Państwo i społeczeństwo spartańskie

1. Sparta

• w I tysiącleciu p.n.e. Dorowie mieszkający w Lakonii założyli Spartę i rozpoczęli podbój półwyspu Peloponez

• w drugiej połowie VI w p.n.e. zjednoczenie polis w Lakonii na Peloponezie pod wodzą Sparty, która uzyskała hegemonię, czyli przewodnictwo wśród polis greckich, tworząc Związek Peloponeski ( rozpadł się w 366 r p.n.e. w wyniku klęsk poniesionych przez Spartę w wojnie z Tebami

2. Społeczeństwo Sparty

• Spartanie

- tylko oni mieli pełne prawa polityczne

- sprawowali urzędy

- obowiązywał ich zakaz pracy zarobkowej i posiadania na własność ziemi

- stanowili zaledwie 2-3% ludności

- niezwykle odpowiedzialni za losy swojego państwa

• Periojkowie

- „mieszkający wokoło”

- cieszyli się wolnością osobistą

- zamieszkiwali tereny podbite, mało urodzajne

- zajmowali się rzemiosłem, handlem, żeglugą

- mieli własny samorząd ściśle kontrolowany przez Spartę

- służyli w wojsku spartańskim

• Heloci

- nie mieli żadnych praw

- ludność podbita, traktowana jak niewolnicy

- mieli obowiązek pracy na roli

- nie można było ich sprzedać

3. Ustrój Sparty

• określony przez legendarnego prawodawcę i reformatora Likurga (IX/ VII w. p.n.e. )

• dwóch królów

- urząd dziedziczny sprawowany przez dwie rodziny (Agiadów i Eurypontydów)

- królowie pełnili funkcje kapłańskie

- dowodzili armią w czasie wypraw wojennych

• władza ustawodawcza

- Zgromadzenie ludowe (Apella) wszystkich Spartan, którzy ukończyli 30 lat (przegłosowywało przedstawione przez geruzję ustawy, wybierano eforów i gerontów)

- geruzja (30 osobowa rada starszych (2 królów i 28 gerontów - Spartan powyżej 60 roku życia, wybierana dożywotnio przez Zgromadzenie Ludowe, miała inicjatywę ustawodawczą, wydawała wyroki w cięższych przestępstwach)

• władza wykonawcza

- 5 etorów wybieranych na rok przez Zgromadzenie Ludowe

- do nich należała administracja

- kontrolowali urzędników i królów

- nadzorowali wychowanie młodzieży

- zwoływali geruzję i Zgromadzenie Ludowe

- kierowali finansami i polityką zagraniczną

4. Wychowanie spartańskie

Wychowanie Spartan trwało aż po wiek dojrzały. Nikt nie mógł postępowa, jak mu się podobało. Żyli w polis jak w obozie wojskowym, oddając się sprawom publicznym i prowadząc taki rodzaj życia, jaki prawo przepisywało.

(Plutarch)

• rada starszych badała noworodka po urodzeniu i decydowała o jego dalszym losie

- zdrowi chłopcy otrzymywali przydział ziemi i prawo do życia

- dzieci chore były porzucane w górach Tajgetu

• po ukończeniu 7 lat chłopcy przebywali w ciągu dnia razem w obozie, wspólnie się bawiąc i ucząc, każdy musiał nauczyć się:

- być posłusznym

- znosić zmęczenie

- zwyciężać w walce

- cierpieć niewygody, głód i różnice temperatur (mieli tylko jeden płaszcz)

- znosić kary cielesne

- chodzić boso

- śpiewać

- kraść

- kłamać

- udzielać krótkich i zwięzłych (lakonicznych) odpowiedzi na pytania dotyczące bohaterów i życia publicznego

- uczono się: czytania, pisania, dziejów Sparty i jej praw

• w wieku 20-3- lat wszyscy mieszkali w koszarach przez cały dzień, doskonaląc się w sztuce wojennej i ucząc się pod kierunkiem wychowawców państwowych

• po ukończeniu 30 roku życia dojrzały już człowiek stawał się pełnoprawnym obywatelem Sparty

- mógł się ożenić

- dostawał w dożywotnie użytkowanie od państwa nadział ziemi wraz z przypisanymi doń helotami

- do 60 roku życia miał obowiązek uczestniczenia w ćwiczeniach wojskowych

- brał udział w Zgromadzeniu Ludowym

• zwracano także uwagę na wychowanie dziewcząt

- miały być wzorowymi matkami i żonami, gotowymi znosić cierpienia i dodawać ducha odwagi idącym na wojnę w myśl hasła „wróć z tarczą lub na tarczy”

5. Wojna peloponeska 431-404 p.n.e.

• wojna Aten i Sparty o hegemonię

- Ateny dysponowały silną flotą

- Sparta miała armię lądową oraz uzyskała pomoc Persji

• po kilkuletniej wojnie Ateny skapitulowały

- na mocy pokoju Ateńczycy wydali Sparcie całą flotę z wyjątkiem 12 okrętów

- zburzyli fortyfikacje

- uznali hegemonię Sparty w Grecji

- rozwiązali Związek Morski