13. Źródła zaburzeń mowy (wg I. Styczek)

1. egzogenne (zewnątrzpochodne, środowiskowe, wywołane przez czynniki społeczne);

2. endogenne (wewnątrzpochodne, wywołane przez czynniki biologiczne).

Zaburzenia egzogenne:

• nie stwierdza się defektów anatomicznych czy psychoneurologicznych, które można by uznać za ich przyczynę,

• podłożem zaburzeń są ujemne wpływy środowiska:

- nieprawidłowe wzorce językowe, postawy,

- niewłaściwa atmosfera w domu i/lub w szkole,

- niewłaściwy styl wychowawczy.

Zaburzenia endogenne:

• wynikają z defektów anatomicznych lub psychoneurologicznych,

• I. Styczek w ich obrębie wyróżnia:

1. afazję,

2. dysglosję,

3. dysartrię,

4. dyslalię,

5. dysfemię,

6. dysfazję,

7. oligofazję, dyslogię,

8. scizofazję,

9. logoneurozy,

10. jąkanie.

Zaburzenia rozwoju mowy (objawy):

- ubogi słownik bierny i czynny,

- brak stosowania form gramatycznych lub opanowanie ich w niewielkim zakresie.

Wadliwa wypowiedź jest:

• słabo słyszalna,

• mało zrozumiała,

• nieprzyjemna w odbiorze (chropowata, zbyt wysoka, zbyt niska),

• zawierająca zniekształcone dźwięki,

• o zaburzonym rytmie i tempie mowy, niepoprawna gramatycznie,

• nie uwzględniająca opozycji fonologicznych,

• nieodpowiednia do wieku, płci, inteligencji.

Zaburzenia rozwoju mowy mają charakter patologiczny - wrodzony albo nabyty, mowa rozwija się na nieprawidłowym podłożu - nie ma warunków anatomicznych czy psychoneurologicznych do jej rozwoju. Prowadzą do NIESAMOISTNEGO OPÓŹNIENIA ROZWOJU MOWY (NORM). Zalicza się do nich:

• NORM towarzyszące specyficznym zaburzeniom rozwojowym,

• NORM towarzyszące parcjalnym zaburzeniom rozwojowym,

• NORM będące następstwem rozległych zaburzeń rozwojowych.

17. Związek budowy mózgu z nabywaniem języka:

1. U większości osób dominująca dla mowy jest półkula lewa.

2. Obszar mowy jest zlokalizowany w środkowej części półkuli dominującej
   i obejmuje częściowo płat czołowy, ciemieniowy i skroniowy.

3. Uszkodzenia przednich części obszaru mowy półkuli dominującej są powodem pierwotnych trudności w mówieniu - nadawaniu, ale równocześnie wywołują wtórne zaburzenia w odbiorze.

4. Uszkodzenia tylnych części obszaru mowy powodują zaburzenia odbiorze mowy, jednocześnie zakłócając czynność nadawania.

Lewa półkula mózgu a mowa:

OŚRODEK BROCKA - ośrodek ruchowy mowy,

- zlokalizowany w tylnej części zakrętu czołowego tylnego
i środkowego,

OŚRODEK RUCHOWY PISANIA - tylna część zakrętu czołowego środkowego,

KORA KU PRZODOWI OD OŚRODKA BROCKA - tworzenie złożonych tekstów.

OKOLICA PRZEDCZOŁOWA - rozumienie treści mowy,

- wpływ mowy zewnętrznej i wewnętrznej na zachowanie

OŚRODEK WERNICKIEGO - słuch fonematyczny, analiza i synteza mowy,

- okolica zakrętu skroniowego górnego.

OŚRODEK SŁUCHOWO - MNESTYCZNY - przekazywanie śladów pamięciowych,

- okolice otaczające ośrodek Wernickiego.

OŚRODEK MOWY PISANEJ - kształtowanie pojęć,

-okolica styku skroniowo-ciemieniowo- - potylicznego.

Prawa półkula mózgu a mowa:

• odpowiada za prozodię mowy (rytm, akcent, intonację),

• dzięki niej rozumiemy morały, metafory czy dowcipy.

Struktury podkorowe a mowa:

UKŁAD LIMBICZNY - nie językowe formy porozumiewania się (gesty, mimika, intonacja, brzmienie głosu, dobór słów, styl wypowiedzi),

WZGÓRZE - uwaga, perseweracja,

ŚRÓDMÓZGOWIOWY OBSZAR EMOCJONALNEJ INTONACJI,

OŚRODEK W RDZENIU PRZEDŁUŻONYM - najniższy poziom kontroli emocjonalnej.

4