Szukaj innych materiałów na:
a
www.wosnastoprocent.pl
MASS MEDIA
opis zjawiska i głowne funkcje
Autor: Krzysztof Trobisz
Mass media, środki masowego przekazu, środki komunikowania masowego - to
według encyklopedycznej definicji instytucje i posiadane przez nich urządzenia techniczne oraz
cały wyspecjalizowany personel (od techników do dziennikarzy), za pomocą których przekazuje
się treści informacyjne i opiniotwórcze bardzo licznym i zróżnicowanym odbiorcom.
Media masowe są definiowane na ogół enumeracyjnie. Wymieniamy więc:
wysokonakładową prasę,
radio,
telewizję,
fonografię (płyty, kasety),
szeroko rozpowszechnione filmy i wideokasety
wydawane w dużych nakładach publikacje książkowe
Internet
Instytucje zajmujące się rozpowszechnianiem informacji(agencje prasowe,
wydawnictwa, ośrodki radiowe i telewizyjne)
Środki masowego przekazu związane są z kulturą masową. Zaczęły się rozwijać w XIX w.
(prasa), w XX w. rozwinął się film (lata 20.), radio (lata 30.), i telewizja (lata 50.). Od początku
lat 90. rozwija się Internet, który uzyskał status masowego medium zaledwie kilka lat później.
Klasyfikacja:
1.
ze względu na kierunek przepływu informacji:
•
media tradycyjne- komunikowanie odbywa się tylko w jednym kierunku, od
nadawcy do odbiorcy; film, książka, radio, telewizja
•
media interaktywne- dwukierunkowy przepływ informacji; Internet, telewizja
cyfrowa
2.
ze względu na dowolność interpretacji:
•
media gorące - przekazując jednoznaczne informacje, narzucają ich interpretacje;
np. prasa radio
•
media zimne - przez obraz wielokanałowy pozostawiają pewną swobodę
interpretacji odbieranych informacji; np. telewizja
3.
ze względu na tempo dostarczania informacji:
•
media wolnego kroku- np. prasa, książki
•
media szybkiego kroku- np. radio, telewizja
- 1 -
Szukaj innych materiałów na:
a
www.wosnastoprocent.pl
Media rozróżniamy również na publiczne (finansowane m.in. ze skarbu państwa, dostępne dla
wszystkich, właścicielem jest PAŃSTWO) i prywatne, finansowane wyłącznie z reklam.
Tzw. „nowe media” ( m.in. Internet, telegazeta, komputer i związane z nim gry, wirtualną
rzeczywistość) od „starych”, odróżniają m.in. :
•
wykorzystanie technik informatycznych;
•
interaktywność – oprócz dwukierunkowego przepływu informacji, to odbiorca decyduje,
jaki rodzaj przekazu i o jakiej treści chce odbierać, może więc następować pełna
indywidualizacja przekazu w zależności od potrzeb użytkownika (np. telewizja cyfrowa)
•
zatarcie granicy między odbiorcą a nadawcą: użytkownik może równocześnie pełnić rolę
nadawcy jak i odbiorcy; każdy w sposób szybki i tani może stać się nadawcą przekazu
potencjalnie dostępnego dla wielu odbiorców, np. autor strony internetowej
•
znaczne umniejszenie znaczeni granic geograficznych – np. pracując na komputerze w
Polsce, możemy słuchać rozgłośni radiowej z innego państwa, kontynentu w tym samym
momencie
FUNKCJE MEDIÓW W PAŃSTWIE DEMOKRATYCZNYM
„Media są nie tylko liczne (np. liczbę czasopism podaje się zwykle w dziesiątkach tysięcy),
systematycznie działające, masowo odbierane (w godzinach wieczornego szczytu przy
telewizorach zasiada więcej niż połowa mieszkańców każdego kraju), ale przez swój zasięg,
regularność i powtarzalność są konstytutywnym elementem współczesnego społeczeństwa.”
1
I. FUNKCJA INFORMACYJNA
•
przekaz informacji jest jednym z najważniejszych i najwcześniejszych funkcji środków
masowego przekazu( w Ustawie o radiofonii i telewizji, Art. 1. 1. Zadaniem radiofonii i
telewizji jest: dostarczanie informacji)
•
obecnie wykorzystuje się nową technologię do tego, by przekazać szybko i atrakcyjnie
jak najwięcej informacji, dotrzeć do największej liczby odbiorców
•
w mediach drukowanych : prasa codzienna, jednak obserwuje się tendencję spadkową
roli prasy codziennej na rynku informacyjnym, bowiem największą popularnością cieszą
się media elektroniczne, szczególnie telewizja ( istnieją osobne kanały informacyjne- np.
CNN, a w Polsce- TVN 24)
II. FUNKCJA OPINIOTWÓRCZA
•
kształtowanie opinii odbiorców odbywa się przy przekazywaniu informacji np. poprzez
komentarz, czy sposób jej wyeksponowania; poprzez tytuł, wielkość czcionki, miejsce
np. w gazecie, czy w dzienniku telewizyjnym, można podkreślić wagę(lub obniżyć
znaczenie) problemu przedstawianej informacji
- 2 -
Szukaj innych materiałów na:
a
www.wosnastoprocent.pl
•
środki masowe stanowią forum, na którym sprawy powszechne- zarówno narodowe, jak
i międzynarodowe- mogą być publicznie reprezentowane i roztrząsane
•
szczególna rola przypada na specjalistyczne czasopisma poświęcone sprawom
społecznym, politycznym i ekonomicznym; radiowe i telewizyjne programy
publicystyczne, gdzie prezentując zarówno analizy i prognozy dalszego biegu
problemów, odbiorca ma okazję do wysłuchania różnych interpretacji i wyłonić własną
•
w Ustawie o radiofonii i telewizji, w Art. 21, ust. 1, pkt 3 znajdujemy iż programy
publicznej radiofonii i telewizji powinny „sprzyjać swobodnemu kształtowaniu się
poglądów obywateli oraz formowaniu się opinii publicznej”, a także w kolejnym punkcie
tego ustępu „umożliwiać obywatelom i ich organizacjom uczestniczenie w życiu
publicznym poprzez prezentowanie zróżnicowanych poglądów i stanowisk oraz
wykonywanie prawa do kontroli i krytyki społecznej”; np. w 1TVP – „Forum”, gdzie skład
gości nie wybiera prowadzący, tylko w programie muszą uczestniczyć osoby
reprezentujące wszystkie partie polityczne, które posiadają określony próg poparcia
•
warto tutaj przypomnieć, że media mogą stać się również narzędziem propagandy i
manipulacji, przykładem może być udział radia, w latach trzydziestych, w
propagowaniu ideologii nazistowskiej, np. poprzez transmitowanie przemówień Adolfa
Hitlera
III.FUNKCJA KONTROLNA
•
media można traktować jako jedną z nieformalnych instytucji kontroli społecznej
•
media pozwalają odbiorcy ocenić postępowanie jednostek, zwłaszcza tych zajmujących
wysokie miejsce w hierarchii społecznej i odgrywających dużą rolę w życiu publicznym,
a także poszczególnych zbiorowości i organizacji; efektem takiej kontroli może być
degradacja lub podniesienie prestiżu osoby lub instytucji ( np. afera Watergate w USA,
czy tzw. Afera Rywina w Polsce, gdzie publikacje prasowe spowodowały wszczęcie
postępowania wobec osób podejrzanych o popełnienie nadużyć oraz przyczyniły się do
ich odwołania z zajmowanych stanowisk)
IV. „CZWARTA WŁADZA”
•
oczywiście nazywanie takie ma sens potoczny, bowiem nie ma żadnych podstaw
formalnych, które określiłyby miejsce, jakie zajmują środki masowego przekazu wśród
organów władzy wykonawczej, ustawodawczej i sądowniczej
•
media posiadają znaczący wpływ na przebieg wydarzeń na scenie politycznej, dlatego
też i w takim zakresie władzy, w państwie demokratycznym, wymaga pluralizmu ( obok
publicznych mass mediów muszą funkcjonować niezależne środki masowego przekazu)
•
ze względu na posiadanie znacznego wpływu na społeczeństwo media stanowią
atrakcyjną ofertę dla ośrodków władzy , dochodzi często
2
do nacisków i działań ze strony
np. polityków; znane są sprawy, gdy za pomocą łapówek polityk próbuje przekonać
dziennikarza do „dobrego wyrażania się o nim” na łamach swej gazety
- 3 -
Szukaj innych materiałów na:
a
www.wosnastoprocent.pl
•
pytanie więc o niezależność mediów, zarówno publicznych (od ośrodków władzy), jak i
prywatnych (od finansujących ich właścicieli)
V. FUNKCJA REKREACYJNA I EDUKACYJNA
•
należy rozróżnić tutaj wypełnianie tych funkcji przez media publiczne i komercyjne
•
media komercyjne koncentrują się przede wszystkim na dostarczeniu rozrywki
przeciętnemu odbiorcy, oferta programowa jest dostosowana do jego potrzeb i gustów;
teleturnieje, seriale telewizyjne, popularne ostatnio- reality show, a w prasie krzyżówki,
„plotki” itp.
•
natomiast funkcję edukacyjną wypełniają głównie media publiczne, w telewizji są to
filmy i programy popularno- naukowe, kursy języków obcych, spektakle teatralne itp.
VI. FUNKCJA KULTUROTWÓRCZA
•
stymulują rozwój kultury, zarówno w jej aspekcie obyczajowym, jak i normatywnym,
promują nowe tendencje, np. w sztuce, modzie i obyczajach
•
powszechny jest również wpływ mediów na unifikację języka ( media mówią językiem
zrozumiałym dla każdego odbiorcy)
•
spotykamy zarówno pozytywne oceny kulturotwórczej roli mass mediów: np.
poznawanie kultur innego kraju, kontynentu; a także negatywne :np. pod wpływem
telewizji odchodzenie młodzieży od czytania książek
PODSTAWY PRAWNE
FUNKCJONOWANIA ŚRODKÓW MASOWEGO PRZEKAZU W POLSCE
Podstawą prawną systemu medialnego w Polsce jest zapis w Konstytucji:
Art. 54.
1. Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i
rozpowszechniania informacji.
2. Cenzura prewencyjna środków społecznego przekazu oraz koncesjonowanie prasy są
zakazane. Ustawa może wprowadzić obowiązek uprzedniego uzyskania koncesji na
prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej.
W okresie PRL instytucją nadzorującą media był Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i
Widowisk( zlikwidowane w 1990 roku), a koncernem partyjnym, będącym dominującym
- 4 -
Szukaj innych materiałów na:
a
www.wosnastoprocent.pl
wydawcą prasy była Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza Prasa-Książka-Ruch. Obecnie
prawo państwowe dotyczące funkcjonowania mass mediów w Polsce to :
•
Prawo prasowe z roku 1984 ze zmianami z lat 1988,1989, 1990, 1991
•
Ustawa o radiofonii i telewizji z 1992
Regulacje prawne dotyczące funkcjonowania środków masowego przekazu, uwzględniają
również ratyfikowane przez Polskę umowy międzynarodowe, takie jak:
•
Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych:
Artykuł 19
1. Każdy człowiek ma prawo do posiadania bez przeszkód własnych poglądów.
2. Każdy człowiek ma prawo do swobodnego wyrażania opinii; prawo to obejmuje
swobodę poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania wszelkich informacji i
poglądów, bez względu na granice państwowe, ustnie, pismem lub drukiem, w
postaci dzieła sztuki bądź w jakikolwiek inny sposób według własnego wyboru.
3. Realizacja praw przewidzianych w ustępie 2 niniejszego artykułu pociąga za sobą
specjalne obowiązki i specjalną odpowiedzialność. Może ona w konsekwencji
podlegać pewnym ograniczeniom, które powinny być jednak wyraźnie przewidziane
przez ustawę i które są niezbędne w celu:
a) poszanowania praw i dobrego imienia innych;
b) ochrony bezpieczeństwa państwowego lub porządku publicznego albo zdrowia lub
moralności publicznej.
Artykuł 20
1. Wszelka propaganda wojenna powinna być ustawowo zakazana.
2. Popieranie w jakikolwiek sposób nienawiści narodowej, rasowej lub religijnej,
stanowiące podżeganie do dyskryminacji, wrogości lub gwałtu, powinno być
ustawowo zakazane.
•
Europejska konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 10
mówiący o wolności wypowiedzi
•
Europejska Konwencja o telewizji ponadgranicznej”, podpisana w czerwcu 1994
Również Prawo Karne zawiera normy dotyczące funkcjonowania mediów: przewiduje karę
pozbawienia wolności do dwóch lat za publiczne znieważenie konstytucyjnych organów władzy
państwowej.
3
Ustawa o radiofonii i telewizji z 1992
Ustala podstawowe zadania stacji radiowych i telewizyjnych - ogólnie w pierwszym artykule.
Wskazuje tam, iż zadaniem radiofonii i telewizji jest: (1) dostarczanie informacji,(2)
udostępnianie dóbr kultury i sztuki,(3) ułatwianie korzystania z oświaty i dorobku nauki,(4)
upowszechnianie edukacji obywatelskiej,(5) dostarczanie rozrywki, (6) popieranie krajowej
twórczości audiowizualnej. Ustawa podkreśla też, iż odbiór programów krajowych i
zagranicznych przeznaczonych przez nadawców do powszechnego odbioru jest wolny, z
zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Dodatkowo określa także szczegółowo
przepisy i zadania dotyczące osobno publicznych i komercyjnych stacji radiowych i
telewizyjnych (przyjmuje zasadę swobodnego kształtowania przez nadawcę nadawanego
- 5 -
Szukaj innych materiałów na:
a
www.wosnastoprocent.pl
programu, a zakaz rozpowszechniania określonej audycji może być wydawany tylko na drodze
ustawy(Art. 14.,ust.1), np. za propagowanie ideologii faszystowskiej)
Art. 18:
1. Audycje lub inne przekazy nie mogą propagować działań sprzecznych z prawem, z polską
racją stanu oraz postaw i poglądów sprzecznych z moralnością i dobrem społecznym, w
szczególności nie mogą zawierać treści dyskryminujących ze względu na rasę, płeć lub
narodowość.
2. Audycje lub inne przekazy powinny szanować przekonania religijne odbiorców, a zwłaszcza
chrześcijański system wartości.
3. Audycje lub inne przekazy nie mogą sprzyjać zachowaniom zagrażającym zdrowiu lub
bezpieczeństwu oraz zachowaniom zagrażającym środowisku naturalnemu.
4. Zabronione są audycje lub inne przekazy zagrażające fizycznemu, psychicznemu lub
moralnemu rozwojowi niepełnoletnich, w szczególności zawierające treści pornograficzne lub w
sposób nieuzasadniony i nadmierny eksponujące przemoc.
5. Audycje lub inne przekazy, które mogą zagrażać fizycznemu, psychicznemu i moralnemu
rozwojowi niepełnoletnich, inne niż te, o których mowa w ust. 4, nie mogą być
rozpowszechniane między godziną 6 a godziną 23.
6. Krajowa Rada określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady kwalifikowania,
rozpowszechniania i sposób zapowiadania audycji lub innych przekazów, o których mowa w
ust. 5.
7. Nadawcy dbają o poprawność języka swoich programów i przeciwdziałają jego wulgaryzacji.
ETYKA DZIENNIKARSKA
Zasady pracy dziennikarza wyznaczają przede wszystkim Międzynarodowe zasady etyki
profesjonalnej oraz Karta Etyczna Mediów.
I. Międzynarodowe zasady etyki profesjonalnej w dziennikarstwie przygotowane pod
egidą UNESCO
1. Prawo ludzi do prawdziwej informacji i swobodnego wyrażania się.
2. Dążenie dziennikarza do poznania obiektywnej rzeczywistości, aby jej możliwie wierny
obraz przekazać publiczności.
3. Odpowiedzialność społeczna dziennikarzy za przekazywaną informację.
4. Integralność zawodowa dziennikarzy, powstrzymująca ich przed ujawnianiem źródeł
informacji, przed przekupstwem i plagiatem.
5. Dostęp społeczeństwa do mediów, w tym zwłaszcza prawo do sprostowania.
6. Poszanowanie prywatności, godności i dobrego imienia ludzi.
7. Poszanowanie interesu społecznego i narodowego.
8. Poszanowanie dla uniwersalnych wartości (zwłaszcza pokoju, demokracji, praw
człowieka, wyzwolenia narodowego, sprawiedliwości i rozmaitości kultur).
9. Powstrzymywanie się przed usprawiedliwianiem wojen i zbrojeń oraz wszelkich form
przemocy, nienawiści lub dyskryminacji, kolonializmu, nędzy itp.
10. Poparcie dla nowego światowego ładu w dziedzinie informacji i komunikacji,
będącego integralną częścią nowego ładu ekonomicznego.
- 6 -
Szukaj innych materiałów na:
a
www.wosnastoprocent.pl
II. Karta etyczna mediów
Dziennikarze, wydawcy, producenci i nadawcy, szanując niezbywalne prawo człowieka do
prawdy, kierując się zasadą dobra wspólnego, świadomi roli mediów w życiu człowieka i
społeczeństwa obywatelskiego, przyjmują tę kartę oraz deklarują, że w swojej pracy kierować
się będą następującymi zasadami:
ZASADA PRAWDY - co znaczy, że dziennikarze, wydawcy, producenci i nadawcy dokładają
wszelkich starań, aby przekazywane informacje były zgodne z prawdą, sumienne i bez
zniekształceń, relacjonują fakty w ich właściwym kontekście, a w razie rozpowszechniania
błędnej informacji niezwłocznie dokonują sprostowania.
ZASADA OBIEKTYWIZMU - co znaczy, że autor przedstawia rzeczywistość niezależnie od swoich
poglądów, rzetelnie relacjonuje różne punkty widzenia.
ZASADA ODDZIELENIA INFORMACJI OD KOMENTARZA - co znaczy, że wypowiedź ma umożliwiać
odbiorcy odróżnienie faktów od opinii i poglądów.
ZASADA UCZCIWOŚCI - to znaczy działanie w zgodzie z własnym sumieniem i dobrem odbiorcy,
nieuleganie wpływom, nieprzekupność, odmowa działania niezgodnego z przekonaniami.
ZASADA SZACUNKU I TOLERANCJI - czyli poszanowania ludzkiej godności, praw, dóbr
osobistych, a szczególnie prywatności i dobrego imienia.
ZASADA PIERWSZEŃSTWA DOBRA ODBIORCY - co znaczy, że podstawowe prawa czytelników,
widzów i słuchaczy są nadrzędne wobec redakcji, dziennikarzy, wydawców, producentów i
nadawców.
ZASADA WOLNOŚCI I ODPOWIEDZIALNOŚCI - co znaczy, że wolność mediów nakłada na
dziennikarzy, wydawców, producentów, nadawców odpowiedzialność za treść i formę przekazu
oraz wynikające z nich konsekwencje.
Sygnatariusze tej Karty powołują Radę, która strzec będzie powyższych zasad publicznie
orzekając w sprawach przestrzegania Karty i dokonując interpretacji jej zapisów. Sygnatariusze
zobowiązują się również do upowszechnienia treści Karty, informacji o prawie składania skarg
do Rady i niezwłocznego ogłaszania orzeczeń Rady.
Najlepszymi "nośnikami" etyki mediów pozostają chyba wciąż tzw. "style booki", czyli reguły
pisania do prasy. W zasadzie każda redakcja ma zbiór norm, jakie musi spełniać dany tekst, by
mógł zostać wydrukowany. Nie zawsze jest on spisany, ale istnieje przynajmniej w umysłach
redaktorów prowadzących.
KRAJOWA RADA RADIOFONII I TELEWIZJI
Historia Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji sięga 29 grudnia 1992 roku. Wówczas to Sejm
uchwalił ustawę o radiofonii i telewizji, która weszła w życie 1 marca 1993 roku. Ustawa
powoływała do życia Krajowa Radę Radiofonii i Telewizji jako organ państwowy kompetentny w
sprawach radiofonii i telewizji. Wcześniej przygotowano projekt zmiany przepisów
konstytucyjnych, wpisujący KRRiT do ustawy zasadniczej. KRRiT rozpoczęła działalność 28
kwietnia 1993 roku. Składa się z dziewięciu członków, reprezentujących różne środowiska
społeczne i polityczne. Czterech z nich powołuje Sejm, dwóch Senat, a trzech - Prezydent.
Kadencja każdego z członków KRRiT trwa sześć lat. Co dwa lata odnawia się 1/3 składu KRRiT.
- 7 -
Szukaj innych materiałów na:
a
www.wosnastoprocent.pl
Zgodnie z obowiązującą od 27 grudnia 1995 roku nowelizacją ustawy, przewodniczącego KRRiT
wybierają członkowie ze swego grona bezwzględną większością głosów.
Art. 6. 1. Krajowa Rada stoi na straży wolności słowa w radiu i telewizji, samodzielności
nadawców i interesów odbiorców oraz zapewnia otwarty i pluralistyczny charakter radiofonii i
telewizji.
2. Do zadań Krajowej Rady należy w szczególności:
1) projektowanie w porozumieniu z urzędem Rady Ministrów kierunków polityki państwa w
dziedzinie radiofonii i telewizji,
2) określanie, w granicach upoważnień ustawowych, warunków prowadzenia działalności przez
nadawców,
3) podejmowanie, w zakresie przewidzianym ustawą, rozstrzygnięć w sprawach koncesji na
rozpowszechnianie i rozprowadzanie programów,
3a) uznawanie za nadawcę społecznego lub odbieranie tego przymiotu, na warunkach
określonych ustawą,
4) sprawowanie w granicach określonych ustawą kontroli działalności nadawców,
5) organizowanie badań treści i odbioru programów radiowych i telewizyjnych,
6) określanie opłat abonamentowych, opłat za udzielenie koncesji oraz wpis do rejestru,
7) opiniowanie projektów aktów ustawodawczych oraz umów międzynarodowych dotyczących
radiofonii i telewizji,
8) inicjowanie postępu naukowo-technicznego i kształcenia kadr w dziedzinie radiofonii i
telewizji.
9) organizowanie i inicjowanie współpracy z zagranicą w dziedzinie radiofonii i telewizji,
10) współpraca z właściwymi organizacjami i instytucjami w zakresie ochrony praw autorskich,
praw wykonawców, praw producentów oraz nadawców programów radiowych i telewizyjnych.
5
W 1996 roku powstała Rada Etyki Mediów złożona z 7 osób, obdarzonych autorytetem
moralnym. Rada ma orzekać o zgodności postępowania dziennikarzy i nadawców radiowo-
telewizyjnych z Kartą Etyki Mediów.
1. „Dziennikarstwo i świat mediów” UNIVERSITAS, rozdz. „Komunikowanie i media”, Tomasz
Goban-Klas
2. Kamil Durczok, na spotkaniu zorganizowanym przez Piwnicę Medialną Instytutu
Dziennikarstwa przy UJ, mówił wręcz, że np. telefony od polityków są codziennie i to i w
stacjach publicznych i prywatnych- jednak tutaj rolą dziennikarza jest odcięcie się od
wszelkiego rodzaju nacisków
3. Środowiska dziennikarskie traktują te przepisy jako poważne ograniczenie swobody
wypowiedzi.
4. Ustawa o Krajowej Radzie Radiofonii i Telewizji
- 8 -
Document Outline