieła pobożne

PANNA ŚWIECKA

• Powinna się uczyć, czcić dziadków

• Nie powinna wychodzić z domu sama i być sama

• Nie powinna pić wina w nadmiarze

• Winna się uczyć tkania

• W wieku 13 lat-powinno się jej znaleźć stałego mężczyznę

Św. Ambroży

• Ambrosius Aurelius (ur. ok.339 r. w Trewirze, zm. 4 kwietnia 397r.

w Mediolanie) - święty, biskup Mediolanu, ojciec i doktor Koscioła

Św. Ambroży - Proces nauczania:

• Do właściwego zrozumienia nauki Bożej konieczne jest studium Pisma Świętego i udział w liturgii,

• Pismo Święte jest podstawą codziennego samokształcenia i samodoskonalenia.

W procesie nauczania bardzo ważną rolę odgrywa proces poznania - uczeń nie tyle ma przyjmować głoszoną naukę w sposób bezmyślny, ale powinien we wszystkim doszukiwać się prawdy i starać się ją zrozumieć.

Św. Ambroży - Rola nauczyciela:

• Nauczyciel nigdy nie może sam przestać się uczyć, musi ciągle sam na nowo zdobywać wiedzę, by móc przekazywać ją swoim uczniom

• W wychowaniu bardzo ważną rolę odgrywa przykład wychowawcy.

• Postulował zachowanie zdrowej równowagi pomiędzy tym co ludzkie i tym co boskie.

• Wymagania stawiane uczniowi nigdy nie mogą wykraczać poza możliwości jego natury.

Św. Ambroży - metody

• W pracy nauczjąco - wychowawczej stosował:

• metodę narratywno-udytywną, zakazał słuchaczom robienia notatek, należało go uważnie słuchać i zapamiętywać,

• metodę historyczno - indukcyjną, podstawą nauczania były teksty biblijne

• w wychowaniu chodziło mu o formowanie osobowości

• starał się pokazać jak bardzo poznanie religii chrześcijańskiej pomaga w codziennym życiu

Św. Ambroży - metody

• Pracę nauczyciela i duszpasterza traktował jako pracę przygotowującą grunt, w którym zakiełkuje źródło prawdy i umiłowanie poznawania,

• Brał pod uwagę zdolności intelektualne uczniów, środowisko z jakiego pochodzili, ich mentalność i stopień zaawansowania w kształceniu,

• Dążył do kształtowania dynamicznego środowiska ludzi doskonalących się duchowo, którzy z kolei będą wywierali wpływ na innych wiernych.

Klemens Aleksandryjski

właściwie Titus Flavius Clemens (ur. prawdopodobnie 150 - zm. ok. 212) - piszący po grecku pisarz i teolog chrześcijański, kapłan, Ojciec Kościoła.

• Główne dzieła o wychowaniu:

Pedagog, Kobierce

Klemens Aleksandryjski - założenia pedagogiczne

• Założenia pedagogiczne grupuje według 5 zagadnień tematycznych:

• Wychowanków

• Wychowawców

• Procesie prowadzenia, tj. o metodzie

• Programie formacji intelektualnej i moralnej

• O celu całego procesu formacyjnego.

Klemens Aleksandryjski - wychowanek

• Wychowankami szkoły Boskiego Logosu są wszyscy ci, którzy przynależą do Ludu Bożego, niezależnie od grupy wiekowej.

• Ze względu na stopień zaawansowania w procesie doskonalenia wychowankowie mogą być zaszeregowani do trzech grup:

• Grzesznicy o zatwardziałych sercach, zniewoleni przez grzech „niewolnicy”

• Średnio zaawansowani, porzucili grzeszne nałogi i ćwiczą się w cnotach „wierni słudzy”

• „Przyjaciele Chrystusa”, którzy przez doskonałą miłość upodobnili się do Boga

Klemens Aleksandryjski - wychowawca

• Wychowawca - Słowo Ojca, Syn Boży, Boski Pedagog:

• Lekarz - wyprowadza grzeszników z niewoli grzechu,

• Wychowawca - ćwiczy wierne sługi w cnocie

• Nauczyciel - poucza treścią tajemnic ludzi dojrzałych.

Klemens Aleksandryjski - Metody Bożej Pedagogii

Wobec ludzi zatwardziałego serca - stosuje kary i nagany, bądź zachęty i rady.

Wobec wiernych sług środkiem motywującym dobre postępowanie jest idea posłuszeństwa oparta na autorytecie doskonałego Pedagoga

Wobec Przyjaciół Boga motywującą do działania jest miłość doskonała.

Klemens Aleksandryjski - Program formacji intelektualnej i moralnej:

• Formacja intelektualna:

• Wykształcenie ogólne

• Filozofia

• Mądrość

• Poznanie mistyczne

- Formacja moralna:

• Posłuszeństwo przykazaniom oparte na bojaźni Bożej,

• Powściągliwość oparta na nadziei

• Ćwiczenie się w dobrym oparte na naśladowaniu dobroci Boga

• Pełne zespolenie woli z wolą Bożą - Mądrość gnostyczna

Bibliografia:

• G. Groppo, Wychowanie mądrościowe objawione w tradycji Kościoła, w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka. Zagadnienia Wybrane, Stalowa Wola 1999, s. 167-182.

• S. Longosz, Rodzinne wychowanie dziecka według św. Bazylego, w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka. Zagadnienia Wybrane, Stalowa Wola 1999, s. 299-312.

• A. Stępniewska, wychowanie rodzinne dziewcząt w pedagogice św. Hieronima, w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka. Zagadnienia Wybrane, Stalowa Wola 1999, s. 313-332.

• J. Pałucki, Św. Ambroży - Pedagog z Mediolanu, w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka. Zagadnienia Wybrane, Stalowa Wola 1999, s. 383-396.

• A. Maryniarczyk, O etosie nauczyciela w ujęciu św. Tomasza z Akwinu, w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka. Zagadnienia Wybrane, Stalowa Wola 1999, s.397-402.

• S. Pieszczoch, Patrologia, T. I i II, Gniezno 1994.