Technik_weterynarii_322[14]_Z2.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Zasady bhp oraz organizacja laboratorium analitycznego
w diagnostyce weterynaryjnej

4.1.1.

Materiał nauczania

4.1.2.

Pytania sprawdzające

4.1.3.

wiczenia

4.1.4.

Sprawdzian postępów

4.2.

Diagnostyka weterynaryjna. Badanie krwi, moczu i treści Ŝwacza

4.2.1.

Materiał nauczania

4.2.2.

Pytania sprawdzające

4.2.3.

wiczenia

4.2.4.

Sprawdzian postępów

4.3.

Diagnostyka weterynaryjna. Badania parazytologiczne

4.3.1.

Materiał nauczania

4.3.2.

Pytania sprawdzające

4.3.3.

wiczenia

4.3.4.

Sprawdzian postępów.

4.4.

Diagnostyka weterynaryjna. Badania mikrobiologiczne, serologiczne.
Badanie nasienia

4.4.1.

Materiał nauczania

4.4.2.

Pytania sprawdzające

4.4.3.

wiczenia

4.4.4.

Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o planowaniu i prowadzeniu badań

laboratoryjnych.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

−

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian postępów,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

−

literaturę.

Schemat układu jednostek modułowych

322[14].Z2.03

Udzielanie pierwszej

pomocy i asystowanie

przy zabiegach

322[14].Z2.02

Posługiwanie się sprzętem

i urządzeniami

weterynaryjnymi

322[14].Z2.04

Planowanie i prowadzenie

badań laboratoryjnych

322[14].Z2

Choroby zwierząt

322[14].Z2.01

Rozpoznawanie chorób

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej, powinieneś umieć:

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w laboratorium,

−

określić znaczenie badań laboratoryjnych w weterynarii,

−

zaprojektować i zorganizować pomieszczenia laboratoryjne,

−

zaplanować wyposaŜenie laboratorium,

−

posłuŜyć się podstawową aparaturą i sprzętem laboratoryjnym,

−

wymyć i wyjałowić szkło laboratoryjne,

−

pobrać materiały do badań laboratoryjnych, zabezpieczyć i opisać je,

−

scharakteryzować i przeprowadzić podstawowe badania morfologiczne krwi,

−

ocenić właściwości fizyczne moczu i przeprowadzić analizę chemiczną,

−

przeprowadzić badania koproskopowe,

−

scharakteryzować właściwości fizykochemiczne treści Ŝwacza,

−

scharakteryzować podstawowe metody diagnostyki laboratoryjnej chorób pasoŜytniczych
zwierząt,

−

scharakteryzować metody badań bakteriologicznych,

−

przeprowadzić podstawowe badania bakteriologiczne,

−

scharakteryzować najwaŜniejsze metody badań wirusologicznych oraz zasady pracy
obowiązujące podczas ich wykonywania,

−

scharakteryzować odczyny serologiczne i ich znaczenie w wykrywaniu chorób zakaźnych
u zwierząt,

−

posłuŜyć się testami do badań laboratoryjnych,

−

dokonać oceny wstępnej nasienia zwierząt oraz wykonać badanie szczegółowe,

−

wykonać badanie cytologiczne pochwy,

−

ustalić optymalny termin krycia samicy,

−

scharakteryzować znaczenie zwierząt laboratoryjnych w diagnostyce chorób zakaźnych,

−

zorganizować chów zwierząt laboratoryjnych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Zasady bhp oraz organizacja laboratorium analitycznego
w diagnostyce weterynaryjnej

4.1.1.

Materiał nauczania

Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w laboratorium analitycznym

Praca w laboratorium wymaga szczególnego przestrzegania zasad bezpieczeństwa

i higieny. W tym zakresie obowiązują odpowiednie przepisy, które określają zasady ogólne
oraz instrukcje szczegółowe dotyczące sposobu posługiwania się aparaturą specjalną oraz
wykonywania niektórych czynności. Zasady ogólne określone są w sposób następujący:
a)

wszelkie prace laboratoryjne wykonuje się w odpowiednim ubraniu ochronnym, a prace
niebezpieczne dodatkowo przy uŜyciu specjalnego sprzętu (okulary, rękawice gumowe,
maski przeciwgazowe itp.),

przystępując do wykonywania analiz naleŜy posługiwać się aparaturą i sprzętem oraz
znać właściwości stosowanych odczynników chemicznych,

wszelkie operacje, w czasie których wydzielają się szkodliwe dla zdrowia gazy i pary, np.
tlenki azotu, chlorowodór, siarkowodór i dwutlenek siarki, naleŜy wykonywać pod
wyciągiem,

nie wolno posługiwać się uszkodzoną aparaturą lub uszkodzonym sprzętem
laboratoryjnym,

nie wolno zostawiać bez nadzoru palących się palników i włączonej aparatury
elektrycznej,

w miejscu pracy naleŜy zachowywać bezwzględną czystość, posiłki spoŜywać tylko
w specjalnie do tego celu wydzielonym miejscu,

w przypadku wystąpienia poŜaru naleŜy umieć posłuŜyć się sprzętem przeciwpoŜarowym,
a w razie niemoŜliwości stłumienia poŜaru naleŜy natychmiast wezwać straŜ poŜarną,

adnych substancji nie naleŜy badać na smak;

nie naleŜy pochylać się nad naczyniem i nie naleŜy wdychać oparów substancji,

przy przelewaniu i ogrzewaniu cieczy nie nachylamy się nad nimi, poniewaŜ mogą
wyprysnąć i trafić do oka lub poparzyć twarz,

ogrzewanie cieczy w probówkach naleŜy wykonywać w ten sposób, Ŝe wylot probówki
skierowujemy tak, aby ciecz przy ewentualnym wypryśnięciu nie oblała nikogo
znajdującego się w laboratorium,

naleŜy znać przepisy bhp, a w razie nieszczęśliwych wypadków umieć udzielić pierwszej
pomocy poszkodowanemu.

Zasady udzielania pierwszej pomocy w nieszczęśliwych wypadkach
Skaleczenia.  Pomoc  polega  na  ewentualnym  zatamowaniu  upływu  krwi,  oczyszczaniu  rany,
jej  zdezynfekowaniu  i  nałoŜeniu  opatrunku  z  wysterylizowanej  gazy  i  bandaŜa.  Dezynfekcji
rany  dokonuje  się  za  pomocą  wody  utlenionej.  Przy  powaŜniejszych  skaleczeniach  naleŜy
zatamować  krwotok  za  pomocą  opaski  uciskowej  powyŜej  skaleczenia  przy  krwotoku
tętniczym a poniŜej przy Ŝylnym. Zamiast opaski moŜna uŜyć węŜa gumowego i natychmiast
udać się do lekarza.
Oparzenia.  WyróŜnia  się  oparzenia  termiczne  lub  spowodowane  roztworami  stęŜonych
kwasów  lub  zasad.  W przypadku  lŜejszych  oparzeń  termicznych  stosuje  się  okład  ze
stęŜonego  alkoholu  etylowego,  natomiast  przy  cięŜszych  oparzeniach  naleŜy  stosować  okład

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

z 5%  roztworu  manganianu  potasu.  Przy  oparzeniach  kwasami  stosuje  się  nasycony  roztwór
wodorowęglanu sodu, a przy oparzeniach zasadami 1% roztwór kwasu octowego.
Stłuczenia.  Na  miejsca  stłuczone  stosuje  się  zimne  okłady  w postaci  czystej  ściereczki
zwilŜonej  zimną  wodą  lub  stosuje  się  przyłoŜenie  przedmiotu  metalowego  o
odsłoniętejgładkiej powierzchni.
Zaprószenia  oczu.  Przy  zaprószeniach  oczu  przemywa  się  je  2%  roztworem  kwasu
borowego.  W przypadku  zanieczyszczenia  oczu  chemikaliami  (kwasy,  zasady,  alkohol,
aceton) oczy naleŜy niezwłocznie przemyć duŜą ilością wody.
Zatrucia.  W  przypadku  zatruć  gazami  poszkodowanego  umieszcza  się  przy  otwartym oknie
zwiększając dostęp świeŜego powietrza i następnie wzywa się lekarza.
Gdy  jakaś  substancja  dostanie  się  do  ust,  naleŜy  natychmiast  wypłukać  usta  wodą.  Przy
dostaniu  się  substancji  do  Ŝołądka  naleŜy  ją  zobojętnić  1%  roztworem  kwasu  octowego  lub
cytrynowego  w przypadku  zasady  oraz  papką  z  tlenku  magnezu  rozpuszczonego  w  wodzie,
lub alusalem w przypadku kwasu i natychmiast naleŜy udać się do lekarza.
Omdlenia są powodowane odpływem krwi z naczyń krwionośnych mózgu. W tym przypadku
chorego  układa  się  poziomo,  rozluźnia  ubranie,  spryskuje  twarz  zimna  wodą  i  podaje  do
wąchania 3% roztwór amoniaku.

Wymienione zasady są wystarczające w przypadkach lekkich obraŜeń. We wszystkich

powaŜniejszych wypadkach po udzieleniu pierwszej pomocy, naleŜy niezwłocznie wezwać
lekarza lub odwieźć poszkodowanego do szpitala.
WyposaŜenie pomieszczeń laboratoryjnych

W laboratorium chemicznym powinny znajdować się:

stoły laboratoryjne róŜnej konstrukcji z półkami do częściej uŜywanych odczynników
oraz szafkami i szufladami do przechowywania sprzętu

szafa wyciągowa (dygestorium) ze sprawnie działającym wentylatorem,

półki do sprzętu ogólnego uŜytku i rzadziej stosowanych odczynników,

specjalne stołki laboratoryjne,

stoły przy ścianach z suszarkami, piecami, chłodziarkami, pompą próŜniową, itp.,
W laboratorium mikrobiologicznym powinny być wyodrębnione pomieszczenia

(np. poŜywkarnia, pracownia mikrobiologiczna, sterylizacja sucha). Laboratorium musi być
wyposaŜone w instalacje: wodno-ściekową, gazową, elektryczną, często takŜe spręŜonego
powietrza oraz próŜniową. Przewody instalacji mają określone zabarwienie:

−

dla wody – zielony.

−

dla gazu – Ŝółty.

−

dla próŜni – szary.

−

dla powietrza – błękitny.

−

dla pary – czerwony.
Ponadto, w laboratorium powinien znajdować się następujący sprzęt przeciwpoŜarowy:

koce azbestowe, gaśnice wraz ze szczegółową instrukcją obsługi oraz apteczka pierwszej
pomocy z odpowiednim wyposaŜeniem. Gaśnice to najczęściej: proszkowe, śniegowe
i pianowe.
Organizacja stanowiska pracy

Zasadniczym miejscem pracy jest stół laboratoryjny o wymiarach 100–120 cm długości,

70–80  cm  szerokości  i  80–90  cm  wysokości.  Blaty  stołów  powinny  być  z  laminatów  lub
wykładane płytkami ceramicznymi. Stół powinien być wyposaŜony w półkę, na której moŜna
ustawić  butelki  z odczynnikami.  W  stole  powinna  być  szafka  i  szuflada  do  przechowywania
sprzętu  laboratoryjnego  specyficznego  do  konkretnej  metodyki  badawczej  W szufladach
powinny znajdować się naczynia szklane długie i cienkie, takie jak pipety, biurety, rurki oraz

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

bibuła i korki. KaŜdy stół powinien być wyposaŜony w zawór wodociągowy ze studzienką
ś

ciekową, kurek gazowy oraz uziemione gniazdko sieci elektrycznej małej mocy.

Instalacja wodno-ściekowa. Instalacja składa się z przewodów rurowych doprowadzających
wodę  bieŜącą,  z  zaworów  słuŜących  do  czerpania  wody,  zlewów  i  przewodów  rurowych
odprowadzających  ścieki.  Zawór  czerpalny  jest  tak  uformowany,  aby  zapobiec  zsuwaniu
nałoŜonego  węŜa  gumowego.  Pod  kaŜdym  zaworem  czerpalnym  jest  zlew,  połączony
z przewodami  rurowymi  odprowadzającymi  ścieki.  Zlewy  i  przewody  muszą  być  wykonane
z kamionki  kwasoodpornej  lub  porcelany.  Zlew  jest  połączony  z  rurą  odprowadzającą  ścieki
za  pomocą  syfonu.  Zabezpiecza  to  przewód  kanalizacyjny  przed  zanieczyszczeniami  oraz
przed  przedostawaniem  się  do  laboratorium  gazów  o  nieprzyjemnym  zapachu  z  sieci
kanalizacyjnej.  Do  zlewów  nie  naleŜy  wrzucać  ciał  stałych:  papierków,  bibuły,  kawałków
szkła oraz piasku.
Instalacja gazowa. Instalacja powinna być wykonana z grubościennych rur stalowych, dobrze
uszczelnionych.  Końcówki  kurków  do  gazu  muszą  mieć  specjalne  zakończenia,  które
ułatwiają  nakładanie  węŜów  gumowych  i  zapobiegają  ich  zsuwaniu.  Palnik  gazowy  naleŜy
połączyć z kurkiem za pomocą węŜa gumowego o długości 50-100cm.
Instalacja  elektryczna.  W  laboratorium  powinny  znaleźć  się  dwa  rodzaje  instalacji:
jednofazowa  o napięciu  220V  oraz  trójfazowa  instalacja  siły  o  napięciu  400  V.  Sieć  230  V
jednofazowa  słuŜy  do  oświetlania,  ogrzewania,  poruszania  mieszadełek  oraz  zasilania
niektórych  urządzeń.  Ze  względu  na  bezpieczeństwo  kaŜde  gniazdko  powinno  być
wyposaŜone w kołek ochronny, a przewody słuŜące do podłączania grzejników elektrycznych,
silników i innych urządzeńpowinny być czteroŜyłowe ze stykami ochronnymi. Sieć trójfazowa
słuŜy do włączania urządzeń o duŜej mocy takich jak destylarki, pompy próŜniowe, spręŜarki.
Wyciągi.  Większość  substancji,  których  uŜywa  się  w  badaniach  chemicznych  jest  trująca.
Wiele  z nich  wydziela  trujące  opary  i  gazy.  Aby  uniknąć  zatruć  i  aby  w  laboratorium  była
czysta  atmosfera  naleŜy  pomieszczenie  wyposaŜyć  w  szafę  wyciągową  ze  sprawnie
działającym wentylatorem (dygestorium) Jest to oszklona szafa z otwieranymi oknami, które
są  przesuwane  za  pomocą  specjalnego  urządzenia  w kierunku  pionowym.  Szafa  musi  być
wyłoŜona  wykładziną  odporną  na  chemikalia.  Ponadto  muszą  być  do  niej  podłączone
przewody  z  wodą,  gazem  i  przewody  do  odprowadzania  cieczy  oraz  instalacja  elektryczna
zarówno oświetleniowa jak i siłowa.
Aparatura i sprzęt laboratoryjny
W  skład  aparatury  wchodzą:  suszarki,  łaźnie  wodne,  piece  do  spalań,  wagi,  kolorymetry,
chromatografy, lupy, wirówki, homogenizatory, wstrząsarki, cieplarki, suszarki, sterylizatory,
autoklaw,  mikroskopy,  spektrofotometry,  pehametry,  analizator  hematologiczny,  analizator
moczu  itp.  Sprzęt  laboratoryjny  dzieli  się  na  sprzęt:  metalowy,  drewniany,  szklany
i porcelanowy.
Sprzęt metalowy to:
1)

statywy słuŜące do umieszczenia w nich biurety,

łapy (czteropalczaste, okrągłe, pryzmatyczne, pojedyncze lub podwójne) słuŜące do
przytrzymywania róŜnych naczyń i sprzętu szklanego).

łączniki słuŜące do łączenia łap ze statywami,

pierścienie słuŜące do umieszczenia w nich lejków lub innego sprzętu.

trójnogi stosowane przy ogrzewaniu,

trójkąty słuŜące do umieszczania w nich tygli podczas praŜenia,

szczypce słuŜące do wyjmowania tygli z pieców i naczyń,

inne: palniki, pęsety, ezy i igły do posiewów, ściskacze, itp.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sprzęt drewniany to: podstawki do kolb kulistych i parownic, podstawki do probówek
i pipet, łapki (szczypce) do probówek, deski z kołkami do suszenia naczyń szklanych,
podstawki do sączenia.
Sprzęt szklany dzieli się na:
1)

ogólnego przeznaczenia,

naczynia i sprzęt szklany odpowiednio wyskalowany tzw. miarowy,

naczynia i sprzęt szklany o przeznaczeniu specjalnym,
Sprzęt ogólnego przeznaczenia to np.: probówki, zlewki, cylindry, kolby stoŜkowe, kolby

płaskie okrągło denne, lejki zwykłe oraz z dnem sitowym, płytki Petriego, szkiełka zegarowe,
itp. znajduje liczne zastosowanie w następujących pracach laboratoryjnych:

−

probówki do reakcji chemicznych jakościowych i badań mikrobiologicznych,

−

płytki Petriego do posiewów mikrobiologicznych,

−

zlewki do rozpuszczania substancji stałych w cieczach, mieszania róŜnych substancji,
z ewentualnym podgrzewaniem, zagęszczaniem, itp.,

−

cylindry do pomiaru, np. gęstości za pomocą aerometrów,

−

kolby stoŜkowe do miareczkowania badanych roztworów za pomocą roztworów
mianowanych, tj. o ściśle określonym stęŜeniu,

−

kolby okrągło denne stanowią elementy zestawów destylacyjnych,

−

kolby płaskodenne stanowią elementy zestawów destylacyjnych, w których zawartości
kolb ogrzewa się płomieniem palnika,

−

lejki do przenoszenia roztworów do naczyń o wąskich szyjkach (butelki, kolby miarowe),
do sączenia roztworów lub zawiesin przez sączki z bibuły filtracyjnej,

−

lejki z dnem sitowym do sączenia roztworów lub zawiesin przez sączki z bibuły
filtracyjnej,

−

szkiełka zegarowe do sporządzania nawaŜek substancji stałych, zamykania naczyń, np.
zlewki, kolby stoŜkowej,

−

szkiełka podstawowe (przedmiotowe) i nakrywkowe do wykonywania preparatów do
badań mikroskopowych,

−

kroplomierze do dozowania niewielkich ilości płynów, jak. np. do wskaźników
barwnych,

−

bagietki do mieszania zawartości zlewek podczas rozpuszczania substancji stałych,

−

krystalizatory do zagęszczania stęŜonych roztworów w celu wykrystalizowania substancji
rozpuszczonej,

−

butelki do przechowywania odczynników chemicznych w postaci roztworów, przy czym
do alkaliów stosuje się butelki zamykane korkami gumowymi, a do kwasów i większości
innych roztworów stosuje się butelki zamykane doszlifowanymi korkami szklanymi.

Szkło miarowe takie jak: pipety, biurety, kolby, cylindry o zróŜnicowanej pojemności,

odpowiednio wyskalowane znajduje róŜnorodne zastosowania w następujących pracach
laboratoryjnych:

−

pipety do dokładnego odmierzania niewielkich objętości roztworów,

−

biurety do miareczkowania,

−

kolby do sporządzania roztworów mianowanych, dokonywanie rozcieńczeń roztworów
stęŜonych do bardziej rozcieńczonych,

−

cylindry do stosunkowo dokładnego odmierzania większych objętości roztworów.
Naczynia i sprzęt specjalnego przeznaczenia taki jak: kolby destylacyjne z tubusem,

chłodnice wodne i powietrzne, deflegmatory, kolby ssawkowe, pompki wodne, rozdzielacze,
eksykatory, naczyńka wagowe, sączki ze szkła spiekanego, przedłuŜacze (końcówki) do
chłodnic, itp. znajduje zastosowanie w następujących pracach laboratoryjnych:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

kolby destylacyjne z tubusem do szybkich destylacji bez stosowania deflegmatorów,

−

kolby ssawkowe do sączenia pod zredukowanym ciśnieniem,

−

chłodnice powietrzne do procesów ogrzewania bez odparowywania,

−

chłodnice Liebiga i kulkowe do skraplania oparów destylacyjnych,

−

przedłuŜacze do chłodnic do odprowadzania skroplin oparów łatwo lotnych lub skroplin
wymagających kontaktu z roztworem w odbieralniku,

−

deflegmatory są to nasadki na kolby destylacyjne, zawierające pewne frakcje oparów do
kolb destylacyjnych,

−

pompki wodne do wytwarzania zredukowanego ciśnienia w czasie sączenia, destylacji,

−

eksykatory do chłodzenia wysuszonych nawaŜek przed ich waŜeniem,

−

naczynka wagowe do dokładnego odwaŜania odczynników lub próbek,

−

rozdzielacze do wytrząsania i ekstrakcji układów dwufazowych a następnie ich rozdział,

−

sączki ze szkła spiekanego do sączenia roztworów lub zawiesin w przypadkach, gdy nie
jest moŜliwe uŜycie bibuły filtracyjnej ze względu na jej organiczny charakter.

Sprzęt porcelanowy taki jak: parownice, tygle, lejki sitowe, moździerze, łyŜki i łopatki,
wkładki do eksykatorów znajduje zastosowanie w następujących pracach laboratoryjnych:

−

parownice do odparowania cieczy z roztworów i do stapiania substancji pochodzenia
organicznego,

−

tygle do spalania sączków i praŜenia osadów oraz do stapiania,

−

lejki sitowe do odsączania osadów pod próŜnią,

−

moździerze do proszkowania substancji stałych,

−

łyŜki i łopatki do pobierania substancji stałych i mazistych,

−

stosuje się takŜe wkładki do eksykatorów – porcelanowe krąŜki z kilkoma duŜymi
otworami lub małymi otworami.

Mycie naczyń i sprzętu szklanego

Wszystkie naczynia i sprzęt szklany, uŜywane w pracach analitycznych powinny być

idealnie  czyste,  gdyŜ  jest  to  niezbędne  do  uzyskiwania  dokładnych  wyników  analiz.  Mycie
wykonuje  się  bezpośrednio  po  ich  uŜyciu.  Czystość  naczyń  moŜna  sprawdzić  opłukując  je
wodą.  JeŜeli  woda  spływa  idealnie,  nie  pozostawiając  kropel,  dowodzi  to  czystości
powierzchni  naczyń,  natomiast  zatrzymanie  kropel  wody  świadczy  o  zanieczyszczeniach
powierzchni.
Metody mycia naczyń i sprzętu
1)

Mycie wodą. WyróŜnia się dwa rodzaje mycia:

mechaniczne usunięcie resztek osadów i nalotów ze ścianek za pomocą szczotki,

mycie gorącą lub ciepłą wodą z dodatkiem mydła, sody lub innego środka
zmiękczającego.

Mycie  kwasami.  W przypadku zanieczyszczeń wodorotlenkami, tlenkami czy węglanami
przeprowadza  się  mycie  technicznym  kwasem  solnym.  W  przypadku  zanieczyszczeń
związkami  nieorganicznymi  i  organicznymi  stosuje  się  kwas  siarkowy  (VI).  Przy
usuwaniu  materii  organicznej  naleŜy  zadziałać  kwasem  na  gorąco.  Nie  naleŜy  uŜywać
kwasu  siarkowego  do  usuwania  baru,  ołowiu  i  strontu,  gdyŜ  ich  siarczany  są
nierozpuszczalne  w wodzie.  Kwasem  azotowym  (V)  myje  się  na  zimno  jak  i  na  gorąco
przy zanieczyszczeniach organicznych.

Mycie  nadmanganianem  (VII)  potasu.  Do  usuwania  zanieczyszczeń  organicznych,  np.
tłuszczów,  stosuje  się  5%  roztwór  nadmanganianu  potasu  z  dodatkiem  5%  kwasu
siarkowego  (VI)  lub  zasady  sodowej  albo  potasowej.  Do  wstępnie  umytego  naczynia
wlewa  się  roztwór  nadmanganianu  i  cienkim  strumieniem  kwas  siarkowy  w ilości  5  cm

na 100 cm

roztworu nadmanganianu. Mieszanina ogrzewa się do temperatury około 60

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

C. Po umyciu nadmanganianem potasu występuje na ściankach naczynia brązowy nalot,
który usuwa się roztworem kwasu szczawiowego lub siarczanu sodu.

Mycie  mieszaniną  chromową  (tzw.  chromianką).  Mieszanina  chromowa  bardzo  silnie
działa  na  tkanki  Ŝywych  organizmów.  Mieszaninę  chromową  przygotowuje  się  ze
stęŜonego  kwasu  siarkowego  (VI)  i  dwuchromianu  (VI)  potasu  lub  sodu.  ŚwieŜo
sporządzona  mieszanina  chromowa  ma  zabarwienie  ciemnopomarańczowe.  Najlepszy
efekt  uzyskuje  się  wlewając  mieszaninę  do  mytych  naczyń  lub  zanurzając  myty  sprzęt
szklany  w  mieszaninie,  np.  pipety  w wąskim,  wysokim  cylindrze.  NaleŜy  bezwzględnie
zastosować bezpieczeństwo podczas uŜywania chromianki. Nie naleŜy zasysać jej ustami,
lecz  za  pomocą  pompki  wodnej.  Naczynia  i sprzęt  po  umyciu  chromianką  płucze  się
najpierw kilkakrotnie wodą z kranu i ostatecznie jeden raz wodą destylowaną.

Suszenie naczyń szklanych
Do suszenia stosuje się deski z kołkami, na które zawiesza się umyte naczynia. Suszenie
moŜna przyspieszyć przez zastosowanie strumienia zimnego lub gorącego powietrza.
Niekiedy moŜna suszyć w suszarkach laboratoryjnych w temp. 90 -115

Mycie i wyjaławianie szkła i sprzętu do badań mikrobiologicznych. Wyjaławianie podłóŜ
mikrobiologicznych

Szkło i sprzęt laboratoryjny uŜywane w analizie mikrobiologicznej powinny być

bezwzględnie  czyste  i  wyjałowione.  W  tym  celu  naleŜy  myć  je  w  gorącej  wodzie
z detergentem lub kolejno roztworem alkalicznym (np. roztwór 0,125% (m/m) węglanu sodu)
i  rozcieńczonym  kwasem  (np.  0,1  molowy  roztwór  kwasu  solnego),  a  następnie  starannie
płukać  w  bieŜącej,  gorącej  wodzie  wodociągowej  i w zimnej  destylowanej.  Czyste
i wysuszone szkło oraz czysty i wysuszony sprzęt poddaje się wyjaławianiu suchym gorącym
powietrzem  przez  godzinę  w  temperaturze  170  -175

C lub (w przypadku pakowania np.

w folię aluminiową) przez 2 godziny w temp. 160

C w sterylizatorze. PodłoŜa

mikrobiologiczne sterylizuje się z parą wodną w autoklawach w temperaturze 121

w określonym czasie (ok. 20 minut). Podczas sterylizacji naleŜy przeprowadzać kontrolę jej
skuteczności. Tylko przez stosowanie odpowiednich wskaźników moŜna uzyskać pewność, Ŝe
proces sterylizacji przebiegał prawidłowo. Wskaźniki do kontroli dzielą się na:

−

fizyczne (mechaniczne),

−

chemiczne,

−

biologiczne.
Wskaźniki fizyczne rejestrują pomiary temperatury, ciśnienia i czasu. Wskaźniki

chemiczne są w postaci taśm, pasków, rurek zawierających substancje chemiczne zmieniające
barwę lub stan skupienia, jeśli osiągnięte zostały odpowiednie parametry sterylizacji.
Wskaźniki biologiczne zawierają spory bakterii wysoce oporne na czynniki sterylizacji.
WyróŜnia się następujące wskaźniki biologiczne:
a)

w sterylizacji z parą wodną zawierają minimum 1x10

spor Bacillus stearothermophilus,

w sterylizacji suchym gorącym powietrzem zawierają minimum 1x10

spor Bacillus

subtilis.
Wskaźniki biologiczne jako jedyne są wiarygodną kontrolą skuteczności sterylizacji.

W analizach  mikrobiologicznych  duŜe  znaczenie  ma  czystość  rąk.  Zdecydowanie  większość
zakaŜeń jest przenoszona przez zanieczyszczone ręce, dlatego teŜ prawidłowa higiena rąk jest
najprostszym  i najbardziej  efektywnym  zabiegiem  ograniczającym  szerzenie  się  zakaŜeń.
Florę drobnoustrojową skóry rąk dzieli się na florę przejściową i florę stałą. Flora przejściowa
jest  luźno  związana  ze  skórą,  do  której  zalicza  się  patogenne  szczepy  drobnoustrojów
pochodzące  ze  środowiska.  Flora  stała  wykazująca  niski  stopień  patogenności  namnaŜa  się
głównie  w  gruczołach  łojowych  i  potowych  i  jest  trudna  do  usunięcia  z zastosowaniem
ś

rodków mechanicznych. Aby wykonywać badania mikrobiologiczne naleŜy przeprowadzić

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dekontaminację rąk za pomocą środków myjąco-dezynfekujących. W kaŜdym laboratorium
powinna znajdować się instrukcja mycia i dezynfekcji rąk.

4.1.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie są zasady bezpieczeństwa i higieny pracy w laboratorium chemicznym
i mikrobiologicznym?

Na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy skaleczeniach?

Na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy oparzeniach?

Na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy stłuczeniach?

Na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy zaprószeniu oczu?

Na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy zatruciu?

Na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy omdleniu?

Jak wyposaŜone jest stanowisko pracy w laboratorium?

Jaka jest przykładowa aparatura w laboratorium chemicznym i mikrobiologicznym?

10.

Jaki jest przykładowy sprzęt w laboratorium chemicznym i mikrobiologicznym?

11.

Na czym polega mycie i wyjaławianie naczyń szklanych do analiz chemicznych
i mikrobiologicznych?

12.

Jaki ma wpływ czystość rąk na jakość analiz mikrobiologicznych?

13.

W jaki sposób sprawdza się skuteczność sterylizacji naczyń szklanych i podłóŜ
mikrobiologicznych?

4.1.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj proces wyjaławiania przykładowych laboratoryjnych naczyń szklanych gorącym

powietrzem w sterylizatorze. Skontroluj skuteczność sterylizacji.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

włoŜyć naczynia do sterylizatora,

przeanalizować procedurę sterylizacji szklanych naczyń,

wyjąć z opakowania foliowego Sporal S (wskaźnik biologiczny),

sprawdzić zadaną temperaturę sterylizatora (170

C) i ustawić czas właściwej sterylizacji

(1 godzina),

ułoŜyć Sporal S na płytce Petriego,

włoŜyć naczynia szklane do sterylizatora,

włączyć sterylizator,

wyjąć po skończonej sterylizacji jałową pęsetą Sporal S i włoŜyć do probówki
zawierającej bulion,

probówkę inkubować 7 dni w temp. 37

10)

ocenić po 7 dniach czy w probówce pojawił się wzrost (zmętnienie lub koŜuch),

11)

zinterpretować wyniki:

−

czy zawarte w Sporalu S spory Bacillus subtilis zginęły,

−

czy sterylizator jest sprawny i wskazania termometru pokazują rzeczywistą
temperaturę w komorze sterylizatora,

12)

zaprezentować uzyskane wyniki na forum grupy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sterylizator, cieplarka,

−

procedura sterylizacji naczyń szklanych,

−

wskaźnik biologiczny Sporal S,

−

naczynia szklane,

−

pęseta,

−

probówka z bulionem,

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny,

−

tekst przewodni.

Ćwiczenie 2

Sporządź mieszaninę chromową – chromiankę do mycia szklanych naczyń uŜywanych

w analizie mikrobiologicznej. Pamiętaj o zachowaniu zasad bezpieczeństwa podczas
wykonywanych czynności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać metodykę wykonania,

odwaŜyć 15 gramów dwuchromianu potasu w zlewce o poj. 500 cm

i przenieść

ilościowo do kolby stoŜkowej (popłukując 50 cm

wody destylowanej),

rozpuścić odczynnik w wodzie (zastosować ruch kołowy),

dodać (cylindrem) 450 cm

stęŜonego kwasu siarkowego (uwaga! reakcja silnie

egzotermiczna!),

zostawić całość do ochłodzenia

przelać gotową chromiankę do butelki szklanej zamykanej doszlifowanym korkiem.

WyposaŜenie stanowiska pracy

−

sprzęt: waga techniczna, kolba stoŜkowa poj. 500 cm

, butelka szklana z doszlifowanym

korkiem poj. 500 cm

, cylindry miarowe o poj. 50 cm

i 500 cm

, zlewki poj. 50 cm

i 1000 cm

−

odczynniki: dwuchromian potasu (VI) czysty lub techniczny, kwas siarkowy (VI) stęŜony
techniczny,

−

metodyka badania,

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny, okulary ochronne,

−

wyciąg,

−

zeszyt.

4.1.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić ogólne zasady bezpieczeństwa i higieny pracy w laboratorium
chemicznym i mikrobiologicznym?

wyjaśnić, na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy
skaleczeniach?

wyjaśnić, na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy
oparzeniach?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wyjaśnić, na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy
stłuczeniach?

wyjaśnić, na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy
zaprószeniu oczu?

wyjaśnić, na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy zatruciu?

wyjaśnić, na czym polega udzielanie pierwszej pomocy przy omdleniu?

wyjaśnić, wyposaŜenie stanowiska pracy w laboratorium?

wymienić przykładową aparaturę w laboratorium chemicznym
i mikrobiologicznym?

10)

wymienić

przykładowy

sprzęt

laboratorium

chemicznym

i mikrobiologicznym?

11)

wyjaśnić, na czym polega mycie i wyjaławianie naczyń szklanych do
analiz chemicznych i mikrobiologicznych?

12)

wyjaśnić wpływ czystości rąk na jakość analiz mikrobiologicznych?

13)

wyjaśnić sposób sprawdzania skuteczności sterylizacji naczyń
szklanych i podłóŜ mikrobiologicznych?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Diagnostyka weterynaryjna. Badanie krwi, moczu, treści

Ŝwacza

4.2.1.

Materiał nauczania

Znaczenie badań laboratoryjnych w diagnostyce chorób zwierząt

Diagnostyczne badania lekarskie obejmują badania podstawowe i dodatkowe. Do

podstawowych badań naleŜy przedmiotowe badanie chorego zwierzęcia, a do dodatkowych
pomocnicze badania laboratoryjne. Wykonywanie ich jest wskazane:

−

w celu właściwego leczenia zwierząt,

−

w masowych zachorowaniach zwierząt gdzie w celu rozpoznania choroby, a zwłaszcza
wykluczenia choroby zakaźnej, naleŜy zbadać kilka zwierząt aby ustalić postępowanie
zapobiegawcze i leczenie.

Badania hematologiczne

Dzięki badaniom krwi i moczu diagnozuje się choroby nerek, wątroby, tarczycy, trzustki,

nowotwory,  ropomacicze  i  wiele  innych  schorzeń.  Krew  stanowi  część  środowiska
wewnątrzustrojowego najbardziej dostępną badaniu. Jest uniwersalnym łącznikiem pomiędzy
wszystkimi  komórkami  organizmu.  Dostarcza  tlen,  substancje  odŜywcze, hormony i enzymy
niezbędne do prawidłowej funkcji kaŜdej komórki. Chroni przed wniknięciem do organizmu
chorobotwórczych  mikroorganizmów.  Dzięki  unikalnej  właściwości  krzepnięcia  krwi  po
uszkodzeniu  tkanek  tworzy  się  skrzeplina  czopująca  otwór  w  naczyniu.  W składzie  krwi
wyróŜniamy krwinki czerwone i białe, płytki krwi oraz płynne osocze. Przenośniki tlenu, czyli
erytrocyty  (krwinki  czerwone,  inaczej  czerwone  ciałka  krwi)  mają  barwę  czerwoną
uzaleŜnioną od zawartej w nich hemoglobiny - substancji, która potrafi wiązać i oddawać tlen
w odpowiednim  momencie.  PoniewaŜ  jest  ich  najwięcej,  stąd  krew  przyjmuje  barwę
czerwoną – jest to kolor krwi utlenowanej (tętniczej). Po oddaniu tlenu kolor krwi zmienia się
na  ciemnoczerwony  (taką  krew  nazywamy  Ŝylną).  Drugim  waŜnym  elementem  krwi  są
leukocyty  (krwinki  białe,  inaczej  białe  ciałka  krwi).  SłuŜą  one  obronie  przed  bakteriami,
wirusami,  pierwotniakami  itp.  Składają  się  z kilku  podgrup  –  granulocytów,  limfocytów
i monocytów. Trzecią waŜną grupą są płytki krwi (trombocyty) – wyspecjalizowane komórki,
które  potrafią  się  w  odpowiednim  momencie  łączyć  ze  sobą  i tworzyć  skrzep
uniemoŜliwiający wypływ krwi z uszkodzonego naczynia.

Morfologia - podstawowe badanie krwi

Jest to najczęściej wykonywane badanie krwi u zwierząt. Badanie to daje informacje

o stanie  nawodnienia,  istniejącej  anemii  czy  infekcji,  moŜliwości  krzepnięcia  krwi  oraz
skuteczności  układu  immunologicznego.  Badanie  jest  niezbędne  dla  zwierząt  z  występującą
gorączką,  wymiotami,  biegunką,  znacznym  osłabieniem,  bladością  błon  śluzowych  czy
brakiem apetytu. Przykładowe parametry morfologii to:
a)

RBC (erytrocyty, krwinki czerwone). Niedobór moŜe świadczyć o anemii, nadmiar
krwinek jest równieŜ czasem niekorzystny i moŜe wskazywać na chorobę płuc,

WBC (kwinki białe, leukocyty). Wzrost lub spadek tych wartości jest charakterystyczny
dla infekcji lub pewnych innych schorzeń układu odpornościowego, np. białaczki,

HCT (hematokryt) informuje o procentowej zawartości erytrocytów (czerwonych ciałek
krwi) w stosunku do całej objętości krwi. Z jego pomocą moŜna ocenić stopień
odwodnienia czy stwierdzenia anemii,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Hb (hemoglobina) i MCHC (średnia zawartość hemoglobiny w krwince) umoŜliwiają
ocenę zawartości podstawowego nośnika tlenu znajdującego się w krwinkach czerwonych,

GRANS i L/M (róŜne rodzaje krwinek białych). Ich wzajemny stosunek wskazuje na
moŜliwość występowania infekcji czy stanów zapalnych w organizmie,

EOS (eozynofile). Specyficzny rodzaj krwinek białych aktywnych w szczególności
w stanach alergicznych (np. astmie kotów) czy infekcjach pasoŜytniczych,

PLT lub TRO (płytki krwi lub trombocyty). Odpowiedzialne są za tworzenie skrzepów,

RETICS (retikulocyty – niedojrzałe krwinki czerwone). Wysoki poziom tych krwinek
moŜe wskazywać na stan zwany anemią regeneratywną.

Przygotowanie zwierzęcia do badania i pobieranie próbki krwi

Zwierzę powinno być na czczo gdyŜ nakarmione moŜe spowodować zmiany w składzie

krwi. Gwałtowne poskramianie zwierząt, wysiłek fizyczny, czynniki psychiczne prowadzą do
zwiększenia liczby krwinek oraz zmian w rozmieszczeniu leukocytów w naczyniach
krwionośnych. NaleŜy wybrać miejsce nakłucia zwierzęcia w celu pobrania krwi, np.:
a)

bydło – Ŝyła jarzmowa, Ŝyła mleczna zewnętrzna,

winie – Ŝyła czcza przednia,

psy – Ŝyła jarzmowa (psy duŜe), Ŝyła udowa, Ŝyła dogłowowa ramienia, opuszki palców
(psy małe, szczenięta).

Małe ilości krwi pobiera się na szkiełko podstawowe lub zegarkowe. Większe ilości krwi

naleŜy pobrać do strzykawki.

Wybrane metody badania krwi
Analizator hematologiczny

Automatyczny analizator (Rys.1). hematologiczny (AH) w ogólnym zarysie wykorzystuje

metodę cytometrii przepływowej z laserem półprzewodnikowym jako źródłem światła.
Cytometria przepływowa bazuje na zjawisku rozpraszania światła laserowego przez komórki
oraz ich struktury. Komórki krwi są kolejno analizowane przez wiązkę lasera helowo-
neonowego.

Rys. 1. Automatyczny analizator hematologiczny [14]

Atuty analizatora hematologicznego (AH).

Prosta obsługa i szybkie pomiary. Pomiar 18 parametrów. Oznaczane parametry
morfologii krwi to: WBC, LYM%, LYM#, Mon%, MON#, GRA%, GRA#, RBC, HGB,
HCT, MCV, MCH, MCHC, RDW, PLT, MPV, PDV, PCT.

Obsługujący nie ma bezpośredniego kontaktu z krwią. Unika się zakaŜeń i błędów
spowodowanych manualnym oczyszczaniem sondy.

Wszystkie nastawienia na ekranie dotykowym. Proste czynności przeprowadzane na
ekranie dotykowym umoŜliwiają szybki i łatwy dostęp do wszystkich nastawień takich
jak inicjalizacja, warunki pomiaru i automatyczne czyszczenie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Metoda mikroskopowa badania krwi

W wielu przypadkach metoda mikroskopowa jest metodą referencyjną bardzo cenną

diagnostycznie.  Rozmaz  krwi  obwodowej  jest  niezastąpionym  źródłem  informacji.  Preparat
winien  być  oglądany  obiektywem  100x  z wykorzystaniem  właściwej  dla  niego  immersji
(gliceryna,  olej,  woda).  Do  efektywnego  przeglądania  wielu  preparatów  potrzebne  jest
wprawne oko i obyte nie tylko z komórkami występującymi w fizjologii.
W celu otrzymania rozmazu krwi naleŜy wykonać następujące czynności:

−

pobranie kropli krwi na szkiełko podstawowe,

−

ustawienie szkiełka pod kątem 30-45

– krew rozpłynie się wzdłuŜ krawędzi, dobry

rozmaz powinien być cienki i połyskiwać tęczowo,

−

suszenie w temperaturze pokojowej, nie naleŜy suszyć grzejąc lub dmuchając.

−

barwienie rozmazu najpóźniej po godzinie od pobrania.
Rozmazy krwi mogą być barwione np. metodą Giemsy. Rozmazy barwione tym

sposobem  są  najdogodniejsze  do  morfologicznych  badań  krwi  i  wykrywania  jej  pasoŜytów.
Rozmaz  naleŜy  utrwalić  alkoholem  metylowym,  następnie  zalać  świeŜo  przygotowanym
wodnym  roztworem  macierzystego  barwnika  Giemsy  na  okres  15  minut.  Aby  uwidocznić
strukturę  krwinek  naleŜy  barwić  dwa  razy  po  15  minut  kaŜdorazowo  świeŜym  roztworem
barwnika.  Następnie  barwnik  zlać,  a  rozmaz  spłukać  wodą  i wysuszyć  w  pokojowej
temperaturze. Preparat oglądać pod mikroskopem.

Badanie właściwości fizycznych i chemicznych moczu.

Rutynowe badanie moczu składa się z dwóch elementów:

badania makroskopowego (właściwości fizykochemiczne),

badania mikroskopowego osadu moczu.
Do badania makroskopowego naleŜy pobrać co najmniej 100ml moczu za pomocą

cewnika. Do badania moŜna zbierać mocz oddawany podczas moczenia, jednak taki mocz
moŜe zawierać zanieczyszczenia, np. wyciek z macicy lub pochwy albo z worka
napletkowego. Właściwości fizykochemiczne moczu:
a)

zapach moczu – zmiana zapachu pojawia się przy nasilonej infekcji bakteryjnej dróg
moczowych (np. amoniakalny, gnilny),

cięŜar właściwy moczu – niski cięŜar pojawia się przy wielomoczu, wysoki przy
skąpomoczu,

przejrzystość moczu – prawidłowy mocz jest przejrzysty, zmętnienie moŜe być
spowodowane duŜą ilością kryształów, śluzu, komórek, ropy i białka,

barwa moczu – fizjologicznie barwa moczu jest Ŝółta lub bursztynowa (nieprawidłowa
barwa: ciemna, krwista, mleczna),

odczyn moczu (pH) – np. psy mają pH 5,5 – 6,5, koty 5,0 – 6,0, alkalizacja lub nadmierne
zakwaszenie jest nieprawidłowe,

białko – białkomocz jest przejawem choroby,

hemoglobinuria – występuje wtedy, gdy mocz po odwirowaniu jest róŜowy, czerwony lub
brunatny; w osadzie występują wałeczki hemoglobiny i mała liczba erytrocytów,

cukromocz – pojawia się gdy zawartość cukru przekroczy stęŜenie > 180 mg%.

Badanie osadu moczu.

Mocz do badania osadu powinien być pobrany rano. Powinno się badać środkową porcje

gdyŜ mocz poranny ma największe stęŜenie, a pierwsze porcje mogą zawierać nabłonki worka
napletkowego bądź pochwy. Osad otrzymuje się przez odwirowanie próbki moczu w wirówce
przez mniej niŜ 5 minut przy obrotach 2000 obr. /min. Po odwirowaniu naleŜy zlać
supernatant, pozostawiając około 0,5 ml moczu, dokładnie wymieszać, przenieść kroplę na

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

szkiełko podstawowe i przykryć nakrywkowym. Preparat oglądać pod mikroskopem
w powiększeniu 400 -600x. W preparatach osadu moŜna znaleźć następujące składniki :

−

leukocyty,

−

erytrocyty (wyługowane, świeŜe),

−

nabłonki (przejściowe, powierzchowne, komórki z warstw głębszych, miedniczek
nerkowych, z warstw głębszych, kanalików nerkowych),

−

wałeczki (hialitowe – szkliste, nabłonkowe, ziarniste, woskowe, wałeczki z leukocytów,
wałeczki z erytrocytów, wałeczki z hemoglobiny, wałeczki tłuszczowe, rzekome),

−

kryształy (w moczu zasadowym: węglany wapnia, moczany amonowe, trójfosforany
amonowo-magnezowe,  obojętne  fosforany  wapnia,  fosforany  bezpostaciowe;  w  moczu
kwaśnym:  szczawiany  wapnia,  kryształy  kwasu  moczowego,  moczany  bezpostaciowe,
leucyny, tyrozyny).

Testy do badań szybkich.

Badanie ogólne moczu jest jednym z podstawowych badań laboratoryjnych, niezbędnym

w praktyce  lekarskiej.  Obecnie  dzięki  zastosowaniu  testów  paskowych  do  badania  moczu,
badanie to moŜna wykonać szybko i wygodnie. NaleŜy pamiętać, Ŝe jest to badanie wstępne,
a uzyskane  w ten  sposób  wyniki  są  orientacyjne.  Dlatego  wartości  nieprawidłowe  wymagają
potwierdzenia  za  pomocą  metod  laboratoryjnych.  Badanie  moczu  naleŜy  równieŜ  powtórzyć
w  laboratorium,  jeśli  w badaniu  wykonanym  za  pomocą  testów  paskowych  uzyskano
prawidłowe  wyniki,  lecz  nie  pokrywają  się  one  z  obserwacjami  klinicznymi.  Zalecenie
weryfikacji  wyników  badań  moczu  uzyskanych  za  pomocą  testów  paskowych  nie  wyklucza
wdroŜenia odpowiedniego leczenia lub postępowania diagnostycznego, jeśli dane z wywiadu,
wynik badania fizykalnego oraz analiza moczu wskazują na taką konieczność.

W badaniach moczu najczęściej stosuje się wieloparametrowe paski, których panel

oznaczeń

w duŜej

mierze

odpowiada

badaniu

ogólnemu

moczu.

pomocą

wieloparametrowych pasków testowych moŜna ocenić obecność w moczu takich składników,
jak: leukocyty, bakterie, erytrocyty, białka (albuminy), glukozę, ciała ketonowe, bilirubinę,
urobilinogen, oraz pH i cięŜar właściwy moczu.

Pasek testowy do badania moczu (dipstick) to cienki pasek plastiku pokryty bibułą

i podzielony na kwadraty nasączone odczynnikami (pola testowe), które reagują z wybranymi
składnikami  moczu.  Liczba  pól  testowych  odpowiada  liczbie  oznaczanych  parametrów.
Zanurzenie  paska  w próbce  moczu  powoduje  nasączenie  moczem  pól  testowych  i  reakcję
składników  moczu  z zawartymi  w bibule  odczynnikami.  Efektem  reakcji  jest  zmiana
zabarwienia  pola  testowego.  Oceniając  intensywność  barwy  pola  testowego  moŜna  dokonać
półilościowej  (wzrokowe  porównanie  barw  na  polach  testowych  paska  z  barwną  skalą)  lub
ilościowej  analizy  poszczególnych  parametrów  (ocena  nasilenia  barwy  pól  testowych  za
pomocą  specjalnego  czytnika  testów  paskowych).  Schemat  postępowania  podczas
wykonywania badania za pomocą pasków testowych.
1.

Pobieranie  próbki  moczu.  Pojemnik  do  pobrania  moczu  powinien  być  czysty  (do  badań
biochemicznych  nie  jest  wymagana  jego  sterylność)  o  pojemności  co  najmniej  50  ml
szczelnie  zamykany  z  otworem  o  średnicy  co  najmniej  5  cm,  aby  umoŜliwić  łatwe
pobranie  moczu  i  jego  badanie  za  pomocą  testu  paskowego.  Do  badania  naleŜy  uŜyć
ś

wieŜego

niewirowanego

moczu

o temperaturze

pokojowej.

Badanie

naleŜy

przeprowadzić w ciągu 15-30 minut po pobraniu.

Wykonanie badania:

−

przygotowanie barwnej skali (znajduje się na opakowaniu pasków) do odczytania pól
testowych paska oraz stopera lub zegarka z sekundnikiem,

−

wyjęcie paska testowego z opakowania bezpośrednio przed uŜyciem,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wymieszanie próbki moczu,

−

zanurzenie paska testowego w moczu, tak aby całkowicie zwilŜyć wszystkie pola;
czas zanurzenia 30 – 120 sekund, (Rys.2).

−

wyjęcie paska, zwilŜony pasek naleŜy trzymać w pozycji poziomej,

−

odczytanie wyniku na skali barwnej. (Rys. 3).

Rys. 2. Zanurzenie paska w moczu [19]

Rys. 3. Odczyt wyników analizy [19

]

W przypadku większości oznaczeń moŜna określić czy dana substancja występuje (+) lub

nie  występuje  (-)  w  badanym  moczu.  Jeśli  dana  substancja  jest  obecna,  jej  stęŜenie  moŜna
ocenić według skali: ślad (+), małe stęŜenie (++), umiarkowane stęŜenie (+++), duŜe stęŜenie
(++++).  Ocena  wzrokowa  pasków  testowych  jest  obarczona  duŜym  ryzykiem  błędu  ze
względu  na  dowolność  interpretacji  zaobserwowanych  barw,  szczególnie  w  przypadku
niewielkich niuansów kolorystycznych pól testowych.

Uwaga! Nie naleŜy dotykać palcami pól testowych paska. Przed uŜyciem naleŜy

sprawdzić, czy barwa poszczególnych pól testowych na pasku jest zbieŜna z pierwszymi
kwadracikami na skalibarwnej, które określają "wyjściową" barwę poszczególnych pól paska.
Nie naleŜy uŜywać pasków, na których stwierdzono zmiany w zabarwieniu jednego lub więcej
pól testowych.

Inne testy w diagnostyce chorób zwierząt

Testy do diagnostyki chorób bydła:

−

diagnostyka białaczki,

−

diagnostyka brucelozy,

−

diagnostyka biegunki cieląt,

−

diagnostyka choroby niebieskiego języka,

−

diagnostyka chorób układu oddechowego bydła,

−

diagnostyka gorączki,

−

diagnostyka hypodermozy,

−

diagnostyka toxoplasmozy,

−

diagnostyka zarazy płucnej bydła.
Testy do diagnostyki chorób świń:

−

diagnostyka brucellozy,

−

diagnostyka choroby Aujeszkyego,

−

diagnostyka trychinellozy.

Badanie właściwości fizykochemicznych treści Ŝwacza

Badanie treści Ŝwacza i Ŝołądka wykonuje się w nieŜytach Ŝwacza występujących przy

niestrawnościach,  upośledzeniach  trawienia,  braku  apetytu  lub  wzdęciach.  Wzdęcia  to
widoczne  powiększenie  objętości  brzucha,  wypełnienie  dołów  głodowych  (szczególnie
lewego),  osowienie,  brak  apetytu,  zwierzę  stoi  z rozstawionymi  kończynami.  W  cięŜszych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

przypadkach u zwierzęcia stwierdza się: napięte powłoki brzucha, nie uginające się pod
uciskiem doły głodowe, stękanie, porykiwanie, wyciągnięcie szyi i wysunięcie języka,
zasinienie błon śluzowych, duszność, bezwolne oddawanie kału.

Zmiany anatomopatologiczne: przemieszczenie krwi na obwód, przekrwienie płuc, sinica.
Niestrawność powstaje najczęściej z powodu błędów Ŝywieniowych, którego

następstwem  jest  brak  apetytu,  atonia  Ŝwacza,  wzdęcie  Ŝwacza,  objawy  morzyskowe,
podniecenie  przechodzące  w stan  otępienia.  Zwiększa  się  ilość  płynnej  treści  Ŝwacza.  Tętno
i oddechy  są  przyspieszone,  ciepłota  ciała  zmienna.  Przy  postępującym  odwodnieniu
zmniejsza  się  elastyczność  skóry,  zapadają  się  gałki  oczne.  Ruchy  zwierzęcia  stają  się
nieskoordynowane,  zwierzę  niechętnie  wstaje.  W cięŜszych  stanach  moŜe  wystąpić  zapaść
i śpiączka.  Kał  jest  zwykle  rzadki,  szary,  cuchnący.  U sztuk,  które  przechorowały  kwasicę
Ŝ

wacza, stwierdza się czasami mięśniochwat.

Zmiany anatomopatologiczne: treść Ŝwacza o ostrym kwaśnym zapachu, zapalenie błony

luzowej Ŝwacza zwłaszcza worka brzusznego, obrzęk płuc, wybroczyny pod nasierdziem

i wsierdziem, zwyrodnienie wątroby, wybroczyny w oponach mózgu.

Badanie płynnej treści Ŝwacza oraz osadu soku Ŝołądkowego.

Płynną treść Ŝwacza moŜna uzyskać z jamy ustnej podczas odŜuwania (w niewielkiej

ilości), bądź nakłuwając Ŝwacz (250 – 500 ml). Badanie płynnej treści Ŝwacza dotyczy:

−

badania cech fizycznych (barwa, zapach, konsystencja),

−

sedymentacji i flotacji płynnej treści Ŝwacza,

−

badania pH treści Ŝwacza (pH 4,0–5,5),

−

badania ilości i Ŝywotności wymoczków,

−

próby flotacji (opóźniona),

−

określenia wartości hematokrytowej.
Sok Ŝołądkowy pobiera się zgłębnikiem przełykowo-Ŝołądkowym, na czczo po 12–24

godzinnej głodówce. Badanie soku i osadu soku Ŝołądkowego obejmuje:

−

badanie właściwości fizycznych (barwa, zapach, konsystencja),

−

badanie pH i całkowitej kwasoty i wolnego kwasu solnego,

−

badanie mikroskopowe osadu soku Ŝołądkowego.
Osad otrzymuje się przez odwirowanie 10 ml soku Ŝołądkowego. Otrzymany osad naleŜy

nanieść  pipetą  na  4  szkiełka  podstawowe,  po  jednej  kropli  na  szkiełko.  Pierwsze  szkiełko
przykryć szkiełkiem nakrywkowym. Do kropli na drugim szkiełku dodać roztworu sudanu III,
zmieszać,  przykryć  szkiełkiem  nakrywkowym.  Do  kropli  na  trzecim  szkiełku  dodać  płyn
Lugola.  Na  czwartym  szkiełku  wykonać  rozmaz  i  utrwalić  błękitem  metylenowym,  spłukać
wodą  i wysuszyć.  Wszystkie  preparaty  naleŜy  oglądać  w  mikroskopie  stosując  powiększenie
100-krotne, oraz 400–600 -krotne.

Zwiększenie liczby leukocytów, krwinek czerwonych, komórek nabłonkowych jest

objawem zapalenia błony śluzowej Ŝołądka powodującej nieŜyt. Znaczna liczba krwinek
czerwonych, strzępków tkanek i komórek nowotworowych jest objawem choroby wrzodowej
lub nowotworowej.

4.2.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń

Jakie jest znaczenie badań laboratoryjnych w diagnostyce chorób zwierząt?

Jakie choroby diagnozuje się dzięki badaniom krwi i moczu?

Jaką rolę pełni krew w organizmie zwierzęcia?

Jak naleŜy przygotować zwierzę do badania krwi?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W jaki sposób naleŜy pobrać krew zwierzęciu?

Na czym polega badanie morfologiczne krwi?

W jaki sposób wykonuje się rozmazy krwi?

W jaki sposób bada się krew w analizatorze hematologicznym?

Na czym polega badanie właściwości fizycznych i chemicznych moczu.

10.

W jaki sposób pobiera się próbki moczu do badania makroskopowego?

11.

W jaki sposób otrzymuje się osad moczu?

12.

W jakim celu bada się osad moczu?

13.

Jakie jest zastosowanie szybkich testów w diagnostyce weterynaryjnej?

14.

W jaki sposób przeprowadza się badanie moczu z wykorzystaniem testu paskowego?

15.

W jaki sposób pobiera się treść Ŝwacza?

16.

Na czym polega badanie płynnej treści Ŝwacza?

17.

W jaki sposób pobiera się sok Ŝołądkowy?

18.

W jaki sposób otrzymuje się osad soku Ŝołądkowego?

19.

Na czym polega badanie osadu soku Ŝołądkowego?

4.2.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zbadaj odczyn (pH) moczu bydła, świń i psa metodą papierków wskaźnikowych i metodą

potencjometryczną z wykorzystaniem pehametru. Zastosuj się do wymagań związanych
z przygotowaniem zwierzęcia do pobrania próbki moczu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować

metodykę badania moczu metodą papierków wskaźnikowych

i potencjometryczną z wykorzystaniem pehametru,

przygotować potrzebny sprzęt i materiały do badania,

przygotować pehametr zgodnie z instrukcją,

przygotować zwierzę do badania,

pobrać próbkę moczu od wymienionych zwierząt,

zbadać pH za pomocą papierków wskaźnikowych,

zbadać pH pehametrem,

porównać uzyskane wyniki,

zinterpretować uzyskane wyniki,

10)

przedstawić wyniki na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sprzęt i materiały (pehametr, paski wskaźnikowe, naczyńka na mocz),

−

metodyka badania,

−

tablice interpretacyjne (wartości prawidłowe pH dla badanych zwierząt),

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny,

−

zeszyt.

Ćwiczenie 2

Wykonaj badanie moczu psa z wykorzystaniem szybkiego testu (testu paskowego).

Zachowaj zasady bezpieczeństwa podczas wykonywania czynności.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować metodykę badania moczu metodą testu paskowego,

pobrać próbkę moczu,

przygotować test,

wykonać badanie,

zinterpretować wyniki,

przedstawić wyniki na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

mocz,

−

metodyka badania,

−

test,

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny,

−

tekst przewodni,

−

zeszyt.

Ćwiczenie 3

Wykonaj pod nadzorem lekarza weterynarii badanie wybranych fizycznych właściwości

treści Ŝwacza (barwa, zapach, konsystencja).

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować metodykę badania cech fizycznych treści Ŝwacza,

przygotować sprzęt laboratoryjny,

pobrać próbkę z jamy ustnej zwierzęcia w obecności lekarza,

ocenić barwę,

ocenić zapach,

ocenić konsystencję

zapisać w zeszycie zebrane informacje i zaprezentować na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sprzęt laboratoryjny,

−

metodyka badania,

−

treść Ŝwacza,

−

tekst przewodni,

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny,

−

zeszyt.

4.2.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić, jakie jest znaczenie badań laboratoryjnych w diagnostyce
chorób zwierząt?

wskazać choroby, które diagnozuje się dzięki badaniom krwi i moczu?

wyjaśnić, jaką rolę pełni krew w organizmie zwierzęcia?

przygotować zwierzę do badania krwi?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wyjaśnić, w jaki sposób wykonuje się rozmazy krwi?

wyjaśnić, na czym polega badanie morfologiczne krwi?

wyjaśnić,

jaki

sposób

bada

się

krew w analizatorze

hematologicznym?

przeprowadzić badanie właściwości fizycznych moczu?

10) wyjaśnić, na czym polega badanie właściwości chemicznych moczu?

11) wykonać badanie pH moczu?

12) wyjaśnić, w jaki sposób pobiera się próbki moczu do badania

makroskopowego?

13) wyjaśnić, jak otrzymuje się osad moczu?

14) wskazać celowość badania osadu moczu?

15) wskazać zastosowanie szybkich testów w diagnostyce weterynaryjnej?

16) przeprowadzić badanie moczu z wykorzystaniem testu paskowego?



17) wyjaśnić w jaki sposób pobiera się treść Ŝwacza?

18) wyjaśnić na czym polega badanie płynnej treści Ŝwacza?

19) wykonać badanie cech fizycznych płynnej treści Ŝwacza?

20) wyjaśnić, w jaki sposób pobiera się sok Ŝołądkowy?

21) wyjaśnić, w jaki sposób otrzymuje się osad soku Ŝołądkowego?

22) wyjaśnić, na czym polega badanie soku i osadu soku Ŝołądkowego?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Diagnostyka weterynaryjna. Badania parazytologiczne

4.3.1.

Materiał nauczania

Parazytologia - podstawowa diagnostyka laboratoryjna chorób pasoŜytniczych

Parazytologia prowadzi badania nad pasoŜytami wywołującymi u zwierząt choroby.

Ponadto zajmuje się profilaktyką i leczeniem chorób pasoŜytniczych. W badaniach
parazytologicznych stosuje się najczęściej kał, krew, mocz, zeskrobiny.

Badanie kału na obecność pasoŜytów- koproskopia

Kał nie zanieczyszczony moczem zbiera się do suchego naczynia. MoŜe być teŜ pobierany

prosto  z prostnicy.  Do  tego  celu  naleŜy  uŜyć  probówki  o  grubszych  ściankach.  Po
wprowadzeniu  do  prostnicy  wskazane  jest  poskrobanie  błony  śluzowej  brzegiem  probówki.
U zwierząt  większych  wskazane  jest  pobieranie  kału  w  gumowej  rękawiczce  i  staranne
przemywanie  jej  po  pobraniu  kaŜdej  próbki.  U  małych  zwierząt  pobiera  się  kał  szklaną
pałeczką  zaopatrzoną  przy  końcu  w  małe  wyŜłobienie.  W  diagnostyce  owsicy  stosuje  się
wymaz  okołoodbytowy  otrzymany  metodą  przylepca  celofanowego.  Materiał  pobiera  się
z fałdów  około  odbytowych.Pobieranie  wymazu  okołoodbytowego  polega  na  wykonaniu
następujących czynności:

−

naleŜy oderwać (nie do końca) celofan od szkiełka, (Rys. 4),

−

trzymając jedną ręką szkiełko, lepką stronę paska celofanowego przykleić jak najgłębiej,
w okolicę otworu odbytowego (Rys. 5),

−

pasek celofanowy przykleić (rozprostowując) z powrotem na szkiełko (Rys. 6).

Rys. 4. [18]

Rys. 5. [18]

Rys. 6. [18]

Przechowywanie materiału:

−

jeśli materiał nie moŜe być badany bezpośrednio po pobraniu, naleŜy przechować go
w temp. od 2 do 8 ºC do 24 h.

Formy pasoŜytów wykrywane w kale:

−

formy dojrzałe robaków (Rys. 7),

−

jaja robaków,

−

larwy robaków,

−

trofozoity pierwotniaków (Rys. 8),

−

cysty pierwotniaków.

Rys. 7

Tasiemiec – forma dojrzała [18]

Rys. 8. Entamoeba coli - trofozoit [18]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Metody badań kału
I.

Badanie  makroskopowe  (pozwala  na  wykrycie  w  kale  członów  tasiemca  lub  drobnych
nicieni).  Porcję  kału  naleŜy  rozcieńczyć  wodą  na  płytce  Petriego  i  pozostawić  do
opadnięcia  osadu,  zlać  ostroŜnie  wierzchnią  warstwę  płynu  nie  dopuszczając  do  wylania
osadu,  na  który  naleŜy  nalać  powtórnie  wodę.  Czynności  te  powtarza  się  kilkakrotnie,
mieszając  zawiesinę,  gdyŜ  chodzi  o moŜliwie  dokładne  usunięcie  śluzu  zaciemniającego
obraz. Następnie naleŜy obejrzeć przy pomocy lupy i igieł preparacyjnych.

II.

Metody bezpośrednie

Rozmaz w soli fizjologicznej (ułatwia rozpoznanie trofozoidów pierwotniaków).
Niewielką ilość kału naleŜy rozprowadzić na szkiełku podstawowym z kilkoma
kroplami soli fizjologicznej i oglądać pod mikroskopem.

Rozmaz w płynie Lugola (ułatwia rozpoznanie cyst pierwotniaków). Niewielką ilość
kału naleŜy rozprowadzić na szkiełku podstawowym z kilkoma kroplami płynu Lugola
i oglądać pod mikroskopem.

III.

Metody zagęszczające (umoŜliwiają wykrycie pasoŜytów trudnych do zaobserwowania
w metodach bezpośrednich z powodu niewielkiej ich ilości).

Flotacja - polega na wykorzystaniu roztworów o większej gęstości niŜ gęstość jaj, larw
lub  cyst  (jako  lŜejsze  powinny  wypłynąć  na  powierzchnię).  Próbkę  kału  np.  10 g
miesza się w 200 ml nasyconego roztworu soli kuchennej, pozostawia na ok. 45 minut.
Po upływie tego czasu za pomocą ezy o średnicy 1 cm naleŜy zebrać powierzchowną
błonę  z  kilku  miejsc.  Zebrane  krople  naleŜy  przenieść  na  szkiełko  podstawowe
i nakryć  szkiełkiem  nakrywkowym  i  tak  przygotowany  preparat  oglądać  pod
mikroskopem.

Dekantacja  –  naleŜy  do  metod  sedymentacyjnych.  Wykrywa  wszystkie  jaja  zarówno
„lekkie”  jak  i  „cięŜkie”  larwy,  cysty  i  trofozoity.  Grudkę  kału  naleŜy  rozetrzeć
w probówce  z  niewielką  ilością  wody  wodociągowej,  po  czym  dopełnić  wodą
i pozostawić do opadnięcia osadu. Czynność naleŜy powtarzać do momentu uzyskania
przezroczystego płynu. Uzyskany osad naleŜy odwirować i oglądać pod mikroskopem
lub pod lupą preparacyjną.

IV.

Hodowla larw pasoŜytów.
Prowadzenie  hodowli  kultur  wynika  z  trudności  oznaczenia  jaj  gatunków  pasoŜytów,
które  ze  względu  na  podobieństwo  trudno  jednoznacznie  zbadać.  Wyklucie  się  larw
i doprowadzenie  ich  do  stadium  rozwoju  moŜliwym  do  ich  identyfikacji  jest  jedynym
pewnym  sposobem  ich  rozpoznawania.  Hodowla  polega  na  inkubacji  odpowiednio
przygotowanego kału w temperaturze 30

C przez 5–6 dni. Po tym czasie naleŜy polewać

powierzchnie wodą i spłukać larwy do naczynia. Po odwirowaniu otrzymuje się osad,
w którym występują larwy

Badanie moczu na obecność pasoŜytów

Próbkę moczu pobranego od zwierzęcia naleŜy przelać do cylindrycznego naczynia

i pozostawić na pół godziny. Po odlaniu płynu osad naleŜy przelać do probówek i odwirować
przez 2 minuty z szybkością 1500 obr./min. Otrzymany osad oglądać pod mikroskopem.

Badanie krwi na obecność pasoŜytów – metody badań
1.

wieŜa krew. Kroplę naleŜy nanieść na szkiełko przedmiotowe i przykryć szkiełkiem

nakrywkowym i oglądać pod silnym powiększeniem mikroskopu.

Rozmazy  krwi.  Kroplę  krwi  naleŜy  nanieść  na  szkiełko  przedmiotowe  i  rozmazać  za
pomocą  drugiego  szkiełka  przedmiotowego.  Gdy  kropla  krwi  znajdzie  się  w  miejscu
zetknięcia  się  dwóch  szkiełek  naleŜy  zdecydowanym  ruchem  przesunąć  szkiełkiem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i uzyskać cienką jednolitą warstwę krwi. Rozmaz naleŜy wysuszyć na powietrzu. Preparat
zabarwić np. metodą Giemsy i oglądać pod mikroskopem.

Metoda grubej kropli. Pobraną krew na szkiełko przedmiotowe rozpościera się igłą
preparacyjną do wielkości monety groszowej i suszy się w ciągu kilku godzin.
Wysuszonej kropli nie naleŜy barwić. Uzyskany preparat oglądać pod mikroskopem.

Metoda wirowania krwi. Do krwi w ilości 10–15 ml dodać odpowiednich odczynników
zgodnie z metodyką. Płyn naleŜy odwirować, a otrzymany osad oglądać pod
mikroskopem.

Diagnostyka pasoŜytów stałych (np. wszy, świerzbowce, nuŜeńce)

W diagnostyce wykorzystuje się zeskrobiny pozyskane ze zwierzęcia. Ostrzem skalpela

naleŜy zdrapać dość silnymi pociągnięciami warstwy powierzchowne skóry, aŜ do jej warstwy
właściwej. Zeskrobiny najlepiej zebrać do grubościennej niewielkiej probówki, którą naleŜy
szczelnie zamknąć korkiem i lekko podgrzać. Większe świerzbowce wędrują wzdłuŜ ścian
probówek.
Metody mikroskopowe badania świerzbowców

Przykładem jest metoda ługu potasowego, która polega na przeniesieniu całej ilości

zeskrobin do probówki i zalaniu 10% ługiem potasowym. Następnie probówkę naleŜy
podgrzać. Tak przygotowany materiał krótko wiruje się w wirówce (15–20 obr./min.) i zlewa
płyn. Otrzymany osad oglądać pod mikroskopem przy słabym powiększeniu.
Cytologia złuszczeniowa

Jest to metoda histopatologiczna opierająca się na fizjologicznych właściwościach

złuszczania  komórek  nabłonkowych.  Materiał  do  badania  pobiera  się  tępymi  lub  tępo  –
ostrymi  narzędziami  z powierzchni  ciała,  otworów  naturalnych,  jam  ciała.  NaleŜy  badać
zeskrobiny,  wydzieliny,  popłuczyny  lub  materiał  uzyskany  w  wyniku  bezpośredniego
przytknięcia  (odciśnięcia)  szkiełka  podstawowego  do  powierzchni  np.  owrzodziałych  guzów
(otrzymuje się tzw. preparaty przytykowe). Badanie cytologiczne zaleŜnie od miejsca pobrania
moŜe  spełniać  dwa  zasadnicze  cele:  słuŜyć  ocenie  cytoonkologicznej  i  cytohormonalnej
tj. wykazać  nowotwory,  bądź  teŜ  wykazać  zaburzenia  hormonalne  na  podstawie  wyglądu
badanych komórek.

4.3.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń

Jakie jest znaczenie badań parazytologicznych w diagnostyce chorób zwierząt?

W jaki sposób pobiera się próbkę kału do badań?

W jaki sposób przechowuje się próbki kału do badań?

Jakie są formy pasoŜytów wykrywane w kale?

Na czym polega badanie makroskopowe kału?

Na czym polegają metody bezpośrednie badania kału?

Na czym polegają metody zagęszczające badania kału?

W jakim celu prowadzi się hodowlę larw pasoŜytów w kale?

Jak przygotowuje się mocz na obecność pasoŜytów?

10.

Jakie są metody badań krwi na obecność pasoŜytów?

11.

Jak otrzymuje się zeskrobiny do badań na pasoŜyty stałe?

12.

Jakie pasoŜyty bada się z zastosowaniem zeskrobin?

13.

W jakim celu wykonuje się cytologię zeskrobin?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zbadaj pod nadzorem lekarza weterynarii świeŜą krew dowolnego zwierzęcia na

obecność pasoŜytów. Zachowaj zasady bezpieczeństwa podczas wykonywanych czynności.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować metodykę badania ,

przygotować sprzęt i materiały pomocnicze,

pobrać krew do badania,

wykonać preparat,

oglądać preparat w mikroskopie,

zapisać wyniki badania,

zinterpretować wyniki badania,

przedstawić wyniki na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

metodyka badania,

−

sprzęt i materiały pomocnicze (mikroskop, szkiełko przedmiotowe, sterylna igła),

−

krew,

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny,

−

zeszyt.

Ćwiczenie 2

Wykonaj badanie pasoŜytów jelitowych w kale metodą bezpośrednią. Zachowaj zasady

bezpieczeństwa podczas wykonywanych czynności.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować metodykę badania,

zgromadzić sprzęt i materiały pomocnicze,

wykonać rozmaz w kropli soli fizjologicznej,

wykonać rozmaz w kropli płynu Lugola,

oglądać w mikroskopie pod powiększeniem 100x (w poszukiwaniu jaj robaków),

oglądać w mikroskopie pod powiększeniem 400x ( w poszukiwaniu cyst i trofozoitów
pierwotniaków),

zinterpretować wyniki badania,

zapisać w zeszycie zebrane informacje i zaprezentować na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

sprzęt i materiały pomocnicze – mikroskop, szkiełka podstawowe, szkiełka nakrywkowe,
bagietki szklane, sól fizjologiczna, płyn Lugola,

−

metodyka badania,

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny,

−

tekst przewodni,

−

zeszyt.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wyjaśnić, jakie jest znaczenie badań parazytologicznych w diagnostyce
chorób zwierząt?

wyjaśnić, w jaki sposób pobiera się próbkę kału do badań?

pobrać próbkę kału do badań?

wyjaśnić, jakie są formy pasoŜytów wykrywane w kale?

wyjaśnić, badanie makroskopowe kału?

wyjaśnić metody bezpośrednie badania kału?

wyjaśnić metody zagęszczające badania kału?

przygotować próbkę moczu na obecność pasoŜytów?

10) wyjaśnić badania krwi na obecność pasoŜytów?



11) wyjaśnić, jak się otrzymuje zeskrobiny?



12) wyjaśnić wykorzystanie zeskrobin do badania na pasoŜyty?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Diagnostyka weterynaryjna. Badania mikrobiologiczne,
serologiczne. Badanie nasienia

4.4.1.

Materiał nauczania

Podstawowe badania mikrobiologiczne

Metody badań mikrobiologicznych mogą być bezpośrednie (mikroskopowe) i pośrednie

(hodowlane). Metoda mikroskopowa jest to szczegółowa obserwacja drobnoustrojów za
pomocą mikroskopów.

Rys. 9. Mikroskop optyczny [20]

Podstawowe elementy mikroskopu optycznego:

−

okular – słuŜy do powiększenia obrazu tworzonego przez obiektyw mikroskopu,

−

tubus – słuŜy do formowania powiększonego obrazu pośredniego,

−

ruba mikrometryczna – słuŜy do wstępnej regulacji odległości,

−

ruba mikrometryczna – słuŜy do ustalenia ostrości,

−

rewolwer – umoŜliwia prostą zmianę obiektywu,

−

obiektywy – zbierają światło wychodzące z przedmiotu i tworzą jego powiększony obraz
pośredni,

−

kondensator – koncentruje światło formując z niego stoŜek,

−

lusterko – słuŜy do naświetlania badanego obiektu.

Dokładność obserwacji mikroskopowych uzaleŜniona jest od rodzaju i stanu mikroskopu

oraz  od  przestrzegania  zasad  metodyki  sporządzania  i  barwienia  preparatów.  Klasyczną
metodą  stosowaną  w  diagnostyce  mikrobiologicznej  jest  hodowla  drobnoustrojów  na
poŜywkach  (podłoŜach)  sztucznych.  PoŜywki  bakteriologiczne  to  środowiska,  w  których
w sztuczny sposób stworzono warunki do rozwoju bakterii, moŜliwie najbardziej zbliŜone do
naturalnych warunków ich bytowania.

Hodowla bakterii

Bakterie w hodowli wykazują wzrost cykliczny, który obejmuje:

fazę przygotowawczą – przystosowanie się bakterii do podłoŜa (faza zastoju, adaptacji),

fazę logarytmicznego wzrostu – komórki dzielą się w regularnych odstępach czasu,
z największą moŜliwą w danych warunkach szybkością,

fazę równowagi (zastoju) – występuje stała liczba Ŝywych bakterii (następuje po
wyczerpaniu się składników odŜywczych lub akumulacji toksycznych metabolitów),

fazę zamierania – występuje wzrost liczby martwych komórek, następuje proces autolizy.

Bakterie w laboratoriach hoduje się na podłoŜach płynnych (np. bulion) w butelkach

i kolbach  oraz  na  podłoŜach  stałych  na  płytkach  Petriego.  Do  izolacji  duŜej  liczby  bakterii
stosuje  się  podłoŜa  płynne,  natomiast  do  izolowania  poszczególnych  bakterii  i  ich
przechowywania  stosuje  się  podłoŜa  stałe.  Do  zestalania  podłoŜy  płynnych  stosuje  się  agar,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wielocukier otrzymywany z krasnorostów, który po skrzepnięciu pozostaje stały, aŜ do
podgrzania do temp. 80–90

C. Agar zwykle nie jest rozkładany przez bakterie. Celem

wykrywania konkretnych grup drobnoustrojów stosuje się podłoŜa selekcyjne lub róŜnicujące.
PodłoŜa selekcyjne zawierają składniki hamujące wzrost niechcianych bakterii i stymulują
wzrost poŜądanych. W przypadku podłoŜy róŜnicujących pozwalają na rozróŜnienie dwu
rodzajów bakterii. Przykłady zastosowania podłóŜ:

−

agar z krwią pozwolą na wykrycie bakterii hemolizujących np. paciorkowców
hemolizujących, powodujących lizę erytrocytów,

−

celem wyselekcjonowania pałeczek okręŜnicy stosuje się poŜywkę MacConkeya
zawierającą agar z Ŝółcią i barwniki hamujące wzrost bakterii Gram- dodatnich
a pozwalającą na wzrost bakterii Gram- ujemnych.

Większość bakterii do prawidłowego wzrostu potrzebuje odpowiedniej temperatury.

WyróŜnia się dla nich temperaturę maksymalną, minimalną i optymalną. W zaleŜności od pH
rozróŜnia  się  bakterie  zasadolubne  rosnące  w  wysokim  pH-  8,5  –  11,5  oraz  kwasolubne
rosnące  do  pH  5,5.  Podobnie  jak  wszystkie  organizmy  Ŝywe  bakterie  są  wraŜliwe  na
osmolarność otaczającego środowiska. W warunkach niskiej osmolarności wewnątrz komórki
gromadzi  się  woda,  a  przy  wysokiej  następuje  jej  utrata.  Obecność  ściany  komórkowej
zapobiega lizie komórki przy niskiej osmolarności.

PodłoŜa stosowane w badaniach mikrobiologicznych powinny charakteryzować się:

−

odpowiednią wartością odŜywczą niezbędną do Ŝycia, wzrostu i rozmnaŜania się
drobnoustrojów,

−

optymalnym odczynem w zaleŜności od potrzeb, np. dla bakterii ok. pH 7,2-7,4,

−

przejrzystością, w celu wizualnego stwierdzenia wzrostu mikroorganizmów,

−

sterylnością, aby uniknąć zanieczyszczenia hodowli innymi drobnoustrojami,

−

izotonicznością, polega to na stworzeniu w nich podobnego ciśnienia do panującego
w komórkach.

PodłoŜa mogą być: naturalne (składniki pochodzenia naturalnego), syntetyczne (składniki

chemiczne), półsyntetyczne (składniki naturalne i związki chemiczne).

W celu prawidłowego wykonania badania mikroskopowego wykonuje się preparaty.

Przygotowuje  się  je  na  szkiełkach  przedmiotowych  dokładnie  umytych  i  odtłuszczonych.
Muszą  być  odpowiednio  przygotowane  i  utrwalone,  a  następnie  barwione.  Barwnikami
stosowanymi  w barwieniu  bakterii  są  np.:  fiolet  krystaliczny  (gencjana),  fiolet  metylenowy,
fuksyna,  błękit  metylenowy,  zieleń  malachitowa,  safranina,  fiolet  metylowy.  Barwienie
bakterii moŜe być:
a)

proste,

złoŜone (pozytywne, negatywne),

pozytywne,

negatywne,

pozytywno-negatywne,

specjalne,

przyŜyciowe.

Barwienie proste polega na stosowaniu tylko jednego barwnika, np. błękitu metylenowego

lub fuksyny. Barwienie złoŜone polega na barwieniu preparatu kilkoma barwnikami wg ściśle
określonej  kolejności  lub  znajdującymi  się  w  mieszaninie,  np.  metoda  Grama,  Neissera  czy
Ziehl – Neelsena. Barwienie pozytywne ma na celu wybarwienie komórek drobnoustrojów na
niezabarwionym  tle.  Barwienie  negatywne  polega  na  zabarwieniu  tła  preparatu.  Wynikiem
barwienia  jest  uzyskanie  wyraźnego  obrazu  niezabarwionych  bakterii  na  ciemnym  tle.
Barwienie  negatywno-pozytywne  jest  kombinacją  negatywnego  i  pozytywnego.  Barwienie
specjalne  polega  na  uŜyciu  specjalnych  metod  i  odpowiednich  barwników,  którymi  moŜna

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

barwić struktury komórkowe bakterii, takie jak spory (przetrwalniki), rzęski, otoczki.
Barwienie przyŜyciowe jest modyfikacją barwienia pozytywnego prostego, ale stosowanych
do preparatów mokrych i Ŝywych. Celem takiego barwienia jest odróŜnianie komórek Ŝywych
od martwych.

Podstawowe znaczenie taksonomiczne i diagnostyczne ma metoda Grama wymyślona

w 1884  roku  przez  Christiana  Grama.  Pozwala  ona  na  rozróŜnienie  dwu  grup  bakterii  na
podstawie  struktury  ściany  komórkowej.  Bakterie  Gram  –  dodatnie  mają  jedną  błonę
cytoplazmatyczną  otoczoną  grubą  warstwą  peptydoglikanu  (20–80 nm)  –  barwią  się  na
niebiesko-fioletowo.  Są  to  bakterie  kształtu  kulistego  (ziarenkowce  ułoŜone  w  dwoinki,
czworaczki, sześcianki, łańcuszki lub grona) oraz kształtu cylindrycznego (laseczki). Bakterie
Gram  -  ujemne  mają  cienką  warstwę  peptydoglikanu  (1–3  nm),  ale  na  zewnątrz  tej  warstwy
jest  błona  zewnętrzna,  która  stanowi  dodatkową  barierę  –  barwią  się  na  czerwono.  Są  to
bakterie kształtu cylindrycznego (pałeczki) oraz kształtu kulistego (dwoinki). Etapy barwienia
bakterii metodą Grama:
1)

naniesienie na szkiełko roztworu fioletu krystalicznego (gencjany) na 2–3 minuty.

utrwalenie płynem Lugola (roztworem jodu w jodku potasu) na 1,5 – 2 minut.

odbarwienie etanolem (90% etanolem z dodatkiem acetonu) przez 30 sekund.

dobarwienie barwnikiem kontrastowym (fuksyną lub safraniną) przez 15 sekund.

Po kaŜdym etapie barwienia preparat naleŜy spłukać bieŜącą wodą. Następnie preparat

trzeba wysuszyć odciskając go w bibule. Mechanizm barwienia
1.

Komórki bakteryjne, zarówno Gram – dodatnie jak i Gram – ujemne, zabarwiają się
fioletem krystalicznym.

Dodanie płynu Lugola powoduje, Ŝe fiolet reaguje z jodem, w wyniku czego tworzą się
stosunkowo duŜe kompleksy złoŜone z barwnika i jodu. Na tym etapie obydwa typy
komórek mają zabarwienie granatowe.

Płukanie w alkoholu powoduje, Ŝe w komórkach Gram-dodatnich następuje zmniejszenie
pustej  przestrzeni  w  wielowarstwowych  ścianach  komórkowych  mających  wygląd  wielu
(ok.  50)  nałoŜonych  na  siebie  siatek.  W  rezultacie  kompleksy  fioletu  krystalicznego  z
jodem  nie  mogą  ulec  wypłukaniu.  W  przypadku  bakterii  Gram-ujemnych  alkohol
wypłukuje barwnik.
Po  zakończonym  płukaniu  komórki  Gram-dodatnie  są  granatowe,  zaś  komórki  Gram-
ujemne są
bezbarwne.

Dodatkowy barwnik (np. safranina, fuksyna) dobarwia niezbyt mocno komórki Gram-
ujemne nie zmieniając barwy komórek Gram-dodatnich.

Przykład barwienia bakterii metodą Grama (Rys. 10).

Rys. 10. Wąglik zabarwiony metodą Grama [20]

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wąglik – choroba zakaźna, zaraźliwa, wywoływana przez Gram-dodatnią bakterię

nazywaną laseczką wąglika (Bacillus anthracis). Wąglik występuje najczęściej u bydła, koni,
owiec i kóz. Świnie rzadko chorują. Psy cechuje znaczna odporność.

W ocenie mikrobiologicznej wykorzystuje się charakterystykę morfologiczną kolonii

bakterii i komórki bakteryjnej.
Przy charakterystyce morfologii kolonii bierze się pod uwagę:
a)

wzrost kolonii – powierzchniowy, podpowierzchniowy, wgłębny.

wielkość kolonii – pomiar średnicy,

kształt kolonii – okrągła, rozgałęziona, nitkowata, korzonkowa, itp.

wzniesienie kolonii – płaska, wypukła, pępkowata, itp.

brzeg kolonii – gładki, falisty, kosmkowy, itp.

przejrzystość kolonii – przejrzyste, półprzejrzyste, nieprzejrzyste,

barwa kolonii i otoczenie kolonii – brak, zabarwienie, otoczenie zabarwione,
niezabarwione,

struktura kolonii – ziarnista, włóknista, krucha, skórzasta, itp.

zapach kolonii – brak, słaby, mocny, itp.

W charakterystyce morfologii komórki bierze się pod uwagę:

wielkość komórki – za pomocą mikrometru okularowego,

kształt komórki – kulisy, cylindryczny, spiralny, itp.

układ komórek – połoŜenie jednych komórek do drugich: pojedynczy, podwójny,
poczwórny, w łańcuszkach, itp.

występowanie otoczek – bada się za pomocą barwienia negatywno-pozytywnego,

występowanie przetrwalników – przez zastosowanie odpowiedniego barwienia,

występowanie ziarnistości – bada się za pomocą specjalnego mikroskopu lub przez
zastosowanie odpowiedniego barwienia.

Podstawą badań diagnostycznych przy opracowywaniu materiału klinicznego jest

wykazanie w nim obecności drobnoustrojów patogennych, które są czynnikiem rozwijającego
się  procesu  chorobowego.  Obok  metod  bakterioskopowych  pozwalających  na  szybką
interwencję  kliniczną  istnieje  szereg  technik  umoŜliwiających  dokładną  identyfikację
mikrobiologiczną. Płytkowa metoda posiewów jest stosowana do ilościowych i jakościowych
analiz mikrobiologicznych. Metoda ta oznacza wyłącznie komórki Ŝywe. Technika posiewów
ilościowych  polega  na  wprowadzeniu  do  wyjałowionych  podłóŜ  selektywnych  (na  płytkach
Petriego  lub  w probówkach)  określonej  ilości  badanego  materiału  (zwykle  po  1  ml)
z kolejnych  dziesięciokrotnych  rozcieńczeń.  Płytki  lub  probówki  inkubuje  się  w  cieplarce
w określonej  temperaturze  i  czasie.  Uzyskane  po  posiewie  hodowle  identyfikuje  się  na
podstawie  charakteru  wzrostu  i właściwości  biochemicznych,  które  są  typowe  dla
poszczególnych  gatunków  bakterii.  Następnie  naleŜy  policzyć  wyrosłe  kolonie  (jtk)
i przeliczyć np. na 1 ml, 1 cm

, 1 gram.

Badanie cytologiczne pochwy

Badanie polega na mikroskopowej ocenie wyglądu komórek nabłonkowych, które

pokrywają  błonę  śluzową  pochwy  po  uprzednim  ich  pobraniu,  utrwaleniu  i  wybarwieniu.
ZaleŜnie  od  sposobu  pobierania  materiału  wyróŜnia  się  metody  pośrednie,  polegające  na
aspirowaniu  (zasysaniu)  treści  zawierającej  samoczynnie  złuszczone  komórki  i  metody
bezpośrednie,  polegające  na  ścieraniu  nabłonka  z powierzchni  błony  śluzowej.  Badanie
cytologiczne  pochwy  (części  pochwowej  szyjki  macicy)  słuŜy  profilaktyce  i wykrywaniu
stanów  przednowotworowych  (przedrakowych)  i  raka  inwazyjnego  szyjki  macicy,  a  takŜe
kontroli  efektywności  ich  leczenia.  Na  podstawie  badania  cytologicznego  ustala  się  dalsze

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

postępowanie diagnostyczne oraz terapeutyczne Ponadto badanie cytologiczne umoŜliwia np.
stwierdzenie zmian zapalnych pochwy.

Badania serologiczne

Choroby zakaźne to grupa chorób zwierząt, będących następstwem zakaŜenia ustroju

czynnikiem  zakaźnym  i  złamania  sił  odpornościowych  organizmu  lub  obecności
w organizmie  bioaktywnych  toksyn  (jadów)  drobnoustrojów.  Choroby  zakaźne  mogą  mieć
podłoŜe bakteryjne i wirusowe. Przykłady chorób wirusowych u zwierząt to m.in.: pryszczyca,
wścieklizna,  nosówka,  ptasia  grypa,  choroba  Aujeszkyego,  choroba  guzowata,  choroba
pęcherzykowata  świń,  choroba  skokowa  owiec,  pomór  bydła,  niedokrwistość  zakaźna  koni,
pęcherzykowe  zapalenie  jamy  ustnej,  zapalenie  Ŝołądka  i  jelit  świń.  W  ostatnich  latach
doskonałym  narzędziem  w  diagnostyce  wielu  chorób  zakaźnych  zwierząt  stały  się  badania
serologiczne.  Odczyny  serologiczne  stosowane  w  diagnostyce  wirusologicznej  są  oparte  na
reakcji antygenu z przeciwciałem. Odczyny wykorzystuje się do wykrywania:
1)

antygenów obecnych w pobranym materiale,

antygenów po namnoŜeniu wirusa we wraŜliwych komórkach (w hodowli komórkowej,
zwierzętach laboratoryjnych),

przeciwciał obecnych w surowicy chorego zwierzęcia (czasem równieŜ w płynie
mózgowo-rdzeniowym lub wydzielinach ustroju) będących następstwem reakcji
immunologicznej na toczące się zakaŜenie.

W badaniu serologicznym stosuje się m.in.: odczyn neutralizacji (ONt), odczyn

immunoenzymatyczny  (EIA,  ELISA),  odczyn  immunofluorescencyjny  (OIF),  odczyn
radioimmunologiczny  (RIA),  odczyn  wiązania  dopełniacza  (OWD),  odczyn  zahamowania
hemaglutynacji (OZHA). Szeroko stosowanym w diagnostyce jest odczyn ELISA. Stosuje się
go  do  rozpoznawania  chorób:  zakaźne  zapalenie  mózgu  i  rdzenia  kręgowego,  białaczka,
anemia  zakaźna  kurcząt,  Choroba  Gumboro,  rzekomy  pomór  drobiu,  Salmonella  Enteritidis,
Salmonella Typhimurium itd.

Cele i moŜliwości monitoringu serologicznego na przykładzie drobiu.

Określanie  poziomu  przeciwciał  matczynych.  Znajomość  poziomu  przeciwciał
u jednodniowych piskląt ma niesłychanie waŜne znaczenie praktyczne Wiedza ta pozwala
między  innymi  ocenić  program  szczepień  w  stadach  rodzicielskich,  umoŜliwia  takŜe
precyzyjne  określenie  terminu  szczepień  ptaków  np.  przeciwko  chorobie  Gumboro  czy
rzekomemu  pomorowi  drobiu.  NaleŜy  dąŜyć  do  sytuacji,  kiedy  kaŜde  stado  piskląt
opuszczające  zakład  wylęgowy  będzie  zaopatrzone  w  wyniki  badań  serologicznych.
Korzystając  z pomocy   programów  komputerowych  moŜna  w sposób  automatyczny
wyliczyć optymalny termin szczepienia dla kaŜdego stada.

Ocena  odpowiedzi  serologicznej  po  szczepieniu.  Śledzenie  odporności  poszczepiennej
pozwala  na  optymalizację  zuŜycia  szczepionek.  W  przypadku,  gdy  stopień  odporności
poszczepiennej  nie  jest  zadowalający  moŜliwe  jest  skrócenie  odstępu  czasowego
pomiędzy poszczególnymi szczepieniami.

Ocena skuteczności zastosowanej techniki podania szczepionki. W wielu przypadkach
błędy w technice szczepienia mają negatywny wpływ na powstanie odporności
poszczepiennej . W takiej sytuacji monitorowanie serologiczne pozwala na bardzo szybką
reakcję i poprawę techniki szczepienia.

Rozpoznawanie  chorób.  Regularne  badania  serologiczne  pozwalają  równieŜ  na  bardzo
szybkie i precyzyjne rozpoznanie wielu chorób . Dotyczy to zwłaszcza często spotykanych
w  praktyce  jednostek  chorobowych  o  przebiegu  podklinicznym.  Dobrym  przykładem
moŜliwości  diagnostycznych  przy  zastosowaniu  monitorowania  serologicznego  jest
szybkie  zróŜnicowanie,  czy  za  występujący  u  niosek  nagły  spadek  produkcji  jest

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

odpowiedzialny  wirus  zakaźnego  zapalenia  oskrzeli  (IB),  czy  na  przykład  wirus
zakaźnego  zapalenia  mózgu  i  rdzenia  kręgowego  (AE).  Monitorowanie  serologiczne
pozwala na obiektywną ocenę stanu zdrowia danego stada. Na podstawie wyników badań
wielu  stad  moŜna  sporządzić  ocenę  stanu  zagroŜenia  chorobami  zakaźnymi  na  danym
terenie.

W diagnostyce laboratoryjnej chorób zakaźnych wykorzystuje się zwierzęta laboratoryjne,

które  muszą  być  utrzymywane  zgodnie  z  Rozporządzeniem  Ministra  Rolnictwa  i  Rozwoju
Wsi  z   dnia  24  lutego  2005  r.  w  sprawie  szczegółowych  warunków  utrzymywania  zwierząt
w hodowlach  zwierząt  laboratoryjnych  oraz w jednostkach  prowadzących  doświadczenia  lub
testy.

Badanie nasienia

Wskazaniem do badania nasienia jest ustalenie przydatności do unasienienia,

a w następstwie przydatności rozpłodnika. Stosuje się następujące metody badań:
1)

makroskopowe,

mikroskopowe.

Niekiedy

stosuje

się

badania:

biochemiczne,

bakteriologiczne,

serologiczne,

parazytologiczne. Badanie makroskopowe uwzględnia następujące cechy nasienia:
a)

objętość – uzaleŜniona od wieku i eksploatacji,

barwę – prawidłowa: mlecznobiała z odcieniem kości słoniowej, niekiedy Ŝółtawa,

zapach – prawidłowy: brak zapachu,

konsystencję – prawidłowa: śmietany, śmietanki, mleka.

pH – prawidłowe: 6,4 – 6,8.

Badanie mikroskopowe nasienia polega na:

określeniu jego ruchliwości i gęstości – do unasienienia moŜna uŜywać nasienia gdy
występuje średni ruch falowy a powierzchnia nasienia przypomina wrzącą smołę,

ocenie liczby plemników ruchliwych – nadające się do unasienienia gdy jest min. 60-80%
ruchliwych plemników,

ocenie aglutynacji plemników (zlepianie się plemników) – moŜna uŜywać nasienia, gdy
zlepianiu ulegają pojedyncze plemniki,

oznaczaniu gęstości nasienia – nasienie nadaje się gdy jest gęste lub średnio gęste,

określaniu koncentracji plemników – nasienie nadaje się gdy jest min. 600000 plemników
w 1 mm

badaniu morfologii nasienia.

Badanie morfologiczne nasienia polega na:

−

ocenie anomalii pierwotnych (wielkość i kształt główki, wstawki, witki),

−

ocenie anomalii wtórnych ( zawinięcie lub brak witki, brak kapturka ),

−

oznaczaniu plemników martwych (obecność komórki nabłonka nasieniotwórczego i cewki
moczowej lub napletka dyskwalifikuje nasienie),

−

oznaczaniu przeŜywalności (nasienie o przeŜywalności krótszej niŜ 1 godzina jest
dyskwalifikowane).

Inne przykładowe metody badań nasienia

Badanie biochemiczne nasienia polega na zastosowaniu testów słuŜących do określenia

aktywności  enzymów  wewnątrzkomórkowych.  Przykładem  moŜe  być  enzym  fosfataza
zasadowa,  której  aktywność  decyduje  o  droŜności  przewodów  wprowadzających  nasienie.
Badanie  to  wykonuje  się  przy  azoospermii  czyli  braku  plemników  w  nasieniu.  W  ostatnich
latach  do  badań  nasienia  wprowadza  się  komputerowe  analizatory  właściwości  plemników.
Zastosowanie tych urządzeń niweluje subiektywizm oceny nasienia. Urządzenia pozwalają na
analizę wielu (do jedenastu) parametrów charakteryzujących ruch poszczególnych plemników.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Badanie  bakteriologiczne  nasienia  wykonuje  się przy podejrzeniu zakaŜenia jąder i najądrzy.
ZakaŜenie  moŜe  być  przeniesione  na  drugiego  osobnika  podczas  krycia,  kiedy  występuje
zapalenie  narządu  płciowego  reproduktora  prowadzące  do  zapalenia  jader  i  w  rezultacie  do
trwałej niepłodności.

4.4.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Od czego uzaleŜniona jest dokładność obserwacji mikroskopowych?

Jaki jest cel prowadzenia hodowli drobnoustrojów w analizie mikroskopowej?

Na czym polega hodowla drobnoustrojów w kontekście badań mikroskopowych?

Jakie podłoŜa wykorzystuje się do hodowli drobnoustrojów?

jakich

warunkach

zachodzi

hodowla

drobnoustrojów

celach

badań

mikrobiologicznych?

Jakie są metody barwienia bakterii?

W jaki sposób barwi się bakterie metodą Grama?

Jakie cechy bierze się pod uwagę przy charakterystyce morfologii kolonii bakterii?

Jakie cechy bierze się pod uwagę przy charakterystyce morfologii komórki bakteryjnej?

10.

Na czym polega metoda płytkowa ilościowego oznaczania drobnoustrojów?

11.

W jakim celu stosuje się metodę płytkowa w analizie mikrobiologicznej?

12.

W jaki sposób wykonuje się cytologię pochwy?

13.

W jakim celu wykonuje się cytologię pochwy?

14.

Na czym polega badanie nasienia?

15.

Na czym polegają badania serologiczne w diagnostyce weterynaryjnej?

16.

W jakim celu prowadzi się badania serologiczne?

4.4.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Wykonaj preparat bakterii Escherichia coli pobranych z hodowli laboratoryjnej barwiony

metodą Grama.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować metodykę otrzymania preparatu bakterii Escherichia coli barwionych
metodą Grama,

przygotować sprzęt i materiały pomocnicze,

przygotować barwniki,

wykonać preparat,

przedstawić otrzymany preparat na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

metodyka otrzymania preparatu bakterii Escherichia coli barwionych metodą Grama,

−

sprzęt i materiały: szkiełka podstawowe, eza bakteryjna, bibuła,

−

barwniki: fiolet krystaliczny (gencjana), płyn Lugola, 90% etanol z dodatkiem acetonu,
fuksyna.

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny,

−

zeszyt.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Przeprowadź pod nadzorem lekarza weterynarii badanie makroskopowe nasienia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeanalizować metodykę badania nasienia,

przygotować sprzęt laboratoryjny,

pobrać próbkę nasienia,

zbadać objętość,

ocenić barwę,

ocenić zapach,

ocenić konsystencję,

zbadać pH,

zinterpretować wyniki, wyciągnąć wnioski,

10)

przedstawić wyniki na forum grupy.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

nasienie,

−

sprzęt laboratoryjny,

−

rękawiczki jednorazowe, fartuch ochronny,

−

zeszyt

4.4.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz?

Tak

Nie

wyjaśnić,

czego

uzaleŜniona

jest

dokładność

obserwacji

mikroskopowych?



określić

cel

prowadzenia

hodowli

drobnoustrojów

analizie

mikroskopowej?



wyjaśnić, na czym polega hodowla drobnoustrojów w kontekście badań
mikroskopowych?



wymienić podłoŜa, które wykorzystuje się do hodowli drobnoustrojów?



wymienić

warunki

hodowli

drobnoustrojów

celach

badań

mikrobiologicznych?



określić metody barwienia bakterii?



wykonać barwienie bakterii metodą Grama?



wymienić cechy, które bierze się pod uwagę przy charakterystyce morfologii
kolonii?



wymienić cechy, które bierze się pod uwagę przy charakterystyce morfologii
komórki?



10) wyjaśnić metodę płytkową ilościowego oznaczania drobnoustrojów?



11) wyjaśnić, w jaki sposób wykonuje się cytologię pochwy?



12) wyjaśnić celowość wykonania cytologii pochwy?



13) wyjaśnić, na czym polega badanie nasienia?



14) wyjaśnić, na czym polegają badania serologiczne w diagnostyce

weterynaryjnej i w jakim celu się je wykonuje?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Test składa się z 20 zadań wielokrotnego wyboru.

Tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi.

W razie pomyłki, błędną odpowiedź weź w kółko i zaznacz prawidłową.

Za kaŜdą prawidłową odpowiedź otrzymasz 1 punkt.

Na rozwiązanie testu masz 30 minut.

10.

Pracuj samodzielnie.

Powodzenia!

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Oparzenia w laboratorium analitycznym mogą być
a)

termiczne.

spowodowane roztworami stęŜonych kwasów.

spowodowane roztworami stęŜonych zasad.

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe.

Przy zaprószeniach oczu podczas wykonywanych analiz laboratoryjnych pierwsza pomoc
polega na
a)

przemywaniu duŜą ilością wody.

przemywaniu 2% roztworem kwasu borowego.

uŜyciu wykałaczki.

uŜyciu chusteczki.

Mieszaninę chromową (tzw. chromiankę) przygotowuje się
a)

ze stęŜonego kwasu siarkowego (VI) i dwuchromianu (VI) potasu.

ze stęŜonego kwasu siarkowego (VI) i dwuchromianu (VI) sodu.

ze stęŜonego kwasu siarkowego (VI) i dwuchromianu (VI) potasu lub sodu.

z kwasu siarkowego (VI) i dwuchromianu (VI) potasu lub sodu.

Czyste i wysuszone szkło poddaje się wyjaławianiu suchym gorącym powietrzem
w sterylizatorze przez godzinę w temperaturze
a)

170

170–175

140–170

160

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zwierzę podczas pobierania krwi powinno
a)

być nakarmione.

być na czczo.

być na czczo po 12 godzinnej głodówce.

być po 24 godzinnej głodówce.

Podczas badania krwi w analizatorze hematologicznym wykonuje się
a)

pomiar 10 parametrów.

pomiar 16 parametrów.

pomiar 18 parametrów.

pomiar 20 parametrów.

Mocz do badania osadu powinien być pobrany rano gdyŜ
a)

mocz poranny ma największy cięŜar właściwy.

mocz poranny ma odpowiednie cechy fizyczne.

mocz poranny ma odpowiednie właściwości chemiczne.

mocz poranny ma największe stęŜenie.

W badaniach parazytologicznych w próbce krwi naleŜy w mikroskopie zastosować
powiększenie
a)

100-krotne.

400-600 krotne.

400 krotne.

600 krotne.

Przez nakłuwanie Ŝwacza zwierzęcia pobiera się
a)

200–500 ml płynnej treści Ŝwacza.

250–1000 ml płynnej treści Ŝwacza.

250–500 ml płynnej treści Ŝwacza.

150–500 ml płynnej treści Ŝwacza.

10.

Dokładność obserwacji mikroskopowych uzaleŜniona jest od
a)

rodzaju mikroskopu oraz od przestrzegania zasad metodyki sporządzania i barwienia
preparatów.

rodzaju i stanu mikroskopu oraz od metodyki sporządzania i barwienia preparatów.

stanu mikroskopu oraz od przestrzegania zasad metodyki sporządzania i barwienia
preparatów.

rodzaju i stanu mikroskopu oraz od przestrzegania zasad metodyki sporządzania
i barwienia preparatów.

11.

W badaniach bakteriologicznych do izolacji duŜej liczby bakterii stosuje się podłoŜa
a)

półpłynne.

stałe.

płynne.

miękkie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12.

Barwienie proste bakterii polega na stosowaniu
a)

kilku barwników wg ściśle określonej kolejności.

tylko jednego barwnika.

kilku barwników znajdujących się w mieszaninie.

jednego barwnika zasadowego.

13.

Bakterie Gram- dodatnie barwią się na
a)

niebiesko- fioletowo.

niebiesko.

fioletowo-niebiesko.

czerwono.

14.

Badanie cytologiczne pochwy polega na
a)

mikroskopowej ocenie wyglądu komórek nabłonkowych, które pokrywają błonę
ś

luzową pochwy po uprzednim ich utrwaleniu.

mikroskopowej ocenie wyglądu komórek nabłonkowych, które pokrywają błonę
ś

luzową pochwy po uprzednim ich utrwaleniu i wybarwieniu

makroskopowej ocenie wyglądu komórek nabłonkowych, które pokrywają błonę
ś

luzową pochwy po uprzednim ich pobraniu, utrwaleniu i wybarwieniu.

mikroskopowej ocenie wyglądu komórek nabłonkowych, które pokrywają błonę
ś

luzową pochwy po uprzednim ich wybarwieniu.

15.

Badanie ogólne moczu z zastosowaniem testów paskowych jest badaniem, w którym
uzyskane wyniki są
a)

pewne.

orientacyjne.

ostateczne.

wiarygodne.

16.

W badanich serologicznyh test ELISA jest odczynem
a)

neutralizacji.

radioimmunologicznym.

immunofluorescencyjnym.

immunoenzymatycznym.

17.

Rozmaz kału w soli fizjologicznej (metoda bezpośrednia) w badaniu parazytologicznym
ułatwia rozpoznanie
a)

jaja robaków.

cyst pierwotniaków.

trofozoidów pierwotniaków.

larwy robaków.

18.

Barwienie negatywne preparatów bakteryjnych polega na zabarwieniu
a)

tła preparatu.

koloni bakterii.

przetrwalników.

komórek bakterii.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

19.

Parazytologia lekarska prowadzi badania
a)

nad pasoŜytami wywołującymi choroby u ludzi i zwierząt.

w ramach profilaktyki chorób pasoŜytniczych.

w celach leczniczych chorób pasoŜytniczych.

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe.

20.

Badanie biochemiczne nasienia wykonuje się
a)

przy braku plemników w nasieniu.

przy podejrzeniu zakaŜenia jąder i najądrzy.

przy słabej aktywności plemników.

przy braku ruchu plemników.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko:................................................................................................

Planowanie i prowadzenie badań laboratoryjnych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

Anusz Z.: Choroby odzwierzęce. Wydawnictwo ART, Warszawa 1991

Drzazga B.: Analiza techniczna w przemyśle spoŜywczym. WSiP, Warszawa 1997

Gundłach J. L, Sadzikowski A. B.: Parazytologia parazytozy zwierząt. PWRiL,
Warszawa 2004

Heczko P.(red.): Mikrobiologia lekarska. WUJ, Kraków 1991

Kocowa E.: Ćwiczenia z mikrobiologii ogólnej. PWN, Warszawa 1981

Modzelewski M, Woliński J.: Pracownia chemiczna – Technika laboratoryjna. WSiP,
Warszawa 1993

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie

szczegółowych warunków utrzymywania zwierząt w hodowlach zwierząt laboratoryjnych
oraz w jednostkach prowadzących doświadczenia lub testy

Sikora J. Niestrawność kwaśna Ŝwacza, PPR Weterynaria, 12/2001

Stefański W:, śarnowski E. Rozpoznawanie inwazji pasoŜytniczych u zwierząt, PWRiL
Warszawa 1971

10.

Magazyn Weterynaryjny:2/1996, 10/2007; 7-8,12/2005, 4,6/2005, 7-8/2006.

11.

www.resmedica.pl

12.

www. agrvet.pl

13.

www.biolab.pl.

14.

www.icn-diagnosttics.pl.

15.

www. podr.pl

16.

www.zdrowie.med.pl

17.

www.pigon.pl

18.

www.wsseolsztyn.pl

19.

www.mikrobiologia.yoyo.pl.

20.

www.wikipedia.org.pl.

21.

www.toya.net.pl

22.