KONSPEKT DO ZAJĘĆ

1. Klasyfikacje skał magmowych

Klasyfikacja skał magmowych ze względu na nasycenie krzemionką

• ultrazasadowe (<45% SiO₂)

• zasadowe (45 - 52% SiO₂)

• pośrednie (52 - 63% SiO₂)

• kwaśne (>63% SiO₂)

Podział skał magmowych ze względu na warunki powstania

Skały głębinowe

Powstają na dużych głębokościach w czasie powolnego stygnięcia magmy

Skały subwulkaniczne

Powstają przez zakrzepnięcie magmy w pobliżu powierzchni ziemi

Skały wylewne

Powstają na powierzchni Ziemi z wylanej na nią magmy czyli lawy

Skały żyłowe

Występują w formie stosunkowo cienkich żył pośród innych skał

2. Pojęcie struktury i tekstury

Struktura skały - pojęcie to obejmuje charakterystykę elementów budujących skałę, na którą składają się trzy zespoły cech:

• stopień wykrystalizowania składników mineralnych z magmy

• wielkość poszczególnych składników (względna i bezwzględna)

• stopień prawidłowości ich wykształcenia

Ze względu na stopień skrystalizowania magmy wyróżniamy struktury:

• pełnokrystaliczna (holokrystaliczna) - skała składa się wyłącznie z ziaren minerałów, brak jest szkliwa, jest to typowa struktura skał głębinowych,

• półkrystaliczna (hipokrystaliczna) - w skale obecne są (w różnych proporcjach) zarówno kryształy jak i szkliwo, jest to struktura charakterystyczna dla części skał wylewnych i niektórych subwulkanicznych,

• szklista (hyalinowa) - skała zbudowana jest ze szkliwa, brak większych ziaren minerałów, mogą natomiast być obecne krystality czyli nierozpoznawalne mikroskopowo zarodki kryształów. Strukturę taką wykazują niektóre skały wylewne np. obsydian

Typy struktur wyróżniane ze względu na wielkości bezwzględne

• struktura fanerytowa (jawnokrystaliczna):

1. wielkokrystaliczna (ziarna >30 mm)

2. grubokrystaliczna (ziarna 5 - 30 mm)

3. średniokrystaliczna (ziarna 1 - 5 mm)

4. drobnokrystaliczna (ziarna 0,2 - 1 mm)

• afanitowa (niewidocznie krystaliczna)

• mikrokrystaliczna (ok. 0,01 - ok. 0,2 mm)

• kryptokrystaliczna (<ok. 0,01 mm)

Typy struktur ze względu na wielkości względne

• struktura równokrystaliczna

• struktura nierównokrystaliczna:

1. struktury porfirowe (w skale obecne są dwa rodzaje składników: większe, widoczne gołym okiem (lub przez mikroskop) fenokryszały oraz krytokrystaliczna lub półkrystaliczna lub szklista masa tworząca ciasto skalne. Jest to struktura typowa dla skał wylewnych i subwulkanicznych)

2. struktura porfirowata (na tle nierównoziarnistej, pełokrystalicznej masy jeden z minerałów wyróżnia się rozmiarami)

3. struktura seryjna (pełniokrystaliczna skała składa się z ziaren mineralnych o bardzo zróżnicowanych rozmiarach)

Tekstura skały - pojęcie to obejmuje opis wzajemnych relacji przestrzennych pomiędzy elementami budującymi skałę, na które składają się dwa zespoły cech:

• sposób rozmieszczenia składników oraz ich ułożenia

• stopień wypełnienia przestrzeni przez poszczególne składniki skały

Typy tekstur ze względu na sposób uporządkowania składników:

• tekstura bezładna

• tekstura kierunkowa

1. linijnierównoległa

• fluidalna

• płaskorównoległa (cechuje się równoległym ułożeniem minerałów o pokroju tabliczkowym, płytkowym, blaszkowym)

Typy tekstur ze względu na stopień wypełnienia przestrzeni przez poszczególne składniki w skale

• tekstura zbita

• tekstura porowata

• miarolityczna (w skale występują wolne przestrzenie ograniczone ściankami pierwotnych minerałów)

• pęcherzykowa

• gąbczasta (pęcherzyki przeważają objętościowo nad masą skalną)

• migdałowcowa (wakuole są całkowicie lub częściowo wypełnione minerałami wtórnymi)




	Kwarc	Skalenie	Łyszczyki	Hornblenda	Augit	Oliwin
Pokrój	izometryczny (α), słupowy (β)	grubotabliczkowy, rzadziej cienkotabliczkowy	cienkopłytkowy, blaszkowy	długosłupowy	krótkosłupowy,	grubotabliczkowy, krótkosłupowy, izometryczny
Skupienia	ziarniste, pręcikowe, zbite	ziarniste, zbite	blaszkowe, łuskowe, zbite	ziarniste, promieniste	ziarniste, zbite	ziarniste
Łupliwość	brak	doskonała i bardzo dobra w dwóch kierunkach prostopadłych (ortoklaz) lub niemal prostopadłych (plagioklaz) do siebie	doskonała w jednym kierunku	doskonała w dwóch kierunkach zgodnych ze ścianami słupa (kąt 124*)	doskonała w dwóch kierunkach zgodnych ze ścianami słupa (kąt 87*)	słaba w dwóch kierunkach
Przełam	muszlowy, gładki	gładki lub nierówny (w kierunku pozbawionym łupliwości)	praktycznie nie do uzyskania	nierówny	nierówny, ziarnisty	ziarnisty
Twardość	7	6	2 - 3	5,5	5,5 - 6,5	6,5 - 7
Barwa	bezbarwny lub różnie zabarwiony	bezbarwne ale prawie zawsze zabarwione (białe, jasne do ciemnoszarych, niekiedy z odcieniem niebieskawym lub czerwonawym)	białe lub srebrzystobiałe (muskowit), czarne, zielonawoczarne, brunatnoczarne do brunatnych (biotyt)	czarne, rzadziej zielonoczarne lub brunatno-czarna	czarny, niekiedy zielonawoczarny lub brunatnoczarny	oliwkowozielony, niekiedy z odcieniem żółtawym
Rysa	biała	biała	biała, szarawa	zielona	szarozielona	biała, szarawa
Połysk	szklisty lub
		tłusty na przełamie		czasem perłowy lub metaliczny
Inne	kruchy	iryzacja światła (labrador i plagioklazy doń zbliżone)	sprężyste	krucha








Obowiązuje Państwa znajomość powyższego grafu. Przykładowo, na temat andezytu mają Państwo wiedzieć, że jest to skała obojętna, wylewna, zawierająca plagioklazy, pirokseny, amfibole i biotyt. Taki sam schemat dotyczy:

• gabra

• bazaltu

• melafiru

• diorytu

• andezytu

• granitu

• porfiru

• syenitu

Obowiązuje Państwa tekst zaznaczony kolorem czerwonym!!!

Obowiązuje Państwa:

• klasyfikacja skał magmowych

• pojęcie struktury i tekstury (wraz z podziałami, proszę zwłaszcza zwrócić uwagę na różnice pomiędzy strukturą porfirową, porfirowatą i seryjną!)

• tabelka z własnościami minerałów (pokrój: jeśli dany minerał ma dwa lub trzy pokroje, wystarczy żeby znali Państwo jeden, nie dotyczy to kwarcu, skupienia - także wystarczy aby znali Państwo po jednym rodzaju skupień dla każdego minerału, łupliwość - tak jak w tabeli, przełam - jeden dla każdego minerału, twardość - dokładnie jak w tabeli, barwa: kwarc, skalenie - bezbarwne lub zabarwione, w innych przypadkach - jedna barwa, rysa - dokładnie, połysk - jeden dla każdego minerału.

• graf ze skałami magmowymi wg powyższego opisu