Biuletyn Informacyjny dla SłuŜb Ekonomiczno - Finansowych

nr 6 (725)  z dnia  2011-02-20

Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp.,

www.czasopismaksiegowych.pl

Kapitały (fundusze) w łasne - wybrane zagadnienia

Mianem   "kapitały"   określa   się   własne   źródła   pochodzenia   (finansowania)   aktywów   w spółkach   kapitałowych   (akcyjnych   i z  o.o.),

spółkach komandytowych i komandytowo-akcyjnych, a takŜe prowadzących księgi rachunkowe spółkach cywilnych i innych spółkach

osobowych (jawnych, partnerskich) oraz w jednostkach prowadzonych przez osoby fizyczne na własny rachunek i we własnym imieniu,

dla podkreślenia, Ŝe majątek ten stanowi własność prywatną.

Natomiast   nazwą   "fundusze"   określa   się   własne   źródło   pochodzenia   (finansowania)   składników   majątku   w przedsiębiorstwach

państwowych i spółdzielniach, dla podkreślenia, Ŝe aktywa stanowią własność Skarbu Państwa (w przedsiębiorstwach państwowych)

lub własność grupową (w spółdzielniach).

Kapitał własny  wyznacza  roszczenie  akcjonariuszy, wspólników,  właścicieli  lub  członków  spółdzielni do aktywów jednostki  w takiej

części,   w jakiej   je   finansuje.   Stanowi   on   wkład   właścicieli   wniesiony   w postaci   środków   pienięŜnych   lub   wkładów   rzeczowych

w momencie   rozpoczęcia   przez   jednostkę   działalności   lub   w trakcie   jej   trwania,   powiększony   z wypracowanego   zysku   w okresie

kontynuowania działalności, albo zmniejszony w celu pokrycia występujących strat stanowiących rezultat prowadzonej działalności.

Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223; ostatnia zmiana w Dz. U. nr 157, poz. 1241)

w art.   36   ust.   1   stanowi,   iŜ  kapitały   (fundusze)   ujmuje   się   w księgach   rachunkowych   jako   własne   źródła   finansowania   aktywów,

z podziałem  na   ich   rodzaje,   uwzględniając   przepisy   dotyczące   poszczególnych   grup   jednostek   (m.in.   Kodeksu   spółek   handlowych,

ustawy - Prawo spółdzielcze), postanowienia statutu lub umowy o utworzeniu jednostki. Kapitał zakładowy spółek kapitałowych oraz

fundusz   udziałowy   spółdzielni   wykazuje   się   w wysokości   określonej   w umowie   lub   statucie   i wpisanej   w rejestrze   sądowym.

Zadeklarowane, lecz niewniesione wkłady kapitałowe ujmuje się jako naleŜne wkłady na poczet kapitału (art. 36 ust. 2 ww. ustawy). Jak

z powyŜszego   wynika,   zasady   tworzenia   oraz   rozdysponowywania   kapitałów   (funduszy)   własnych   określają   przepisy   systemowe

dotyczące danej grupy jednostek.

1.1. Kapitały spółki akcyjnej tworzone na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych

Kapitał zakładowy (często nazywany kapitałem akcyjnym)

Zgodnie   z regulacjami   ww.   ustawy   -   Kodeks   spółek   handlowych,   kapitał   zakładowy   spółki   akcyjnej   powinien   wynosić   co   najmniej

100.000 zł.  Kapitał  zakładowy  tworzony  jest obligatoryjnie  i dzieli  się  na  akcje  o równej wartości nominalnej. Statut spółki  powinien

określać   wysokość   kapitału   zakładowego   oraz  kwotę   wpłaconą   przed   zarejestrowaniem  na   pokrycie   kapitału   zakładowego.   Statut

określa   takŜe   ilość   akcji   poszczególnych   rodzajów   i związane   z nimi   uprawnienia   akcjonariuszy.   Kapitał   akcyjny   moŜe   być   pokryty

wkładami gotówkowymi albo wkładami niepienięŜnymi, albo w jeden i drugi sposób łącznie. Akcje obejmowane za wkłady niepienięŜne

powinny być pokryte w całości, nie później niŜ przed upływem roku po zarejestrowaniu spółki. Akcje obejmowane za wkłady pienięŜne

powinny być opłacone przed zarejestrowaniem spółki, w jednej czwartej ich wartości nominalnej. JeŜeli akcje są obejmowane wyłącznie

za   wkłady   niepienięŜne   albo   za   wkłady   niepienięŜne   i pienięŜne,   wówczas   kapitał   zakładowy   powinien   być   pokryty   przed

zarejestrowaniem co najmniej w jednej czwartej wysokości ww. kwoty 100.000 zł. Akcje nie mogą być obejmowane poniŜej ich wartości

nominalnej. JeŜeli akcje są obejmowane po cenie wyŜszej od wartości nominalnej, nadwyŜka powinna być uiszczona w całości przed

zarejestrowaniem spółki (osiągnięte przy emisji akcji powyŜej ich wartości nominalnej kwoty odnosi się na kapitał zapasowy).

Typowe księgowania w zakresie kapitału zakładowego w spółce akcyjnej:

 

1) zarachowanie deklarowanych wkładów (pienięŜnych i rzeczowych), na pokrycie objętych akcji, zgodnie ze
statutem i K.s.h., w wartości nominalnej kapitału zakładowego:

      - Wn konto 24 "Pozostałe rozrachunki",
      - Ma konto 80 "Kapitał zakładowy";

2) wpłata na pokrycie objętych akcji, odpowiednio środków pienięŜnych oraz aportu w postaci środków
trwałych:

      - Wn konto 13 "Rachunek bankowy", 01 "Środki trwałe",
      - Ma konto 24 "Pozostałe rozrachunki";

3) podwyŜszenie kapitału zakładowego ze środków własnych spółki przez pokrycie akcji z kapitału
zapasowego lub rezerwowego utworzonych z zysku, zgodnie z wymogami K.s.h.:

www.czasopismaksiegowych.pl

http://www.czasopismaksiegowych.pl/11,2462,131340,kapitaly-fundus...

1 z 4

2011-05-16 14:57

      - Wn konto 81-1 "Kapitał zapasowy", 81-2 "Kapitał rezerwowy",
      - Ma konto 80 "Kapitał zakładowy";

4) podwyŜszenie kapitału zakładowego poprzez nową emisję akcji w ich wartości nominalnej - księgowanie
analogiczne jak w pkt 1 i 2;

5) nabycie akcji własnych w celu ich umorzenia drogą obniŜenia kapitału zakładowego (umorzenie w wartości
nominalnej):

      - Wn konto 80 "Kapitał zakładowy",
      - Ma konto 14 "Krótkoterminowe aktywa finansowe".

Kapitał zapasowy

 

1. Tworzony obligatoryjnie na podstawie art. 396 K.s.h.:

   a) na pokrycie straty z co najmniej 8% zysku za dany rok obrotowy, 
     dopóki kapitał ten nie osiągnie co najmniej jednej trzeciej kapitału zakładowego 
     (art. 396 § 1 K.s.h.):

      - Wn konto 82 "Rozliczenie wyniku finansowego",
      - Ma konto 81-1 "Kapitał zapasowy";

   b) z nadwyŜki ceny sprzedaŜy akcji ponad ich wartość nominalną 
      (art. 396 § 2 K.s.h.):

      - Wn konto 24 "Pozostałe rozrachunki",
      - Ma konto 81-1 "Kapitał zapasowy";

   c) z dopłat akcjonariuszy w zamian za przyznanie szczególnych uprawnień 
      ich dotychczasowym akcjom, o ile dopłaty te nie będą uŜyte na wyrównanie 
      nadzwyczajnych odpisów lub strat (art. 396 § 3 K.s.h.):

      - Wn konto 13 "Rachunek bankowy",
      - Ma konto 81-1 "Kapitał zapasowy".

2. Przeznaczenie kapitału zapasowego na pokrycie straty bilansowej:

      - Wn konto 81-1 "Kapitał zapasowy",
      - Ma konto 82 "Rozliczenie wyniku finansowego".

Kapitał rezerwowy (tworzony obligatoryjnie w określonych przypadkach)

 

1) obniŜenie kapitału zakładowego w przypadku określonym w art. 457 § 2 K.s.h. - kwoty uzyskane
z obniŜenia kapitału zakładowego przelewa się na kapitał rezerwowy:

      - Wn konto 80 "Kapitał zakładowy",
      - Ma konto 81-2 "Kapitał rezerwowy";

2) utworzenie kapitału rezerwowego na podstawie postanowień statutu (moŜliwość) na pokrycie szczególnych
strat lub wydatków:

      - Wn konto 82 "Rozliczenie wyniku finansowego",
      - Ma konto 81-2 "Kapitał rezerwowy".

Postanowienia K.s.h. wskazują, iŜ o uŜyciu kapitału zapasowego i rezerwowego rozstrzyga walne zgromadzenie; jednakŜe część

kapitału   zapasowego   w wysokości   jednej   trzeciej   kapitału   zakładowego   moŜna   uŜyć   jedynie   na   pokrycie   straty   wykazanej

w sprawozdaniu finansowym.

1.2. Kapitały spółki z o.o. (tworzone na podstawie regulacji K.s.h.)

Kapitał zakładowy

Kapitał ten tworzony jest obligatoryjnie w wysokości określonej w umowie spółki - w wysokości nie mniejszej od wymaganych art. 154

K.s.h.   5.000 zł.   Wysokość   kapitału   zakładowego   powinna   wynikać   z umowy   spółki.   Kapitał   ten   dzieli   się   na   udziały   o równej   lub

nierównej wartości nominalnej. Udziały nie mogą być obejmowane poniŜej wartości nominalnej. JeŜeli udział jest obejmowany po cenie

wyŜszej od wartości nominalnej, nadwyŜkę przelewa się do kapitału zapasowego.

Typowe księgowania dotyczące kapitału zakładowego w spółce z o.o.:

 

1) kwoty udziałów zadeklarowane w umowie spółki na poczet kapitału zakładowego (analogicznie ujmuje się
podwyŜszenie kapitału zakładowego):

      - Wn konto 24 "Pozostałe rozrachunki",
      - Ma konto 80 "Kapitał zakładowy";

2) wpłaty gotówkowe oraz wkład niepienięŜny w postaci środka trwałego (w wartości określonej w umowie) na
poczet kapitału zakładowego:

      - Wn konto 13 "Rachunek bieŜący", 01 "Środki trwałe",
      - Ma konto 24 "Pozostałe rozrachunki";

www.czasopismaksiegowych.pl

http://www.czasopismaksiegowych.pl/11,2462,131340,kapitaly-fundus...

2 z 4

2011-05-16 14:57

3) umorzenie udziałów w wartości nominalnej:

      - Wn konto 80 "Kapitał zakładowy",
      - Ma konto 14 "Krótkoterminowe aktywa finansowe".

Kapitał zapasowy

K.s.h. stanowi, iŜ jeŜeli w spółce z o.o. udział jest obejmowany po cenie wyŜszej od wartości nominalnej, nadwyŜkę odnosi się na kapitał

zapasowy (art. 154 § 3 K.s.h.), zapisem:

 

      - Wn konto 24 "Pozostałe rozrachunki",
      - Ma konto 81-1 "Kapitał zapasowy".

Kapitał rezerwowy

Umowa spółki moŜe zobowiązywać wspólników do dopłat (art. 177 K.s.h.) w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku

do udziału. Dopłaty mogą być zwracane wspólnikom, jeŜeli nie są wymagane na pokrycie straty wykazanej w sprawozdaniu finansowym.

W księgach rachunkowych (art. 36 ust. 2e ustawy o rachunkowości) dopłaty ujmuje się w odrębnej pozycji pasywów bilansu (kapitał

rezerwowy z dopłat wspólników) i wykazuje się jako składnik kapitału własnego, dopóki nie zostanie on uŜyty w sposób uzasadniający

jego odpisanie (Wn konto 24 "Pozostałe rozrachunki", Ma konto 81-2 "Kapitał rezerwowy"). Uchwalone, lecz niewniesione dopłaty

wykazuje się w dodatkowej pozycji kapitałów własnych jako "NaleŜne dopłaty na poczet kapitału rezerwowego (wielkość ujemna)".

Kapitał zapasowy lub rezerwowy moŜe być zasilany częścią zysku netto zgodnie z umową spółki i uchwałą wspólników, zapisem:

 

      - Wn konto 82 "Rozliczenie wyniku finansowego",
      - Ma konto 81-1 "Kapitał zapasowy", 81-2 "Kapitał rezerwowy".

Strata bilansowa moŜe być pokryta z kapitału zapasowego lub rezerwowego, zapisem:

 

      - Wn konto 81-1 "Kapitał zapasowy", 81-2 "Kapitał rezerwowy",
      - Ma konto 82 "Rozliczenie wyniku finansowego".

1.3. Fundusze spółdzielni

Zgodnie z art. 78 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. nr 188, poz. 1848 ze zm.), zasadniczymi

funduszami własnymi spółdzielni są:

1) fundusz udziałowy,

2) fundusz zasobowy.

Ponadto   ustawa   -   Prawo   spółdzielcze   w art.   78   §   2   uprawnia   spółdzielnię   do tworzenia   takŜe   innych   funduszy   przewidzianych

w odrębnych przepisach (fundusz z aktualizacji wyceny) oraz w statucie.

Fundusz udziałowy

Powstaje z wpłat udziałów członkowskich. Wykazuje się go w księgach rachunkowych - w myśl art. 36 ust. 2 ustawy o rachunkowości -

w wysokości określonej w statucie danej spółdzielni, tj. w wysokości kwoty zadeklarowanej udziałów członkowskich.

Typowe księgowania związane z funduszem udziałowym:

 

1) wniesienie udziałów przez członków do spółdzielni:

      - Wn konto 10 "Kasa" lub 13 "Rachunek bankowy",
      - Ma konto 80 "Fundusz udziałowy";

2) zwrot udziałów członkowskich w postaci pienięŜnej:

      - Wn konto 80 "Fundusz udziałowy",
      - Ma konto 10 "Kasa" lub 13 "Rachunek bankowy";

3) przeznaczenie części nadwyŜki bilansowej na zwiększenie udziałów członkowskich:

      - Wn konto 82 "Rozliczenie wyniku finansowego",
      - Ma konto 80 "Fundusz udziałowy".

Fundusz zasobowy

Fundusz zasobowy jest drugim funduszem zasadniczym spółdzielni. Fundusz ten tworzy się z wpłat członków wpisowego oraz nadwyŜki

bilansowej - w postaci zysku pozostającego po opodatkowaniu podatkiem dochodowym, na podstawie uchwały walnego zgromadzenia.

W   spółdzielniach   prowadzących   działalność   gospodarczą   głównym   źródłem  tworzenia   tego   funduszu   jest   zysk.   Fundusz  ten   jest

www.czasopismaksiegowych.pl

http://www.czasopismaksiegowych.pl/11,2462,131340,kapitaly-fundus...

3 z 4

2011-05-16 14:57

przeznaczany   przede   wszystkim   na   pokrycie   strat   bilansowych.   Natomiast   w spółdzielniach   mieszkaniowych   -   z uwagi   na   ich

bezwynikowe rozliczanie się - fundusz ten jest raczej niewielki. W myśl art. 90 ustawy Prawo spółdzielcze, straty bilansowe spółdzielni

pokrywa   się   z funduszu   zasobowego,   a w części   przekraczającej   fundusz  zasobowy   -   z funduszu   udziałowego   i innych   funduszów

własnych spółdzielni według kolejności ustalonej przez statut. Straty pierwszego roku obrachunkowego po załoŜeniu spółdzielni mogą

być pokryte w roku następnym. Natomiast jeŜeli fundusze własne nie wystarczają na pokrycie strat, walne zgromadzenie moŜe podjąć

uchwałę zobowiązującą członków do wcześniejszego wpłacenia udziałów, niŜ to przewiduje statut.

Typowe księgowania związane z funduszem zasobowym:

 

1) wpłaty wpisowego przez członków spółdzielni:

      - Wn konto 10 "Kasa" lub 13 "Rachunek bankowy",
      - Ma konto 80-1 "Fundusz zasobowy";

2) utworzenie funduszu zasobowego z zysku do podziału, przeznaczonego uchwałą walnego zgromadzenia na
cele rozwojowe:

      - Wn konto 82 "Rozliczenie wyniku finansowego",
      - Ma konto 80-1 "Fundusz zasobowy";

3) pokrycie straty bilansowej funduszem zasobowym na podstawie uchwały walnego zgromadzenia:

      - Wn konto 80-1 "Fundusz zasobowy",
      - Ma konto 82 "Rozliczenie wyniku finansowego".

W   spółdzielniach   mieszkaniowych   -   ze   względu   na   specyfikę   tych   jednostek   -   tworzone   są   niezaleŜnie   od   funduszów

udziałowego i zasobowego dodatkowo:

1)   fundusz   wkładów   mieszkaniowych   (z   wkładów   mieszkaniowych   wnoszonych   przez   członków   spółdzielni

ubiegających się o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, według zasad określonych

w statucie),

2) fundusz wkładów  budowlanych (z wkładów budowlanych wnoszonych przez członków spółdzielni nabywających

spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, według zasad określonych w statucie, w wysokości odpowiadającej całości

kosztów budowy przypadającej na dany lokal),

3) fundusz remontowy  (na remonty zasobów mieszkaniowych z odpisów obciąŜających koszty gospodarki zasobami

mieszkaniowymi).

1.4. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny

Wszystkie   jednostki   prowadzące   księgi   rachunkowe   i sporządzające   sprawozdania   finansowe   zgodnie   z ustawą   o rachunkowości,

tworzą - na podstawie art. 31 ust. 4 tej ustawy - kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny. Na koncie słuŜącym do ewidencji tego kapitału

ujmuje się zmiany związane z aktualizacją wyceny środków trwałych oraz długoterminowych aktywów finansowych, jeŜeli ich ewidencję

prowadzi się w cenach rynkowych.

Aktualizacja   wyceny   środków   trwałych   obejmuje   zwiększenie   lub   ewentualne   zmniejszenie   wartości   początkowej   oraz  odpowiednio

zwiększenie lub zmniejszenie dotychczasowego umorzenia (art. 31 ust. 3 ustawy o rachunkowości). Powstałą na skutek aktualizacji

wyceny róŜnicę wartości księgowej netto środka trwałego zarachowuje się na kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny środków trwałych;

róŜnica   ta   nie   moŜe   być   przeznaczona   do podziału.   Kapitał   ten   zmniejsza   się   o róŜnicę   z aktualizacji   wyceny   rozchodowanych

(zbywanych   lub   likwidowanych)   środków   trwałych,   uprzednio   objętych   aktualizacją   wyceny.   RóŜnicę   tę   księguje   się   równolegle

do rozchodu środków trwałych na zwiększenie kapitału (funduszu) zapasowego (w spółdzielniach funduszu zasobowego).

Natomiast   skutki   przeszacowania   inwestycji   zaliczonych   do długoterminowych   aktywów   finansowych,   których   ewidencję   bilansową

prowadzi się w cenach rynkowych, w razie wzrostu cen rynkowych zalicza się na zwiększenie kapitału (funduszu) z aktualizacji wyceny -

w korespondencji z kontem 03-5  "Odpisy aktualizujące  długoterminowe aktywa finansowe" (art. 35 ust. 4 ustawy o rachunkowości).

ObniŜenie   wartości   tych   aktywów   uprzednio   przeszacowanych   do kwoty,   o którą   podwyŜszono   z tego   tytułu   kapitał   (fundusz)

z aktualizacji   wyceny   zmniejsza   ten   kapitał   (Wn   konto   81-3   "Kapitał   z aktualizacji   wyceny",   Ma   konto   03-5   "Odpisy   aktualizujące

długoterminowe aktywa finansowe"). JeŜeli obniŜenie wartości nie znajduje pokrycia w kapitale z aktualizacji wyceny, wówczas obciąŜa

ono koszty finansowe.

1.5. Kapitały w jednostce postawionej w stan likwidacji lub upadłości

W myśl art. 36 ust. 3 ustawy o rachunkowości, składniki kapitału (funduszu) własnego jednostek postawionych w stan likwidacji lub

upadłości naleŜy, na dzień rozpoczęcia likwidacji lub postępowania upadłościowego, połączyć w jeden kapitał (fundusz) podstawowy na

koncie   80.   Kapitał   ten   podlega   w spółkach   akcyjnych   zmniejszeniu   o naleŜne   wkłady   na   poczet   kapitału,   o ile   nie   wezwano

zainteresowanych do ich wniesienia, oraz o akcje własne, natomiast w spółkach z o.o. - o udziały własne.

www.czasopismaksiegowych.pl

http://www.czasopismaksiegowych.pl/11,2462,131340,kapitaly-fundus...

4 z 4

2011-05-16 14:57