4 maja 2011

Państwo i Samorządy

1)Pojęcie i istota państwa

Państwo jest polityczną organizacją szerszej grupy ludzi, pewnej społecznoœci funkcjonującą na danym terytorium w oparciu o przyjęty system władzy

Elementy konstytutywne państwa:

Państwo jest społecznoœcią naturalną, niezbędną dla człowieka w jego rozwoju historycznym i osobowoœciowym (społeczna natura człowieka); przynależnoœć poprzez urodzenie

Państwo jest tzw. społecznoœcią pełną i doskonałą- odebraną i samowystarczalną

odpowiadającą na wszystkie podstawowe potrzeby doczesne ludzi.

Z powyższą cechą państwa związana jest jego suwerennoœć, która oznacza prawo do sprawowania najwyższej władzy wobec swych obywateli

-Ograniczeniem tego prawa jest tylko prawo naturalne.

Podstawową funkcjonowania państwa jest prawo nadające mu pewnie ustrój i ład. Państwo-władza stanowi prawo i czuwa nad jego przestrzeganiem.

Podstawowym celem istnienia państwa jest dbałoœć o dobro wspólne obywateli i jego rozwój

Cel ten wyznacza służebny charakter państwa wobec swych obywateli.

2)Zadania państwa

Wypływają z jego podstawowej misji i celu- dobra społecznego i doba obywateli

Dbałoœć o pokój i porządek wewnętrzny i zewnętrzny

-Ochrona suwerennoœci i integralnoœci kraju

-Stanowienie i czuwanie nad przestrzeganiem ustanowionego porządku prawnego

-Pozytywne: rozwój integracji społecznej i międzynarodowej

-Budowa autorytetu i zaufania do państwa

Zapewnienie właœciwej wolnoœci obywateli i swobody ich działalnoœci

-W sferze politycznej, społecznej, gospodarczej i kulturowej.

Dbałoœć o dobrobyt swych obywateli i jego rozwój

-Szczególna ochrona i wsparcie ludzi słabych i biednych najbardziej narażonych na niesprawiedliwoœć

Pomoc rodzinie w edukacji dzieci i młodzieży

Budowa odpowiedniego systemu rozwoju dziedzictwa kulturowego kraju

Zagwarantowanie możliwoœci rozwoju i praktykowania wiary przez obywateli

-Właœciwa współpraca z instytucjami religijnymi

Dbałoœć także o swych obywateli poza granicami kraju

3)Władza i ustrój polityczny

Władza polityczna jest niezbędna dla funkcjonowania państwa, a zatem jest elementem naturalnym (stąd: „Pochodzi od Boga-Stwórcy”)

-Im szersza wspólnota, tym większa potrzeba władzy- szczególnie państwo

-Jan Chryzostom, IV w.

Władza stanowi zasadę jednoœci i porządku

Winna kierować działaniami obywateli w celu realizowania dobra wspólnego

Stanowi prawo i czuwa nad jego przestrzeganiem- sama winna zachowywać i kierowć się zasadami moralnymi i prawem

Podmiotem władzy społecznej jest cały naród, wszyscy obywatele

-Oni decydują o formie władzy i delegowaniu uprawnień konkretnym ludziom.

Forma władzy (ustrój) nie wynika z prawa naturalnego- jest to domena decyzji społeczeństwa związana z jego rozwojem historycznym i kulturowym

Podstawowe cechy władzy:

-Najwyższa i suwerenna (nie ma wyższej władzy wewnętrznej i niezależna od czynników zewnętrznych)

Ograniczone prawo naturalne i wola społeczeństwa

-Niepodzielna i niezmienna- istotne elementy władzy nie mogą być oddane innym społecznoœciom i jednostką i nie ulegają zmianie.

-Bezstronna i służebna- ze względu na swój cel ma charakter służebny wobec osoby ludzkiej i całego społeczeństwa nie może mieć charakteru partykularnego.

4)Demokracja i jej zasady

Gr. Demos krateo- rządy ludu

Demokracja to system „który zapewnia udział obywateli w decyzjach politycznych i rządzonym gwarantuje możliwoœć wyboru oraz kontrolowania własnych rządów” (CA 46)

Najczęstsza forma występująca obecnie, ale jedna z możliwych form władzy- zapewniających wypełnienia podstawowego celu władzy i państwa

Niebezpieczeństwo wykrzywienia formy władzy- potrzeba kierowania się prawem oraz zachowania podstawowych norm i zasad moralnych

Deklaracja władzy- nie co do szczegółów, ale jako dbałoœć o dobro społeczne (inaczej nie najwyższa i nie bezstronna)

5)System totalitarny i autorytarny

Totalitaryzm- uzurpacja władzy

-często zdobyta siłą lub podstępem

-trwałe naruszanie istotnych elementów dobra wspólnego

Przykłady: komunizm, faszyzm, nazizm.

Bezstronny i służebny charakter władzy wykluczą tę formę (nie respektuje ona także wyższoœci praw naturalnych)

Czasami uprawniony jest system autorytarny, dyktatorski- uzasadnieniem dobro kraju, potrzeba realizacji podstawowych zadań państwa.

-Zasadniczo w wyjątkowych przypadkach zagrożenia państwa i podstawowego dobra obywateli (np. wojna, rewolucja wewnętrzna, początkowy rozwój i kształtowanie państwa, wykonywanie podstawowych zadań przez państwo)

-Ta forma winna mieć jednak charakter przejœciowy- do czasu ustąpienia przyczyn.

6)Prawa i obowiązki obywatelskie

„osoba ludzka jest i powinna być zasadą, podmiotem i celem wszystkich urządzeń społecznych” (KDK 25)

Pełnia dobra osobowego osiągana jest wspólnie z dobrem społecznoœci naturalnych takich jak rodzina i państwo

Podstawą praw i obowiązków obywatelskich jest zasada personalizmu (godnoœci osobowej) Główna zasada regulująca i porządkująca relację obywatel-państwo to sprawiedliwoœć, która winna być wzmocniona i pogłębiona przez miłoœć.

Z nich wypływają prawa i obowiązki obywatelskie.

Każdy obywatel podmiotem wszystkich praw człowieka, zaœ w relacji do państwa mówimy w sposób szczególny o prawach politycznych człowieka

Prawa polityczne:

Prawo do: udziału we władzy państwowej, kontroli władzy państwowej, krytyki władzy państwowej, oporu wobec władzy państwowej, stowarzyszania się dla celów politycznych, wolnoœci przekonań politycznych, odwołania się od decyzji władzy.

Obowiązki: służba cywilna, służba wojskowa, podatki

7)Społecznoœci niższego rzędu

Państwo jest społecznoœcią pełną łączącą w sobie wiele różnych niższych społecznoœci ludzkich

W relacjach państwo-społeczeństwo niższego rzędu szczególne znaczenie:

-zasada pomocniczoœci- państwo powinno pozostawiać możliwie szeroką swobodę działania niższym społecznoœciom.

-zasada solidarnoœci- potrzeba współudziału i wspierania tych wspólnot i koordynowania ich działalnoœci dla stworzenia harmonijnego organizmu społecznego

Te niższe społecznoœci pozwalają wdrażać obywateli do samodzielnego zarządzania -samorządnoœci i samoorganizowana się

Rodzaje społecznoœci niższego rzędu (wewnątrzpaństwowych)

Terytorialne, zawodowe, klasowe, wolne stowarzyszenia

8)Samorząd terytorialny

Różne poziomy samorządu i administracji- struktury państwa

Zaletą samorządnoœci jest bliski kontakt z poszczególnym człowiekiem, znajomoœć jego sytuacji i potrzeb.

Podstawowy pion opiera się na samoorganizacji grupy rodzin: wieœ, gmina, bloki, osiedla, dzielnice

Większe okręgi mogą mieć znaczną autonomię. (zwłaszcza gdy uwarunkowania historyczne, narodowe)

Przywiązanie do „małej ojczyzny” może być duże nawet na równi z miłoœcią do ojczyzny

Samorządy posiadają pewną samodzielnoœć organizacyjną i finansową, zależną od dojrzałoœci społeczeństwa, ale potrzeba też kontroli państwa.

9)Społeczeństwo obywatelskie

Społeczeństwo obywatelskie- stanowi całoœć stosunków i zasobów kulturowych i wspólnotowych względnie niezależnych zarówno od polityki jak i ekonomii.

Jest ono Ÿródłem i miejscem powstawania i rozwoju wolnego i solidarnego zrzeszania się grup obywateli w celu realizacji swych potrzeb i obrony swych interesów

Te wszelkie formy wolnego stowarzyszania się i realizacji celów społecznych winny być wspierane przez państwo, ale państwo ma prawo do pewnej kontroli ich działalnoœci (min. zatwierdzanie statutów stowarzyszeń)

Będąc osobami prawnymi stowarzyszenia mają prawo do własnoœci, zawierania umów prywatnych, nauczania, publikacji, prowadzenia działalnoœci charytatywnej etc.

Wagę i znaczenie społeczeństwa obywatelskiego i powstających w nim stowarzyszeń mocno podkreœla NSK (min. BXVI, CV)

10)Państwo a wspólnoty religijne

Wolnoœć sumienia i wyznawania religii jako podstawowe prawo obywatela, które zobowiązuje państwo-władza

-Ograniczone dobrem wspólnym i obiektywnym porządkiem moralnym

Inne prawa religijne:

-Prawo nauczania i ewangelizacji

-Prawo wolnoœci sprawowania kultu

-Prawo posiadania własnych uregulowań wewnętrznych

-Prawo wznoszenia budowli sakralnych

-Prawo posiadania potrzebnych dóbr do prowadzenia swej działalnoœci etc.

Ze względu na historyczne i kulturowe uwarunkowania jedna wspólnota religijna może uzyskać specjalne uznanie ze strony państwa, ale nie może to powodować dyskryminacji prawnej i społecznej innych grup religijnych (KNSK 423)

11)Koœciół katolicki a państwo

Autonomia i niezależnoœć:

-Dwie społecznoœci doskonałe, ale inna natura i cel

-Każda wspólnota winna działać w swoim porządku.

Potrzeba współpracy- jeden człowiek

-NajwyraŸniej w tzw. sprawach mieszanych (np. małżeństwo, służba wojskowa, pomoc charytatywna)

„wspólnota polityczna i Koœcioła są w swoich dziedzinach od siebie niezależne i autonomiczne. Obydwie jednak wspólnoty, choć z różnego tytułu służą powołaniu jednostkowemu i społecznemu tych samych ludzi” (KDK 76)

Sposoby ułożenia relacji państwo-Koœciół

-Cezaropapizm (-)

-Teokracja (-)

-W demokracji lub systemie autorytarnym

Koœciół państwowy (+, ale gdy zdecydowanie dominuje jedna religia i nie ma dyskryminacji innych)

Rozdział-zasada neutralnoœci:

-Separcaja na zasadach współpracy (+)

-Separacja tolerujące (+, gdy duża różnorodnoœć religijna)

-Speracaja wroga (-)

Skrajna laickoœć (-) - nieuznawanie żadnych religii.

Konkordat- umowa prawna między państwem i Koœciołem regulująca podstawowe wzajemne relacje