Strukturalizm

struktura = budowa

• Świat nie jest bezładnym zbiorem elementów, lecz systemem tworzącym całość; struktura nie jest sumą elementów, lecz nową jakością; zmiany w niej dokonują się tylko przez przyczyny immanentne

Organizmalizm (organicyzm)

organon = narzędzie, narząd

• Cała przyroda stanowi całość funkcjonującą w sposób podobny jak organizm żywy

• Organizmy żywe traktowane są jako systemy, w których części składowe spełniają swoje funkcje przypadające im ze względu na ich miejsce w całości

• Świat składa się z odrębnych struktur, których nie da się sprowadzić do sumy ich składników; podlegają one swoistym prawom

• L. von Bartalanffy (ogólna teoria systemów); J. S. Haldane

Witalizm

vis vitalis = siła życiowa

• Istnieje zasadnicza różnica między materią nieożywioną a ożywioną; zjawiska życiowe są niesprowadzalne do procesów fizykochemicznych

• O życiu decyduje obecność „siły życiowej” - niematerialnej zasady życia

• H. Driesch, H. Bergson