Integracja osób starszych i niepełnosprawnych w Dziennym Domu Pomocy
Społecznej
Starzenie się jest naturalnym procesem, który będzie dotyczył kaŜdego
człowieka, jeśli osiągnie wiek nazywany przez demografów poprodukcyjnym.
Granice wiekowe starzenia się róŜni autorzy róŜnie określają od sześćdziesięciu do
siedemdziesięciu lat.
W ostatnich latach w Polsce średnia długość Ŝycia dla męŜczyzn 66 lat dla
kobiet 74 lata, dla porównania w średniowieczu długość Ŝycia wynosiła 30 lat.
W okresie starzenia ludzie zaczynają się zmieniać są mniej sprawni często wymagają otoczenia ich opieką.
NaleŜy i warto wtedy pamiętać, Ŝe kiedyś wnieśli oni wiele cennych duchowych,
kulturowych i materialnych wartości do ludzkiego dziedzictwa.
Wiele równieŜ ofiarowali swojej rodzinie, najbliŜszym i społeczeństwu.
W Ŝyciu człowieka wyróŜniamy kilka faz następujących po sobie
- dzieciństwo
- dorastanie
- wiek dojrzały
- starość
Z upływem lat człowiek przeobraŜa się fizycznie i psychicznie.
WaŜną przełomową chwilą w Ŝyciu kaŜdego człowieka jest zakończenie pracy
zawodowej i przejście na emeryturę. Bywa, Ŝe moment ten jest granicą przejścia z wieku dojrzałego do starości.
W zaleŜności od rodzaju wykonywanego zawodu w Polsce rozpiętość wiekowa
ludzi nabywających prawa do emerytury jest dość duŜa wynosi bowiem kilkanaście lat
(np. górnik, wojskowy, urzędnik, pracownik socjalny)
Wyznacznikiem starości w naszej kulturze jest czynnik biologiczny i społeczny.
Nauka, która zajmuje się problemami ludzi starych to geriatria.
Geriatria jest medycyną starości i związanych z nią problemami.
Gerontologiem nazywamy lekarza, socjologa, biologa, psychologa.
Gerontologia jest nauką międzydyscyplinarną skupiająca specjalistów róŜnych dziedzin.
Rozwinęła się w XX w.
GERONTOLOGIA SPOŁECZNA to waŜny dział gerontologii, zajmuje się
poznawaniem warunków Ŝycia i potrzeb ludzi starszych, dąŜąc do poprawy tych
warunków, zaspokajania ich potrzeb i aktywizacji społecznej.
W miarę rozwoju nauk medycznych, postępu technicznego, poprawy warunków
Ŝycia doszło do wydłuŜenia długości Ŝycia człowieka.
Niesie to za sobą konieczność rozwinięcia i roztoczenia opieki nad tą grupa społeczną.
Polska została zaliczona do społeczeństw, w którym bardzo szybko postępuje starzenie
się społeczeństwa. NaleŜy tej grupie społecznej zapewnić odpowiednie środki na
pokrycie emerytur, rent i zasiłków.
Wśród ludzi starych wiele jest osób niepełnosprawnych, powinno się im zapewnić
odpowiednią pomoc w miejscu zamieszkania w ich środowisku, a w ostateczności
pomoc instytucjonalną.
Czynnikami determinującymi proces starzenia się są:
sytuacja demograficzna kraju a w szczególności
1\zaawansowany proces starzenia społeczeństwa
2\dłuŜszy okres trwania Ŝycia
3\róŜnica długości Ŝycia pomiędzy kobietami a męŜczyznami
4\migracja ze wsi do miast.
Biograficzna (czynniki indywidualne w jakich przebiegało Ŝycie człowieka)
1\wojny
2\poziom Ŝycia
3\wykształcenie
4\warunki pracy
5\sytuacja w rodzinie i jej tradycji w stosunku do starego człowieka
Dobra sytuacja ekonomiczna jest czynnikiem zapewniającym ludziom starym
poczucie bezpieczeństwa.
Systemy
ubezpieczeń
społecznych
mają
gwarantować
bezpośrednie
oszczędzanie własnych środków finansowych w okresie aktywności zawodowej na
rzecz zabezpieczenia ekonomicznego w okresie poprodukcyjnym.
System ten obecnie powstaje w Polsce ale na efekty mogą liczyć osoby, które obecnie
przekraczają próg dojrzałości i podejmują pracę zarobkową.
Ludzie starzy i ci, którzy aktualnie są w pełni aktywności zawodowej nie osiągną stanu
poczucia bezpieczeństwa ekonomicznego w czasie kiedy zakończą tą aktywność.
Na utratę zdrowia i sprawności fizycznej w duŜym stopniu mają wpływ choroby
w tym tzw. cywilizacyjne.
SkaŜenie środowiska, napięcia psychiczne, stabilny tryb Ŝycia, złe odŜywianie w
efekcie prowadzą do szybszej utraty sprawności fizycznej i intelektualnej ludzi starych.
Przykładem najbardziej utrudniającym normalne funkcjonowanie jest choroba
zwana miaŜdŜycą. Rozpoczyna się w młodym wieku i często podstępnie doprowadza w
efekcie do zawałów serca, udaru mózgu czy demencji starczej. Do tej choroby często dołącza cukrzyca, schorzenia reumatyczne choroba Parkinsona, upośledzenia narządu
wzroku i słuchu, co powoduje utratę zdolności odbierania wraŜeń zmysłowych
Aby zapobiec takim skutkom naleŜy podjąć działania mające na celu zmianę nawyków
kulturowych, Ŝywieniowych i środowiskowych.
NaleŜy wyrabiać w społeczeństwie konieczność prowadzenia zdrowego trybu Ŝycia.
Wprowadzanie nawyków takiego Ŝycia od najmłodszych lat aby efekty były widoczne
w starości.
Zmiany dotychczasowych przyzwyczajeń wymagają wielkiego wysiłku i muszą znaleźć
poparcie w polityce społecznej państwa.
Osoby starsze zachowujące dobre zdrowie mogą korzystać z wielu
nieformalnych moŜliwości wsparcia społecznego, takich jak: relacje z krewnymi,
stosunki w grupie znajomych, pomoc sąsiedzka oraz wolontariat.
Świadczenia formalne dla osób starszych podzielić moŜna na 3 kategorie -
wsparcie społeczne dla osób starszych bez dolegliwości
-świadczenia społeczne dla osób schorowanych w podeszłym wieku
-opieka długoterminowa w instytucji stałego pobytu
Świadczenia na rzecz osób starszych obejmują opiekę środowiskową i pomoc
instytucjonalną.
Opieka środowiskowa:
2
-usługi opiekuńcze w domu klienta
-pomoc w zaspakajaniu codziennych potrzeb Ŝyciowych
-opieka higieniczna i pielęgnacyjna,
-dostarczanie posiłków
-robienie zakupów
-pomoc finansowa w formie zasiłku stałego, okresowego, celowego.
-transport
-doradztwo
-ośrodki wsparcia:
-środowiskowe domy samopomocy
-domy dziennego pobytu
-schroniska i noclegownie
Dzienny Dom Pomocy Społecznej przeznaczony jest zgodnie z ustawą dla osób
starszych, niepełnosprawnych samotnych, potrzebujących wsparcia. D.D.P.S zapewnia
swoim pensjonariuszom 8-godzinny pobyt, w tym zaspakaja ich potrzeby bytowe,
świadczenia higieniczne, opiekuńcze, terapię zajęciową, psychologiczną. Realizuje
potrzeby pensjonariuszy w zakresie potrzeb kulturalnych, rekreacyjnych, towarzyskich.
Działania zmierzają do zaspokojenia potrzeb osób starszych i niepełnosprawnych
związanych z ich uaktywnieniem i integracją społeczną. Zapewnia pensjonariuszom
opiekę oraz posiłki. Do Dziennego Domu wymagane jest skierowanie-decyzja wydana
przez Punkt Terenowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej właściwy dla miejsca
zamieszkania. Po złoŜeniu niezbędnych dokumentów \np.: odcinek renty, emerytury\,
potwierdzających sytuację materialną osoby starającej się o pobyt w Ośrodku,
pracownik socjalny przeprowadza wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania i
podejmuje decyzję o przyznaniu miejsca.
Rodzaj oferowanych usług:
-zapewnienie pobytu i całodziennego wyŜywienia na miejscu
-posiłki na wynos donoszone przez opiekunki
-usługi higieniczne np:natrysk, usługi pralnicze
-terapia zajęciowa
-rehabilitacja ruchowa
-porady i wsparcie psychologiczne
-uczestnictwo w grupach wsparcia i samopomocowych
-uczestnictwo w kółkach zajnteresowań
\muzyczno-wokalne, dyskusyjne, krzyŜówkowiczów, literackie, robótek
ręcznych, przyrodnicze, sportowo-rekreacyjne
Cel terapii prowadzonej w DDPS – to głównie podniesienie aktywności pensjonariuszy
i zintegrowanie ich w naszym i lokalnym środowisku.
Terapia w sposób pozytywny działa na człowieka, to głównie dzięki niej nastawienie do
świata i ludzi Ŝycie pensjonariusza ulega diametralnej przemianie. Człowiek
niepełnosprawny nie odczuwa ta boleśnie swojej odmienności, ma poczucie, Ŝe jest
takŜe pełnowartościową osobą, która jeszcze moŜe coś zaoferować światu.
Terapia zajęciowa sprawia, Ŝe problemy ludzi starych, chorych ulegają zmniejszeniu.
Udział w zajęciach terapeutycznych umoŜliwia podopiecznemu zaistnienie i integrację
ze środowiskiem.
Warunki jakie muszą być spełnione aby terapia zajęciowa mogła osiągnąć swój cel:
3
- mobilizacja i odpowiednie zainteresowanie
- musi uwzględniać preferencje podopiecznego, jego wiek, płeć, poprzedni zawód,
stan fizyczny, psychiczny, rodzaj choroby.
Terapię zajęciową dzielimy ze względu na sposób jej prowadzenia:
1/ terapię przyłóŜkową – gdy mamy do czynienia z osobą w pozycji leŜącej,
2/ terapię warsztatową – wtedy gdy pacjenci schodzą do pracowni terapii
zajęciowej,
3/ terapię gospodarczą – w przypadku gdy uczestniczą w Ŝyciu gospodarczym
ośrodka.
Pensjonariusze mogą sami decydować o wyborze terapii w której wyróŜniamy:
- kinezyterapie – leczenie ruchem
- ergoterapie – leczenie pracą
- artoterapie – czyli leczenie sztuką
- terapia rozrywkowa (zabawa) leczenie poprzez gry i zabawy.
Często stosowana terapią w ośrodkach wsparcia jest biblioterapia, która polega na
leczeniu poprzez słowo pisane. Zaleca się ją osobom starszym, które dzięki obcowaniu
z ksiąŜką poznają piękno Ŝycia, odrywają się od kłopotów i smutków.
Specjalną terapię serwuje się osobom starszym z demencją jest to terapia
orientacyjna, przez którą rozumie się orientowanie w czasie i przestrzeni. Do tego celu
słuŜą nam, aktualna gazeta, kalendarz, album ze zdjęciami, audycje telewizyjne.
Logoterapia – czyli terapia duchowa wśród ludzi starszych znajduje wielu
zwolenników, polega ona na podejmowaniu tematów duchowości człowieka
pobudzając do głębszego zastanowienia nad sobą i światem. Podejmuje ona pytania o istnieniu Boga, o sens Ŝycia, wywołuje chwile refleksji nad przemijającym Ŝyciem.
Muzykoterapia czyli leczenie człowieka muzyką polega na słuchaniu przez ludzi
odpowiednio dobranych utworów muzycznych, które mają działanie terapeutyczne
Utwory powinny być dobrane stosownie do schorzeń i wraŜliwości osób biorących
udział w muzykoterapii. Stosowanie tego typu terapii wymaga od prowadzącego
określonej wiedzy i materiałów.
Pantomima est to forma wyraŜania siebie, swego stosunku do innych za pomocą
mimiki – gestów bez słów.
Pantomima w wykonaniu pensjonariuszy jest bardzo prosta, moŜe wydawać się trudna
lecz naleŜy pamiętać, Ŝe niesie ona ze sobą duŜe wartości terapeutyczne.
Zadanie do przedstawienia podpowiada prowadzący bądź pensjonariusze np.:
moje ulubione zajęcie
rozmowa przez telefon
chodzenie po schodach.
Wybrana osoba odtwarza określony temat, pozostali próbują odgadnąć co ona chce
pokazać. Jedną z tych form są kalambury. Przedstawiać moŜna równieŜ za pomocą
pantomimy znanych przysłów czy powiedzeń.
Pomysły podpowiada Ŝycie.
NaleŜy jednak pamiętać Ŝe muszą one być dostosowane do moŜliwości podopiecznych
ich oczekiwań i ich propozycji.
Dzienny Dom Pomocy Społecznej jest lokalnym ośrodkiem wsparcia
powołanym do świadczenia usług opiekuńczych.
4
Przeznaczony jest dla osób samotnych, które z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymagają pomocy innych osób, a są jej pozbawione.
Z Dziennego Domu Pomocy Społecznej mogą takŜe korzystać osoby, które wymagają
pomocy innych osób, a rodzina nie moŜe takiej pomocy zapewnić /art.17, art. 21 ustawy
o pomocy społecznej/.
KaŜdy klient dziennego domu jest traktowany indywidualnie i podmiotowo. Jest
realizatorem i współautorem procesu aktywizacji. Ma wpływ i moŜliwość wyboru z
ofert proponowanych przez terapeutę.
Na rodzaj zajęć mają wpływ zainteresowania, i indywidualne moŜliwości
podopiecznych oraz warunki, jakie moŜe zaoferować dom w tym właściwe
przygotowany personel. Bardzo waŜną role odgrywają relacje pomiędzy pracownikami
domu a jego rezydentami powinny one budzić zaufanie, bezpieczeństwo i akceptacje.
Bibliografia
1. K.Wiśniewska – Roszkowska: „Rewitalizacja i długowieczność” Poznań 1990.
2. K.Wiśniewska – Roszkowska: „Gerontologia dla pracowników socjalnych”
P.Z.W.L. Warszawa 1982
3. W.Pedlich: „Ludzie starzy” Centrum Rozwoju SłuŜb Społecznych Warszawa 1996
4. L.Frąckiewicz, B.śakowska – Wachełko: „300 wiadomości o starości” Śląski
Instytut Naukowy PAN Katowice 1987
5. E.Skorupa:„Integracja” W:„Tacy Sami” Ogólnopolski Miesięcznik dla
Niepełnosprawnych Nr ½ Wrocław 1994
6. Dz. U. Nr 100 - Ustawa z dn. 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst
jednolity).
5