Badanie toksyczności odległej, efektów odległych. Badanie teratologiczne.

Badania z zakresu toksyczności prenatalnej mają szczególne znaczenie w testach toksykologicznych.

Obok badań: mutagennych i karcynogennych zaliczane są do testów specjalnych ze względu na uzyskane wyniki; informacja o skutkach odległych szkodliwego działania substancji chemicznych oraz mają bezpośredni wpływ na decyzję o zdrowiu człowieka (NOAEL, LOAEL)

Cel badania: określenie wpływu badanej substancji na rozwój zarodka i płodu

Zasada badania: zwierzęta badane poddaje się w zróżnicowanych dawkach w określonych dniach ciąży; przynajmniej 2 gatunki zwierząt i przeprowadza się ocenę matek i płodów;

Zwierzęta doświadczalne

• Chomiki złociste

• Szczury albinotyczne

• Króliki albinotyczne

Zakup zwierząt=> 7 dni kwarantanny w pomieszczeniach w których eksperyment

Rejestrowanie początku ciąży- istotny moment

• U chomików i królików- 1 dzień następny dzień po którym obserwowano kopulację

• U szczurów- dzień, w którym stwierdzamy u samicy czop kopulacyjny lub obecność w wymazie z pochwy plemników

Pomiędzy 6-12 dzień ciąży- okres organogenezy

Zakres dawkowania:

Wykonywanie badania pilotowego- w celu ustalenia optymalnych dawek dozwolonych

3 poziomy dawkowania i grupa kontrolna

• Dawka najwyższa: lekkie objawy zatrucia samic ciężarnych np. niewielki spadek masy ciała( śmiertelność nie wyższa niż 10%)

• Dawka najniższa: powinna nie wywoływać żadnych widocznych objawów toksyczności prenatalnej

• Dawka średnia: obliczana jako średnia geometryczna ze skrajnych dawek zastosowanych w doświadczeniu

Postępowanie ze zwierzętami:

• Obserwacja- objawy odnotowane

• Samice padłe- sekcja, urodzenia przedwczesne, poronienia- badanie sekcyjne

• Ważenie zwierząt 1 raz w tygodniu=> umożliwia to obliczenie dokładnej dawki jaką należy podawać zwierzętom

• Spożycie paszy- monitoring w odstępach tygodniowych

Sekcjonowanie matek i badanie płodów:

Uśmiercenie samicy na 1 dzień przed porodem=> otwarcie jamy brzusznej;

wydobycie macicy i jajników- badanie sekcyjne:

• jajniki: liczba ciałek żółtych w macicy i implatacji; liczba płodów żywych i martwych oraz resorpcji

• macica: nie stwierdzamy obecność płodów- resorpcja, prześwietlenie i wybarwienie w celu uwidocznienia ewentualnych miejsc implantacji

• wczesne resorpcje lub poronienia, wykrycie-> w tym celu macica umieszczana w 2 % roztworze NaOH, pozostawiona na 1h-> w macicy ciemne punkty- obecne wczesne resorpcje

• Określa się płeć żywych płodów, długość, masę w porównaniu z masą płodów kontrolnych

• ustala się liczbę płodów opóźnionych w rozwoju; rodzaj wad wrodzonych, ustala się liczbę płodów z wadami zewnętrznymi

Ocena narządów wewnętrznych:

• przeprowadzona po wcześniejszym utrwaleniu w płynie Bouina i w alkoholu etylowym

• stosuje się metodę Wilsona polegającą na cięciu płodów( plasterkowanie) w określonych płaszczyznach, w celu uwidocznienia najważniejszych narządów: głowy, okolicy klatki piersiowej, jamy brzusznej i miednicznej.

Ocena układy kostnego:

• preparaty barwione szkieletów płodów; usuwa się trzewia, wg metody Dawsona-> przeprowadzamy płody przez odczynniki

• 96% alkohol etylowy( utrwalenie, odwodnienie)

• KOH 2%(?)

• czerwień

• w zależności od części szkieletu dokonuje się

• oceny jakościowej kości np. stany wykształcenia, kształtu, wielkości, symetryczności

• oceny ilościowej np. liczba punktów kostnienia mostka/ śródręcza/ śródstopia

• wyniki w 1 tabeli- porównanie pomiarów pomiędzy grupami

Podstawowe wskaźniki:

• U płodów oceniamy

• indeks zapładnialności?

• Śmiertelność przedimplantacyjna

• Śmiertelność poimplantacyjna

• Liczba płodów opóźnionych w rozwoju- których masa ciała jest niższa od średniej masy płodu kontrolnego

• U matki oceniamy

• Przyrosty masy ciała

• spożycie pasz

• zaobserwowane objawy zatrucia

• upadki zwierząt w czasie doświadczenia

Interpretacja wyników, pozwala na określenie podstawowych zaburzeń rozwoju prenatalnego

• Embriotoksyczne- zamieranie zarodków

• Fetotoksyczne- zahamowanie wzrostu i opóźnienie osteogenezy płodów

• Teratogenne- indukowanie wad rozwojowych u płodów

Wyceny toksyczności prenatalnej dokonuje się w przedziale dawek nietoksycznych dla matek?

Dla wykrycia zwierząt charakteryzujących się działaniem teratogennym niezbędne jest uchwycenie współzależności pomiędzy wielkością dawki a rodzajem zaburzeń.

Odniesienie wyników badań na zwierzętach do ludzi.

Dla oceny ryzyka dla człowieka, powinno się dążyć w badaniach toksykologicznych do ustalenia:

• NOAEL( najwyższa dawka niedziałająca)

• LOAEL( najniższa dawka powodująca dające się zauważyć efekty toksyczne)