Patrystyczna koncepcja
wychowania
Pedagogika chrześcijańska
(ćwiczenia)
Patrystyczna koncepcja
wychowania
Pedagogika chrześcijańska
(ćwiczenia)
Ojcowie Kościoła
Byli to pisarze i teologowie wczesnego
chrześcijaństwa, w epoce, która nastąpiła po
Ojcach Apostolskich i trwała aż do VIII wieku
W starożytności popularne było utożsamianie
ojcostwa duchowego z nauczaniem.
W przekonaniu pierwszych chrześcijan
biskup był nauczycielem zasad wiary, stąd jemu
przede wszystkim przysługiwał ten zaszczytny
tytuł. Później określenie Ojcowie Kościoła
związano z pisarzami o niekwestionowanej
wiedzy, świętym życiu i zaaprobowanych przez
Kościół świadków nauki o wierze
Ojcowie Kościoła
Kościół wyodrębnił Ojców Kościoła na
podstawie czterech kryteriów:
* działalność we wczesnym
okresie chrześcijaństwa (antiquitas),
* głoszenie prawowiernej nauki
(doctrina ortodoxa),
* świętość życia (sanctitas vitae),
* powszechne uznanie przez
Kościół (approbatio ecclesiae).
Bazyli Wielki – biskup
Kapadocji
zwany Bazylim z Cezarei
ur. w 329, zm. 1 stycznia 379
r.
mówiąc o wychowaniu dziecka
przekazywał to, co sam
przeżył jako dziecko
wychowując się w
wielodzietnej chrześcijańskiej
rodzinie.
W Annesis założył szkołę dla
dzieci i młodzieży w formie
„nowicjatu”
Bazyli Wielki – biskup
Kapadocji
Autor mowy do młodzieży
„O pożytku z czytania
klasycznych dzieł pogańskich”
Liczne podpowiedzi dotyczące
wychowania znajdujemy
w homiliach, komentarzach,
listach i regułach moralnych.
Bazyli Wielki – podstawowe
założenia
Obowiązek wychowywania dzieci, w
pierwszym rzędzie ciąży na
rodzicach,
Nauczyciel porównany jest do
duchowej matki, która przez
przekazywanie wiadomości
kształtuje jakby w swoim łonie
duszę dziecka.
Bazyli Wielki – podstawowe
założenia
Wychowanie dziecka należy
rozpocząć jak najwcześniej,
wówczas dusza dziecka jest jeszcze
niezapisana, chłonna, łatwa do
kształtowania.
W wychowaniu należy stosować
kary (nawet cielesne)
Za wychowanie rodzicom należy się
wdzięczność od dzieci.
Bazyli Wielki – cel i droga
wychowania
Celem wychowania jest uczynienie wychowanka
takim, by był zdolny osiągnąć swój cel ostateczny –
drugie życie po śmierci.
Bezpośrednim celem wychowania jest wypracowanie
w duszy dziecka takich cnót, które by mu ułatwiły
powrót do pierwotnej, nieskażonej grzechem natury,
do przywrócenia równowagi wewnętrznej,
wykorzenienia z grzechów, do nawiązania trwałej
relacji z Bogiem.
Cel wychowania osiąga się przez umartwienia,
wyrzeczenia, panowanie nad sobą.
Św. Hieronim
urodził się ok. 345 r., zmarł
osamotniony 30 września
419 lub 420 r.
Zasłynął ze wskazówek na
temat wychowania
dziewcząt, które zawarł w
dwóch listach:
-
Do Lety o wychowaniu
małej Pauli
-
Do Gaudencjusza o
wychowaniu jego córeczki
Pakatuli
Św. Hieronim – podstawowe
założenia
Rodzina jest pierwszym środowiskiem
wychowawczym, (zwrócenie uwagi na rolę
całej rodziny w wychowaniu - zarówno
bliższej jak i dalszej).
Wychowawca powinien być zawsze bardzo
starannie dobrany do wieku dziecka,
o wysokich kwalifikacjach moralnych
i nienagannym zachowaniu.
Główne metody wychowawcze:
-
Chronić dzieci przed źródłem zła,
-
Zło dobrem zwyciężać.
Św. Hieronim – wychowanie
intelektualne
W wychowaniu intelektualnym wyróżnił 2
okresy:
-
Do 7r. rodzice powinni troszczyć się o
poprawność i piękno mowy oraz naukę
czytania i pisania,
-
Od 8 roku życia nauka psałterza, Pisma
Świętego i ściśle wskazanego kanonu
lektur,
-
W każdym wieku wskazanie na ogromą
wartość pracy
Św. Hieronim – wychowanie
moralno – ascetyczne
Przestrzeganie określonych zakazów lub
nakazów, które miały uchronić
wychowankę przed zepsuciem moralnym,
Zalecanie odpowiedniego odżywiania i
należytej higieny
Odpowiedni dobór towarzystwa
Zalecanie bezpośredniego kontaktu dziecka
z Pismem Świętym pod kierunkiem
rodziców i wychowawców.
Zwrócenie uwagi na kształtowanie
skromności w zachowaniu i ubiorze.
POŚWIĘCONA BOGU
Musi mieć wyrobioną bojaźń boża
Nie można znać brzydkich słów oni pieśni świeckich
Powinna w zabawie poznawać litery
Powinna być zachęcana do czytania Biblii
Nie powinna używać kolczyków, kosmetyków
Nie powinna nosić powłóczystych szat
Powinna we wszystkim naśladować NMP
Należy od dziewcząt odsuwać mężczyzn
Nie powinna nigdy wychodzić z domu sama
Jeśli ma koleżanki to powinne być one podobne do
niej
Powinny jeść jarskie dania
W łaźni nie powinna być z zamężnymi kobietami
Jeśli czyta do poduszki powinna czytać dzieła pobożne
PANNA ŚWIECKA
Powinna się uczyć, czcić dziadków
Nie powinna wychodzić z domu
sama i być sama
Nie powinna pić wina w nadmiarze
Winna się uczyć tkania
W wieku 13 lat-powinno się jej
znaleźć stałego mężczyznę
Św. Ambroży
Ambrosius Aurelius
(ur. ok.339 r. w
Trewirze, zm.
4 kwietnia 397r.
w Mediolanie) –
święty, biskup
Mediolanu, ojciec
i doktor Koscioła
Św. Ambroży - Proces
nauczania:
-
Do właściwego zrozumienia nauki Bożej
konieczne jest studium Pisma Świętego
i udział w liturgii,
-
Pismo Święte jest podstawą codziennego
samokształcenia i samodoskonalenia.
W procesie nauczania bardzo ważną rolę
odgrywa proces poznania – uczeń nie
tyle ma przyjmować głoszoną naukę w
sposób bezmyślny, ale powinien we
wszystkim doszukiwać się prawdy
i starać się ją zrozumieć.
Św. Ambroży -
Rola
nauczyciela:
-
Nauczyciel nigdy nie może sam przestać się
uczyć, musi ciągle sam na nowo zdobywać
wiedzę, by móc przekazywać ją swoim
uczniom
-
W wychowaniu bardzo ważną rolę odgrywa
przykład wychowawcy.
-
Postulował zachowanie zdrowej równowagi
pomiędzy tym co ludzkie i tym co boskie.
-
Wymagania stawiane uczniowi nigdy nie
mogą wykraczać poza możliwości jego
natury.
Św. Ambroży – metody
W pracy nauczjąco – wychowawczej
stosował:
-
metodę narratywno-udytywną, zakazał
słuchaczom robienia notatek, należało go
uważnie słuchać i zapamiętywać,
-
metodę historyczno – indukcyjną,
podstawą nauczania były teksty biblijne
-
w wychowaniu chodziło mu o
formowanie osobowości
-
starał się pokazać jak bardzo poznanie
religii chrześcijańskiej pomaga w
codziennym życiu
Św. Ambroży – metody
Pracę nauczyciela i duszpasterza
traktował jako pracę przygotowującą
grunt, w którym zakiełkuje źródło prawdy i
umiłowanie poznawania,
Brał pod uwagę zdolności intelektualne
uczniów, środowisko z jakiego pochodzili,
ich mentalność i stopień zaawansowania
w kształceniu,
Dążył do kształtowania dynamicznego
środowiska ludzi doskonalących się
duchowo, którzy z kolei będą wywierali
wpływ na innych wiernych.
Klemens Aleksandryjski
właściwie
Titus Flavius
Clemens (ur.
prawdopodobnie
-
zm. ok.
) – piszący
po grecku pisarz i
teolog chrześcijański,
kapłan, Ojciec
Kościoła.
Główne dzieła o
wychowaniu:
Pedagog, Kobierce
Klemens Aleksandryjski - założenia
pedagogiczne
Założenia pedagogiczne grupuje według 5
zagadnień tematycznych:
-
Wychowanków
-
Wychowawców
-
Procesie prowadzenia, tj. o metodzie
-
Programie formacji intelektualnej i
moralnej
-
O celu całego procesu formacyjnego.
Klemens Aleksandryjski -
wychowanek
Wychowankami szkoły Boskiego Logosu są
wszyscy ci, którzy przynależą do Ludu Bożego,
niezależnie od grupy wiekowej.
Ze względu na stopień zaawansowania w procesie
doskonalenia wychowankowie mogą być
zaszeregowani do trzech grup:
-
Grzesznicy o zatwardziałych sercach, zniewoleni
przez grzech „niewolnicy”
-
Średnio zaawansowani, porzucili grzeszne nałogi i
ćwiczą się w cnotach „wierni słudzy”
-
„Przyjaciele Chrystusa”, którzy przez
doskonałą miłość upodobnili się do Boga
Klemens Aleksandryjski -
wychowawca
Wychowawca – Słowo Ojca, Syn
Boży, Boski Pedagog:
-
Lekarz – wyprowadza grzeszników z
niewoli grzechu,
-
Wychowawca – ćwiczy wierne sługi
w cnocie
-
Nauczyciel – poucza treścią
tajemnic ludzi dojrzałych.
Klemens Aleksandryjski - Metody
Bożej Pedagogii
Wobec ludzi zatwardziałego serca – stosuje
kary i nagany, bądź zachęty i rady.
Wobec wiernych sług środkiem
motywującym dobre postępowanie jest
idea posłuszeństwa oparta na
autorytecie doskonałego Pedagoga
Wobec Przyjaciół Boga motywującą do
działania jest miłość doskonała.
Klemens Aleksandryjski -
Program formacji
intelektualnej i moralnej:
-
Formacja intelektualna:
•
Wykształcenie ogólne
•
Filozofia
•
Mądrość
•
Poznanie mistyczne
- Formacja moralna:
•
Posłuszeństwo przykazaniom oparte na bojaźni
Bożej,
•
Powściągliwość oparta na nadziei
•
Ćwiczenie się w dobrym oparte na naśladowaniu
dobroci Boga
•
Pełne zespolenie woli z wolą Bożą – Mądrość
gnostyczna
Bibliografia:
G. Groppo, Wychowanie mądrościowe objawione w tradycji
Kościoła, w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka. Zagadnienia
Wybrane, Stalowa Wola 1999, s. 167-182.
S. Longosz, Rodzinne wychowanie dziecka według św. Bazylego,
w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka. Zagadnienia Wybrane,
Stalowa Wola 1999, s. 299-312.
A. Stępniewska, wychowanie rodzinne dziewcząt w pedagogice
św. Hieronima, w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka.
Zagadnienia Wybrane, Stalowa Wola 1999, s. 313-332.
J. Pałucki, Św. Ambroży – Pedagog z Mediolanu, w. A. Rynio (red.)
Pedagogika Katolicka. Zagadnienia Wybrane, Stalowa Wola 1999,
s. 383-396.
A. Maryniarczyk, O etosie nauczyciela w ujęciu św. Tomasza z
Akwinu, w. A. Rynio (red.) Pedagogika Katolicka. Zagadnienia
Wybrane, Stalowa Wola 1999, s.397-402.
S. Pieszczoch, Patrologia, T. I i II, Gniezno 1994.