Technik_pozarnictwa_315[02].Z1.05

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Krzysztof Chorobik

Prowadzenie działań gaśniczych w rocie 315[02].Z1.05

Poradnik dla ucznia

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2007

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Podstawowe czynności ratowniczo–gaśnicze wykonywane w zastępie.

Działania ratowniczo–gaśnicze w obiektach mieszkalnych i uŜyteczności
publicznej

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Działania ratowniczo–gaśnicze w obiektach produkcyjnych, magazynowych

i innych obiektach

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Działania ratowniczo–gaśnicze w lasach i rolnictwie

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

4.4. Działania ratowniczo – gaśnicze w utrudnionych warunkach

4.4.1. Materiał nauczania

4.4.2. Pytania sprawdzające

4.4.3. Ćwiczenia

4.4.4. Sprawdzian postępów

4.5. Charakterystyka technik ewakuacji. Zasady przeprowadzania ewakuacji

ludzi, zwierząt i mienia. Określenia panicznych zachowań tłumu

4.5.1. Materiał nauczania

4.5.2. Pytania sprawdzające

4.5.3. Ćwiczenia

4.5.4. Sprawdzian postępów

4.6. Techniki łączności. Znaki gestowe, dźwiękowe i świetlne.

Zasady prowadzenia korespondencji radiowej

4.6.1. Materiał nauczania

4.6.2. Pytania sprawdzające

4.6.3. Ćwiczenia

4.6.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy z zakresu taktyki działań

ratowniczo–gaśniczych.

Wiedzę tą będziesz wykorzystywał w szkole przy realizacji modułów

związanych z zawodem technik poŜarnictwa

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć, aby bez problemów
korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania, „wiadomości teoretyczne niezbędne do opanowania treści jednostki
modułowej,

−

zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy opanowałeś wiedzę z tej jednostki
modułowej,

−

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw pytań. Pozytywny wynik sprawdzianu
potwierdzi, Ŝe dobrze opanowałeś wiedzę i umiejętności z zakresu tej jednostki
modułowej,

−

literaturę.

Bezpieczeństwo i higiena pracy

W czasie ćwiczeń naleŜy bezwzględnie zwrócić uwagę na przestrzeganie regulaminów,

przepisów bhp i higieny pracy oraz instrukcji stanowiskowych wynikających z rodzaju
wykonywanych prac. Z przepisami naleŜy zapoznać uczniów od początku trwania nauki
i naleŜy je bezwzględnie stosować.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

stosować terminologię poŜarniczą

−

posługiwać się podstawowymi pojęciami z taktyki działań gaśniczych,

−

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

−

dobierać właściwy sprzęt potrzebny do wykonania załoŜenia,

−

pracować w aparacie ochrony dróg oddechowych,

−

pracować i obsługiwać sprzęt armatury wodnej i pianowej,

−

wyciągać i uzasadniać wnioski z wykonanych ćwiczeń,

−

współpracować w grupie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

−

przeprowadzić działania ratowniczo-gaśnicze w obiektach mieszkalnych, uŜyteczności
publicznej, produkcyjnych i magazynowych oraz w lasach i gospodarstwach rolnych,

−

przeprowadzić działania ratowniczo – gaśnicze w utrudnionych warunkach,

−

scharakteryzować techniki ewakuacji ludzi, zwierząt i mienia,

−

przeprowadzić ewakuację ludzi, zwierząt i mienia,

−

zastosować obowiązujące zasady postępowania ratowniczego z osobami po ewakuacji,

−

zastosować sposoby przeciwdziałania panicznym zachowaniom tłumu,

−

scharakteryzować techniki łączności stosowane podczas działań ratowniczo – gaśniczych
w rocie,

−

wydać i odebrać polecenia z zastosowaniem znaków gestowych, dźwiękowych
i świetlnych,

−

przeprowadzić korespondencję drogą radiową,

−

zastosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpoŜarowej oraz
ochrony środowiska podczas działań ratowniczo-gaśniczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1.

Podstawowe czynności ratowniczo–gaśnicze wykonywane
w zastępie. Działania ratowniczo–gaśnicze w obiektach
mieszkalnych i uŜyteczności publicznej

4.1.1.

Materiał nauczania

Podstawowe czynności ratowniczo–gaśnicze wykonywane w zastępie

Rota to podstawowy zespół ratowników (przodownik i pomocnik) zdolnych do

wykonania czynności składowych zadania ratowniczo–gaśniczego, pracujących w ramach
zastępu.

Skład osobowy zastępu bywa róŜny, ale podział zadań pomiędzy ich członków jest ściśle

określony, dlatego moŜemy przedstawić rutynowe czynności wykonywane podczas działań
ratowniczo–gaśniczych przez poszczególnych funkcyjnych. W zastępach moŜemy wyróŜnić
następujące funkcje i przedstawić je przy uŜyciu symboli graficznych:

– dowódca zastępu,

– przodownik roty I,

– pomocnik roty I,

– przodownik roty II,

– pomocnik roty II,

– przodownik roty III,

– pomocnik roty III,

– ratownik–kierowca.

Podczas działań ratowniczo–gaśniczych zastępy muszą wykonać rutynowe czynności,

takie jak:

−

rozpoznanie sytuacji,

−

rozpoznanie zaopatrzenia wodnego,

−

zbudowanie stanowiska wodnego,

−

zbudowanie linii zasilających,

−

poprowadzenie linii głównej,

−

budowa linii gaśniczych i zajęcie stanowisk gaśniczych,

−

sprawianie sprzętu ratowniczego np. drabiny,

−

obsługa sprzętu ochrony osobistej.

Wykonywanie innych czynności uwarunkowane jest taktycznymi potrzebami działań

ratowniczo–gaśniczych. Wykonywane czynności uzaleŜnione są teŜ od rodzaju pojazdu, jakim
dysponujemy:

−

zastęp 8–osobowy, skład –

−

zastęp 7–osobowy, skład –

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zastęp 6–osobowy, skład –

−

zastęp 4–osobowy, skład –

−

zastęp 3–osobowy, skład –

−

zastęp 2–osobowy, skład –

Tabela 1.Czynności rutynowe podejmowane przez poszczególnych funkcyjnych w akcjach gaśniczych [2]

Ilość osób w zastępie

Wykonywane czynności

Rozpoznanie poŜaru – innego
zdarzenia

Rozpoznanie wodne

Ustawienie rozdzielacza

Budowa linii głównej i zasilającej

Przenoszenie motopompy

Budowa stanowiska wodnego – linii
ssawnej

Obsługa pompy

Obsługa szybkiego natarcia

Zajęcie pierwszego stanowiska
gaśniczego

Zajęcie drugiego stanowiska
gaśniczego

Zajęcie trzeciego stanowiska
gaśniczego

Obsługa rozdzielacza

Pomocnicy rot

Sprawianie drabin

Kontrola linii zasilających podczas
współpracy z innymi zastępami

Dostarczanie środka
pianotwórczego

Kierowanie pracą zastępu

– uzupełnienie z innego współdziałającego zastępu lub w sytuacjach prostych osobą

cywilną.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Obiekty mieszkalne

Obiekty mieszkalne to budowle przeznaczone do zamieszkania przez ludzi.

Charakteryzującą się wielkością, konstrukcją, usytuowaniem czy wyposaŜeniem w róŜnego
rodzaju instalacje. Taktyka działań ratowniczo–gaśniczych w obiektach mieszkalnych
uzaleŜniona jest od wysokości obiektu oraz miejsca występowania poŜaru.

Uwzględniając wysokość obiektu wprowadzony został podział na odpowiednie grupy:

−

niski (N) – do 12m włącznie nad poziomem terenu lub mieszkalne o wysokości
do 4 kondygnacji nadziemnych włącznie,

−

średniowysoki (SW) – ponad 12 do 25m włącznie nad poziomem terenu lub mieszkalne
o wysokości do 4 do 9 kondygnacji nadziemnych włącznie,

−

wysoki (W) – ponad 25 do 55m włącznie nad poziomem terenu lub mieszkalne
o wysokości do 9 do 18 kondygnacji nadziemnych włącznie,

−

wysokościowy (WW) – ponad 55m włącznie nad poziomem terenu,
Ze względu na róŜną specyfikę poŜaru w zaleŜności od miejsca spalania wprowadzono

podział pod względem miejsca występowania poŜaru:

−

poŜary piwnic,

−

poŜary kondygnacji nadziemnych,

−

poŜary strychów i poddaszy,

−

poŜary stropodachów,

−

poŜary ukryte.
Powstanie i rozprzestrzenianie się poŜaru oraz wielkość strefy zadymienia w budynkach

mieszkalnych zaleŜy od wielu czynników, między innymi od:

−

układu poszczególnych elementów zespołowych budowli, (usytuowanie i wydzielenie
klatek schodowych, korytarzy, poszczególnych pomieszczeń mieszkalnych oraz
technicznych),

−

rozmieszczenia i nagromadzenia materiałów palnych, właściwości fizykochemicznych
materiałów palnych (wyposaŜenia wnętrz, przedmioty i materiały gromadzone
w piwnicach i poddaszach),

−

utworzenia się ciągów powietrza i gazów spalinowych, moŜliwości wentylowania
wnętrza (usytuowanie otworów okiennych i drzwiowych, klap dymowych, wentylacji,
komór zsypowych).
PoŜar moŜe obejmować nie tylko wnętrze budynku, ale równieŜ moŜe objąć konstrukcję

budowlaną, a nawet cały budynek przechodząc tym samym z poŜaru wewnętrznego w poŜar
zewnętrzny.

PoŜar piwnicy

Głębokość piwnic bywa róŜna zaleŜnie od wysokości i przeznaczenia obiektu. Najczęściej

piwnice rozciągają się pod całą powierzchnią budynku, wykraczają poza jego gabaryt lub teŜ
są częściowo podpiwniczone. Wewnątrz piwnic często występuje skomplikowany układ dróg
komunikacyjnych. Konstrukcje budowlane są najczęściej niepalne, niemniej wewnątrz piwnic
występują ściany podziału funkcjonalnego drewniane lub aŜurowe. W piwnicach budynkach
mieszkalnych znajdują się składowiska najrozmaitszych rzeczy, najczęściej palnych. Sytuację
komplikuje ponadto występowanie odsłoniętych instalacji gazowych, instalacji elektrycznych,
ciągów wentylacyjnych, grzewczych itp.

Do piwnic prowadzi zazwyczaj jedno wejście

a otwory okienne posiadają niewielkie

wymiary lub w ogóle nie występują. Ograniczony jest, więc dostęp powietrza z zewnątrz jak
i odpływ gazów spalinowych i dymów. W wyniku silnego zadymienia działania są utrudnione
ze względu na silne zadymienie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rozpoznanie poŜaru prowadzimy w patrolach minimum dwuosobowych (rota).

Od administratorów lub uŜytkowników obiektu uzyskujemy informacje dotyczące:

−

materiałów, jakie mogą znajdować się w piwnicy, a głównie czy nie ma tam niczego,
co grozi gwałtownym rozwojem poŜaru,

−

znajdujących się w piwnicach urządzeń i instalacji,

−

rozkładu pomieszczeń, ciągów komunikacyjnych, drzwi, okien i innych otworów
w ścianach czy stropach, które mogłyby być wykorzystane do przeprowadzenia działań
gaśniczych,

−

moŜliwości przedostania się poŜaru do pomieszczeń nad piwnicami oraz wynikającego
stąd zagroŜenia dla ludzi.
NaleŜy wyłączyć dopływ prądu elektrycznego, a do piwnic wprowadzić sprzęt

oświetleniowy.  Równolegle  z  rozpoznaniem  wewnętrznym  w  piwnicach  naleŜy  zwrócić
uwagę  na  parter  i  zewnętrzną  elewację,  by  w  razie  potrzeby  odpowiednio  je  zabezpieczyć.
JeŜeli  do  piwnicy  prowadzi  więcej  wejść  to  rozpoznanie  podejmujemy  z  kaŜdego  z  nich.
Aby działania były skuteczne, gaszenie prowadzimy równocześnie z oddymianiem.

PoŜary kondygnacji nadziemnych

Wykorzystanie kondygnacji nadziemnych bywa rozmaite, podobnie jak i wysokość

budynku.  Im  więcej  kondygnacji  liczy  obiekt,  tym  działania  ratowniczo–gaśnicze  będą
trudniejsze.  Rozprzestrzenianie  się  poŜaru  w budynkach,  moŜe  występować  zarówno
w płaszczyznach  pionowych,  jak  i  poziomych.  Poprzez  kanały  i  pustki  w  ścianach,  bądź
w stropach, przez drzwi i okna po elewacjach, moŜe przemieszczać się ciągami instalacyjnymi
(wodnymi,  ogrzewczymi,  gazowymi,  wentylacyjnymi)  i  drogami  komunikacyjnymi  (klatki
schodowe, szyby dźwigów). Niebezpieczne poŜarowo jest takŜe wyposaŜenie wnętrz (meble,
zasłony i firany, dywany i wykładziny, niejednokrotnie boazerii i kasetony itp.), stwarzających
moŜliwość szybkiego rozwoju i rozprzestrzeniania się poŜaru, a takŜe wystąpienia substancji
toksycznych.

W rozpoznaniu poŜaru, podjętym zarówno wewnątrz obiektu jak i od strony zewnętrznej

ustalamy:

−

miejsce, granice poŜaru i moŜliwości jego rozprzestrzeniania się,

−

stopień zadymienia obiektu, zarówno w pomieszczeniach przyległych jak połoŜonych
znacznie wyŜej,

−

zagroŜenie dla ludzi,

−

charakter konstrukcji budowlanych, rozkład pomieszczeń i dróg komunikacyjnych,

−

potrzebę odłączenia instalacji gazowych, elektrycznych, wentylacyjnych itp.
Obserwując fasadę budynku naleŜy zwrócić uwagę na konstrukcję elementów

budowlanych  (balkonów,  okien,  dachów,  nadproŜy),  istnienie  ścian  przeciwpoŜarowych,
stałych  drabin  poŜarowych,  suchych  pionów  wodnych  itp.  Rozpoznanie  jak  i  wewnętrzne
działania  gaśnicze  naleŜy  podejmować  wykorzystując  naturalne  drogi  dojścia.  Przy
skomplikowanej  sytuacji  poŜarowej  lub  zagroŜeniu  dla  ludzi,  rozpoznanie  powinno  podjąć
więcej  patroli  równocześnie,  skierowanych  w  róŜne  strony  budynku.  Rozpoczynamy
rozpoznanie od kondygnacji objętej poŜarem, przeglądając zarówno pomieszczenia palące się
jak  i  sąsiadujące  z  nimi.  Podejmując  gaszenie  w  szerokim  zakresie  naleŜy  stosować  prądy
rozproszone  stosując  zasadę:  niepotrzebnie  nie  niszczyć,  co  oznacza,  Ŝe  podajemy  środki
gaśnicze  z  rozwagą,  by  nie  spowodować  dodatkowego  obciąŜenia  stropów,  zalewania
kondygnacji niŜszych, niszczenia wyposaŜenia wnętrz.

KaŜde otwarcie konstrukcji, a nawet pomieszczenia powinno odbyć się tylko wtedy, gdy

jesteśmy przygotowani do podania prądu gaśniczego. Natarcie wewnętrzne moŜe być wsparte

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

stanowiskami  zewnętrznymi.  Budynek  oddymiamy  przez  otwarcie  okien  na  poszczególnych
kondygnacjach (oddymianie w poziomie), bądź klap dymowych, czy teŜ włazów dachowych
(oddymianie w pionie). Dodatkowo moŜna zastosować agregaty oddymiające lub wentylatory,
które  rozmieszczone  w  odpowiedni  sposób  pozwolą  na  sterowanie  strumieniami  dymu
i kierowanie ich w wybrane miejsca. W przypadku, gdy na kondygnacjach wyŜszych znajdują
się  ludzie,  oddymienie  prowadzimy  w  płaszczyznach  poziomych,  starając  się  zmniejszać
stęŜenie dymu.

Wszystkie windy naleŜy sprowadzić na dół i wyłączając je okresowo z eksploatacji.

Przejścia i pomieszczenia oddymić. Do czasu zakończenia ewakuacji staramy się nie
wyłączać dopływu energii elektrycznej, chyba, Ŝe ludziom zagraŜa poraŜenie prądem.
Przejścia muszą być wówczas oświetlane przy uŜyciu sprzętu oświetleniowego..

Wzburzonych ludzi naleŜy uspokoić nie dopuszczając do powstania paniki. NaleŜy

nawiązać  z  nimi  kontakt,  polecić  wykonanie  prostych  czynności,  wskazując  zarazem  na
rozwijającą  się  akcję  ratowniczą.  Gaszenie  poŜaru  odbywa  się  według  ogólnie  przyjętych
zasad,  ze  zwróceniem  uwagi,  by  droga  prowadzonych  działań  gaśniczych,  w  miarę
moŜliwości nie była prowadzona drogą ewakuacji.

W przypadku awarii urządzeń gazowych (kuchenek, przewodów, liczników)

nie wygaszać płomienia ustalonego w miejscu uszkodzenia, aŜ do czasu zamknięcia zaworu.

PoŜary strychów, poddaszy i dachów

Poddasza spełniać mogą róŜnorodne funkcje. Mogą słuŜyć, jako zaadoptowane lokale

mieszkalne, suszarnie, składy zbędnych przedmiotów itp. Elementy konstrukcyjne wykonane
są  z  materiałów  palnych.  Istniejące  znaczne  przestrzenie,  poprzedzielane  bywają
prowizorycznymi  przepierzeniami,  ze  swobodnym  obiegiem  powietrza  groŜą  szybkim
rozwojem  poŜaru  i  jego  rozprzestrzenieniem  się  na  zewnątrz  obiektu.  Zawalająca  się
konstrukcja  dachowa  moŜe  niszczyć  stropy,  które  często  ze  względów  ekonomicznych
wykonane są, jako lekkie, wytrzymujące stosunkowo niewielkie obciąŜenia.

Utrudnione bywa teŜ dotarcie na strych. Wejście prowadzi zazwyczaj z klatek

schodowych. NaleŜy jednak liczyć się z tym, Ŝe w przypadku kilku klatek schodowych nie
kaŜda z nich prowadzić będzie na strych (poddasze). Często na poddasze prowadzić będzie
drabinka, ale bywa teŜ, Ŝe brak jej w ogóle.

PoŜarom towarzyszą duŜe ilości wywiązującego się ciepła oraz zadymienie wypełniające

całą przestrzeń, postępujące w dół obiektu i wszelkimi nieszczelnościami (świetliki, okapy,
szczeliny) wydostające się na zewnątrz.

W przypadku, gdy poŜar obejmuje tylko strop strychowy szybkość spalania bywa

niewielka,  ale  poŜarom  towarzyszyć  będzie  duŜe  zadymienie.  Rozwój  następuje  ukrytymi
drogami  wewnątrz  konstrukcji  budowlanych,  co  utrudnia  jego  lokalizację  i  gaszenie.
Najtrudniejsza  sytuacja  wystąpi,  gdy  poŜarem  objęte  zostaną  strop  strychowy  i  konstrukcje
dachowe łącznie, a przegrody i mansardy utrudniają dostęp do jego ognisk.

Rozpoznanie prowadzimy rozpoczynając od objętego poŜarem pomieszczenia

strychowego ustalając:

−

charakter zagospodarowania przestrzeni i ewentualne zagroŜenie dla ludzi,

−

rozmiary poŜaru i kierunki jego rozprzestrzeniania,

−

rodzaj konstrukcji budowlanych,

−

połoŜenie otworów strychowych w stosunku do ogniska poŜaru (moŜliwość rozwoju
poŜaru, ale i ewentualne drogi natarcia),

−

zagroŜenie dla kondygnacji niŜszych i dachu.
Gaszenie poŜaru następuje zazwyczaj przy odkryciu świetlików lub dymników, a jeŜeli

nie przynosi to oczekiwanych rezultatów naleŜy decydować się na rozbiórkę konstrukcji

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dachowej, czy teŜ stropów strychowych. Zabieg ten umoŜliwia odprowadzenie dymu,
obniŜenie temperatury i odsłonięcie ukrytych ognisk poŜaru.

Wykonane otwory powinny posiadać wymiary minimum 1 x 1 m, i nie mogą naruszać

statyki obiektu. W momencie wykonywania otworu powinno być zajęte stanowisko gaśnicze
uruchamiane  natychmiast  w przypadku  wyjścia  płomieni na zewnątrz. Wewnątrz obiektu, na
strychu  powinny  w  tym  czasie  działać  takŜe  stanowiska  gaśnicze,  niedopuszczające  do
gwałtownego  rozwoju  poŜaru  z  chwilą  dostarczenia  mas  świeŜego  powietrza.  Tych  samych
zasad przestrzegamy otwierając strop od dołu.

PoŜary stropodachów

Stropodachy to konstrukcje budowlane stosowane w budynkach pozbawionych strychów,

w których dach pełni zarazem rolę stropu. Spotkać je moŜemy w budynkach przemysłowych,
magazynach,

garaŜach,

halach

widowiskowych,

wystawowych,

sportowych

itp.

Są to najczęściej obiekty o duŜej powierzchni i znacznej wysokości. Stropodachy wykonane
są przewaŜnie z materiałów palnych lub trudno zapalnych, opartych na drewnianej, stalowej
lub Ŝelbetowej konstrukcji nośnej, jako pokrycie wielowarstwowe z wypełnieniem materiałem
o róŜnym stopniu zapalności.

Cechą tych konstrukcji jest jej stosunkowa lekkość i niewielka wytrzymałość

w warunkach poŜaru, któremu często towarzyszy gęsty, czarny dym utrudniający rozpoznanie.
Sytuację komplikuje często ściekająca płonąca smoła (tworzywa sztuczne) oraz opadające
przepalone płyty pokrycia.

W rozpoznaniu musimy ustalić:

−

rodzaj konstrukcji, zwracając uwagę na występujące wewnątrz niej przestrzenie
powietrzne,

−

wysokość połoŜenia stropodachu od podłoŜa oraz moŜliwość podjęcia działań od dołu,

−

rodzaj produkcji, materiałów oraz charakter procesów technologicznych pod palącą się
częścią stropodachu oraz stopień zagroŜenia dla nich wynikający z sytuacji poŜarowej,

−

istnienie i usytuowanie stałych drabin, suchych pionów wodnych oraz przegród
przeciwpoŜarowych.

Rozpoznanie prowadzimy w kilku kierunkach, tj. wewnątrz, na zewnątrz obiektu oraz od

strony dachu. Pamiętajmy, Ŝe wytrzymałość konstrukcji jest ograniczona, to teŜ poruszając się
po stropodachu wykorzystujemy drabiny, z których tworzymy pomosty opierając je na
konstrukcjach nośnych.

Gaszenie rozpoczynamy od wiązarów dachowych, chłodzenia konstrukcji metalowych

chroniąc je przed nadmiernym nagrzewaniem się, a następnie podejmujemy natarcie na
poszycie stropodachu, z jednoczesnym jego otwarciem. Przez utworzone otwory podać wodę,
bez nadmiernego jej uŜywania. Otwory wykonujemy na granicy rozprzestrzeniania się poŜaru,
w tym celu posługiwać będziemy się cięŜkim sprzętem burzącym, zwracając uwagę, aby nie
naruszyć konstrukcji nośnych.

JeŜeli obiekt wykończony został podbiciem dachowym, to podczas gaszenia powinno ono

zostać usunięte, bowiem stanowić będzie zasłonę uniemoŜliwiającą dotarcie prądem
gaśniczym do ogniska poŜaru, a takŜe utrudniało odprowadzenie dymów.

PoŜary ukryte

PoŜary ukryte przebiegają w pustych przestrzeniach stropów, ścian, czy teŜ wewnątrz

urządzeń i aparatur technologicznych. W starym budownictwie spotkać moŜemy się
z poŜarami belek stropowych opierających się o przewody kominowe. W budownictwie
nowym moc kłopotów przysparzają m.in. zsypy śmieci.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Pamiętać naleŜy, Ŝe dym nie zawsze wydostaje się bezpośrednio z miejsca palenia, ma

on,  bowiem  tendencję  do  przemieszczania  się.  Rozpoznawanie  tych  poŜarów  musi  być
prowadzone  bardzo  starannie.  Symptomem  poŜaru  moŜe  być  snujący  się  dym  i  zapach
spalenizny.  Obserwujemy  miejsce  przypuszczalnego  poŜaru,  czy  nie  ma  śladów  okopceń,
spękania  tynku,  zmiany  zabarwienia  farby  itp.  Ogniska  poŜaru  wyszukujemy  nagrzania
poprzez  badanie  dłonią  lub  kamerą  termowizyjną  i nadsłuchiwanie  charakterystycznych
trzasków.

Dość często moŜemy spotkać się z poŜarami kominowymi. Przy poŜarach sadzy

płatkowej kominem wydostaje się snop iskier, mogący zagraŜać dachom o palnym pokryciu.
Wewnątrz komina temperatura jest stosunkowo niewielka. Gaszenie sadzy polega na
przykryciu wylotu komina sitem kominowym i nadzorowaniu dachu, poddasza oraz przewodu
kominowego na całej jego długości do czasu wypalenia się sadzy. PoŜary moŜna gasić
poprzez wprowadzenie do przewodu kominowego dwutlenku węgla, podając go w najniŜsze
drzwi wycierowe komina

Piec naleŜy wygasić, pamiętając, Ŝe w Ŝadnym wypadku nie wolno wygaszać pieca

poprzez zalanie paleniska wodą jak równieŜ nie wolno podawać prądu wody do wnętrza
komina, gdyŜ grozi to jego pękaniem.

Budynki wysokie

Przeznaczenie tych obiektów moŜe być rozmaite. Są to najczęściej obiekty

wielofunkcyjne, mieszczące biurowce, siedziby przedsiębiorstw handlowych, punkty
handlowe rozmaitej branŜy, sale zebrań, lokale gastronomiczne i rozrywkowe, hotele, zakłady
lecznicze, a takŜe lokale mieszkalne. Zagospodarowane są takŜe wielopoziomowe piwnice.

ZagroŜenie poŜarowe w tych obiektach wzrasta z uwagi na to, Ŝe:

−

pionowe drogi ewakuacyjne są długie, co automatycznie wydłuŜa czas ewakuacji
i utrudnia działania ratowniczo–gaśnicze,

−

działania gaśnicze bywają opóźnione z uwagi na trudności w dotarciu na większą
wysokość,

−

z uwagi na konieczność prowadzenia wewnątrz obiektu duŜej liczby szybów
instalacyjnych, biegnących przez wiele kondygnacji, istnieje niebezpieczeństwo
szybkiego przenoszenia się poŜaru i dymu,

−

istniejąca klimatyzacja sprzyja gwałtownemu wzrostowi temperatur w wyniku
podwyŜszenia ciśnienia spowodowanego przez gorące gazy poŜarowe,

−

w  obiekcie  przebywa  duŜa  grupa  ludzi,  której  liczebność  jest  trudna  lub  wręcz
niemoŜliwa  do  ustalenia.  Brak  bezpośredniej  łączności  z  mieszkańcami  lub
uŜytkownikami  pomieszczeń  utrudnia  zorganizowanie  i  przeprowadzenie  sprawnej
ewakuacji nawet części obiektu.

W rozpoznaniu ustalić musimy:

−

na której kondygnacji ma miejsce poŜar, jakie przyjął rozmiary i w jakich kierunkach
rozprzestrzenia się,

−

czy istnieje zagroŜenie dla ludzi, w której części obiektu, a takŜe, jakie są moŜliwości
udzielenia skutecznej pomocy,

−

liczbę i połoŜenie dźwigów oraz rozkład klatek schodowych,

−

stan urządzeń technicznych obiektu, w tym: urządzeń klimatyzacyjnych, stałych instalacji
gaśniczych, hydrantów, instalacji energetycznych, gazowych i wodnych,

−

warunki lokalne na zewnątrz obiektu jak: ruch uliczny i występujące zagroŜenie dla
otoczenia,

−

warunki atmosferyczne i jaki wywierają one wpływ na sytuację poŜaru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Dla potrzeb akcji gaśniczej korzystać naleŜy z hydrantów wewnętrznych lub suchych

pionów wodnych, które powinny zapewniać moŜliwość poboru wody na kaŜdej kondygnacji.
Obiekty powinny posiadać teŜ samoczynne urządzenia gaśnicze i alarmowe, co ułatwia
szybkie zlokalizowanie miejsca powstania poŜaru.

W przypadku poŜaru nie moŜna pominąć warunków zewnętrznych. Wysoka zabudowa

wpływa  na  kierunek  i  szybkość  wiatru  oraz  odczuwalna  jest  róŜnica  w  ciśnieniu
atmosferycznym. Oddziałuje to na wymianę powietrza wewnątrz budynku, a w czasie poŜaru
na przenoszenie się dymów i gazów oraz wymianę ciepła. Powstają zawirowania wywołujące
krótkotrwałe,  gwałtowne  podmuchy  o  róŜnych  kierunkach.  Gaszenie  poŜaru  budynku
wysokiego  wymaga  zawsze  zaangaŜowania  większej  ilości  sił  i  środków  straŜy  poŜarnych,
w tym

takŜe sprzętu specjalnego (drabin mechanicznych, podnośników, sprzętu

oświetleniowego i oddymiającego).

Pierwsze przybyłe jednostki rozpoczynają akcję w stopniu maksymalnym, na jaki

pozwalają im okoliczności. Niezwykle waŜnym będzie czynnik informacji i łączności
pozwalający na sprawną organizację działań.

Obiekty uŜyteczności publicznej

Placówki oświatowe

W przypadku szkół i uczelni spotykamy najczęściej układ korytarzowy, natomiast

w przedszkolach i Ŝłobkach takŜe układ amfiladowy, zbliŜony do mieszkań (przejście
z jednego pomieszczenia do drugiego).

W placówkach oświatowych sytuację moŜe skomplikować istnienie gabinetów i pracowni do

nauczania fizyki i chemii, w których naleŜy liczyć się z występowaniem substancji toksycznych,
instalacji i urządzeń elektrycznych oraz gazowych.

W rozpoznaniu poŜaru naleŜy ustalić:

−

czy w obiekcie znajdują się ludzie i czy występuje dla nich zagroŜenie,

−

czy ewakuacja została przeprowadzona przed przybyciem jednostki straŜy poŜarnej i czy
wszystkie dzieci (młodzieŜ) zostały z budynku wyprowadzone,

−

w której części obiektu powstał poŜar, jakie przyjął rozmiary oraz w jakich kierunkach
rozprzestrzenia się,

−

czy nie istnieje zagroŜenie ze strony instalacji i urządzeń technicznych. Rozpoznanie
przeprowadza się szybko, dokładnie sprawdzając wszystkie pomieszczenia. Pamiętamy,
Ŝ

e dzieci są szczególnie podatne na emocje i często chowają się w sytuacjach zagroŜenia.

W zasadzie ewakuacja powinna być zakończona przed przybyciem straŜy poŜarnych.

DuŜą pomoc powinniśmy uzyskać ze strony personelu nauczycielskiego (wychowawczego),
który powinien zapanować nad paniką wykorzystując własny autorytet.

W przypadku, gdy poŜar obejmuje pracownie fizyko–chemiczne naleŜy wyłączyć dopływ

prądu i gazu do pracowni, a następnie podjąć gaszenie odpowiednimi środkami.
Bezwzględnie uŜywać naleŜy sprzętu ochrony dróg oddechowych, a jeŜeli zajdzie potrzeba
takŜe stosownej odzieŜy ochronnej.

Zasady i sposoby gaszenia poŜarów w omawianych obiektach pozostają takie same jak

w przypadku budynków mieszkalnych.

Teatry i kina

Zaistniałe poŜary są trudne do gaszenia z uwagi na często skomplikowany układ

pomieszczeń, długie i kręte drogi komunikacyjne, znaczne obciąŜenie ogniowe wynikające
z wystroju wnętrz, czy palnych dekoracji. Sytuację utrudniają połączenia systemem wentylacji
i klimatyzacji, mogącym stać się drogą rozprzestrzeniania się poŜaru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Teatry, czy kina zazwyczaj mieszczą się w specjalnych budynkach, ale bywają przypadki,

iŜ zajmują obiekty o innym przeznaczeniu, stanowiąc ich wydzieloną część.

W teatrze wyodrębnić moŜna kilka stref, a mianowicie: zespół sceniczny, widownię i jej

zaplecze,  garderoby  aktorskie,  a  takŜe  szereg  pomieszczeń  usługowych  jak  pracownie
rekwizytów  i  dekoracji,  warsztaty,  maszynownię  i  inne.  Szereg  elementów  budowlanych
i konstrukcyjnych  wykonanych  jest  z  materiału  palnego.  Często  brak  jest  oddzieleń
przeciwpoŜarowych.

W części, w której mieści się scena wysokość obiektu sięga 15–30 m. WaŜnym

elementem są urządzenia przeciwpoŜarowe w postaci kurtyn niepalnych, niekiedy kurtyny
wodnej, odcinające dostęp ognia i dymu ze sceny na widownię i odwrotnie.

Charakterystyczną cechą teatrów i sal widowiskowych jest duŜa przestrzeń powietrzna

oraz znaczne ilości materiałów palnych, sprzyjające szybkiemu rozprzestrzenianiu się poŜaru,
szczególnie  na  scenie.  Podczas  poŜaru  cała  przestrzeń  sceny  stopniowo  wypełnia  się
produktami  spalania  oraz  nagrzanym  powietrzem,  powodując  wzrost  ciśnienia.  Płomienie
oraz dymy przemieszczają się do dalszych części obiektu. Obserwacja poŜarów rzeczywistych
wykazuje,  Ŝe  szybkość  zadymienia  widowni  wynosi  2–3  minuty.  Następuje  równocześnie
zuŜycie  tlenu.  Rozwijający  się  poŜar  wytwarza  wysoką  temperaturę  wynoszącą  około  1100–
1200°C,  co powoduje  z  kolei  deformację  konstrukcji  stalowych  i  utratę  ich  wytrzymałości
nośnej, groŜąc zawaleniem się stropów.

W rozpoznaniu, powinniśmy ustalić:

−

liczbę osób mogących znajdować się w obiekcie (widzów, artystów, personelu
technicznego),

−

czy podjęta i zakończona została ewakuacja przed przybyciem straŜy poŜarnych,

−

gdzie powstał poŜar, jakie przyjął rozmiary i w jakim kierunku rozprzestrzenia się,

−

czy opuszczona została kurtyna ogniotrwała, uruchomiona kurtyna wodna i, czy otwarte
zostały klapy dymowe.

JeŜeli kurtyna ogniotrwała nie została opuszczona naleŜy zrobić to w czasie rozpoznania.

Wówczas  teŜ  otwieramy  klapy  dymowe,  uruchamiamy  miejscowe  stałe  instalacje  gaśnicze.
Wstrzymać  naleŜy  działanie  innych  urządzeń  wentylacyjnych,  aby  nie  dopuścić  do
rozprzestrzenienia  się  poŜaru  na  dalsze  części  obiektu.  W  przypadku  poŜaru  na  scenie  lub
w pomieszczeniach  z  nią  sąsiadujących  naleŜy  zamknąć  drzwi  i  opuścić  dekoracje
podwieszane.

Po opuszczeniu kurtyny ogniotrwałej naleŜy ją ochładzać głównie od strony widowni.

Prądy gaśnicze na scenę wprowadza się w tym wypadku przez wejścia od strony zewnętrznej.
W razie braku kurtyny, lub niemoŜliwości jej opuszczenia, prądy gaśnicze wprowadzamy
takŜe od strony widowni w natarciu okrąŜającym.

PoŜar zaistniały na widowni gasimy wprowadzając stanowiska gaśnicze od strony sceny,

pomieszczeń  przyległych,  a  takŜe  przez  strych.  Na  ogół  przy  poŜarach  silnie  rozwiniętych
konieczne  będzie  stosowanie  zwartych  prądów  gaśniczych,  dających  moŜliwość  podania
wody  na  większą  odległość.  W  kinach  naleŜy  zwrócić  uwagę  na  właściwy  dobór  środków
gaśniczych w kabinie projekcyjnej (CO

, proszki gaśnicze).

Szpitale

Zakłady lecznicze mogą mieścić się w obiektach specjalnie w tym celu wybudowanych

lub  w  budynkach  przystosowanych.  Rozkład  pomieszczeń  zbliŜony  jest  do  systemu
hotelowego,  czyli  sale  chorych  znajdują  się  po  obydwu  stronach  lub  po  jednej  stronie
korytarza,  chociaŜ  w  budynkach  starych  spotkać  moŜna  układ  amfiladowy  pomieszczeń.
W wydzielonych  częściach  obiektu  mieszczą  się  gabinety  specjalistyczne,  laboratoria  i  bloki
operacyjne.  ObciąŜenie  ogniowe  budynków  nie  jest  wysokie,  a  wzrasta  ono

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w pomieszczeniach

gospodarczych,

magazynach

pościeli

bielizny,

archiwach.

W laboratoriach,  salach  zabiegowych,  aptekach  spotkać  moŜna  niewielkie  ilości  płynów
łatwopalnych.  W  niektórych  oddziałach  znajdują  się  butle  tlenowe  oraz  cenna  aparatura
medyczna,  szczególnie  wraŜliwe  na  oddziaływanie  ciepła,  a w  przypadku  aparatury
medycznej takŜe na działanie wody.

Zdarza się, Ŝe pacjenci leŜą na łóŜkach ustawionych na korytarzach, co utrudnia

swobodne korzystanie z przejść. A sami pacjenci to ludzie o niepełnej sprawności fizycznej,
nierzadko bez zdolności do samodzielnego poruszania, bywa, Ŝe unieruchomieni w łóŜkach
systemem wyciągów, czy aparaturą medyczną. Ludzie szczególnie wraŜliwi na wszelkie
napięcia emocjonalne.

W przypadku poŜaru w szpitalu zwrócić naleŜy uwagę na zachowanie spokoju. Dojazd

jednostek  straŜy  poŜarnych  powinien  odbywać  się  z  wyłączonymi  sygnałami  alarmowymi.
StraŜacy  nie  mogą  bez  uzasadnionej  potrzeby  wchodzić  do  sal  chorych.  Poruszać  się  naleŜy
spokojnie  zachowując  względną  ciszę.  Bywa,  Ŝe  w  czasie  rozpoznania  uciekać  się  trzeba
będzie  do  małego  kamuflaŜu,  zdejmując  uzbrojenie  osobiste  i  zakładając  fartuchy,  by  nie
niepokoić chorych. Natomiast w sytuacji, gdy pacjenci juŜ wiedzą o poŜarze wtedy pojawienie
się  straŜaków  odpowiednio  wyekwipowanych  wzbudza  poczucie  bezpieczeństwa.  Decyzję
w kwestii  wyglądu  patrolu  (ubrania  i  wyposaŜenia)  podejmie  dowódca  odpowiedzialny  za
przeprowadzenie rozpoznania.

W rozpoznaniu poŜaru ustalamy:

−

miejsce poŜaru, jego obszar i moŜliwość rozprzestrzeniania się z określeniem strefy
zagroŜenia,

−

czy istnieje zagroŜenie dla chorych (w wyniku rozwoju poŜaru, zadymienia, a takŜe
wytwarzającego się napięcia psychicznego, czy wręcz paniki),

−

czy podjęto wcześniej ewakuację, jakie środki zastosowano przez personel szpitalny
w celu opanowania poŜaru i ewakuacji chorych,

−

czy w strefie poŜaru znajdują się materiały niebezpieczne, bądź o szczególnej wartości
(np. unikalna aparatura medyczna),

−

ilu jest pacjentów, jaki jest ich stan fizyczny i psychiczny. Ilu moŜe poruszać się
samodzielnie, a ilu trzeba wynosić,

−

jakie są techniczne środki ewakuacji oraz drogi i kierunki ewakuacji, miejsca
przemieszczania chorych.

Ewakuacja szpitala jest przedsięwzięciem niezwykle trudnym, jeŜeli zwaŜymy na

występujące istotne utrudnienia, wśród których wymienimy:

−

często niezbyt dogodne do tego celu klatki schodowe, niemoŜliwość skorzystania z wind
(chyba Ŝe posiadają niezaleŜne zasilanie i znajdują się w wydzielonej poŜarowo strefie
obiektu),

−

pacjenci przyjmują na łóŜkach często pozycję obronną łagodzącą dolegliwości, Ŝe często
połączeni są z aparaturą medyczną, co wymaga transportu wraz z nią (chyba, Ŝe lekarz
zdecyduje o moŜliwości odłączenia aparatury),

−

brak dostatecznej ilości sprzętu do transportu chorych, warto tutaj jednak zwrócić uwagę,
Ŝ

e niekiedy konstrukcja łóŜka pozwala na wyjęcie ramy i wykorzystanie jej jako noszy,

−

występuje niekiedy konieczność transportu pacjentów wraz z łóŜkami, co moŜe być
niezmiernie trudne na klatkach schodowych, do tego nieprzystosowanych,

−

liczba pacjentów i ich rozlokowanie są personelowi znane. Pamiętać jednak trzeba, Ŝe
w niektórych oddziałach nie jest przestrzegany (i niekiedy nawet nie jest on konieczny)

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

rygor dotyczący obecności odwiedzających chorych. W wyznaczonych godzinach wizyt
liczba osób znajdujących się w szpitalu jest w ogóle trudna do określenia.

Z tych względów decyzja o ewakuacji szpitala lub jego części, jest ostatecznością. Podjęta

zostaje  ona  w  porozumieniu  z  ordynatorem  lub  lekarzem  dyŜurnym,  który  zadecyduje  takŜe
o moŜliwości  skierowania  do  akcji  personelu  z  innych  oddziałów.  Do  akcji  wykorzystać
moŜna  przygodnych  obserwatorów,  a  takŜe  lŜej  chorych,  którym  moŜna  powierzyć
wyprowadzenie  innej  osoby  wskazując  kierunek  przemieszczania  się.  Podczas  ewakuacji
naleŜy  ściśle  przestrzegać  wskazówek  personelu  szpitalnego,  bowiem  najmniejsza
nieostroŜność  moŜe  pogłębić  uraz  (stan  chorobowy),  a  nawet  stanowić  zagroŜenie  dla  Ŝycia
pacjenta.

W razie intensywnego rozwoju poŜaru lub znacznego zadymienia przejść nie wolno

korzystać z pomocy osób postronnych, a ratownictwo podejmą sami straŜacy.

Z trudną sytuacją naleŜy liczyć się w oddziałach psychiatrycznych z uwagi na trudności

w komunikowaniu  się  z  pacjentami,  ich  pobudzenia  psychicznego  i  znaczną  podatność  na
emocje  (takŜe  w  zakładach  opieki  zdrowotnej,  społecznej  i  socjalnej  z  uwagi  np.  na  stany
dementywne).  NaleŜy  spodziewać  się  zachowań  zaburzonych,  manifestujących  się  niekiedy
agresją  skierowaną  takŜe  na  ratownika.  Pacjenci  mimo  zdolności  do  samodzielnego
poruszania  się  muszą  być  niekiedy  wynoszeni.  Po  wyprowadzeniu  z  obiektu  naleŜy  otoczyć
ich  szczególną  opieką,  bowiem  mogą  powracać  do  pomieszczeń,  zmuszając  ratowników  do
ponownej akcji.

Opieką medyczną muszą być otoczeni wszyscy pacjenci z ewakuowanych oddziałów.

Dlatego  tak  waŜnym  elementem  jest  rozpoznanie  z  planu  ewakuacji  miejsc,  do  których
chorych  naleŜy  kierować  oraz  zabezpieczenie  środków  transportu  (karetki  pogotowia,
autobusy komunikacji miejskiej itp.), pozwalających na przewiezienie ich do innych placówek
opieki.  Kierujący  akcją  powinien  być  zorientowany,  do  których  obiektów  i  ilu  pacjentów
skierowano.

Mimo formalnego zakończenia ewakuacji, wszystkie pomieszczenia muszą być ponownie

starannie przejrzane. Gaszenie poŜaru przebiega podobnie jak w innych budynkach.
Obiekty sakralne

Obiekty sakralne to niekiedy bezcenne dobra kultury. To dzieła architektury mieszczące

często  unikalne  dzieła  sztuki.  Z  punktu  widzenia  taktycznego  są  to  obiekty  trudne  do
gaszenia.  Stare  budowle  to  łatwopalna  konstrukcja  drewniana.  W  świątyniach  murowanych
drewniane  pozostają  stropy,  konstrukcje  dachowe,  konstrukcje  chórów  i  wieŜ,  schody
wiodące  na  nie,  balkony,  ołtarze.  Palne  jest  wyposaŜenie  wnętrz:  ławy,  chorągwie,  girlandy
itp.  Znaczne  przestrzenie  powietrzne  sprzyjają  szybkiemu  rozwojowi  poŜaru,  a  palne
konstrukcje i elementy wyposaŜenia rozprzestrzenianiu się poŜaru.

Niekorzystny bywa rozkład pomieszczeń. Zakrystie, w których najczęściej powstają

poŜary mieszczą się tuŜ obok prezbiteriów lub poza głównym ołtarzem bez wydzieleń
poŜarowych. Połączone bywają wejścia na chór, wieŜe i poddasza, a niekiedy łączą się
z pomieszczeniami mieszkalnymi i socjalnymi (np. w domach zakonnych).

Często zauwaŜenie poŜaru bywa spóźnione, a działania gaśnicze utrudniać moŜe samo

usytuowanie obiektu. Na wsiach nierzadko na wzgórzach, w miastach z kolei w ciasnej
zabudowie, niepozwalającej na dojazd drabinami mechanicznymi (podnośnikami) i swobodne
manewrowanie pojazdami. StraŜe poŜarne na wsiach i w małych miasteczkach nie dysponują
teŜ odpowiednim sprzętem, pozwalającym na podjęcie działań na znacznej wysokości.
Wszystko to sprawia, Ŝe działania gaśnicze podjęte bywają ze znacznym opóźnieniem.

W rozpoznaniu naleŜy ustalić:

−

miejsce ogniska poŜaru, drogi i kierunki jego rozprzestrzeniania się,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zagroŜenie dla otoczenia w przypadku przejścia do poŜaru zewnętrznego,

−

czy w obiekcie znajdują się ludzie,

−

czy występują obiekty o szczególnej wartości kulturowej,

−

jaka jest moŜliwość manewrowania pojazdami i podprowadzenia na stanowiska bojowe
sprzętu do prac na wysokości,

−

zaopatrzenie wodne.

Podejmując działania gaśnicze naleŜy otworzyć wszystkie wyjścia, jeŜeli wewnątrz

obiektu znajdują się ludzie. Na czas trwania akcji ratowniczej nie tarasować przejść sprzętem.
Do wnętrza wprowadzić ratowników z zadaniem szybkiego przejrzenia go, ze zwróceniem
uwagi na rzędy ławek, kaplice i nawy boczne. Pamiętać naleŜy, iŜ często z posługi kapłańskiej
korzystają ludzie starsi i schorowani, którym moŜe nie starczyć sił na samodzielne
opuszczenie obiektu.

JeŜeli w obiekcie nie było ludzi, pomieszczenia naleŜy otwierać oszczędnie (nie wszystkie

drzwi), by nie dopuścić duŜej masy powietrza, nie wywołać jego ruchu, a tym samym nie
pozwolić na swobodny rozwój poŜaru.

Obiekty handlowe i pasaŜe

Występuje tutaj olbrzymia róŜnorodność rodzajów i typów tychŜe obiektów, a zarazem

znaczne zróŜnicowanie zagroŜenia poŜarowego. Największe niebezpieczeństwo stwierdzamy
w obiektach z artykułami chemicznymi, w których podczas poŜaru wystąpi intensywny proces
palenia się i w raz z duŜym zadymieniem wywiąŜą się lotne substancje toksyczne. Podobną
sytuację odnotujemy w sklepach, bądź stoiskach meblowych i tekstylnych, gdzie znaczne jest
takŜe obciąŜenie ogniowe.

W duŜych pawilonach regały zajmują całą przestrzeń handlową, co moŜe utrudniać

orientację w otoczeniu i dotarcie do ogniska poŜaru. DuŜe domy handlowe zajmują po kilka
pięter połączonych ze sobą schodami, niekiedy ruchomymi, najczęściej bez wydzieleń
poŜarowych. Witryny i wystawy sklepowe o oknach znacznych rozmiarów mogą stanowić
dodatkowe zagroŜenie dla ratowników i innych osób znajdujących się na zewnątrz.

DuŜe przestrzenie powietrzne sprawiają, Ŝe zaistniały poŜar będzie rozwijał się

intensywnie, czemu sprzyjać będzie nagromadzenie duŜej ilości materiałów palnych. Spalaniu
towarzyscy zazwyczaj wydzielanie gęstego, gryzącego dymu oraz wysoka temperatura. JeŜeli
w obiekcie znajdują się produkty chemiczne mogą wystąpić takŜe wybuchy oraz pojawią się
Ŝ

rące oraz trujące pary i gazy.

Przez punkty handlowe, szczególnie w miastach, w domach towarowych przewija się

wiele  tysięcy  osób  i  kaŜdy  poŜar,  a  nawet  tylko  sygnał  alarmu  grozi  wywołaniem  paniki.
Liczba  osób  przebywających  w  budynku  (szczególnie  w  duŜych  placówkach,  w  okresach
wzmoŜonych  zakupów  i  sprzedaŜy  towarów  atrakcyjnych)  moŜe  być  bardzo  trudna  do
oszacowania.

W rozpoznaniu poŜaru naleŜy ustalić:

−

jakie towary znajdują się w obiekcie i jakie występuje zagroŜenie z ich strony,

−

w której części obiektu powstał poŜar, jakie przyjął rozmiary i w jakich kierunkach się
rozprzestrzenia,

−

czy w obiekcie znajdują się ludzie, miejsca przypuszczalnego pobytu (tak klientów jak
i personelu), występujące dla nich zagroŜenie,

−

rozkład przejść i stan technicznych środków komunikacji (dźwigi, schody ruchome),

−

jakie występuje zagroŜenie dla innych stoisk i składowanych tam towarów,

−

jakie znajdują się w obiekcie urządzenia i środki gaśnicze, i w jakim zakresie moŜna
je wykorzystać do gaszenia zaistniałego poŜaru,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

warunki lokalne, w tym zaopatrzenie wodne, nasilenie ruchu ulicznego, zagroŜenie dla
otoczenia.

JeŜeli wcześniej uruchomione zostały stałe urządzenia gaśnicze, to po dotarciu do ogniska

poŜaru naleŜy zamknąć zawory odcinające i podjąć dogaszanie z linii węŜowych. Podając
prądy gaśnicze zwracać naleŜy uwagę, by nie dopuścić do zniszczenia towarów nie tylko
w strefie

poŜaru, ale teŜ na stoiskach odległych.

4.1.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie znasz podstawowe czynności ratowniczo – gaśnicze wykonywane przez osoby
funkcyjne w zastępie 6–cio osobowym?

Od czego zaleŜy rozprzestrzenianie się poŜaru oraz wielkość strefy zadymienia
w budynkach mieszkalnych?

Ze względu na co wzrasta zagroŜenie poŜarowe w budynkach wysokich?

Ze względu na wysokość na jakie grupy dzielimy budynki?

Co naleŜy ustalić w rozpoznaniu podczas poŜaru kondygnacji nadziemnej?

W jaki sposób moŜesz przeprowadzić oddymianie obiektu mieszkalnego?

4.1.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W dniu XX.XX.XXXX o godz. 11.00 dyspozytor PA otrzymał zgłoszenie od właściciela

mieszkania o poŜarze w jednym z pokoi na drugiej kondygnacji, w miejscowości
YYYYYYYYY na ulicy ZZZZZZZZZ. (brak osób poszkodowanych). Przeprowadź działanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

zabezpieczyć miejsce zdarzenia,

wykonać prawidłowo rozpoznanie wstępne,

prowadzić prawidłowo korespondencję radiową,

odłączyć dopływ prądu i gazu,

podjąć odpowiednie działania gaśnicze zmierzające do lokalizacji i likwidacji poŜaru,
przez odpowiednie wykorzystanie posiadanego sprzętu,

sprawdzić ponownie wszystkie pomieszczenia, przystąpić do przewietrzenia i odymienia
pomieszczeń,

zakończyć działania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

samochody gaśnicze GBA oraz GCBA,

−

sprzęt łączności radiowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

W dniu XX.XX.XXXX o godz. 20.00 dyspozytor PA otrzymał zgłoszenie od dozorcy

budynku o wydobywającym się dymie z piwnicy, w miejscowości YYYYYYYYY na ulicy
ZZZZZZZZZ. (brak osób poszkodowanych). Przeprowadź działanie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

zabezpieczyć miejsce zdarzenia,

wykonać prawidłowo rozpoznanie wstępne,

prawidłowo prowadzić korespondencję radiową,

odłączyć dopływ prądu i gazu,

podjąć odpowiednie działania gaśnicze zmierzające do lokalizacji i likwidacji poŜaru,
przez odpowiednie wykorzystanie posiadanego sprzętu,

sprawdzić ponownie wszystkie pomieszczenia, przystąpić do przewietrzenia i odymienia
pomieszczeń,

zakończyć działania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

samochody ratowniczo–gaśnicze, (GBA, SCRT),

−

sprzęt łączności radiowej.

4.1.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

określić czynności osób funkcyjnych podczas działań ratowniczo –
gaśniczych wykonywanych w zastępie?

przeprowadzić

rozpoznanie

podczas

poŜaru

kondygnacji

nadziemnej?

podjąć działania ratowniczo–gaśnicze podczas poŜaru kondygnacji
nadziemnej?

oddymić

pomieszczenia

poszczególnych

kondygnacjach

nadziemnych?

przeprowadzić rozpoznanie podczas poŜaru piwnicy?

przeprowadzić działania gaśnicze w piwnicy?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.

Działania ratowniczo–gaśnicze w obiektach produkcyjnych,
magazynowych i innych obiektach

4.2.1.

Materiał nauczania

Obiekty elektroenergetyczne

Do obiektów elektroenergetycznych zaliczamy róŜnego typu elektrownie (wodne, cieplne,

wiatrowe), stacje elektroenergetyczne, transformatory, rozdzielnie prądu. Ich cechy
charakterystyczne to:

−

występowanie wysokich temperatur i ciśnień,

−

wirowanie elementów o duŜej masie,

−

przepływ duŜej ilości gazów zanieczyszczonych ciałami stałymi,

−

wysokie obciąŜenie cieplne i prądowe, przekrojów i objętości oraz ich zmienność,

−

występowanie duŜych ilości róŜnego rodzaju olejów,

−

wytwarzanie podczas poŜaru duŜych ilości gazów i par szkodliwych dla zdrowia.

Przebieg poŜaru będzie zróŜnicowany w zaleŜności od miejsca jego powstania i rodzaju

urządzeń  nim  objętych.  PoŜar  powstały  w  transformatorze  w  większości  przypadków
powoduje  całkowite  lub  częściowe  zniszczenie  jego  obudowy,  przepustów prądu wysokiego
napięcia,  czy  teŜ  olejnika.  Wyciekający  wówczas  olej  transformatorowy  ulega  zapaleniu,
szybko  powiększając  powierzchnię  poŜaru.  Z  kolei  w  generatorach  występuje  masa
izolowanych uzwojeń dających podczas spalania efekt silnego i niebezpiecznego zadymienia.
Podobnie  rzecz  wygląda  podczas  poŜarów  w  tunelach  lub  półkach  kablowych  (poŜar  moŜe
rozszerzać  się  z szybkością  od  0,8  do  1,1  m/min.).  Pojawia  się  niebezpieczeństwo  objęcia
poŜarem tablic przekaźnikowych, układów blokowych i głównej tablicy rozdzielczej. Zawsze
teŜ  występuje  niebezpieczeństwo  poraŜeń  w  przypadku  nie  wyłączenia  urządzeń  spod
napięcia przed rozpoczęciem działań gaśniczych.

W rozpoznaniu naleŜy ustalić:

−

miejsce poŜaru, jego rozmiary i charakter przebiegu,

−

moŜliwość i drogi rozprzestrzeniania się,

−

zagroŜenie dla ludzi znajdujących się w obiekcie,

−

stan konstrukcji obiektu,

−

czy występują i zostały uruchomione stałe instalacje gaśnicze. Wszelkie działania naleŜy

podejmować w kontakcie z personelem technicznym obiektu, stosując się do podawanych
zaleceń, bądź korzystając z bezpośredniej pomocy (o ile nie występuje zagroŜenie dla ich
Ŝ

ycia). W duŜych obiektach dyŜurny elektryk musi w sposób jednoznaczny określić

zasady bezpiecznego poruszania się i działań ratowniczych oraz zachowania się
w obszarze częściowo pracującego zakładu.
Urządzenia palące się i zagroŜone naleŜy wyłączyć spod napięcia. Liczba uczestników

działań ratowniczych powinna być ograniczona do niezbędnej w danej fazie działań. Teren
powinien być zabezpieczony przed przedostawaniem się na miejsca akcji osób postronnych.

Do gaszenia wykorzystać moŜna proszek, CO

. W określonych warunkach moŜna

zastosować  wodę.  Rozlewający  się  olej  gasimy  pianą.  W  urządzenia,  do  których  olej  jest
doprowadzany  naleŜy  zamknąć  jego  dopływ  do uszkodzonych odcinków przewodów. Starać
się, aby nie dopuścić do przeniesienia się poŜaru do kanałów kablowych. PoŜary w tunelach
gasi  się  pianą  lekką  lub  średnią  (po  wyłączeniu  dopływu  prądu),  zwracając  uwagę  na
moŜliwość odprowadzenia gorących mas powietrza na zewnątrz.

Metalowe powierzchnie palących się transformatorów powinny być ochładzane

rozproszonymi strumieniami wody (o ile nie były chronione stałą instalacją zraszaczową).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zawsze  (niezaleŜnie  od  rodzaju  zastosowanego  środka  gaśniczego)  musi  być  zachowana
bezpieczna  odległość  między  wylotem  prądownicy,  a  urządzeniem  będącym  pod  napięciem.
Odległość  ta  ustalana  jest  na  podstawie  wielkości  napięcia  elektrycznego,  rodzaju  środka
i techniki jego podawania.. W obiektach chronionych stałymi urządzeniami gaśniczymi naleŜy
urządzenia te wykorzystać

Tabela 2. Odległości między stanowiskiem gaśniczym, a urządzeniem będącym pod napięciem elektrycznym [1]

Odległość w metrach nie mniejsza niŜ dla:

Napięcie

Prądu zawartego

Prądu rozproszonego

Niskie – do 1 kV

Wysokie

Młyny

Istnieje znaczna róŜnorodność zarówno w konstrukcji, jak i wielkości tych obiektów.

Najczęściej  są  to  budowle  kilkukondygnacyjne  o  palnych  stropach.  Wszystkie  kondygnacje
połączone  są  szybami,  ślizgami  (stanowiącymi  drogi  transportowe),  urządzeniami
wentylacyjnymi  i  technologicznymi.  WyróŜnić  moŜna  cztery  podstawowe  działy:  spichrz
(silos),  gdzie  następuje  przyjęcie  surowca,  czyszczalnia  zboŜa,  młyn  właściwy  i  magazyn
mąki.

Magazynowane lub obrabiane ziarno zboŜowe jest materiałem palnym, a podczas palenia

się osiąga temperaturę około 1000

C. W czasie przerobu powstają duŜe ilości pyłów

stwarzających w określonych warunkach zagroŜenie wybuchowe (juŜ w zawartości 20 g/m

powietrza).

W czasie poŜaru następuje intensywne wydzielanie się dymu utrudniającego lub wręcz

uniemoŜliwiającego  dostrzeŜenie  ogniska  poŜaru.  W  wyniku  tlenia  się  powstają  duŜe  ilości
gazów  palnych  groŜących  wybuchem.  Szczególne  zagroŜenie  wybuchowe  stwarzają  pyły
wzbite  w  powietrze  m.in.  skutkiem  uderzenia,  podmuchu  (powodowanego  teŜ  strumieniem
wody), jak równieŜ w wyniku zawirowania powietrza.

KaŜdy poŜar moŜe w krótkim czasie przybrać znaczne rozmiary rozprzestrzeniając się we

wszystkich kierunkach, czemu sprzyjają:

−

drewniane konstrukcje budowlane oraz pionowe rozmieszczenie drewnianych konstrukcji
obudowy ciągów technologicznych, przechodzących przez kilka kondygnacji,

−

brak oddzieleń przeciwpoŜarowych,

−

pionowe i poziome transportery oraz ciągi wentylacyjne i technologiczne.
Wysoka temperatura poŜaru sprawia, Ŝe nieosłonięte konstrukcje metalowe (budowlane

i technologiczne) odkształcają się. Przepaleniu ulegają stropy, po czym łatwo dochodzi do
zawalenia się obiektu. NaleŜy liczyć się z koniecznością wprowadzenia do akcji znacznych
ilości sił i środków.

Rozpoznanie poŜaru naleŜy prowadzić przez kilka rot w kilku moŜliwych kierunkach

wszystkimi klatkami schodowymi.

W rozpoznaniu ustalamy:

−

czy występuje zagroŜenie dla ludzi,

−

jaka jest konstrukcja obiektu i stopień jego zapalności,

−

gdzie znajdują się ogniska poŜaru, jakie poŜar przyjął rozmiary i jaka jest moŜliwość jego
rozprzestrzeniania się, jaki jest dostęp do ognisk poŜaru, czy nie występuje potrzeba
odkrywania

ich

przez

wyburzanie

fragmentów

konstrukcji

budowlanej

lub

technologicznej,

−

czy wyłączone zostały ciągi wentylacyjne i technologiczne.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Działania ratowniczo–gaśnicze rozpoczynamy od zatrzymania wszystkich urządzeń

technologicznych. JeŜeli nie występuje zagroŜenie dla ludzi wyłączamy wentylację
mechaniczną i zamykamy drzwi prowadzące na klatki schodowe. Wentylację pomieszczeń
prowadzimy przez okna podając jednocześnie rozproszone prądy wody.

Zwrócić naleŜy uwagę na międzystropowe połączenia urządzeń technologicznych, gdzie

arzenie moŜe się utrzymywać przez dłuŜszy czas powodując zadymienie obiektu.

Po nawilŜeniu przestrzeni wodą mocno rozwinięte ogniska poŜaru gasimy silnymi

strumieniami wody. Prądami gaśniczymi blokujemy miejsca moŜliwego rozprzestrzeniania
się poŜaru. Znaczne efekty moŜe przynieść podanie piany cięŜkiej.

Elewatory zboŜowe

Magazyny zboŜowe ze względu na konstrukcję i sposób składowania zboŜa dzielą się na:

podłogowe  (zboŜe  składowane  jest  w  pryzmach  na  podłodze),  sąsiekowe  (zboŜe  składane
w drewnianych  komorach)  i  komorowe  (komory  w  postaci  silosów).  W  większych  ilościach
ziarno  przechowywane  jest  w  elewatorach,  czyli  specjalnych  budynkach  o  wysokości  często
ponad  30m.  MoŜna  wskazać  na  podstawowe  części  obiektu:  część  silosowa  (stanowiąca
zbiorniki wyłoŜone najczęściej drewnem), oddział maszynowy, suszarnia oraz pomieszczenia
usługowe.  PoŜarom  towarzyszy  silne  zadymienie  i  wydzielanie  duŜych  ilości  ciepła.
W momencie  przyjazdu  na  teren  działań  naleŜy  zatrzymać  wszystkie  urządzenia
(technologiczne, wentylacyjne), po czym podjąć rozpoznanie, w którym ustalamy:

−

czy występuje zagroŜenie dla ludzi,

−

jaka jest konstrukcja silosów i stopień ich palności,

−

gdzie znajdują się ogniska poŜaru i jaka jest moŜliwość jego rozprzestrzeniania się,

−

stopień wypełnienia komór.

Z punktu widzenia organizacji akcji najwaŜniejsza będzie dla nas strefa nad i pod

silosami.  Podejmujemy  oddymianie  pomieszczeń  oraz  osadzanie  pyłów  za  pomocą
rozproszonych  prądów  wody.  Prądami  gaśniczymi  zablokować  naleŜy  moŜliwe  drogi
rozprzestrzeniania  się  poŜaru.  Szczególną  ostroŜność  zachować  naleŜy  przy  odkrywaniu
otworów nad silosami z uwagi na moŜliwość wzbicia pyłów w powietrze.

Niekiedy zachodzić moŜe konieczność opróŜniania komór, co bywa utrudnione wobec

spieczenia grud ziarna. Wypalanie się materiału palnego w komorach silosów lub podawanie
wody  do  celów  gaśniczych  moŜe  spowodować  zarysowanie  się  ścianek  komór  wskutek
napręŜeń termicznych. Pod silosem wystąpi takŜe znaczne zadymienie. Dlatego teŜ, wszystkie
operacje  wykonywane  w  tej  części  obiektu  muszą  przebiegać  z  zachowaniem  szczególnej
ostroŜności.  Przez  cały  czas  pracować  muszą  stanowiska  gaśnicze.  Podczas  wysypywania
ziarna z komór występuje niebezpieczeństwo nie tylko zapalenia pyłu (wybuchowego), ale teŜ
przysypania ludzi, dlatego tuŜ po otwarciu zasuw naleŜy natychmiast odejść.

Podczas gaszenia ziarno powinno być przesypywane, co stwarza konieczność

zaangaŜowania do pracy większej liczby osób. Wchodzenie na usypiska ziaren jest moŜliwe
tylko po wykonaniu na nim kładek z desek. Ratownicy powinni być asekurowani linkami.

W magazynach krótkotrwałego przechowywania, gdzie ziarno moŜe znajdować się

w workach,  naleŜy  pamiętać,  Ŝe  rozsypie  się  ono  po  przepaleniu  worków  i  spowoduje
zasypanie  przejść.  W  usypiskach  ziarno  palić  się  będzie  tylko  w  warstwie  zewnętrznej.
PoŜarom zawsze towarzyszyć będzie silne zadymienie i wysoka temperatura.

Zakłady przemysłu włókienniczego

Zakłady przemysłu włókienniczego to szereg zróŜnicowanych oddziałów jak na przykład:

sortownie, czesalnie, przędzalnie, tkalnie, nawijalnie itp., a obok nich magazyny surowca
i wyrobów gotowych. Zajmują one zazwyczaj obiekty kilkukondygnacyjne. Pomieszczenia

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

produkcyjne obejmują znaczne powierzchnie i połączone bywają ze sobą systemami
technologicznymi i wentylacyjnymi. Konstrukcja obiektów bywa zróŜnicowana, często
zaleŜna jest od wieku budynków.

Hale produkcyjne z rzędami maszyn, przy złej wentylacji pokrytych pyłem i kurzem

stanowią groźbę szybkiego rozprzestrzeniania się poŜaru, średnio 0,35–0,65 m/min., ale
w pomieszczeniach, w których występują warstwy osiadłego pyłu prędkość ta osiągnie juŜ
wartość 1–2 m/min., natomiast po powierzchni włókna nieprzędzonego 2–8 m/min.

W rozpoznaniu poŜaru ustalamy:

−

miejsce występowania ognisk poŜaru i jego rozmiary,

−

występujące zagroŜenie dla ludzi,

−

moŜliwość rozprzestrzeniania się poŜaru, w tym takŜe w pustych elementach
konstrukcyjnych (kanały wentylacyjne, szyby dźwigów itp.),

−

czy zatrzymany został proces technologiczny, wyłączony ciąg wentylacyjny i dopływ
prądu elektrycznego,

−

czy uruchomiona została stała instalacja gaśnicza i jaka jest efektywność jej działania.

W czasie rozpoznania naleŜy wyłączyć instalacje wentylacyjne i elektryczne.

Rozpoznając poŜar w obiektach wprowadzić naleŜy kilka patroli rozpoznawczych, określając
dla kaŜdego z nich obszar penetracji. Patrole muszą być wyposaŜone w sprzęt ochrony dróg
oddechowych i środki łączności. O wynikach rozpoznania muszą być składane meldunki do
kierującego działaniami ratowniczymi.

Podstawowym środkiem gaśniczym będzie woda prądy rozproszone, a w przypadku

pojedynczych maszyn dwutlenek węgla podawany miejscowo.

Znaczne kłopoty wystąpią w zakładach przemysłu bawełnianego. Bawełna jest

łatwopalnym materiałem pochodzenia roślinnego. Znacznie łatwiej zapalają się włókna
bawełny będące luzem niŜ włókna sprasowane. Podczas spalania wydziela się dym o ostrym
zapachu, silnie draŜniący śluzówki. Podawana woda przy jej stosunkowo silnym napięciu
powierzchniowym nie jest zdolna szybko przenikać do wnętrza włókien. Dlatego teŜ, naleŜy
liczyć się z moŜliwością wznowienia poŜaru po pewnym czasie.

Zakłady przeróbki tworzyw sztucznych

Na ogół obiekty, w których odbywa się przeróbka tworzyw sztucznych posiadają wysoką

odporność ogniową i wyposaŜone są w niezbędne instalacje i zabezpieczenia
przeciwpoŜarowe. Stosunkowo niewielka ilość surowca znajduje się teŜ na maszynach.

Tworzywa sztuczne zaleŜnie od ich zachowania się pod wpływem podwyŜszonej

temperatury dzielą się na termoplastyczne i termoutwardzalne. Pierwsze z nich pod wpływem
wysokiej temperatury topią się (np. polietylen, polistyren, polipropylen, polichlorek winylu,
Ŝ

ywice epoksydowe i inne), rozpływają groŜąc rozszerzeniem się poŜaru oraz odcięciem dróg

wyjścia. Tworzywa termoutwardzalne przy ogrzewaniu topią się, a spalając nie tracą
nadanego im kształtu.

Charakterystyczną cechą spalania tworzyw jest wydzielanie szkodliwych dla zdrowia

i Ŝycia substancji lotnych. Gęsty dym zawierający owe substancje rozprzestrzenia się poza
obiekt, stwarzając zagroŜenie nie tylko dla uczestników akcji ratowniczej, ale teŜ wszystkich
ludzi i zwierząt w obszarze, do którego dociera.

W rozpoznaniu ustalamy:

−

miejsce poŜaru, jego rozmiary i moŜliwość rozszerzania się,

−

rodzaj spalanego (takŜe zagroŜonego) materiału, jego ilość i występujące zagroŜenie dla
otoczenia,

−

wielkość strefy zadymienia,

−

występujące zagroŜenie dla ludzi,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

stan konstrukcji budowlanych,

−

stan instalacji technologicznej i wentylacyjnej (czy urządzenia zostały wyłączone i czy
zamknięto przejścia technologiczne),

−

czy występują i czy zostały uruchomione stałe instalacje gaśnicze,

−

warunki atmosferyczne i jaki będą wywierały one wpływ na zagroŜenie dla otoczenia.

Do gaszenia stosuje się wodę w postaci prądów zwartych i rozproszonych oraz pianę

o róŜnym stopniu spienienia. Odnotować naleŜy znaczną przydatność prądów rozproszonych
osadzających unoszące się w dymie szkodliwe pary i gazy, jak m.in.: HCl, HCN, NH

i inne

dobrze rozpuszczające się w wodzie. Dobre efekty gaśnicze moŜe przynieść niekiedy
połączenie podawania wody bądź piany z proszkiem gaśniczym. Do działań, szczególnie
obronnych, moŜna wykorzystać stałą instalację gaśniczą.

W miarę moŜliwości naleŜy usunąć ze strefy zagroŜenia materiały poŜarowo

niebezpieczne lub podjąć ich obronę. Środki gaśnicze i metody postępowania muszą być
dobrane stosownie do rodzaju substancji i warunków przebiegu poŜaru.

Zapobiec trzeba rozpływaniu się płynnej i palącej się masy, takŜe przedostawaniu się jej

do  kanalizacji.  MoŜna  to  uczynić  za  pomocą  strumienia  wody  bądź  piany,  podawanego
naprzeciw  płynącej  masie.  JeŜeli  czasowo  poŜar  masy  płynnej  nie  będzie  gaszony  naleŜy
usypać  tamę  z piasku  lub  ziemi  na  przykład  w  progach  drzwi  oddziałów  produkcyjnych
(magazynowych, innych obiektów).

Zakłady obróbki drewna

Najczęściej mamy do czynienia z obiektami niewysokimi zajmującymi jedną lub dwu

kondygnacje i o duŜym obciąŜeniu ogniowym. Podstawowe oddziały to: magazyny surowców,
oddziały obróbki drewna, lakiernie oraz składowiska wyrobów gotowych. Bywa, Ŝe
poszczególne oddziały obróbki drewna i magazyny, nie mają wydzieleń poŜarowych
stanowiąc jedną strefę.

Jakikolwiek kurz i odpady produkcyjne usuwane są na specjalne składowiska systemem

wyciągowym, zdarza się, Ŝe w oddziałach występuje okresowe i lokalne silne zapylenie.
Lakiernie, a takŜe magazyny farb i lakierów stwarzają dodatkowe zagroŜenie wybuchowe.

Zaistniały poŜar moŜe w krótkim czasie przyjąć znaczne rozmiary, nawet z groźbą

wybuchu. PoŜarowi towarzyszyć będzie zadymienie średnie, bądź duŜe i wysoka temperatura.
Przy  palnej  konstrukcji  budynku  dość  łatwo  dochodzi  do  poŜaru  zewnętrznego,  a  wówczas
pojawia  się  zagroŜenie  dla  otoczenia.  Na  otwartych  składowiskach  surowca  lub  odpadów
moŜe występować niebezpieczeństwo ze strony ogni lotnych.

W rozpoznaniu poŜaru naleŜy ustalić:

−

miejsce poŜaru, jego dynamikę i moŜliwość rozprzestrzeniania się,

−

czy wyłączony został dopływ energii elektrycznej i system wyciągowy,

−

czy występuje zagroŜenie dla ludzi,

−

czy występuje i uruchomiony został system samoczynnego gaszenia.

PoŜar naleŜy zablokować na głównym kierunku rozprzestrzeniania się. JeŜeli występuje

taka  potrzeba  i  moŜliwości  materiał  palny  powinien  zostać  usunięty  po  za  strefę  zagroŜenia.
Do  gaszenia  w  oddziałach  obróbki  drewna  i  magazynach  standardowo  uŜywać  będziemy
wody  (nawet  z  dodatkiem  środków  zwilŜających)  lub  piany,  w  lakierniach  –  piany,  CO

proszku. W oddziałach silnie zapylonych stosować rozproszone prądy wody, starając się
zwilŜyć całą powierzchnię.

Przy silnie rozwiniętych poŜarach składowisk surowca (dłuŜyce, okrąglaki, sztaple

tarcicy) stosujemy prądy zwarte o duŜej wydajności, zasięgu i energii. Konieczna jest
organizacja obrony dalszej i zabezpieczenie ciągłości podawania wody, której zazwyczaj
potrzeba duŜo.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ciecze palne

Z cieczami łatwopalnymi moŜna spotkać się niemal powszechnie w przemyśle,

w transporcie,  w  gospodarce  miejskiej  i  wiejskiej.  Występuje  znaczna  róŜnorodność  cieczy
pod względem właściwości fizyko–chemicznych, a do najczęściej spotykanych i składowanej
jednostkowo  w  większej  ilości  moŜemy  zaliczyć:  benzynę,  naftę,  alkohole,  aceton,  lakiery,
rozpuszczalniki,  itp.  Wszystkie  cechuje  niska  temperatura  zapłonu,  znaczna  intensywność
spalania  i  wysoka  wartość  cieplna.  Temperatura  płomieni  osiąga  1100–1300°C.  Ich  pary
z powietrzem tworzą mieszaniny wybuchowe.

Ciecze palne przechowywane bywają róŜnie. W duŜych zakładach przemysłowych są to

zespoły

zbiorników

magazynowych

manipulacyjnych

zajmujących

wydzieloną

powierzchnię, zwaną parkiem zbiorników, oddaloną od innych obiektów technologicznych.
Zbiorniki połączone są tak ze sobą, jak i z instalacjami technologicznymi siecią rurociągów.
MoŜemy spotkać się teŜ z małymi zespołami zbiorników przewidzianych do przechowywania
kilkudniowego zapasu surowca.

Spotkać moŜemy zbiorniki podziemne i nadziemne. Zbiorniki podziemne to najczęściej

stalowe walczaki, umieszczone w pozycji leŜącej pod niewielką warstwą ziemi. Zbiorniki
nadziemne posiadają róŜne kształty, najczęściej będą to cylindryczne zbiorniki stojące. RóŜna
bywa ich pojemność, mogą mieścić od kilkudziesięciu do kilkuset metrów sześciennych.

Dla zwiększenia bezpieczeństwa poŜarowego stosuje się: malowanie ich farbami

odbijającymi  promienie  cieplne,  izolację  termiczną  dachu  i  górnej  części  zbiornika
materiałami  niepalnymi,  eliminuje  się  teŜ  przestrzeń  gazową  przez  stosowanie  dachów
pływających lub pontonowych. Zbiorniki posiadają zawory oddechowe ograniczające ilość par
wydzielanych  na  zewnątrz  oraz  bezpieczniki  ogniowe  chroniące  przed  przedostawaniem  się
płomieni do strefy gazowej.

Zbiorniki wyposaŜa się w urządzenia zraszaczowe mające zmniejszyć promieniowanie

cieplne  w  przypadku  poŜaru  w  sąsiedztwie.  Zawory  tych  urządzeń  umieszcza  się
w bezpiecznych  odległościach  od  obwałowań  zbiorników,  by  umoŜliwić  swobodną
manipulację  nimi  w przypadku  poŜaru.  Do  gaszenia  stosuje  się  takŜe  stałe  lub  półstałe
urządzenia gaśnicze na pianę mechaniczną.

W rozpoznaniu poŜaru naleŜy ustalić:

−

rodzaj przechowywanej cieczy,

−

rodzaj zbiornika i ilość cieczy w nim zawartej,

−

charakter poŜaru, jego nasilenie i czy nie nastąpiła deformacja zbiornika,

−

zagroŜenie dla ludzi i otoczenia, moŜliwość rozpływania się cieczy,

−

warunki atmosferyczne i ich wpływ na przebieg poŜaru,

−

czy uruchomione zostały instalacje zraszaczowe,

−

moŜliwość wykorzystania stałych lub półstałych urządzeń gaśniczych.

Podczas poŜarów cieczy palnych występuje powaŜne niebezpieczeństwo wykipienia

i wyrzutu cieczy ze zbiornika oraz zdeformowanie jego konstrukcji. Szybkość deformacji
wzrasta przy spalaniu lekkich produktów ropy naftowej, niŜszym poziomie cieczy i większej
powierzchni zbiornika. Deformacja ścian następuje do wnętrza.

Spalanie produktów ropy naftowej przebiega stosunkowo intensywnie, a wysokość

płomieni sięga 8–20m przy spokojnym ruchu powietrza. W przypadku wrzenia cieczy
wysokość płomienia wzrasta.

Gaszenie polega na ochładzaniu ścian zbiornika palącego się i zbiorników zagroŜonych.

Chłodzenia wymagają takŜe inne urządzenia technologiczne znajdujące się w zasięgu
promieniowania cieplnego. Przy istnieniu stałych instalacji gaśniczych akcję gaśniczą
rozpoczynamy od jej uruchomienia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zbiorniki gasimy podając pianę w warstwie o grubości około 80cm. Wymaga to

podawania piany cięŜkiej, szybko rozpływającej się po powierzchni oraz piany średniej
uzupełniającej warstwę do wymaganej wysokości. Musi być zapewniona ciągłość
w podawaniu środków gaśniczych.

W przypadku gaszenia zbiorników o niskim poziomie cieczy lub zawalonej pokrywie

zbiornika,  naleŜy  dąŜyć  do  skrócenia  odległości  między  powierzchnią  cieczy,  a  punktem
wylewania  piany.  W  tym  celu  moŜna  niekiedy  nawet  wyciąć  w  ścianie  zbiornika  otwory  na
wysokości  0,5–0,6m  powyŜej  poziomu  cieczy  i  wprowadzić  przez  te  wycięcia  rury
wylewowe.  Grozi  to  co  prawda  wzrostem  intensywności  spalania  i  przyspieszeniem
deformacji  zbiornika,  daje  jednak  efekty  w  postaci  skrócenia  czasu  gaszenia  i  ograniczenia
zuŜycia środka pianotwórczego.

Natarcie wykonuje się tylko na rozkaz dowódcy po dokładnym przygotowaniu się do

akcji (zabezpieczeniu odpowiedniej ilości środków gaśniczych, rozmieszczeniu stanowisk
gaśniczych itp.). Przy podawaniu piany jej jakość powinna być sprawdzona przed
skierowaniem jej na lustro cieczy. Pianę podaje się, aŜ do całkowitego ugaszenia ognia.

Stanowiska gaśnicze powinny być zajmowane za istniejącymi przegrodami (osłonięte).

Podczas pracy w warunkach intensywnego promieniowania cieplnego obowiązuje posiadanie
ubrań Ŝaro i ognioodpornych, a przy wydzielaniu się gazów trujących takŜe sprzętu ochrony
dróg oddechowych. Zabronione jest zajmowanie stanowisk gaśniczych pod połączeniami
rurociągów ułoŜonych górą.

Gaz ziemny i płynny

Gaz ziemny w swoim składzie zawiera: 85–95% metanu, 2–8% azotu i 0,5–2% CO

Instalacje i urządzenia gazowe to potencjalne źródło zagroŜenia poŜarowego, wybuchowego,
a takŜe toksycznego. Dla zapewnienia odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa spełnione
muszą być określone warunki techniczne (konstrukcyjne) jak i eksploatacyjne, w tym:

−

właściwa lokalizacja gazociągów w stosunku do obiektów terenowych (zaleŜnie od
ciśnienia gazociągu i rodzaju obiektów),

−

właściwy dobór materiałów do budowy gazociągów oraz armatury, odpowiedniej jakości
i pewności złączy,

−

właściwe zabezpieczenie przed korozją, w tym korozją elektrochemiczną,

−

dokonywanie oceny stanu technicznego sieci gazowych z częstotliwością i w zakresie
zaleŜnym od kategorii zagroŜenia gazowego obejmującej: oględziny gazociągu, badania
eksploatacyjne ochrony katodowej, pomiary obecności gazu w gruncie nad gazociągiem,
pomiary rozkładu ciśnień w sieci.

Gaz ziemny w mieszaninie z powietrzem przejawia silne właściwości wybuchowe, przy

dolnej granicy wybuchowości 5% obj. i górnej 15% obj. wybuchowi towarzyszy wysoka
temperatura dochodząca do 2000°C. Fala uderzeniowa przemieszcza się z szybkością 1500–
2500 m/sek.

Dość powszechnie, ze względu na brak niekiedy sieci gazowej w miejscowościach,

a takŜe  ze  względu  na  relatywnie  niską  cenę,  w  gospodarstwach  domowych,  kotłowniach
lokalnych  oraz  do  napędu  silników  spalinowych,  stosuje  się  gaz  płynny.  Jest  to  gaz,  który
w odpowiednich warunkach (ciśnienia i temperatury) daje się skroplić. Najpopularniejszy gaz
płynny zawiera 25 – 50% propanu i 50 – 75% butanu. Pary mieszanki propan butan są około 1,5
razy  cięŜsze  od  powietrza  zatem  w  przeciwieństwie  do  gazu  ziemnego  zaliczają  się  go  tzw.
pełzających i zalegających dolne partie pomieszczeń lub zagłębienia.

Do odbiorców gaz płynny dostarczany jest w sieciach lokalnych zasilających od 2 do

kilku odbiorników, w butlach 11 kg, 33 kg, turystycznych (do 5kg) oraz tankowany jest do
zbiorników pojazdów na stacjach paliw.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg poŜaru moŜe mieć charakter: powierzchniowy, strumieniowym, błyskawiczny

lub wybuch typu BLEVE,

W przypadkach zdarzeń z udziałem gazu ziemnego, bądź płynnego w rozpoznaniu

ustalamy:

−

rodzaj gazu wydostającego się lub płonącego,

−

charakter poŜaru,

−

wielkość strefy zagroŜonej w przypadku emisji gazu bez jego spalania,

−

kierunek i się wiatru,

−

zagroŜenie dla ludzi,

−

zagroŜenie dla otoczenia, moŜliwość gwałtownej zmiany sytuacji,

−

moŜliwość ograniczenia, a następnie zamknięcia wycieku.
Z obszaru zagroŜonego naleŜy natychmiast ewakuować ludzi, a teren w promieniu

minimum 50 m oznakować i zabezpieczyć przed poruszaniem się po nim osób postronnych.
W

przypadku środków transportu promień strefy ochronnej powinien wynosić nawet do

1000 m.

JeŜeli dochodzi do samego wycieku gazu, bez jego zapalenia się, praktycznie moŜe być

niemoŜliwe  określenie  miejsca  ewentualnego  zapłonu.  Konieczne  będzie  wyeliminowanie
w strefie  zagroŜenia  potencjalnych  źródeł  ciepła  (wygaszenie  palenisk,  wyłączenie  urządzeń
elektrycznych,  wprowadzenie  zakazu  poruszania  się  pojazdów).  Chmurę  gazu  tłumić
rozproszonymi prądami wody.

JeŜeli uszkodzenie obejmuje gazociąg naleŜy odciąŜyć dopływ gazu (pełne zamknięcie

przepływu  nie  zawsze  będzie  korzystne).  Ze  strefy  oddziaływania  cieplnego  usunąć  naleŜy
butle  z  gazami  płynnymi  i  inne  materiały  poŜarowo  niebezpieczne.  Natomiast  w  przypadku
poŜaru  urządzeń  gazowych  gaszenie  podejmujemy  po  odcięciu  dopływu  gazu.  MoŜemy  to
zrobić zamykając zawory gazowe, a w sytuacjach skrajnych nawet zaciskając rury. Do czasu
zamknięcia dopływu gazu, jeŜeli płomień jest ustabilizowany lepiej będzie skoncentrować się
na obronie sąsiedztwa, niŜ przedwcześnie zgasić płomień.

Płomienie wydostające się z gazociągu lub urządzeń technologicznych moŜna zgasić

podając  silne  strumienie  wody,  wykorzystując  ich  energię.  Ciśnienie  strumienia  gaśniczego
powinno, być co najmniej równe ciśnieniu wydobywającego się gazu. Gaszenie naleŜy podjąć,
gdy  istnieje  juŜ  moŜliwość  zamknięcia  wypływu  gazu.  Ochłodzone  muszą  zostać  miejsca
wypływu  i  zawory.  Przygotowując  się  do  działań  gaśniczych  zapewnić  trzeba  stały  dopływ
wody i moŜliwość współpracy stanowisk bojowych.

Intensywnie muszą być chłodzone zbiorniki gazowe, rozgrzane ich elementy i rurociągi,

a takŜe obiekty znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie.

Wszystkie działania muszą być prowadzone ze szczególnym zwróceniem uwagi na

zachowanie warunków bezpieczeństwa. JeŜeli to moŜliwe naleŜy korzystać ze wszelkich
osłon, unikając jednakŜe zagłębień terenowych. Stanowiska gaśnicze moŜna zajmować jako
bezobsługowe.

Gazy techniczne

Do gazów technicznych zaliczymy te, których otrzymywanie, magazynowanie

i przesyłanie zostało opanowane w takim stopniu, Ŝe mogą one znajdować się o obrocie
handlowym. Są to:

−

gazy spręŜone, których temperatura krytyczna jest niŜsza od 10°C,

−

gazy skroplone, których temperatura krytyczna jest równa lub niŜsza od 10°C,

−

gazy rozpuszczone pod ciśnieniem, rozpuszczające się w odpowiednim rozpuszczalniku
pod ciśnieniem. Wśród gazów technicznych występują gazy palne jak i niepalne, trujące
i nietrujące.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Gazy techniczne po wytworzeniu przechowywane są w butlach stalowych, najczęściej

40 litrowych (gazy spręŜone, skroplone i rozpuszczalne) lub w zbiornikach o większej
pojemności m.in. 500, 1000 litrowych (gazy skroplone). Zbiorniki, w których transportowane
są gazy techniczne muszą być odpowiednio oznakowane.

W rozpoznaniu zdarzenia naleŜy ustalić:

−

rodzaj gazu palącego się, bądź emitowanego do otoczenia, a takŜe obiekty znajdujące się
w strefie oddziaływania cieplnego,

−

stopień zagroŜenia dla ludzi, kierunki wycofania się i miejsca schronienia się,

−

moŜliwość wybuchu lub poŜaru i zagroŜenie dla otoczenia,

−

moŜliwość usunięcia substancji niebezpiecznych ze strefy zagroŜonej.

Podejmując działania gaśnicze wycofać naleŜy ludzi ze strefy zagroŜenia. Podjąć

intensywne chłodzenie składowiska butli i sąsiedztwa. Gaszenie prowadzi się najczęściej za
pomocą zwartych prądów gaśniczych. Usuwając butle naleŜy przenosić je bardzo delikatnie
unikając wstrząsów, podchodząc od stóp butli.

Do obiektu, w którym znajdują się butle podchodzimy od strony mocnych elementów

konstrukcyjnych, przebiegając przestrzeń otwartą. Nie naleŜy zatrzymywać się w świetle
otworów (drzwi, okien). Gdy butle znajdują się na rampie lub platformie pojazdu, poruszamy
się pochylając poniŜej ich poziomu. Stanowiska gaśnicze zajmujemy, jako przesłonięte.

W przypadku butli acetylenowych (koloru Ŝółtego) naleŜy:

−

wyznaczyć 150–metrową strefę bezpieczeństwa, usunąć z niej ludzi i wyeliminować
moŜliwe źródła zapłonu,

−

butle niepoddane dotychczas nagrzewaniu moŜna ostroŜnie, unikając wstrząsów
i uderzeń, przenieść w miejsce bezpieczne,

−

przed przemieszczaniem butli sprawdzić dłonią stopień jej nagrzania. W przypadku
stwierdzenia jakiegokolwiek ciepłego miejsca butlę pozostawiamy na miejscu chłodząc ją
intensywnie. Stanowiska zajmować, jako osłonięte. Stanowisko gaśnicze zajmujemy, jako
bezobsługowe,

−

sprawdzania stopnia nagrzania butli dokonujemy po minimum godzinnym jej chłodzeniu
od momentu ugaszenia poŜaru, jeŜeli nadal butla jest miejscami ciepła lub z jej
powierzchni unosi się para wodna naleŜy kontynuować chłodzenie przez dalsze pół
godziny. Chłodzenie moŜemy przerwać, gdy powierzchnia butli pozostaje mokra i przez
pół godziny zimna,

−

sprawdzić zamknięcia butli. Nie manipulować przy zaworach naraŜonych wcześniej na
działanie ciepła,

−

gdy mamy do czynienia w zakładach pracy z zestawami butlowymi chronionymi
wodnymi urządzeniami gaśniczymi, urządzenia te powinny być uruchomione, jeŜeli nie,
to wówczas podajemy wodę z prądownic obejmując jej działaniem kaŜdą z butli,

−

silnie kopcące butle po ostroŜnym przeniesieniu zatapiać (ustawiając np. zbiorniki
składane, bądź wykorzystując zbiorniki istniejące) na czas, co najmniej 12 godzin.
Zwrócić uwagę na pionowe (ku górze) lub boczne ułoŜenie wylotów butli,

−

zabezpieczyć sąsiedztwo wobec moŜliwości przenoszenia odłamków lub całych butli lub
fragmentów aparatury technologicznej, a takŜe oddziaływanie fali cieplnej, działającej co
prawda krótko, ale stwarzającej zagroŜenie dla osób i obiektów znajdujących się na jej
drodze.

Magazyny wielobranŜowe i wysokiego składowania

Obiekty magazynowe często posiadają kilka szerokich wejść, stosunkowo małą liczbę

okien, podział funkcjonalny zazwyczaj dokonany za pomocą ścianek z materiałów palnych
lub siatek. Obok hal magazynowych mieszczą się pomieszczenia manipulacyjne (gdzie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

odbywa  się  przygotowanie  materiałów  do  składowania,  bądź  wydania),  socjalne,
administracyjne.  KaŜdy  poŜar  w  magazynie  pociąga  za  sobą  powaŜne  skutki  z  uwagi  na
moŜliwość  wystąpienia  wysokich  strat.  Mimo  przeciwpoŜarowego  zabezpieczenia  tychŜe
obiektów, często dochodzi do poŜarów duŜych, a straty zwielokrotnia akcja gaśnicza (głównie
występują  szkody  powodowane  środków  gaśniczych)  oraz  oddziaływanie  gorących  mas
powietrza i dymów.

Niewielki odstęp między paletami ułatwia rozprzestrzenianie się poŜaru, a przestrzenie

między ładunkami tworzą typowe kominy pionowego rozszerzania się poŜaru. Spalaniu
towarzyszy silne zadymienie. DuŜe magazyny powinny być chronione urządzeniami
automatycznego wykrywania i sygnalizacji poŜaru, a takŜe stałymi urządzeniami gaśniczymi,
które moŜna podczas działań wykorzystać.

PoŜar charakteryzować się będzie szybkim rozwojem i duŜą intensywnością, do akcji

skierowane muszą zostać odpowiednio liczne siły, wprowadzane do działań duŜym
ugrupowaniem.

W rozpoznanie poŜaru, w którym ustalamy:

−

miejsce poŜaru, rozmiary jakie przyjął,

−

rodzaj materiałów palących się i zagroŜonych oraz inne moŜliwe niebezpieczeństwa
wiąŜące się z nimi,

−

moŜliwość rozszerzania się poŜaru w pomieszczeniu objętym nim oraz zagroŜenie dla
obiektów (pomieszczeń) sąsiednich,

−

moŜliwość dotarcia do ogniska poŜaru,

−

moŜliwość oddymienia pomieszczeń i obniŜenia temperatury.

Akcję gaśniczą przy poŜarach znacznie rozwiniętych naleŜy prowadzić wykorzystując

silne  strumienie  gaśnicze,  takŜe  z  działek  wodnych,  szczególnie  w  fazie  lokalizacji  poŜaru.
Dobre  efekty  moŜe  przynieść  podanie  piany.  Z  chwilą  przygaszenia  poŜaru  naleŜy
(nie przerywając  moŜliwości  podawania  środków  gaśniczych)  usunąć  z  magazynu  palące  się
i zagroŜone materiały. Dogaszanie moŜe być prowadzone z zewnątrz obiektu.

W magazynach chemikaliów, mimo, iŜ substancje niebezpieczne znajdują się

w zamkniętych pojemnikach, dochodzi często do gwałtownego rozwoju poŜaru, co
spowodowane bywa samorzutnym ich otwieraniem się. Do gaszenia stosować prądy piany
cięŜkiej i średniej (o ile nie ma przeciwwskazań uŜycia wody), a w początkowej fazie poŜaru
takŜe proszku, którego działanie wspomagamy i utrwalamy pianą gaśniczą.

Podczas gaszenia zwrócić uwagę na moŜliwość zawalenia się regałów i stosów złoŜonych

materiałów,

urządzeń

transportu

wewnętrznego

oraz

groźbę

odkształcenia

się

i w konsekwencji zawalenia konstrukcji budowlanej.

Składy drewna

Szybkość spalania drewna zaleŜy od takich czynników jak: cięŜar właściwy, wilgotność,

stosunek  powierzchni  do  objętości,  ułoŜenia  stosu,  temperatury  otoczenia,  siły  wiatru.
Największe  zagroŜenie  poŜarowe  występuje  w  składowiskach  tarcicy  (układanej  w  sztaple),
mniejsze  w  składach  drewna  drobnego,  papierówki  a  następnie  w  składach  dłuŜyc
i okrąglaków (magazynowanych w stosach).

Rozprzestrzenianie się poŜaru następuje z róŜną szybkością w zaleŜności od kierunku

przemieszczania  się  płomienia.  W  płaszczyznach  poziomych  oraz  z  góry  w  dół  spalanie
odbywa  znacznie  wolniej  niŜ  spalanie  z  dołu  do  góry,  gdzie  szybkość  ta  znacznie  wzrasta.
Rozwojowi  poŜaru  sprzyjają  wolne  przestrzenie  pomiędzy  składowanymi  deskami,
zapewniając  swobodny  dopływ  powietrza  do  strefy  spalania.  Szybkiemu  rozprzestrzenianiu
się poŜaru sprzyja teŜ nagromadzone odpady drewna tj. kora, trociny, szczapy znajdujące się
w wolnych przestrzeniach pomiędzy sztaplami.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W rozpoznaniu ustalamy:

−

sposób składowania drewna,

−

odległość między sztaplami i stosami,

−

kierunki rozprzestrzeniania się poŜaru,

−

warunki atmosferyczne,

−

zagroŜenie dla ludzi,

−

zagroŜenie dla otoczenia,

−

zaopatrzenie wodne.
Do gaszenia uŜywamy wody lub piany, gaszenie rozpoczynamy od podania silnych

strumieni  wody  w  celu  zbicia  płomieni,  w  pierwszej  fazie  działań  moŜemy  wykorzystać
działka  wodno–pianowe.  Po  zbiciu  płomieni  przystępujemy  do  podania  wody  do  wewnątrz
składowiska.  Najlepsze  efekty  uzyskujemy  stosując  wodny  roztwór  ze  środkiem
pianotwórczym lub zwilŜającym. Następnie przystępujemy do rozbiórki sztapla.

Działania obronne prowadzimy poprzez podawanie prądu gaśniczego na powierzchnie

boczne a następnie na górną część sztapla. Przy powaŜnym niebezpieczeństwie
rozprzestrzeniania się poŜaru, naleŜy przystąpić do prac rozbiórkowych zagroŜonych sztapli.

Podczas poŜarów hałd lub stosów drewna drobnego (trocin, wiórów, odpadów drewna).

Po początkowym spalaniu płomieniem, w miarę przenikania ognia do wnętrza stosu w wyniku
niedostatecznego dopływu powietrza, następuje wydzielanie duŜych ilości dymu. Temperatura
jest  szczególnie  wysoka  a  prądy  konwekcyjne  przenoszą  palące  się  kawałki  drewna  na
znaczne odległości. Do gaszenia uŜywamy prądów wody, najlepsze efekty uzyskamy stosując
rozproszone  prądy  wody  z  dodatkiem  środków  zwilŜających,  następnie  przystępujemy  do
rozkopania  stosu,  by  dogasić  wewnętrzne  warstwy,  wszystko  dokładnie  przelewamy  wodą.
JeŜeli  wystąpi  konieczność  poruszania  się  po  stosach  naleŜy  wykonać  pomosty  z  desek,
zabezpieczając w ten sposób straŜaków przed zapadaniem się do wewnątrz stosu.

Najwolniej przebiega proces palenia się okrąglaków i kloców, które gasimy podając

zwarte lub rozproszone prądy wody. Ze względu na moŜliwość rozsunięcia się stosu, nie
naleŜy poruszać się po nich jak równieŜ stać na linii obsunięcia się okrąglaków.

Składy węgla

Składowany węgiel w hałdach jest skłonny do samozapalenia, proces wtedy przebiega

wewnątrz składowiska. W wyniku braku wystarczającej ilości tlenu, w pierwszej fazie poŜar
rozwija się stosunkowo powoli, jednak w miarę jego rozprzestrzenienia się temperatura
znacznie wzrasta osiągając wartość 1200–1300

C. Spalaniu towarzyszy wydzielanie się

znacznych ilości duszącego dymu zawierającego kwas siarkowy, który stwarza zagroŜenie dla
zdrowia i Ŝycia ludzi.

W rozpoznaniu ustalamy:

−

miejsce poŜaru i jego rozmiary,

−

kierunki jego rozprzestrzeniania się,

−

wielkość hałdy,

−

warunki atmosferyczne,

−

zagroŜenie dla ludzi i otoczenia.

Ilość składowanego węgla moŜemy określić poprzez dokonanie pomiaru hałdy

przyjmując, iŜ w jednym metrze sześciennym mieści się tona węgla.

Gdy spalanie przebiega wewnątrz hałdy, występują trudności z określeniem rozmiarów

poŜaru, dlatego staramy się ustalić jego granice, kierując się zewnętrznymi objawami poŜaru,
wydzielanie się par, wyczuwalny zapach siarki. Innym sposobem jest dotarcie do ogniska
poŜaru poprzez wykopanie dołów, pamiętając o zabezpieczeniu prac prądami wody. Gaszenie
składowiska jest długotrwałe i odbywa się poprzez zalewnie hałdy wodą lub usunięcie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

palącego się węgla. Węgiel ugaszony przegrzebuje się i przelewa się wodą. NaleŜy pamiętać,
Ŝ

e przy gaszeniu węgla wodą wydziela się znaczna ilości pary.

Wypalona hałda grozi zapadaniem się, dlatego jeŜeli zachodzi taka konieczność

poruszamy się po hałdzie po pomostach wykonanych z desek. Z uwagi na moŜliwość zatruć,
działania powinny być prowadzone od nawietrznej, a w razie konieczności naleŜy pracować
w sprzęcie ochrony dróg oddechowych.

Materiały wybuchowe

KaŜdy materiał wybuchowy posiada właściwą dla niego wraŜliwość, będącą

prawdopodobieństwem zainicjowania przemiany materiału wybuchowego przy określonej
intensywności bodźców zewnętrznych.

Materiały pirotechniczne to rodzaj materiału wybuchowego, będący materiałem lub

mieszaniną  materiałów  przewidzianych  do  wytwarzania  efektów  cieplnych,  świetlnych,
dźwiękowych,  gazu,  dymu  lub  kombinacji  tych  efektów,  w  wyniku  bezdetonacyjnej,
samopodtrzymującej  się  reakcji  chemicznej.  Z  kolei  wyroby  pirotechniczne  to  przedmioty
zawierające  jeden  lub  kilka  materiałów  pirotechnicznych,  przeznaczonych  do  uzyskania
efektów  pirotechnicznych.  Kwalifikowane  są  one  jako  materiały  poŜarowo  niebezpieczne,
zatem  warunki  ich  przechowywania  i  sprzedaŜy  zostały  ściśle  określone  stosownymi
przepisami.  Magazynowanie  moŜe  być  prowadzone  w  pomieszczeniach  poŜarowo
wydzielonych  przeznaczonych  wyłącznie  do  tego  celu,  z  dala  od  ciągów  komunikacyjnych
i pomieszczeń,  w których  mogą  przebywać  większe  grupy  ludzi.  Wskazanym  jest,  aby
magazyny  były  lokalizowane  w  części  jednokondygnacyjnej  obiektu.  W  przypadku
magazynowania  wyrobów  w  kontenerach  stalowych  powinny  być  one  zlokalizowane
moŜliwie najdalej od obiektu handlowego, jak równieŜ w bezpiecznej odległości od otwartych
składowisk  materiałów  palnych.  Magazyny  muszą  być  teŜ  właściwie  oznakowane  znakami
bezpieczeństwa.

Wybuchy mogą przebiega w formie detonacji lub deflagracji. Podczas detonacji front

płomienia  przemieszcza  się  z  szybkością  2000–3000  m/s,  a  ciśnienie  kilkadziesiąt  razy
przerasta  początkowe.  Przy  deflagracji  szybkość  spalania  jest  znacznie  niŜsza  i  osiąga
szybkość  około  1m/s,  a  ciśnienie  jest  znacznie  niŜsze  niŜ  przy  detonacji.  Wystąpienie
detonacji  lub  deflagracji  zaleŜne  będzie  od  materiału  i  od  warunków,  w  których  zachodzi
wybuch.

Pokazy przy uŜyciu wyrobów pirotechnicznych z udziałem publiczności mogą być

organizowane tylko przez specjalistyczne firmy. PoniewaŜ mamy do czynienia na ogół
z duŜymi zbiorowiskami ludzi, stąd teŜ podlegać będą one rygorom ustawy o bezpieczeństwie
imprez masowych, w świetle, której zorganizowanie pokazu uzaleŜnione będzie od uzgodnień
z właściwymi komendami PSP.

Działania ratownicze muszą być prowadzone z zachowaniem szczególnej ostroŜności.

Wskazać moŜemy tutaj na konieczność przestrzegania następujących zasad:

W razie poŜaru w rozpoznaniu musimy ustalić:

−

rodzaj i ilość składowanych materiałów,

−

miejsce składowanie i zagroŜenie dla otoczenia,

−

zagroŜenie dla ludzi mogących przebywać w strefie poŜaru,
Podejmując działania gaśnicze pamiętać musimy o tym, Ŝe:

−

do miejsca zdarzenia podjeŜdŜamy i podchodzimy z wiatrem,

−

ze strefy zagroŜenia naleŜy natychmiast usunąć ludzi,

−

strefę oznakować i zabezpieczyć przed przedostawaniem się na nią osób postronnych,

−

małe poŜary moŜna opanować posługując się gaśnicą proszkową,

−

poŜary rozwinięte gasić wodą i pianą,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

prace podejmujemy ze stanowisk przesłoniętych,

−

w obronie przygotować moŜna stanowiska bezobsługowe (działka kołowe, prądownice na
statywach, kurtyny wodne),

−

pojazdy słuŜb ratowniczych naleŜy umieścić w strefie bezpiecznej (przesłoniętej),

−

jeŜeli obiekt wyposaŜony jest w stałą instalację gaśniczą naleŜy ją uruchomić.

Z obszaru zagroŜonego naleŜy usunąć wszystkie osoby postronne, niebiorące udziału

w działaniach ratowniczych. W razie potrzeby podjąć ewakuację sąsiedztwa w promieniu
800m. Nakazać naleŜy odsunięcie się ludzi od okien w pomieszczeniach. Wszelkie działania
ratownicze naleŜy prowadzić z bezpiecznych odległości lub zza trwałych osłon. Jako środek
gaśniczy stosujemy wodę.

4.2.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakich zasad postępowania naleŜy przestrzegać w czasie poŜarów w obiektach
elektroenergetycznych?

Jakie są cechy charakterystyczne obiektu elektroenergetycznego?

Jakie występują zagroŜenia podczas gaszenia poŜarów cieczy palnych w zbiornikach?

Jakich zasad bezpieczeństwa naleŜy przestrzega podczas gaszenia cieczy palnych?

Jakich zasad naleŜy przestrzega podczas gaszenia materiałów wybuchowych?

4.2.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W dniu XX.XX.XXXX o godz. 23.00 dyspozytor PA otrzymał zgłoszenie od stróŜa

tartaku o poŜarze składu drewna, w miejscowości YYYYYYYYY na ulicy ZZZZZZZZZ.
(brak osób poszkodowanych). Przeprowadź działania gaśnicze podczas poŜaru składu drewna.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

zabezpieczyć miejsce zdarzenia,

wykonać prawidłowo rozpoznanie wstępne,

prowadzić prawidłowo korespondencję radiową,

podjąć odpowiednie działania gaśnicze zmierzające do lokalizacji i likwidacji poŜaru,
przez odpowiednie wykorzystanie posiadanego sprzętu,

zakończyć działania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

poradnik dla ucznia, literatura,

−

samochody gaśnicze GBA oraz GCBA,

−

sprzęt łączności radiowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2 –

W dniu XX.XX.XXXX o godz. 13.30 dyspozytor PA otrzymał zgłoszenie od osoby

postronnej o poŜarze transformatora, w miejscowości YYYYYYYYY na ulicy ZZZZZZZZZ.
(brak osób poszkodowanych). Przeprowadź działania gaśnicze podczas poŜaru w obiekcie
elektroenergetycznym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

zabezpieczyć miejsce zdarzenia,

wykonać prawidłowo rozpoznanie wstępne,

prowadzić prawidłowo korespondencję radiową,

odłączyć dopływ prądu,

podjąć odpowiednie działania gaśnicze zmierzające do lokalizacji i likwidacji poŜaru,
przez odpowiednie wykorzystanie posiadanego sprzętu,

zakończyć działania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

samochód ratowniczo–gaśniczy GBA,

−

sprzęt łączności radiowej.

4.2.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

przeprowadzić rozpoznanie podczas poŜaru składu drewna?

podjąć działania gaśnicze podczas poŜaru składu drewna?

podjąć działania gaśnicze w obiektach elektroenergetycznych?

przestrzegać zasady postępowania podczas poŜarów w obiektach
elektroenergetycznych?

podjąć działania gaśnicze podczas poŜaru składu węgla?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.

Działania ratowniczo–gaśnicze w lasach i rolnictwie

4.3.1.

Materiał nauczania

Lasy

DuŜy wpływ na powstawanie i rozprzestrzenianie się poŜarów lasów mają: rodzaj

drzewostanu, pora roku, warunki atmosferyczne, drogi dojazdu, moŜliwość wczesnego
zauwaŜenia i alarmowania jednostek ratowniczych. ZagroŜenie poŜarowe wzrasta w okresie
wczesnowiosennym oraz przy suszach. Największe zagroŜenie występuje w lasach iglastych,
a szczególnie lasach sosnowych.

MoŜemy wyróŜnić następujące rodzaje poŜarów leśnych:

−

pojedynczych drzew,

−

podpowierzchniowe(torfowe, torfowo–murszowe),

−

pokrywy gleby,

−

upraw, podszytów i podrostów (poŜary przyziemne),

−

wierzchołkowe,

−

całkowite drzewostanu.
Daje się, więc zauwaŜyć, Ŝe poŜary leśne przebiegają z róŜnym nasileniem

w poszczególnych porach doby, co nazywany cyklem dobowym poŜaru. WyróŜniamy cztery
zasadnicze fazy tego cyklu:

I – okres narastania mocy poŜaru w godzinach między 7–8 rano, a 12–13 w południe,
II – okres osiągania szczytowej mocy poŜaru w godzinach od 13 do 17–18,
III – okres spadku mocy poŜaru w godzinach od 17–18 do 22,
IV – okres stabilizacji i najmniejszej mocy poŜaru w godzinach między 22, a 6–7 rano
dnia następnego.
Znajomość cykli pozwala na właściwą organizację walki z poŜarem.

W zaleŜności od ukształtowania terenu rozróŜnia się poŜary:

−

horyzontalny – czyli rozwijający się po równinie,

−

wstępując – rozprzestrzeniający się w górę stoku,

−

zstępujący  –  postępujący  w  dół  stoku,  charakteryzujący  się  mniejszą  od  pozostałych
prędkością  rozprzestrzeniania  się,  ale  jego  intensyfikacja  moŜe  nastąpić  w  wyniku
spadania w dół palących się materiałów.
Silnie  rozwinięte  poŜary  leśne  wymagają  udziału  w  akcji  gaszenia  znacznych  sił

i środków straŜy poŜarnych oraz wsparcia ze strony administracji leśnej, jednostek
wojskowych, a takŜe ludności cywilnej.

W rozpoznaniu naleŜy ustalić:

−

miejsce poŜaru, jego nasilenie i rozmiary,

−

drogi, kierunki i szybkość rozprzestrzeniania się,

−

ukształtowanie i zagospodarowanie przestrzenne terenu, mogące stanowić naturalną
przeszkodę dla rozszerzania się poŜaru i umoŜliwiającą organizację akcji gaśniczej,

−

drogi dojazdu na teren poŜaru i dotarcia do jego ognisk,

−

czy na terenie poŜaru nie występują inne obiekty (leśniczówki, obozy, kolonie, itp.),
którym poŜar moŜe zagraŜać,

−

moŜliwość poboru wody dla potrzeb gaśniczych,

−

warunki atmosferyczne i ich wpływ na przebieg poŜaru (siła i kierunek wiatru, wilgotność
zarówno w momencie rozpoczęcia działań, jak i prognozy na najbliŜszy czas).

Sposób postępowania ratowniczego uzaleŜniony będzie od rodzaju poŜaru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

PoŜary lasu, szczególnie przyjmujące znaczne rozmiary i o duŜej dynamice, wymagają

udziału większej ilości sił i środków.

Z podejmowanych działań taktycznych w lasach najczęściej stosuje się:

−

gaszenie frontalne – gdy prędkość rozszerzania się poŜaru, zasięg pionowy płomieni,
temperatura, zadymienie oraz ewentualne przerzuty ognia nie stwarzają sytuacji
niebezpiecznych,

−

gaszenie oskrzydlające – prowadzone, celem zawęŜania frontu poŜaru lub doprowadzenia
go do przegród stanowiących skuteczne zabezpieczenie przed dalszym jego
rozprzestrzenianiem się,

−

gaszenie z tyłu – sposób podejmowany, gdy dwa poprzednie nie mogą być zastosowane,
a przed frontem poŜaru znajdują się pasy izolacyjne naturalne lub sztuczne, pozwalające
na zatrzymanie poŜaru.

PoŜary podpowierzchniowe – po określeniu ich granic otaczamy je wykopem

sięgającym  poniŜej  złoŜa  torfu  lub  murszu,  albo  teŜ  do  warstwy  wody  podskórnej.  Gdy
działanie  takie  jest  niemoŜliwe  ograniczamy  się  do  dozorowania  miejsca  poŜaru
i lokalizowania  pojawiających  się  ognisk  zewnętrznych.  Dobre  efekty  przynieść  moŜe
zastosowanie do gaszenia środków zwilŜających.

PoŜary pokrywy gleby – przy stosunkowo małym areale (do 1 ha) po początkowym

natarciu frontalnym moŜna będzie przejść do gaszenia na całym obwodzie. Przed frontem
poŜaru moŜna wykonać pas izolacyjny gleby zmineralizowanej, o szerokości 2–3 metrów lub
podać środki gaśnicze, jak woda ze zwilŜaczem, bądź ułoŜyć pas piany cięŜkiej.

PoŜary upraw, podrostów i podszytów – rozszerzają się ze znaczną szybkością groŜąc

przekształceniem się w poŜar całkowity drzewostanu. NieduŜe poŜary gasić moŜna sprzętem
podstawowym,  jak  szpadle,  czy  motyki  lub  teŜ  tłumiąc  je  świeŜymi  gałęziami  drzew
liściastych.  Przed  frontem  poŜaru  wykonać  moŜna  bruzdy  izolacyjne,  bądź  połoŜyć  warstwy
piany. Do prac moŜna wykorzystać pługi ciągnikowe. Po zabezpieczeniu frontu przejść moŜna
do  działań  oskrzydlających.  Przy  intensywnie  rozwijającym  się  poŜarze  moŜna  podać  środki
gaśnicze  z działek  samochodów  przemieszczających  się  celem  zbicia  płomieni.  Dalsze
działania podejmuje się juŜ ze stanowisk naziemnych. Akcja gaśnicza moŜe być wsparta przez
samoloty i śmigłowce.

PoŜary całkowite drzewostanu – działania gaśnicze opiera się na istniejących

naturalnych  przerwach  na  drodze  rozprzestrzeniania  się  poŜaru  (szlakach  komunikacyjnych,
kanałach,  przecinkach  itp.),  które  naleŜy  oczyścić  i  ewentualnie  poszerzyć.  Na  obszarach,
gdzie nie ma przerw naturalnych wykonuje się je sztucznie, prowadząc wycinkę drzew (bądź
ich  przewracanie  za  pomocą  cięŜkiego  sprzętu)  w  odległości  200–250  m  przed  frontem
poŜaru.  Drzewa  naleŜy  przewracać  w  kierunku  czoła  poŜaru.  Szerokość  przerwy  powinna
równać się w przybliŜeniu wysokości drzew. Jednocześnie wykonuje się pas izolacyjny gleby
zmineralizowanej  szerokości 1 – 2 m. WzdłuŜ przerwy rozstawia się posterunki (stanowiska
gaśnicze),  zadaniem,  których  będzie  dogaszanie  poŜaru  na  pasie  izolacyjnym,  tłumienie
ognisk poŜaru powstających w wyniku oddziaływania ogni lotnych.

Przerwę ogniową moŜna wykonać takŜe podając pianę gaśniczą, którą kierujemy na

korony  drzew  od  strony  frontu  poŜaru  oraz  po  drugiej  stronie  drzew  na  poszycie  leśne  na
szerokości 5 m. ZwilŜyć naleŜy pokrywę gleby, takŜe w pasie bardziej odległym od przerwy.
Natarcie  rozpoczynamy  od  czoła  poŜaru  przemieszczając  się  stopniowo  na  jego  skrzydła.
Wymagana  jest  duŜa  intensywność  podawania  środków  gaśniczych.  Efekty  gaśnicze  moŜe
przynieść tylko równoległe gaszenie koron drzew jak i podszytu.

Loty gaśnicze – mogą być podejmowane, jako loty samodzielne lub współdziałające

z jednostkami prowadzącymi akcję naziemną. Działania gaśnicze realizuje się poprzez zrzut
ś

rodków gaśniczych, a w tym:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zrzut izolujący: wykonywany przed linią ognia na froncie, bokach lub na tyle poŜaru,
z zadaniem stworzenia zaporowego pasa izolującego. Działania mają charakter obrony
(zarówno bliŜszej jak i dalszej) prowadzonej z powietrza,

−

zrzut bezpośredni: czyli podanie środków gaśniczych bezpośrednio na linię ognia, bądź
powierzchnię poŜaru. Działanie ma charakter natarcia,

−

zrzut dogaszający: polega na dogaszaniu obrzeŜy powierzchni spalonej w celu
niedopuszczenia do wznowienia poŜaru lub jego rozprzestrzenienie się poza linię
gaszenia.

W sytuacjach wyjątkowo trudnych stosuje się wypalanie, czyli tzw. przeciwognie,

polegające  na  zapaleniu  przed  frontem  poŜaru  określonej  powierzchni  na  całej  jego
szerokości.  Wypalanie  podejmuje  się  w  oparciu  o  naturalne,  bądź  sztuczne  linie  zaporowe.
Wobec  towarzyszących  wypalaniu  ogni  lotnych  konieczne  jest  równoległe  podjęcie  obrony
dalszej.  Stosuje  się  wypalanie:  wyprzedzające,  grzebieniowe,  cętkowe,  stopniowe  i  do  linii
prostej.

Pogorzelisko naleŜy otoczyć pasem izolacyjnym o szerokości ponad 2 metrów.

Gospodarka rolna

Wieś to zabudowa zagrodowa, czyli budynki mieszkalne, gospodarcze i inwentarskie

w rodzinnych

gospodarstwach

rolnych,

hodowlanych

lub

ogrodniczych

oraz

w gospodarstwach  leśnych.  Obok  budynków  mieszkalnych  waŜną  rolę  odgrywają  tam
budynki  gospodarcze,  przeznaczone  do  niezawodowego  wykonywania  prac  warsztatowych
oraz  do  przechowywania  materiałów,  narzędzi  i  sprzętu  słuŜących  do  obsługi  innych
budynków,  a  w  zabudowie  zagrodowej  równieŜ  do  przechowywania  środków  i  sprzętu  do
produkcji  rolnej  oraz  płodów  rolnych.  Obok  zabudowy  zagrodowej  występuje  tam  szereg
innych  obiektów  jak:  uŜyteczności  publicznej,  przedsiębiorstwa  produkcyjne  i  magazynowe,
obiekty  komunikacji,  obiekty  sakralne  i  inne,  które  zostały  omówione  w  poszczególnych
rozdziałach niniejszego opracowania.

Zabudowania zagrodowe

PoŜary na wsi róŜnią od poŜarów miejskich, co wynika z dość powszechnie stosowanych

palnych materiałów budowlanych. Są to ponadto w zdecydowanej większości obiekty niskie,
o zabudowie  wolnostojącej,  rzadziej  szeregowej.  ZaleŜnie  od  regionu  kraju  występuje
róŜnorodność  w  sposobie  zabudowy  jak  i  stosowanego  budulca.  Cechą  charakterystyczną
poŜarów  jest  szybkie  tworzenie  się  zewnętrznych  ognisk  poŜaru,  zagraŜających  otoczeniu.
Bywa, Ŝe obejmują znacznie większą przestrzeń niŜ w mieście, głównie tam, gdzie przewaŜa
zabudowa palna. Przyczyną rozprzestrzeniania się poŜaru na wsi moŜe być:

−

palna zabudowa i nagromadzenie znacznej ilości materiałów palnych, sprzyjające
bezpośredniemu oddziaływaniu płomieni na sąsiedztwo,

−

oddziaływanie promieniowania cieplnego na otoczenie,

−

przy poŜarach zewnętrznych wystąpienie ogni lotnych,

−

powstawanie  mostów  poŜarowych,  tworzących  się,  gdy  w  zasięgu  ogniska  poŜaru
znajdują  się  materiały  palne  rozprowadzające  ogień  z  jego  początkowego  miejsca
powstania  na  inne  miejsca  (np.  odpady  słomy  rozniesione  w  obejściu,  trawa  na  nasypie
kolejowym, roślinność na pasie przeciwpoŜarowym, las, budynki wykonane z materiałów
palnych itp.).

Istotne znaczenie dla rozwoju poŜaru i walki z nim ma gęstość zabudowy wsi. Przy

zabudowie zwartej istnieje moŜliwość objęcia poŜarem całych ciągów ulic. O zagroŜeniu dla
obiektów zapalających się i sąsiedztwa decyduje czas swobodnego rozwoju poŜaru. MoŜna
przyjąć, Ŝe w budynku drewnianym o palnym pokryciu dachowym rozszerzenie się

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wewnętrznego ogniska poŜaru do rozmiaru poŜaru zewnętrznego trwa w granicach 15–20
minut, i od tej chwili naleŜy liczyć się z zagroŜeniem dla określonej części wsi.

Elementem poprawiającym sytuację jest podział wsi na strefy poŜarowe. Strefę będzie

przestrzeń,  w  której  powstałe  tam  ognisko poŜaru nie moŜe przedostać się na inną przestrzeń
w określonym  czasie,  niezbędnym  na  podjęcie  akcji  gaśniczej.  Strefy  tworzą  obiekty
oddzielone  od  innych  przerwami  ogniowymi  (oddzieleniami  przestrzennymi,  jakie  stanowić
mogą  ogrody,  place,  ulice  i  inne  przestrzenie  niezabudowane),  przeciwpoŜarowymi  pasami
ochronnymi  (mogą  to  być  obiekty  o  niepalnej  konstrukcji,  ściany  drzew  wysokopiennych
liściastych,  warstwy  zmineralizowanej  gleby)  oraz  przeciwpoŜarowe  przegrody  budowlane
w formie specjalnych ścian, bądź stropów.

Podział na strefy ułatwia lokalizację poŜaru, a występujące oddzielenia stanowią pozycje

wyjściowe do działań gaśniczych. PowaŜnym problemem moŜe być zaopatrzenie wodne.

W rozpoznaniu poŜaru naleŜy ustalić:

−

miejsce poŜaru i intensywność jego rozwoju,

−

kierunki i drogi rozprzestrzeniania się,

−

zagroŜenie dla ludzi, zwierząt i mienia,

−

czy nie występuje moŜliwość gwałtownej zmiany sytuacji (np. złoŜone w budynkach bądź
pomieszczeniach gospodarczych pojemniki z paliwem, butle z gazami itp.),

−

czy na terenie zagroŜonym znajdują się obiekty szczególnie poŜarowo niebezpieczne,

−

warunki zaopatrzenia wodnego,

−

warunki atmosferyczne i ich wpływ na rozwój poŜaru.

Gaszenie poŜaru odbywa się najczęściej z poziomu ziemi i w pierwszej fazie polega

głównie na tłumieniu ogniska poŜaru oraz organizowaniu skutecznej obrony sąsiedztwa.
DąŜyć naleŜy do zablokowania poŜaru na głównym kierunku jego rozprzestrzeniania się. O ile
istnieją ku temu warunki i potrzeba – stanowiska gaśnicze powinny być zajęte, jako równe lub
wyŜsze, wykorzystując do tego obiekty sąsiednie lub drabiny ustawione, jako wolnostojące.

Gaszenie poŜaru moŜe utrudniać okresowy lub całkowity brak wody. W momentach

przerw w podawaniu wody naleŜy zaprzestać prac rozbiórkowych, zrywania strzech, usuwania
stogów i stert złoŜonych w zasięgu promieniowania cieplnego i ogni lotnych, ograniczając się
do tłumienia pojawiającego się płomienia. Dobre efekty moŜe dać wcześniejsze zastosowanie
piany.

Magazyny chemicznych środków ochrony roślin i nawozów sztucznych.

Są to obiekty gospodarcze przeznaczone do przechowywania rolniczych środków

chemicznych, najczęściej o konstrukcji palnej i niskiej odporności ogniowej. Przechowywanie
materiałów odbywa się w róŜny sposób: na paletach w kilku warstwach, luzem w pryzmach,
w pojemnikach o róŜnym stopniu palności (hoboki, beczki, balony szklane, worki itp.).
W magazynach paletyzowanych nie stosuje się ścian działowych i są to duŜe
jednoprzestrzenne hale. Podczas poŜaru ogień szybko ogarnia stosy palet, których konstrukcja
sprzyja swobodnemu obiegowi powietrza i rozszerzaniu się poŜaru.

Stosowane opakowania palnych cieczy (hoboki, transporterki, beczki) przy silnym

nagrzaniu  na  ogół  otwierają  się  samorzutnie,  powodując  gwałtowne  podsycanie  poŜaru.
Podczas poŜaru istnieje duŜe niebezpieczeństwo wydzielania się trujących par, gazów i pyłów
oraz  groźba  eksplozji.  Pomieszczenia  szybko  wypełniają  się  dymem.  Szczególnie
niebezpieczne  będą  fosforany  oraz  azotan  amonowy,  rozpuszczające  się  w  wodzie  i  mogące
stwarzać  zagroŜenie  chemiczno–ekologiczne  dla  ludzi  i  środowiska.  Są  to  związki  łatwo
ulegające  reakcji  utleniania  wydzielając  przy  tym  znaczne  ilości  ciepła.  Wiele  związków
moŜe zapalić się w kontakcie z wodą, co zmusza do zwrócenia uwagi na rodzaj składowanych
substancji  i  na  odpowiedni  dobór  środka  gaśniczego.  W  wyniku  zaniedbań  prewencyjnych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

dość łatwo dojść moŜe do samo–zapaleń. O zaistniałym poŜarze mogą świadczyć smugi
białego dymu.

W rozpoznaniu naleŜy ustalić:

−

czy w budynku znajdują się ludzie,

−

rodzaj i ilość przechowywanych materiałów, zagroŜenie jakie mogą wywoływać
w kontakcie z wysoką temperaturą i środkami gaśniczymi,

−

rodzaj konstrukcji i wielkość obiektu,

−

rozmiary poŜaru i kierunki jego rozprzestrzeniania się oraz moŜliwość lokalizacji,

−

siłę i kierunek wiatru.
W przypadku znajdowania się w obiekcie ludzi naleŜy ich natychmiast ewakuować.

Ludzi  i zwierzęta  naleŜy  teŜ  usunąć  z  obiektów  leŜących  na  kierunku  przemieszczania  się
dymu.  Podczas  działań  bezwzględnie  uŜywać  sprzęt  ochrony  osobistej.  Unikać  podawania
silnych,  zwartych  prądów  gaśniczych.  Środki  gaśnicze  muszą  być  odpowiednio  dobrane
w zaleŜności od rodzaju przechowywanych materiałów. ZagroŜone środki naleŜy przenieść do
miejsc bezpiecznych i chronić przed zamoczeniem.

Suszarnie nasion

ZboŜe przeznaczone do dłuŜszego przechowywania powinno zostać osuszone. Dokonuje

się tego dwoma sposobami:

−

przez wietrzenie ziarna rozsypanego na podłodze lub przedmuchiwanie powietrza przez

pryzmy w magazynach podłogowych lub przez komory silosów (co nie powoduje
większego zagroŜenia poŜarem),

−

ogrzewanie gorącym powietrzem otrzymywanym przez spalanie róŜnego paliwa

w odpowiednich piecach (suszarniach). Suszarnie mogą być lokalizowane zarówno na
otwartej przestrzeni, jak i w pomieszczeniach.

Przyczyną poŜaru moŜe zarówno nie przestrzeganie reŜimu technologicznego

i przesuszenie  ziarna  lub  jego  zanieczyszczeń,  eksploatowanie  urządzeń  nie  w  pełni
sprawnych  technicznie  (np.  zatrzymanie  przepływu  ogrzewanego  powietrza,  niezadziałania
klap  bezpieczeństwa,  zatarcie  łoŜysk  wentylatorów  itp.),  nie  zachowanie  warunków
bezpieczeństwa  (np.  posługiwanie  się  cieczami  palnymi  do  rozniecenia  ognia  w  palenisku,
rozlania  cieczy,  reperowanie  bezpieczników  itp.),  wyładowania  atmosferyczne,  a  takŜe
przeniesienie ognia z sąsiedztwa. Temperatura suszącego powietrza nie powinna przekraczać
90°C.  Do  zapalenia  moŜe  dojść  w  kaŜdym  z elementów  suszarni,  jak  w:  piecu  (wybuch),
kolumnie  suszącej,  podnośnikach  i  elementach  przesyłowych,  szafie  sterowniczo–
rozdzielczej.

W rozpoznaniu naleŜy ustalić:

−

miejsce poŜaru,

−

typ suszarni i stosowane paliwo,

−

rodzaj suszonego surowca,

−

czy zatrzymana została praca urządzenia i zagroŜenie dla otoczenia,

−

ewentualne zagroŜenie dla ludzi.

Podejmując gaszenie naleŜy wygasić ogień w palenisku lub wyłączyć palnik (stosownie

do  uŜywanego  paliwa)  i  wyłączyć  wentylatory.  Całkowicie  opróŜnić  suszarnię  z  ziarna,
przemieszczając  je  na  otwartą  przestrzeń.  Wysypujące  się  zboŜe  gasimy  rozproszonym
prądem  wody.  Dla  zgaszenia  urządzeń  elektrycznych  posłuŜyć  się  naleŜy  gaśnicami
ś

niegowymi. Olej opałowy lub napędowy gasić pianą (gaśnicą pianową), lub proszkiem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Suszarnie pasz zielonych

Suszeniu poddaje się płody rolne jak: lucerna, koniczyna, saradela, bobik, wyka,

mieszanki motylkowo–zboŜowe, trawy łąkowe, marchew pastewna, burak cukrowy,
ziemniaki oraz ziarna zbóŜ paszowych i rzepaku.

Sam proces suszenia odbywa się na wolnym powietrzu lub w suszarniach bębnowych za

pomocą gorących spalin lub ogrzanego powietrza. ZagroŜenie poŜarowe występuje w kaŜdym
momencie procesu technologicznego z uwagi na zapalność suszu, a takŜe występujące
zapylenie.

W przypadku poŜaru suszu w bębnie naleŜy:

−

wyłączyć wentylator wytwarzający ciąg powietrza do pieca,

−

wyłączyć podajnik paliwa i otworzyć przepustnicę kominową,

−

zamknąć wloty do rozdrabniaczy–młynów z równoczesnym wyłączeniem ich z ruchu,

−

przerwać workowanie suszu, a wysypujący się z linii technologicznej susz lub ziarno
dogaszać na ziemi wodą lub innymi środkami gaśniczymi,

−

wyłączyć wentylator główny do czasu podania wody do bębna suszącego i włączyć go
ponownie po 2–4 min po podaniu wody, powtarzając tę czynność do czasu całkowitego
wygaszenia ogniska,

−

podać do bębna suszącego przez klapę ślimaka wodę, w celu wytworzenia pary wodnej,
stosując ten zabieg do całkowitego wygaszenia ogniska,

−

sprawdzić, czy zarzewie nie zostało przeniesione do cyklonu głównego. JeŜeli tak, to
naleŜy przystąpić do podawania wody do cyklonu przez drzwiczki kontrolne przy
jednoczesnym opróŜnianiu go z suszu lub zboŜa,

−

opróŜnić całą linię technologiczną z surowca i suszu lub zboŜa, dogaszając resztki
zarzewi.

W razie zapalenia się suszu podczas transportu pneumatycznego naleŜy:

−

wyłączyć wentylator wytwarzający ciąg do pieca, wstrzymać podawanie paliwa
i otworzyć zasuwę kominową zamykającą otwór łączący urządzenie suszące z piecem,

−

podać zwiększoną ilość surowca,

−

przerwać workowanie i całą zawartość produktu z urządzeń suszących usunąć na
zewnątrz, po czym dogasić wodą.

PoŜary składowisk płodów rolnych

Na terenach wiejskich często spotykamy się z poŜarami stert zboŜa, lnu, słomy, stogów

siana itp. Wszystkie one w stanie spulchnionym palą się bardzo szybko i łatwo, w stanie
sprasowanym znacznie trudniej, jednakŜe w miarę upływu czasu ognisko staje się bardzo
intensywne i trudne do ugaszenia. PoŜary szybko przyjmują znaczne rozmiary.

Podstawowym działaniem będzie zbicie płomieni, aby zmniejszyć zagroŜenie dla

otoczenia  i otworzyć  sobie  drogę  do  składowiska.  Następnie  kontynuuje  się  gaszenie
rozproszonymi  strumieniami  wody  celem  zwiększenia  powierzchni  gaszenia  i  ograniczenia
strat  wody.  Strumieniami  zwartymi  posługujemy  się  bardzo  oszczędnie,  bowiem  podawane
w górną część stogu mogą spowodować rozszerzenie ogniska poŜaru. Do gaszenia doskonale
nadają się zwilŜacze, w tym wodne roztwory środka pianotwórczego.

JeŜeli proces palenia przeniósł się w głąb sterty wówczas pozornie ugaszony poŜar

wznawia się po pewnym czasie, mimo nieustannego działania prądów wody. NaleŜy zatem, za
pomocą wideł, bosaków, roztrząsaczy, rozebrać stertę do podłoŜa i po rozrzuceniu w cienkie
warstwy na duŜej przestrzeni dogaszać rozproszonymi prądami wody.

Gasząc poŜary stogów wolnostojących lub w miejscach omłotów naleŜy ograniczyć

moŜliwość rozchodzenie się poŜaru po podłoŜu. W tym celu stogowisko powinno być
oborane. W stosunku do stogów sąsiednich podejmujemy obronę wyznaczając następnie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

posterunki obserwacyjne, ze sprzętem pozwalającym na tłumienie zarzewi. Ze strefy
zagroŜonej naleŜy usunąć znajdujące się tam maszyny i urządzenia rolnicze.

Specyficznymi poŜarami, z którymi moŜemy się zetknąć są poŜary płodów rolnych na

pniu. ZboŜe w okresie dojrzewania stanowi masę materiału łatwopalnego. PoŜar rozszerza się
szybko obejmując duŜe przestrzenie, stwarzając zagroŜenie dla okolicznych zabudowań,
lasów i innych obiektów.

W rozpoznaniu ustalić naleŜy:

−

granice powierzchni objętej poŜarem,

−

zagroŜenie dla ludzi i zwierząt,

−

występujące zagroŜenie dla otoczenia,

−

rodzaj naturalnych przeszkód mogących zatrzymać poŜar, a zarazem stanowiących
oparcie dla akcji gaśniczej.

Ciągniki z pługami, wykonujemy przed czołem poŜaru pas szerokości 2–3 m. Miejsce

podorywki wybieramy w odległościach uzaleŜnionych od szybkości rozprzestrzeniania się
ognia. Do likwidowania oddzielnych ognisk poza granicą pasa ornego rozlokowuje się
posterunki wyposaŜone w wiadra z wodą, łopaty i inny podręczny sprzęt gaśniczy.

Szybkość rozszerzania się poŜaru wymaga takŜe szybkiego działania ze strony jednostek

straŜy poŜarnych. Do gaszenia uŜywamy wody, moŜemy podawać prąd wody z działka
samochodu w ruchu. Podobnie postępować będziemy podczas poŜarów łąk, trzcin,
wrzosowisk, ugorów, itp.

Zwrócić musimy uwagę, Ŝe gaszenie poŜarów płodów rolnych będzie wymagało zuŜycia

duŜych ilości wody. Dobre rozpoznanie wodne i organizacja dostarczania wody ma tutaj duŜe
znaczenie.

Pogorzeliska na terenie wsi muszą być starannie dogaszone i przejrzane. Pamiętać naleŜy,

e materiał, z którym się stykamy stwarza niebezpieczeństwo wtórnego wznowienia poŜaru.

Wypalone budynki to groźba zawalenia się elementów budowlanych (ścian, kominów,
stropów) i zagroŜenia dla ludzi, takŜe w czasie późniejszym. Dlatego elementy groŜące
zawaleniem naleŜy rozebrać lub podstemplować.

Przed odjazdem naleŜy wyznaczyć posterunki pogorzeliskowe wyposaŜone w podręczny

sprzęt gaśniczy i zapas wody.

4.3.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

W jaki sposób gasimy poŜary powierzchniowe, pokrywy gleby, upraw, podrostów
i podszytów?

Co naleŜy ustalić w rozpoznaniu podczas poŜarów lasów?

Czym charakteryzuje się poŜar całkowity drzew?

Czym charakteryzują się poŜary składowisk rolnych?

Jakie są zasady postępowania podczas poŜarów suszarni pasz zielonych?

4.3.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W dniu XX.XX.XXXX o godz. 13.00 dyspozytor PA otrzymał zgłoszenie od leśniczego

o poŜarze pokrywy gleby na powierzchni około 0,5 ha, w miejscowości YYYYYYYYY.
Przeprowadź działania gaśnicze podczas poŜaru lasu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

przyjąć zgłoszenie,

zabezpieczyć miejsce zdarzenia,

wykonać prawidłowo rozpoznanie wstępne,

prowadzić prawidłowo korespondencję radiową,

podjąć odpowiednie działania gaśnicze zmierzające do lokalizacji i likwidacji poŜaru,
przez odpowiednie wykorzystanie posiadanego sprzętu,

zakończyć działania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

samochody gaśnicze GBA oraz GBM,

−

sprzęt łączności radiowej.

Ćwiczenie 2

W dniu XX.XX.XXXX o godz. 6.30 dyspozytor PA otrzymał zgłoszenie od osoby

postronnej o poŜarze serty słomy, w miejscowości YYYYYYYYY. Przeprowadź działania
gaśnicze podczas poŜaru składowiska płodów rolnych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

przyjąć zgłoszenie,

ustawić samochody ratowniczo–gaśnicze w odpowiednim miejscu,

zabezpieczyć miejsce zdarzenia,

wykonać prawidłowo rozpoznanie wstępne,

prowadzić prawidłowo korespondencję radiową,

podjąć odpowiednie działania gaśnicze zmierzające do lokalizacji i likwidacji poŜaru,
przez odpowiednie wykorzystanie posiadanego sprzętu,

zakończyć działania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

samochód ratowniczo–gaśniczy GBA,

−

sprzęt łączności radiowej.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

przeprowadzić rozpoznanie podczas poŜaru powierzchniowego,
pokrywy gleby, upraw, podrostów i podszytów?

podjąć działania gaśnicze podczas poŜaru powierzchniowego,
pokrywy gleby, upraw, podrostów i podszytów?

postępować podczas poŜarów całkowitego drzewostanu?

przestrzegać zasady postępowania podczas poŜarów ze środkami
ochrony roślin i nawozów sztucznych?

podjąć działania gaśnicze na obszarach wiejskich?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.4.

Działania

ratowniczo – gaśnicze

utrudnionych

warunkach

4.4.1.

Materiał nauczania

Warunki utrudnione

KaŜde działania ratowniczo–gaśnicze prowadzone są w warunkach utrudnionych,

stwarzając  zagroŜenie  dla  zdrowia  i  Ŝycia  ratownika,  dlatego  naleŜy  wskazać  elementy
szczególnie  niebezpieczne  i  określić  zachowania  jakie  powinny  być  podjęte  aby  działania
prowadzone były skutecznie a zarazem bezpieczne.

Zadymienie

Dym to gazowe produkty spalania materiałów organicznych, w których rozproszone są

małe cząsteczki gazowe i ciekłe, nadające dymom charakterystyczną barwę, zapach, smak,
gęstość i toksyczność, a takŜe zdolność przenikania i przemieszczania się w otoczeniu, co

powaŜnym stopniu moŜe stwarzać zagroŜenie dla istot Ŝywych, komplikować rozpoznanie

i przebieg akcji ratowniczo–gaśniczej oraz powoduje lęk i dezorganizacje zachowań.

W dymie zawartych jest szereg substancji toksycznych, które stwarzają powaŜne

zagroŜenie dla istot Ŝywych. Nie sposób wymienić wszystkie substancje lotne, jakie mogą
wydobyć się w wyniku procesu spalania oraz z którymi moŜemy się spotkać w strefie
zadymienia, dlatego poniŜej przedstawione zostały waŜniejsze lotne produkty spalania:

Dwutlenek węgla (CO

) – to produkt pełnego spalania się węgla lub tlenku węgla,

powstaje podczas spalania przy dostatecznym dopływie tlenu. Jest gazem cięŜszym od
powietrza, bezbarwnym i bez zapachu. Przy stęŜeniach ok. 10% powoduje objawy
niedotlenienia, przy 15% utratę przytomności, a pow. 30% wywołuje natychmiastową śmierć.

Tlenek węgla (CO) – jest gazem bezbarwnym, bez zapachu, nieco lŜejszym od powietrza,

jest produktem niecałkowitego spalania powstającym przy niedostatecznym dopływie tlenu.
Działając na organizm ludzki powoduje unieczynnienie hemoglobiny czerwonych ciałek krwi,
uniemoŜliwiając pobieranie tlenu przez krew, a tym samym działa zabójczo. Zawartość 0,03
mg/l w powietrzu moŜe spowodować śmierć juŜ po kilku oddechach.

Metan (CH

) – powstaje w procesie spalanie z połączenia wodoru i węgla w procesie

niepełnego  spalania.  Jest  to  gaz  bezbarwny,  bez  zapachu,  lŜejszy  od  powietrza.  Spotkać  go
moŜna  takŜe  w  głębokich  studniach,  zbiornikach,  dołach  kloacznych.  Nie  jest  trujący,
powoduje  niedobór  tlenowy,  działa  narkotycznie  i  draŜni  ośrodkowy  układ  nerwowy.  Jest
gazem palnym, a w stęŜeniach (5,3 – 14%) tworzy mieszaninę wybuchową.

Siarkowodór (H

S) – gaz bezbarwny o charakterystycznym zapachu zgniłych jaj.

Występuje  w  procesach  gnilnych  związków  organicznych.  Występuje  niebezpieczeństwo
wybuchu  przy  kontakcie  z  substancjami  utleniającymi  i  pyłami  metali.  Jest  bardzo  silną
trucizną  poraŜającą  układ oddechowy. Wchłaniany jest równieŜ przez skórę. Przy stęŜeniach
w powietrzu powyŜej 0,1% juŜ po kilku oddechach moŜe nastąpić nagła śmierć.

Dwutlenek siarki (SO

) – Gaz bezbarwny o ostrym, draŜniącym zapachu. Silnie

oddziałowuje na śluzówki górnych dróg oddechowych i oczu. Jest stałym składnikiem dymów
poŜarowych.

Cyjanowodór – występuje podczas spalania wielu tworzyw sztucznych. Substancja

bezbarwna o zapachu migdałowym, bardzo silnie trująca, działająca na ośrodek oddechowy
i naczyniowo–ruchowy.

Jedną z substancji zawartych w dymie jest tlenek węgla, występujący przy kaŜdym

poŜarze i on właśnie posłuŜy nam za przykład pojawiających się zagroŜeń.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Tabela 3. Przedstawia toksyczność tlenku węgla w czasie działania na organizm człowieka [4]

% CO w

powietrz

czas

ekspozycji

objawy zatrucia

0,01
0,02
0,04
0,08
0,08
0,16
0,50
1,10

kilka godz.

2–3 godz.
1–2 godz.

45 minut

2 godz.

20 minut

20–30

minut

1–2 minuty

Brak szczegółowych oznak zatrucia
Słabe bóle głowy
Słabe bóle głowy, nudności
Słabe bóle głowy, nudności, zawroty głowy
Słabe bóle głowy, nudności i zawroty głowy,

utrata przytomności,

zapaść

Bóle głowy, zawroty, nudności
Zatrucie śmiertelne
Zatrucie śmiertelne

Wchodząc w przestrzeń zadymioną obowiązuje straŜaków wyposaŜenie w sprzęt ochrony

dróg oddechowych, a przy pracy wewnątrz obiektu w linkę ratowniczą, sprzęt oświetleniowy,
czujniki bezruchu, środki łączności a takŜe podręczny sprzęt burzący.
Wymagane jest takŜe stosowanie się do przyjętych zasad pracy:

Drogi dojścia powinny być określone przez dowódcę, po uzyskaniu orientacji, co do

sytuacji  poŜarowej  i  rozkładu  wnętrz  obiektu.  Uczestników  akcji  obowiązuje  stosowanie
sprzętu  ochrony  dróg  oddechowych.  Maski  aparatów  ochronnych  naleŜy  zakładać
i zdejmować w strefie powietrza czystego, ale moŜliwie najbliŜej strefy zadymienia. StraŜacy
posiadający ruchome protezy zębowe muszą wyjąć je z ust. Wskazanym jest posiadanie przez
ratowników  sygnalizatorów  bezruchu.  Poruszać  naleŜy  się  wzdłuŜ  ścian  (szczególnie
w duŜych przestrzeniach gdzie grozi utrata orientacji). Kierunek ruchu takŜe określi dowódca.
Kierunek  ten  musi  być  zachowany,  co  zwiększy  współczynnik  bezpieczeństwa.  JeŜeli
w obiekcie  nie  ma  juŜ  ludzi  i  otwarcie  przejść  nie  spowoduje  większego  zagroŜenia  przez
odcięcie  dróg  ewakuacyjnych,  wszystkie  drzwi  na  drodze  poruszania  się  ratowników
pozostawiamy  otwarte  blokując  je  i  nie  pozwalając  na  samoczynne  zamknięcie  (szczególnie
przy  drzwiach  wahadłowych).  Pozwoli  to  na  uniknięcie  dezorientacji  i  umoŜliwi  swobodne
prowadzenie linii węŜowych.

Wejście do pomieszczenia zadymionego bez sprzętu ochronnego moŜliwe jest tylko, gdy

powierzchnia  pomieszczenia  jest  niewielka,  istnieje  łatwy  dostęp  z  zewnątrz,  stęŜenie  dymu
nie  jest  duŜe,  a  sytuacja  nie  pozwala  na  zwłokę.  NaleŜy  wtedy  poruszać  się  w  pozycji
pochylonej  w  pobliŜu  okien,  drzwi  i  innych  otworów.  Drogi  oddechowe  naleŜy  chronić
prowizorycznym tamponem, w miarę moŜliwości zwilŜonym (chusteczka do nosa, szalik itp.)

JeŜeli dysponujemy odpowiednim wyposaŜeniem technicznym naleŜy sprawdzić

obecność i stęŜenie toksycznych par i gazów, bądź substancji lotnych poŜarowo
niebezpiecznych. Nie mogąc określić owych danych całą strefę uznajemy za zagroŜoną.
Stwierdzając obecność w dymie substancji toksycznych, oddziaływujących przez skórę,
stosujemy dodatkowo specjalne ubrania ochronne. Czas pracy w tych warunkach nie powinien
przekraczać 30 minut.

Obowiązuje stałe utrzymanie łączności. Warunek ten moŜe być spełniony przy pomocy

radiotelefonów, albo teŜ linki zahaczonej do pasa straŜaka pracującego w strefie zadymionej,
a której drugi koniec pozostaje przed strefą w rękach straŜaka asekurującego.
Linka  powinna  być  lekko  napręŜona,  aby  moŜna  było  wyczuwać  ruch  straŜaka  będącego
w strefie  zadymionej.  Przed  wejściem  do  obiektu  naleŜy  umówić  się  co  do  sygnałów,  które
mogą  oznaczać  np.  jedno  szarpnięcie  energiczne  –  „idę  dalej”  lub  „woda  naprzód”,  dwa
szarpnięcia  „woda  stop”,  trzy  –  oznaczać  mogą  zapytanie  o  sytuację  lub  samopoczucie,
podobne  trzy  szarpnięcia  z  drugiej  strony  mogą  być  potwierdzeniem,  Ŝe  wszystko  jest

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

w porządku. Szereg energicznych szarpnięć oznaczać moŜe niebezpieczeństwo i konieczność
udzielenia natychmiastowej pomocy. Brak sygnału nakazuje natychmiastowe działanie w celu
sprawdzenia przyczyny.

Wchodząc grupą naleŜy posuwać się rzędem. Grupę prowadzi dowódca patrolu (zastępu),

natomiast  straŜak  idący,  jako  ostatni  kontroluje  otoczenie  i  prowadzi  obserwację  grupy.
Obowiązuje  utrzymanie  łączności  wzrokowej  lub  zachowanie  odległości  pozwalającej  na
wyczuwanie poprzednika ręką.
Przy  bardzo  silnym  zadymieniu,  jako  środek  łączności  moŜna  wykorzystać  linkę  lub  wąŜ,
trzymane przez wszystkich członków grupy. Czas pobytu grupy w strefie zagroŜonej określa
się według najmniejszego zapasu powietrza w butli ratownika wchodzącego w skład zespołu.

W strefie nierozeznanej naleŜy badać teren przed sobą, aby uniknąć miejsc

niebezpiecznych, powstałych np. w wyniku przepalenia konstrukcji. Zapamiętać naleŜy
punkty pozwalające na zachowanie orientacji i odtworzenie drogi powrotnej. Wycofując się
skorzystamy z rozwiniętej wcześniej linki lub linii węŜowej.

Na klatkach schodowych poruszamy się w pobliŜu ścian. Schodząc idziemy tyłem

rozkładając cięŜar ciała na maksymalnie duŜą powierzchnię, badając noga kaŜdy kolejny
stopień.

Sprzęt oświetleniowy powinien być przystosowany do warunków akcji. Pamiętać naleŜy

o  występujących  substancjach  poŜarowo  niebezpiecznych  i  wybuchowych.  Wobec
rozpraszania  światła  przez  cząsteczki  dymu  naleŜy  znaleźć  taki  poziom,  na  którym  zasięg
widoczności  jest  największy.  Niejednokrotnie  naleŜy  pochylić  się  oświetlając  podłogę  przed
sobą.

Opuszczenie pomieszczeń i przerwanie pracy bez rozkazu moŜliwe jest tylko

w przypadku wystąpienia złego samopoczucia, uszkodzenia sprzętu ochronnego, zuŜycia tlenu
lub powietrza do granic niezbędnych na czas powrotu, gwałtownej zmiany sytuacji
stanowiącej zagroŜenie osobiste o ile nie mamy sposobu przeciwdziałania.
Gdy wystąpi złe samopoczucie i pojawią się trudności w opuszczeniu pomieszczenia, naleŜy
podejść do okna by móc odetchnąć świeŜym powietrzem, połoŜyć się na podłodze. W strefie
zadymionej w Ŝadnym przypadku nie zdejmować maski aparatu ochronnego i nie chować się
w miejscach dających złudne poczucie bezpieczeństwa.

Pomieszczenia naleŜy oddymiać przez wymianę powietrza w nich, osadzanie bądź

wyparcie dymu. Dokonywać naleŜy stałej obserwacji miejsca pracy, nasłuchiwać trzasków
i szumów, badać zmiany temperatury.

Wysokie temperatury

Wykorzystywać naturalne przesłony zmniejszające promieniowanie cieplne i chroniące

przed  nim  np.:  nierówności  terenowe,  elementy  konstrukcji  obiektu,  występujące na miejscu
zdarzenia  urządzenia  itp.,  bądź  teŜ  skorzystać  z  przesłon  sztucznych  np.  tarcz  ochronnych,
specjalnie  wykonanych  osłon.  Stosować  wodne  zabezpieczenia  stanowisk  bojowych  poprzez
stworzenie  kurtyn  wodnych,  podanie  prądów  mgłowych  lub  kroplistych.  Zwracać  naleŜy
wówczas  uwagę  na  zabezpieczenie  ciągłości  podawania  wody.  Stosować  ubrania  Ŝaro
i ognioochronne  głównie  przy  silnie  promieniujących  zewnętrznych  ogniskach  poŜaru  lub
poŜarach  mających  miejsce  w  duŜych  przestrzeniach  zamkniętych  a wymagających
dodatkowej ochrony ratownika. Przy poŜarach zewnętrznych lokalizować stanowiska bojowe
od  strony  nawietrznej  (z  wiatrem).  W  miejscu  niebezpiecznym  pracować  musi  minimum
dwóch  ratowników  tak  samo  wyposaŜonych  w  środki  ochrony  osobistej.  Dodatkowo  poza
strefą  zagroŜoną  przygotowany  musi  być  patrol  (rota)  identycznie  wyposaŜony  i  gotów  do
natychmiastowego  wsparcia  działań  lub  udzielenia  pomocy  ratownikom  będącym  w  strefie
zagroŜonej.  ObniŜać  temperatury  przez  zwiększenie  wymiany  gazowej  po  otwarciu  okien,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

drzwi,  klap  dymowych  lub  wykonanie  dodatkowych  otworów.  Zwracać  naleŜy  uwagę  na
wyeliminowanie  groźby  rozgorzenia  lub  pojawienia  się  ogni  Ŝarzących.  Zmniejszać
promieniowanie  cieplne  stosując  odpowiednie  techniki  podawania  środków  gaśniczych  np.
obniŜając wysokość płomienia

Niskie temperatury

Niska temperatura otoczenia to powaŜne utrudnienia podczas działań ratowniczo–

gaśniczych, powodujące zamarzanie pomp, linii węŜowych czy nawet niebezpieczeństwo
odmroŜeń u uczestników akcji. Dlatego muszą być przestrzegane pewne zasady:

−

naleŜy zapewnić ciągły przepływ wody przez linie węŜowe, nawet, gdy działania gaśnicze
wdanym momencie nie są prowadzone,

−

unikać oblewania wodą ludzi i sprzętu,

−

w przypadku bardzo niskich temperatur powinno się stosować środki obniŜające
temperaturę krzepnięcia,

−

rozdzielacz ustawić w miarę moŜliwości wewnątrz obiektu, a jeŜeli jest to niemoŜliwe
zasypywać je śniegiem lub okrywać szmatami, słomą itp.,

−

w przypadku wystąpienia oblodzenia stosować środki zapobiegające wypadkom ze
zwróceniem szczególnej uwagi na stanowiska bojowe, pracujące na drabinach, dachach
itp.,

−

zastęp powinien być wyposaŜony w sprzęt do rozmraŜania hydrantów, armatury wodnej,
i pomp.

Silne wiatry

Silny wiatr nie tylko przyczynia do wzrostu intensywności spalania i rozprzestrzeniania

się poŜaru ale równieŜ komplikuje przebieg akcji ratowniczo gaśniczej. Prądy wody i piany
rozproszone wiatrem będą miały mniejszy zasięg i nie będą docierać do ogniska poŜaru.

Działając w warunkach silnego wiatru naleŜy:

−

zwracać szczególną uwagę na moŜliwość szybkiego rozprzestrzeniania się poŜaru
i dalekich przerzutów ognia,

−

ze względu na występujące ognie lotne powodujące powstawanie nowych odległych
ognisk poŜarów obronę dalszą prowadzić większą ilością sił i środków,

−

bezwzględnie utworzyć odwód taktyczny,

−

na froncie poŜaru podawać zwarte prądy wody o duŜym zasięgu rzutu i wydajności,

−

na tył poŜaru podawać silne prądy rozproszone lub pianę gaśniczą,

−

stanowiskom bojowym pracującym na głównym kierunku rozprzestrzeniania się ognia
zapewnić moŜliwość odwrotu,

−

drabiny zabezpieczyć przed wywróceniem a stanowiska bojowe pracujące na
wysokościach muszą być odpowiednio zabezpieczone przed moŜliwością upadku
ratownika,

−

po zakończeniu akcji starannie wygasić pogorzelisko i zapewnić nad nim dozór czasowo
niezbędny.

Materiały niebezpieczne

Podczas działań ratowniczo–gaśniczych moŜemy spotkać się z substancjami

łatwopalnymi, wybuchowymi, Ŝrącymi, parzącymi i toksycznymi. Dlatego podczas działań
naleŜy stosować się do pewnych zasad:

−

wykorzystując  wykrywacze  gazu  bądź  eksplozymetry  moŜemy  sprawdzić  miejsca
zagroŜone,  określając  rodzaj  skaŜenia  i  stęŜenie  substancji  niebezpiecznej.  Obecność
substancji  niebezpiecznych  moŜemy  stwierdzić  na  podstawie  zewnętrznych  oznak

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

spalania,  nie  moŜemy  jednak  w  ten  sposób  określić  szczegółowego  stęŜenia  i  składu.
Objawami  występowania  tych  substancji  są  dym  (barwa,  smak  i  zapach),  para  unosząca
się  nad  rozlanymi  substancjami,  ich  kipienie  w  zetknięciu  się  z  metalami  itp.  Strefą
zagroŜoną  naleŜy  oznakować  i  ogrodzić  taśmą,  zabezpieczając  przed  osobami
postronnymi.

−

ratownicy  powinni  stosować  odpowiednie  zabezpieczenia,  sprzęt  ochrony  dróg
oddechowych,  odzieŜ  ługo–  i  kwaso–  odporną.  Wszystkie  działania  powinny  być
prowadzone  w  składzie  dwu  osobowym  (rota),  oraz  powinna  być  przygotowana  rota
rezerwowa,  która  będzie  gotowa  do  natychmiastowego  działania.  W  strefie  zagroŜonej
powinien  być  odnotowywany  czas  wejścia  i  wyjścia  (czas  pracy  w  strefie),  oraz  ściśle
kontrolowana sytuacja na terenie działań.

−

w obiektach zagroŜonych wybuchem naleŜy odłączyć dopływ prądu, a teren działań
powinien być oświetleniowy przy uŜyciu odpowiedniego sprzętu oświetleniowego
w osłonie przeciwwybuchowej lub bezpiecznej odległości.

−

ródła wycieków naleŜy likwidować poprzez zakręcenie zaworów lub uszczelnienie

wycieków, wszelkie prace naleŜy prowadzić przy uŜyciu narzędzi nieiskrzących.

−

siły i środki dysponowane do działań powinny dojeŜdŜać do miejsca zdarzenia od strony
nawietrznej. Wszelkiego rodzaju sprzęt silnikowy ustawiony powinien być w odległości
niestwarzającej moŜliwości zapłonu par i gazów niebezpiecznych.

−

w przypadku zetknięcia się z substancją Ŝrącą, parzącą lub toksyczną, miejsca skaŜone
obficie przemywać wodą i poszkodowanego przekazać słuŜbie medycznej.

−

w  momencie  zauwaŜenia  jakiegokolwiek  zagroŜenia,  niebezpieczeństwa  naleŜy  jak
najszybciej  podać  wszystkich  dostępnymi  środkami  (głosem,  gestem,  gwizdkiem,
łączność  radiową)  hasło  „roty  wróć”  lub  „gejzer”,  które  powinno  być  potwierdzone
donośnym  głosem  prze  pozostałych  straŜaków,  po  czym  wszyscy  wycofują  się
w bezpieczne  miejsce  pozostawiając  sprzęt  na  stanowiskach  bojowych  (zabierając  tylko
sprzęt ochrony osobistej), co zminimalizuje czas potrzebny na wycofanie się i powrót do
działań,  gdy  zagroŜenie  minie.  StraŜacy  obsługujący  pompy  zamykają  dopływ  środka
gaśniczego.

ZagroŜenie wybuchem

Stwierdzenie, Ŝe z wybuchami moŜemy zetknąć się w zakładach przemysłu chemicznego

byłoby  znacznym  uproszczeniem,  bowiem  z  niebezpieczeństwem  tym  spotkać  się  moŜemy
powszechnie.  Nawet  w  budynkach  mieszkalnych  moŜe  nastąpić  rozszczelnienie  instalacji
i urządzeń,  ich  mechaniczne  uszkodzenie,  czy  nawet  zwyczajna  nieostroŜność  ze  strony
uŜytkowników.  W  piwnicach,  garaŜach  i  innych  składowiskach  mogą  zostać  złoŜone
pojemniki  z  substancjami  palnymi  i  wybuchowymi.  PowaŜne  niebezpieczeństwo
stanowią  butle  z  gazami,  które  spotkać  moŜemy  takŜe  w  budynkach  mieszkalnych,
warsztatach itp.

Pamiętać naleŜy, Ŝe wybuch grozi nam takŜe ze strony pyłów, które w duŜych ilościach

mogą  wystąpić  w  zakładach  obróbki  drewna,  w  młynach,  elewatorach,  suszarniach,  zakładach
przemysłu  tekstylnego  itp.  Nie  wolno  zapominać  o  środkach  transportu  zarówno  drogowego,
kolejowego  jak  i  wodnego,  przewoŜących  znaczne  ilości  materiałów  niebezpiecznych,  tym
bardziej, Ŝe istnieje wielka niewiadoma juŜ nie tylko, co do czasu i rozmiarów zdarzenia, ale
teŜ i miejsca, w którym niebezpieczeństwo wystąpi.

Wiele wskazówek dotyczących postępowania zawartych zostało w części poprzedniej,

tutaj tylko rozszerzymy materiał o niektóre informacje dodatkowe.

W obiektach zagroŜonych wybuchem naleŜy zachować szczególną ostroŜność juŜ

w fazie rozpoznania. PoniewaŜ strefa zagroŜenia wybuchem rozkłada się róŜnie, zaleŜnie od

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

substancji przechowywanych lub przerabianych w procesie technologicznym, obiekty
zagroŜone posiadają odpowiednią konstrukcję, w której znajduje się przestrzeń
wydmuchowa. Szybkie rozpoznanie konstrukcji obiektu pozwoli na bezpieczne podejście do
niego.

Liczba uczestników akcji musi być ograniczona do minimum, a wszystkie osoby postronne

powinny natychmiast zostać usunięte w miejsca bezpieczne. Wyłączone powinny zostać
wszelkie odbiorniki energii i wygasić naleŜy paleniska.

Trudno niekiedy określić czas bezpieczny szczególnie dla produktów reaktywnych, termicznie

niestabilnych. Przyjąć musimy, Ŝe niebezpieczeństwo wybuchu będzie istniało do czasu wypalenia
się, usunięcia produktów palnych lub zablokowania miejsc wycieku.

Uszkodzone pojemniki lub ich części mogą być odrzucone na znaczne odległości,

w momencie  „startu"  mogą  ulec  obróceniu  i  polecieć  w  nieoczekiwanym  kierunku.  Palne
obłoki  substancji  mogą  ulec  zapłonowi  w  trudnym  do  określenia  miejscu,  tworząc  falę
uderzeniową  o wysokiej  temperaturze  powodującą  znaczny  obszar  zniszczeń.  Dlatego  teŜ
stanowiska bojowe muszą zostać zajęte szybko i ściśle według wskazań dowódcy. Przestrzenie
odkryte  naleŜy  przebiegać,  pokonywać  skokami  lub  pełzać  przez  nie.  Do  budynku  nie
podchodzić  prostopadle  od  frontu,  lecz  od  strony  ścian  mocniejszych  np.  szczytowych
i pozbawionych  okien.  Poruszamy  się  moŜliwie  najbliŜej  ścian.  Pamiętajmy,  Ŝe  nie  wolno
zatrzymywać się na wprost otworów.

Przy składowiskach butli złoŜonych na rampach lub na środkach transportu

poruszamy się poniŜej poziomu składowiska i podchodzimy od strony stóp butli. UwaŜać,
by nie znaleźć się na wprost wylotu butli. Butle naleŜy schładzać, zbijać płomienie, po czym
usunąć  je  ostroŜnie  w  miejsce  bezpieczne.  Butle  płonące  gasimy  skoncentrowanymi
prądami  wody  zajmując  stanowiska  osłonięte  (wykorzystując  wszelkie  moŜliwe zasłony).
Silnie  kopcące  butle  acetylenowe  naleŜy  zatapiać,  po  czym  muszą  one  leŜakować  w  wodzie
przez  dłuŜszy  czas.  Zwrócić  naleŜy  uwagę  na  zabezpieczenie  sąsiedztwa,  wobec  moŜliwości
przenoszenia  odłamków  lub  całych  butli  bądź  fragmentów  aparatury  technologicznej,  a  takŜe
oddziaływania fali cieplnej, działającej co prawda krótko, ale stwarzającej zagroŜenie dla osób
i obiektów znajdujących się na jej drodze.

Cysterny kolejowe lub samochodowe, o ile jest to moŜliwe powinny być przetoczone

w miejsca bezpieczne. W przypadku duŜych zbiorników cieczy palnej prowadzimy stałą
obserwację, by w razie wystąpienia oznak wyrzutu cieczy moŜna było natychmiast wycofać
wszystkich uczestników akcji w miejsca bezpieczne.

Niejednokrotnie trzeba będzie stosować prądy wody o duŜej sile i znacznym zasięgu,

wykorzystując działka przenośne, kołowe lub samochodowe. Bywa, Ŝe środki gaśnicze podawane
będą działek lub prądownic umieszczonych na statywach bez obecności straŜaków na stanowisku
gaśniczym. W sytuacjach skrajnych woda moŜe być podawana na wolny wylew (bez prądownic) na
płaszcz zbiornika (cysterny), po odpowiednim zamocowaniu linii węŜowej.

W obiektach, w których występuje niebezpieczeństwo ze strony pyłów, decydujące

znaczenie  będzie  miało  zastosowanie  rozproszonych  strumieni  wody,  osadzających  pyły  i nie
pozwalających  na  ich  wzbicie  w  powietrze.  Prądy  gaśnicze  kierujemy  ku  górze,  starając  się
objąć nimi moŜliwie największą powierzchnię i kubaturę pomieszczenia.

WaŜnym zadaniem będzie zabezpieczenie przed moŜliwością wybuchów wtórnych

(moŜliwych  po  nagromadzeniu  się  w  obiekcie  gazów  powstających  w  efekcie  procesu
spalania),  które  poprzedzone  bywają  charakterystycznymi  objawami  jak:  tworzenie  się
wewnątrz  obiektu  niezwykle  gęstego,  czarnego  dymu,  silnym  nagrzaniem  zewnętrznej
powierzchni  ścian  przy  braku  lub  niewielkim  nasileniu  płomieni.  Aby  uniknąć
niebezpieczeństwa  naleŜy  wówczas  przed  wejściem  do  pomieszczenia  przeprowadzić

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

jego wentylację, schładzając jednocześnie wnętrze. Prądy wody podawać ze stanowisk
osłoniętych, spoza ścian, drzwi, okien, stojąc blisko jednej krawędzi otworu.

W sytuacjach, w których liczymy się z moŜliwością wybuchu muszą zostać wzmocnione

rodki łączności i wcześniej ustalone (podane teŜ do wiadomości uczestnikom akcji) miejsca

wycofywania stanowisk bojowych, Wycofując się zatrzymujemy przepływ wody zamykając
prądownice, rozdzielacze lub unieruchamiając pompy, chyba Ŝe dowódcy zdecydują inaczej.

W momencie, gdy wybuch zaskoczył nas na stanowisku bojowym naleŜy paść twarzą do

podłoŜa,  lub  ukryć  się  za  jakąkolwiek  osłoną.  Po  wybuchu  wycofać  się  w  miejsce
bezpieczne  bacznie  obserwując  rejon  zagroŜony.  JeŜeli  wybuchy  nie  powtarzają  się  i  nie
nastąpiło uszkodzenie elementów nośnych obiektu naleŜy przystąpić do kontynuacji działań.
Obiekt  nadal  musi  być  cały  czas  obserwowany.  O  miejscu  i  skutkach  wybuchu  natychmiast
meldujemy  dowódcy  np.  poprzez  pomocnika,  łącznika  lub  innymi  dostępnymi  środkami
i sposobami.

Po zakończeniu akcji ratowniczo–gaśniczej zwrócić musimy uwagę na zabezpieczenie wszystkich

nadwątlonych elementów konstrukcyjnych, by nie stanowiły one zagroŜenia w czasie późniejszym.
Przed naszym odjazdem naleŜy je wyburzyć lub podstemplować.

4.4.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie obowiązują zasady w strefie zadymionej?

Jak naleŜy zachować się w strefie oddziaływania cieplnego?

W jakim przypadku moŜna wejść do pomieszczenia zadymionego, gdy nie posiadamy
sprzętu ochrony dróg oddechowych?

Na co naleŜy zwróci uwagę podczas działań w warunkach silnego wiatru?

Jakie naleŜy przestrzegać zasady podczas pracy z materiałami niebezpiecznymi?

4.4.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

W dniu XX.XX.XXXX o godz. 18.00 dyspozytor PA otrzymał zgłoszenie od właściciela

budynku jednorodzinnego o wyczuwalnym zapachu gazu w miejscowości YYYYYYYYY na
ulicy ZZZZZZZZZ. (wydobywający się gaz z instalacji gazowej za zaworem odcinającym
dopływ gazu do budynku). Przeprowadź działania ratowniczo–gaśnicze podczas pracy
z materiałami niebezpiecznymi.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

przyjąć zgłoszenie,

zabezpieczyć miejsce zdarzenia,

wykonać prawidłowo rozpoznanie wstępne,

prowadzić prawidłowo korespondencję radiową,

określić strefę zagroŜenia wybuchem,

ograniczyć rozprzestrzeniania się gazu,

odłączyć dopływ prądu i gazu,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10)

podjąć odpowiednie działania zmierzające do lokalizacji i likwidacji zdarzenia przez
odpowiednie wykorzystanie posiadanego sprzętu,

11)

zakończyć działania.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

samochody gaśnicze GBA oraz SRt,

−

sprzęt łączności radiowej.

Ćwiczenie 2

W dniu XX.XX.XXXX o godz. 15.30 dyspozytor PA otrzymał zgłoszenie od osoby

postronnej o wydostających się znacznych ilościach dymu z budynku jednorodzinnego na
poziomie piwnicy w miejscowości YYYYYYYYY na ulicy ZZZZZZZZZ. Przeprowadź
działania gaśnicze w strefie silnego zadymienia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

przyjąć zgłoszenie,

zabezpieczyć miejsce zdarzenia,

wykonać prawidłowo rozpoznanie wstępne,

prowadzić prawidłowo korespondencję radiową,

odłączyć dopływ prądu i gazu,

podjąć odpowiednie działania gaśnicze zmierzające do lokalizacji i likwidacji poŜaru,
przez odpowiednie wykorzystanie posiadanego sprzętu,

sprawdzić ponownie wszystkie pomieszczenia, przystąpić do przewietrzenia i odymienia
pomieszczeń,

10)

zakończyć działania,

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

samochód ratowniczo–gaśniczy GBA oraz GCBA,

−

sprzęt łączności radiowej.

4.4.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

podjąć działania w strefie silnego zadymienia?

podjąć działania w strefie oddziaływania cieplnego?

podjąć działania w warunkach silnego wiatru?

podjąć działania w obiektach z materiałami niebezpiecznymi?

podjąć działania w obiektach zagroŜonych wybuchem?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.5.

Charakterystyka

technik

ewakuacji.

Zasady

przeprowadzania ewakuacji ludzi, zwierząt i mienia.
Określenia panicznych zachowań tłumu

4.5.1.

Materiał nauczania

Ewakuacja a ratownictwo

Ewakuacja to zorganizowane działanie zmierzające do usunięcia ze strefy zagroŜonej

ludzi, zwierząt lub mienia.

Ewakuacja jest działaniem, które często da się przewidzieć i przygotować do niego np.

poprzez:

−

przystosowanie do jej wymagań odpowiednich dróg (zachowanie swobodnego przejścia,
oznakowanie, oświetlenie, wskazanie wyjść bezpieczeństwa itp.),

−

opracowanie wskazówek dotyczących postępowania (instrukcje, próbne alarmy połączone
z ewakuacją obiektu),

−

przygotowanie niezbędnego sprzętu i wyposaŜenia (wory i rękawy ratownicze, linkowe
aparaty ratownicze, nosze, wózki itp.).

Odpowiednio przygotowane zostają teŜ straŜe poŜarne i osoby bezpośrednio

odpowiedzialne za bezpieczeństwo ludzi, zwierząt czy mienia. Efektem przygotowania są
opracowane plany ewakuacji. Bywają teŜ takie akcje gdzie ewakuacja podjęta zostanie
doraźnie bez wcześniejszych do niej przygotowań w tym konkretnym obiekcie.

Ratownictwo – to niesienie pomocy w sytuacjach bezpośredniego zagroŜenia dla zdrowia

i Ŝycia ludzi, zwierząt oraz zagroŜenia mienia.

Jak widać, zatem róŜnica między ewakuacją a ratownictwem sprowadza się do stopnia

zagroŜenia występującego dla oczekujących pomocy jak i dla ratowników, gdyŜ oba rodzaje
działań mogą być podejmowane tym samym sprzętem, tymi samymi drogami i oba
charakteryzować się muszą duŜą szybkością i skutecznością.

Ratownictwo i ewakuacja ludzi

Akcję ewakuacji ludzi podejmuje się z chwilą, gdy zaistniały poŜar lub inne zdarzenie

moŜe  stwarzać  dla  nich  zagroŜenie.  W  obiektach  uŜyteczności  publicznej  (szkoły,  internaty,
szpitale,  domy  kultury  itp.)  obowiązek  rozpoczęcia  akcji  spocznie  na  pracownikach  danego
zakładu  i  często  zakończona  zostaje  ona  przed  przyjazdem  straŜy  poŜarnej  (jest  to  stan
najwłaściwszy).  W  innych  przypadkach  decyzja  o  ewakuacji  podjęta  zostanie  przez  KDR
w porozumieniu z kierownictwem danego zakładu.

ycie ludzkie jest wartością nadrzędną, dlatego podjęcie działań ratowniczych jest

najwaŜniejszym celem akcji słuŜb ratowniczych i tejŜe akcji podporządkowane zostaną
wszystkie inne zadania.

Ratowanie ludzi powinno być rozpoczęte natychmiast, gdy:

−

rozszerzający się poŜar zagraŜa bezpośrednio ludziom lub pomieszczeniom, w których
ludzie się znajdują, oraz w momencie, gdy pomieszczenia wypełnione są dymem,

−

ludziom zagraŜa wybuch, zawalenie się obiektu lub jego części,

−

ludzie nie mogą samodzielnie wydostać się z obiektu wskutek utraty przytomności,
orientacji, przeraŜenia czy zablokowania przejścia,

−

drogi wyjścia zostały odcięte przez płomienie bądź dym.

Ratownictwo odbywa się z reguły jednocześnie z rozwijaniem się zastępów do akcji

gaśniczej, wynika to często z konieczności wspomagania działań ratowniczych prądami
gaśniczymi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Decyzję o ratowaniu podejmuje kierujący działaniami ratowniczymi, ale moŜe ją teŜ

podjąć kaŜdy ratownik, który zauwaŜył groŜące innemu człowiekowi niebezpieczeństwo.

Efekty podjętych działań zaleŜne są:

−

właściwego wyboru drogi dojścia i wyjścia z obiektu oraz ich zabezpieczenie przed
skutkami poŜaru bądź zawaleń,

−

zdecydowanej postawie ratowników oraz ich przygotowania,

−

uŜytych środków technicznych oraz umiejętności posługiwania się nimi.
Działania ratowników powinny być zadecydowane a jednocześnie rozwaŜne. Dlatego im

lepsze będzie wyszkolenie ratowników tym sprawniejsze będzie ratownictwo, a kaŜde
działanie powinno być poprzedzone dobrze przeprowadzonym rozpoznaniem, w którym
powinniśmy ustalić:

−

ile osób jest zagroŜonych,

−

w jakim są wieku i jaki jest ich stan psychofizyczny,

−

gdzie się znajdują lub gdzie mogą się znajdować,

−

jaki jest stopień zagroŜenia,

−

jakimi drogami moŜemy dostać się do zagroŜonych.

Zachowania ludzi w stanach zagroŜenia.

RóŜna jest ludzka wraŜliwość na bodźce i róŜne bywają reakcje. Musimy stwierdzić, iŜ

moŜliwości  psychiczne  i  fizyczne  człowieka  są  ograniczone.  Nawet  w  toku  normalnego
funkcjonowania,  nie  mówiąc  juŜ  o  poŜarach,  czy  wypadkach,  ludzie  podlegają  stresom
i muszą  funkcjonować  w  sytuacjach  trudnych.  Objawy  stresu  mogą  występować  w  róŜnym
natęŜeniu.  Początkowo  jego  nasilenie  jest  umiarkowane  i  nie  osiąga  progu  odporności.
Organizm mobilizuje się do stawienia czoła występującym trudnościom. Jakkolwiek odczuwa
się  lekkie  zdenerwowanie,  to  pojawia  się  motywacja  pobudzająca  do  działania.  W  dalszej
fazie  człowiek  osiąga  pewną  odporność,  ale  występuje  stopniowe  obniŜanie  się  poziomu
organizacji czynności.

Nadmierne natęŜenie stresu powoduje wzmoŜony stan pobudzenia emocjonalnego, co

prowadzi  do  przeciąŜenia  systemu  regulacji.  Częsta  reakcją  jest  agresja,  której  celem  jest
zniszczenie lub uszkodzenie przedmiotu, czy teŜ osoby będącej przyczyną stresu. MoŜe to być
agresja  fizyczna,  werbalna,  a  nawet  samoagresja.  O  odporności  na  stres  mówimy  wówczas,
gdy  człowiek  pomimo  przeŜywania  silnego  napięcia  emocjonalnego  potrafi  sprawnie
i efektywnie działać.

Stres to stan wewnętrzny organizmu będący nieswoistą reakcją na wszelkiego rodzaju

obciąŜenia (przeszkody) zaburzające procesy regulacji psychicznej.

Objawy stresu mogą występować w róŜnym natęŜeniu i przechodzą trzy zasadnicze fazy:

−

faza reakcji instrumentalnych,

−

faza krytyczna,

−

faza reakcji obronnych przed stresem.
Do charakterystycznych w stanach osobistego zagroŜenia, a mogących wpływać na

przebieg działań ratowniczych zaliczamy np.:

−

dezorganizację agresywną polegającą na ślepym ataku na przeszkodę, a nawet ratownika,

−

dezorganizacje lękową mogącą przybrać postać lękowego zahamowania np. bezruchu,
braku mowy, pojawiającej się słabości lub gwałtownego wyładowania ruchowego jak
m.in. ucieczka z miejsca wypadku,

−

fiksację polegającą na usztywnieniu się w pewnych formach działania i myślenia, które
uniemoŜliwiają osiągnięcie określonego celu.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Reakcja człowieka wobec zagroŜenia uzaleŜniona jest od jego zdolności dostosowania się

do występujących zjawisk czy sytuacji. Czynnikami decydującymi będzie, wiek, płeć,
sprawność fizyczna, zmęczenie, wyczerpanie czy stan po spoŜyciu uŜywek.

Swoistymi zachowaniami są teŜ zachowania instynktowne, których przykładem moŜe być

chowanie  się  dzieci  podczas  poŜaru  w  róŜnego  rodzaju  okryciach,  w  szafach,  łóŜkach  itp.,
szukanie  fizycznej  bliskości  drugiego  człowieka,  otaczanie  troską  osób  bliskich.
Zaobserwować  teŜ  moŜemy  powroty  ludzi  do  palących  się  obiektów  (pomieszczeń),
kierujących  się  potrzebą  zabrania  czegoś  co  przedstawia  dla  nich  jakąś  wartość,  wykonania
jakiejś niedokończonej czynności lub powracających do miejsca które było dla nich ostoją.

Zachowania zbiorowiska ludzi w czasie zagroŜenia

Tłum to zgromadzenie większej liczby osób na takiej przestrzeni, na której dochodzi do

bezpośrednich kontaktów ludzi, reagujących spontanicznie na te same bodźce, pod wpływem
silnych emocji. MoŜemy rozróŜnić cztery rodzaje tłumów,

−

agresywny (terroryzujący, walczący, linczujący),

−

uciekający (paniczny),

−

nabywający ( rabujący, grabiący),

−

demonstrujący (na ogół zorganizowany, i kierowany).
Nas najbardziej interesuje tłum uciekający, bowiem niezwykle trudna sytuacja wytwarza

się  w  momencie,  gdy  strach  przeradza  się  w  panikę,  której  sprzyja  nasilające  się  zagroŜenie
i poczucie  bezradności.  Przyczyna  paniki  nie  koniecznie  musi  być  widok  niebezpieczeństwa
(zapach  dymu,  zauwaŜalne  płomienie  itp.),  równie  dobrze  sprawcą  paniki  moŜe  być  okrzyk
„pali  się”.  Ludzie  nie  potrafią  poprawnie  ocenić  sytuacji,  nie  interesuje  ich los innych ludzi,
zdarza  się,  Ŝe  z  sposób  bezlitosny  traktować  będą  słabszych,  spychając  ich  z  dróg
ewakuacyjnych, z drabin i okien.

Szczególnie groźne są grupy niezorganizowane, bez uznanego przywódcy. Nawet

niewielkie  zespoły  nie  są  w  stanie  podjąć  wówczas  rozsądnego  działania.  Występują  tez
zachowania  bierne  naśladowcze,  polegające  na  robieniu  tego  co  robią  inni,  poddawaniu  się
„autorytetom”  w  danej  sytuacji,  podporządkowaniu  się  wszelkiemu  kierownictwu,  zrzucając
odpowiedzialność  za  swoje  bezpieczeństwo  na  innych.  WaŜny  jest  sposób  i  moŜliwość
komunikowania się członków grupy ze sobą. Na zachowanie ludzi w zespole mogą wpływać
te  jednostki,  które  podejmują  zdecydowane  działania.  Czynniki  te  naleŜy  wykorzystać  przy
organizowaniu pomocy.

Techniki ratownicze

O kolejności ratowania ludzi decyduje kierujący działaniami ratowniczymi kierując się

oceną  stopnia  zagroŜenia  ludzi.  Decyzję  taką  równieŜ  moŜe  podjąć  ratownik  realizujący
zadanie  ratownicze,  poniewaŜ  ma  on  bezpośredni  kontakt  z  zagroŜonymi  i  on  musi
dokonywać analizy sytuacji i stopnia niebezpieczeństwa.

O ile jest to moŜliwe ratowanie ludzi powinno odbywać się normalnymi drogami

komunikacyjnymi,  czyli  drzwiami,  klatkami  schodowymi,  schodami  przeciwpoŜarowymi.
JeŜeli te drogi są niedostępne lub nie nadają się do akcji ratowniczej z uwagi na zniszczenia,
odcięcie  przez  płomienie,  silne  zadymienie,  akcje  prowadzimy  przez  okna  lub  balkony,
wykorzystując  sprzęt  ratowniczy  (drabiny,  podnośniki,  linki,  wory  ratownicze  itp.).
W sytuacjach  krytycznych  akcje  trzeba  będzie  podjąć  przez  luki  w  stopach,  specjalnie
wykonane  otwory  w  ścianach  i  stropach,  pozwalające  na  wydostanie  się  na  zewnątrz  lub
przemieszczenie  się  do  bezpiecznych  części  budynków.  Niezbędne  wtedy  jest  dokładne
rozpoznanie  statyki  obiektu,  rozkładu  pomieszczeń  i  warunków  panujących  w  przestrzeni
poza otworem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

W przypadku ratowania ludzi z pięter przy uŜyciu drabin, naleŜy ustawić drabinę

stabilnie,  w  sposób  zabezpieczający  je  przed  przechyleniem  lub  obsunięciem  się.  Długość
drabiny  powinna  być  odpowiednia,  pozwalająca  na  wysunięcie,  co  najmniej  dwóch  szczebli
ponad  punkt  oparcia,  ułatwiając  przejście  na  drabinę.  Drabina  nie  moŜe  być  przeciąŜona,
równocześnie  nie  powinno  na  niej  znajdować  się  więcej  niŜ  dwie  osoby.  Człowiek
sprowadzany  po  drabinie  powinien  być  asekurowany  bezpośrednio  przez  straŜaka  lub  za
pomocą linki.

Skokochron słuŜy do bezpiecznego szybkiego ewakuowania ludzi z budynków,

szczególnie z wyŜszych kondygnacji, napełniona powietrzem poduszka amortyzuje skok
i zabezpiecza przed obraŜeniami ludzi wyskakujących z pięter zagroŜonych budynków.

Rękawy ratownicze są to specjalne urządzenia słuŜące do ewakuacji ludzi z budynków.

Znajdują szczególne zastosowanie przy ewakuacji budynków wysokich. MoŜna wyróŜnić
dwie grupy rękawów ratowniczych: jednoczęściowe i wieloczęściowe.

Rękawy ratownicze montowane są na najwyŜszej kondygnacji budynku, wykonane są ze

specjalnych  nienasiąkliwych  materiałów,  rękaw  składa  się  z  3  do  4  warstw,  podczas
ewakuacji  materiał  układa  się  do  gabarytów  osób  ewakuowanych,  w  rękawie  moŜna
ewakuować dowolną ilość osób jednocześnie, wytrzymałość jednego elementu to ok. 2 tony,
rękawy  moŜna  zamontować  na  stałe  w  budynku  lub  wykorzystywać  je  przy  pomocy  drabin
i podnośników hydraulicznych.

Linkowe urządzenia ratownicze najbardziej rozpowszechnionym i najczęściej

stosowanym  aparatem  linkowym  jest  Rollgliss,  przystosowany  do  ratowania  pojedynczych
osób  zdrowych  jak  i  chorych,  rannych,  niedołęŜnych,  nawet  nieprzytomnych,  stosowane  we
współpracy z drabiną mechaniczną, istnieje moŜliwość podczepiania do nich noszy z osobami
poszkodowanymi.  Zasięg  aparatów  linkowych  zaleŜy  od  sposobu  ratowania  tzn.  ratownik
u góry  czy  na  dole  oraz  od  długości  liny  ratowniczej.  Wykorzystywany  jest  do  ewakuacji
poszkodowanych  z  wysokości  na  dół  lub  z  kondygnacji  niŜszych  na wyŜsze, ewentualnie na
dach budynku, jak równieŜ do transportu sprzętu technicznego wykorzystywanego do działań.

Ewakuacja przy zastosowaniu kosza ratunkowego prowadzona po sprawieniu kosza na

wierzchołku parku drabinowego, w koszu powinien znajdować się ratownik, wejście do kosza
powinna stanowić sprawiona drabinka kosza ratunkowego, osoby wprowadzane powinny być
ubezpieczane przez ratownika.

Ewakuacja podnośnikami hydraulicznymi podnośniki hydrauliczne posiadają kosze

ratownicze o obciąŜeniu kilkukrotnie większym niŜ kosze drabin, udźwig kosza podnośnika
dochodzi nawet do 600 kg, zabezpieczenie osób ratowanych jest takie samo jak w przypadku
koszów ratowniczych auto–drabin, jeśli ewakuujemy dzieci wraz z dorosłymi to dzieci naleŜy
umieścić na środku kosza, dorosłych wokół barierek.

W porze nocnej miejsca prowadzenia działań ratowniczych i drogi ewakuacji powinny

być  oświetlone.  Usytuowanie  oświetlenia  nie  moŜe  powodować  oślepiania  ludzi
przemieszczającymi  się  tymi  drogami.  NaleŜy  pamiętać  aby  o  ile  to  moŜliwe  nie  odłączać
prądu  elektrycznego  przed  przeprowadzeniem  ewakuacji,  poniewaŜ  zapadająca  ciemność
powoduje  dezorientacje,  powoduje  grozę  i  niekorzystnie  wpływa  na  stan  psychiczny
zagroŜonych, co nie pozostanie bez wpływu na ich zachowanie.

Czynności ratowników podczas ewakuacji ludzi.

Z osobami znajdującymi się w zagroŜeniu naleŜy nawiązać kontakt i uspokoić ją.

Osobom mogącym poruszać się samodzielnie moŜna wskazać bezpieczną drogę, przez wolną
od dymów część obiektu lub wyjście zapasowe.

W przypadku konieczności przeprowadzenia ludzi przez przestrzeń zadymioną powinni

zrobić to straŜacy–ratownicy. Ratowanym naleŜy polecić zasłonięcie dróg oddechowych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

tamponem wykonanym ze zwilŜonej chusteczki, ręcznika lub kawałka innej tkaniny. Przy
dłuŜszych drogach wyjścia lub dłuŜszym pobycie w strefie zadymionej ratowanym naleŜy
podać powietrze (tlen) z aparatów ochronnych ratowników.

Grupa ludzi musi być eskortowana przez straŜaków. Ratowaną grupę poprzedza straŜak

wyposaŜony w latarkę i linkę. Osoby ratowane podąŜają za nim (bywa, Ŝe trzeba będzie iść
w pozycji pochylonej, a nawet czołgać się) trzymając się rozwiniętej linki, której koniec
przytrzymuje straŜak zamykający kolumnę. Zamiast linki moŜna wykorzystać odcinek węŜa.

Osoby znajdujące się w stanie szoku nerwowego lub opanowane histerią naleŜy uspokoić.

WaŜna  jest  tutaj  taktowna,  ale  zdecydowana  postawa  ratowników.  Ukazać  naleŜy  szansę
uratowania  i  pobudzić  wiarę  w  skuteczność  działania.  Mobilizować  do  współpracy,  co
pozwoli  na  odwrócenie  uwagi  od  czynników  rodzących  napięcie.  W  ostateczności  zmuszeni
będziemy uŜyć przemocy. Pamiętać musimy, Ŝe osobnik niezrównowaŜony moŜe być groźny
dla  ratownika  spychając  go  np.:  z  drabiny.  Osobnika  takiego  naleŜy  odizolować  od  grupy
(nawet  ratując  w  pierwszej  kolejności)  by  nie  dopuszczać  do  przeniesienia  zachowań
histerycznych na pozostałych członkach grupy.

Gdy mamy do czynienia z grupami ludzi zwróć uwagę na rozładowanie napięcia

w pierwszej  fazie  zdarzenia,  gdy  wytwarza  się  juŜ  nastrój  paniczny.  Nakazać  zachowanie
spokoju  i  zorganizować  w  miarę  sprawne  opuszczanie  pomieszczeń,  otworzyć  naleŜy
wszystkie istniejące wyjścia. Gdyby nastąpiło stłoczenie się ludzi przy jednym z nich, naleŜy
odciągać pojedyncze osoby z tyłu tłoku i kierować do innych wyjść. Ratownik, celem wydania
poleceń  nie  moŜe  ustawiać  się  w  przejściu,  lecz  zająć  stanowisko  z  boku,  w  miejscu,
z którego moŜna będzie obserwować zachowania ludzi i sterować nimi.

W grupach zorganizowanych naleŜy nawiązać kontakt z przywódcą (nawet wyłonionym

samoistnie będą to osobnicy, którzy zachowali przytomność umysłu, zapanowali nad grupą
i są w stanie kierować postępowaniem innych), osobą cieszącą się autorytetem, by z ich strony
uzyskać dodatkowa pomoc.

Osoby niemogące poruszać się o własnych siłach (nieprzytomne, chore) naleŜy wynosić

i kierować w miejsca bezpieczne.

W przypadku korzystania ze sprzętu ratowniczego szczególną uwagę naleŜy zwracać na

warunki bezpieczeństwa pracy.

Drogi ewakuacyjne nie mogą być niczym zastawione (takŜe sprzętem poŜarniczym). Nie

zajmujemy tam takŜe stanowisk bojowych, z wyjątkiem tych, które maja je ochraniać np.:
stanowiska gaśnicze, jakiekolwiek przyjąć musimy zasadę:

Akcja gaśnicza powinna przebiegać innymi drogami niŜ ratownictwo i ewakuacja.

MoŜliwe do zastosowania techniki transportowania ludzi podczas ewakuacji lub

ratownictwa:

Sposoby ewakuowania (ratowania) ludzi przez dwie osoby:

−

przy uŜyciu noszy,

−

przenoszenie na krześle,

−

chwyt kończynowy,

−

na stołeczku,

−

chwytem huśtawkowy,

−

wyprowadzenie.

Sposoby ewakuowania (ratowania) ludzi przez jedną osobę:

−

chwyt „kołyskowy”,

−

chwyt tłumokowy,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

chwyt „na barana”,

−

chwyt biodrowy,

−

chwyt ciągniony,

−

wyprowadzanie.

Ratownictwo zwierząt

Ratowanie zwierząt nie jest łatwą sprawą. ZagroŜone zwierzęta wykazują znaczny

niepokój  i  lęk.  Nie  chcą  opuszczać  miejsc,  do  których  są  przyzwyczajone,  szukając  w  nich
schronienia. Akcje ratowniczą w miarę moŜliwości powinny podjąć osoby opiekujące się nimi
lub  ratownicy  potrafiący  się  obchodzić  ze  zwierzętami.  Do  zwierząt  naleŜy  podchodzić
spokojnie  i  ostroŜnie,  łagodnie  przemawiając  (istotny  jest  sam  głos  i  intonacja,  gdyŜ
zdenerwowanie  ratownika  udziela  się  zwierzęciu).  Ratując  konie,  krowy  czy  inne  duŜe
zwierzęta naleŜy zwrócić uwagę, aby nie podchodzić nagle do tyłu, a takŜe by nie znaleźć się
między ostrymi krawędziami (korytem), z uwagi na moŜliwość doznania obraŜeń.

Ratowanie buhajów powinna podjąć własna obsługa, gdyŜ przy zbliŜaniu się osób obcych

zajmują one postawę obronną.

Tuczniki i warchlaki chlew opuszczają zazwyczaj bez większego oporu. Maciory

natomiast  pozostają  przy  swoich  prosiętach,  co  utrudnia  ich  ratowanie.  Dlatego  naleŜy
prosięta  zabrać  w  pierwszej  kolejności  a  maciora  wówczas  wychodzi  bez  większego
problemu.

Owce i barany skupiają się w kącie, stłaczając się w kłąb. NaleŜy w pierwszej kolejności

ustalić i wyprowadzić barana „przewodnika”, a pozostałe sztuki podąŜa za nim. Mniejsze
sztuki naleŜy przenosić.

Psy uwiązane przy gospodarstwach, powinny być zabrane przez właścicieli, lub przy

uŜyciu bosaka zerwać łańcuch i odprowadzić w miejsce gdzie moŜna go uwiązać lub
zamknąć.

Drób moŜna przenosić pojedynczo lub w workach, ratowanie powinno odbywać się

szybko, gdyŜ ptactwo moŜe się podusić.

Pszczoły ratuje się wraz z ulami zatykając otwór ula i wynosząc do ciemnego

pomieszczenia, po czym ul otwieramy.

Zwierzęta dzikie powinny być pod opieką opiekunów, a gdy przyjmują postawę

agresywną, na Ŝądanie opiekunów, dla ich uspokojenia moŜna wykorzystać prąd wody.
W razie poŜaru w obiekcie, w którym zwierzęta dzikie przebywają naleŜy zadbać o ich
ochronę, zabezpieczając je przed oddziaływaniem wysokich temperatur i dymów.

Ratowanie mienia

W wielu obiektach objętych lub zagroŜonych poŜarem znajduje się mienie duŜej wartości,

bezcenna  aparatura  techniczna,  maszyny  i  urządzenia,  dzieła  sztuki,  rzeczy  o bezcennej
wartości  kulturowej.  Mienie  to  musi  być  ochronione  przed  zniszczeniem.  Stosownych
informacji  co  do  wartości  mienia  udzielić  moŜe  odpowiedni  kierownik  zakładu  pracy,
placówki  kultury, czy teŜ właściciel lub administrator. W przypadku braku takich informacji
o kolejności  ratowania  mienia  decyduje  KDR,  a  ratowanie  mienia  podejmuje  się  gdy  istniej
obawa  zniszczenia  mienia  o  znacznej  wartości,  lub  występuje  bezpośrednie  zagroŜenie
mienia, którego nie da się obronić.

Ratowanie mienia moŜe odbywać się systemem:

−

potokowym, rozstawienie łańcucha ludzi przekazującego sobie wzajemnie ratowane
mienie,

−

brygadowym, podział na grupy wynoszący przedmioty cięŜsze lub większych gabarytów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

indywidualny, kaŜdy z ratowników wynosi poszczególne przedmioty.
Miejsce składowania mienia powinien określić KDR w porozumieniu z właścicielem,

a mienie  powinno  być  zabezpieczone  i  pozostawione  pod  nadzorem  kierownictwa  zakładu
pracy,  właścicieli  prawnych  lub  funkcjonariuszy  policji.  W  przypadku  gdy  brak  jest  takich
osób  do  zabezpieczenia  wyznacza  się  ratownika  lub  więcej  ratowników.  KaŜdy  ratownik
powinien zwrócić uwagę, jakie przedmioty wynosił i komu były doręczone.

4.5.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Na czym polega róŜnica pomiędzy ewakuacją a ratownictwem?

Jakie są sposoby ewakuowania (ratowania) ludzi przez dwie osoby?

Jakimi sposobami moŜe odbywać się ratowanie mienia?

Jakich zasad naleŜy przestrzegać podczas ratowania ludzi?

Jakie moŜna zastosować techniki ratownicze?

4.5.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź procedurę ratowania osób poszkodowanych z pomieszczenia przez dwie

osoby.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

odnaleźć osoby poszkodowane,

zastosować odpowiednią technikę ratowania w zaleŜności od stanu zdrowia
poszkodowanego,

wezwać na miejsce zdarzenia odpowiednie słuŜby współdziałające,

udzielić osobie poszkodowanej pomocy przedmedycznej,

wypełnić kartę udzielonej pomocy medycznej.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

karta udzielonej pomocy medycznej,

−

materiały piśmiennicze.

Ćwiczenie 2

Przeprowadź ratowanie osób poszkodowanych z pomieszczenia przez jedną osobę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

odnaleźć osobę poszkodowaną,

zastosować odpowiednią technikę ratowania w zaleŜności od stanu zdrowia
poszkodowanego,

wezwać na miejsce zdarzenia odpowiednie słuŜby współdziałające,

udzielić osobie poszkodowanej pomocy przedmedycznej,

wypełnić kartę udzielonej pomocy medycznej.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

karta udzielonej pomocy medycznej,

−

materiały piśmiennicze.

4.5.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

przeprowadzić ratowanie poszkodowanego przez dwie osoby?

przeprowadzić ratowanie poszkodowanego przez jedną osobę?

przeprowadzić ratowanie mienia?

przeprowadzić ewakuację grupy ludzi?

zastosować odpowiednią technikę ratowniczą?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.

Techniki łączności. Znaki gestowe, dźwiękowe i świetlne.
Zasady prowadzenia korespondencji radiowej

4.6.1.

Materiał nauczania

Łączność

Łączność naleŜy rozumieć, jako zespół przedsięwzięć organizacyjno technicznych

polegających na wykorzystaniu sił i środków łączności w celu zapewnienia obiegu szybkiej
i pewnej informacji zorganizowanych w systemy powiązane ze sobą określonymi zasadami.

Łączność dzielimy na:

−

łączność przewodową,

−

łączność bezprzewodowa,

−

łączność radiową,

−

łączność środkami ruchomymi,

−

łączność sygnalizacyjna.
Łączność przewodowa organizowana jest przy pomocy środków przewodowych

i zapewnia w zaleŜności od wykorzystywanych urządzeń liniowych i stacyjnych, jedno– lub
wielokanałową informację telefoniczną.

Łączność bezprzewodowa organizowana jest przy pomocy środków bezprzewodowych

(telefony komórkowe) zapewniającą wielokanałową informacje telefoniczną.

Łączność radiowa organizowana za pomocą urządzeń radiowych, (radiostacje,

radiostacje), pracujące w określonym systemie według ustalonych zasad.

Łączność środkami ruchomymi organizowana jest za pomocą środków ruchomych

(gońcy, łącznicy) i stanowi uzupełnienie w przekazywaniu informacji, dokumentów,
rozkazów, meldunków na kaŜdym szczeblu dowodzenia. Niejednokrotnie jest podstawowym
ś

rodkiem łączności na terenie działań ratowniczo–gaśniczych.

Łączność sygnalizacyjna moŜe być realizowana przez przekazywanie krótkich komend,

rozkazów i meldunków za pomocą umownych znaków gestowych, dźwiękowych czy
ś

wietlnych lub przy uŜyciu linki ratowniczej.

Ze względu na zadania łączności dzielimy na: alarmowania, dowodzenia

i współdziałania.
Alarmowania:

−

alarmowanie stanowisk kierowania o zdarzeniach.

−

alarmowanie w koszarach obsad samochodów bojowych i innych osób funkcyjnych np.
członków sztabu.

−

przyjmowanie zgłoszeń alarmowych przez monitoring poŜarowy.

Dowodzenia:

−

przekazywanie rozkazów i poleceń od dowódców do podwładnych i meldunków od
podwładnych do przełoŜonych.

Współdziałania:

−

łączność między osobami funkcyjnymi tego samego szczebla np. DOB, d–cy zastępów,
prądownicy na sąsiednich stanowiskach gaśniczych itp. Łączność miedzy PSP, a innymi
podmiotami ratowniczymi i słuŜbami np. pogotowie ratunkowe, policja, straŜ miejska itp.
Sieć radiowa to zespół trzech lub więcej stacji radiowych pracujących według wspólnych

danych radiowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zasady prowadzenia korespondencji radiowej

UŜytkownicy urządzeń radiotelefonicznych odpowiadają za ochronę tych urządzeń przed

dostępem  osób  nieuprawnionych.  Za  nawiązanie  łączności  uwaŜa  się  nadanie  wywołania
i zgłoszenie się na to wywołanie właściwego korespondenta. Podczas nawiązywania łączności
oraz  prowadzenia  korespondencji  obowiązuje  zasada:  „minimum  czasu  nadawania  –
maksimum  treści”  nawiązywanie  łączności  naleŜy  prowadzić  tylko  na  przydzielonych
kanałach radiowych.

Zasadniczym rodzajem pracy w sieciach i kierunkach radiotelefonicznych jest praca na

„odbiór” – przejście do pracy na nadawanie ma miejsce w następujących przypadkach:

−

w celu zgłoszenia się na wywołanie korespondenta dla odebrania określonej informacji.

−

dla wywołania określonego korespondenta i nadania informacji.

W czasie prowadzenia korespondencji obowiązuje stosowanie formy zwracania się na

„Ty”. Wiadomości stanowiące tajemnice państwową lub słuŜbową moŜna przekazywać prze
ś

rodki łączności radiotelefonicznej w zaleŜności od stopnia tajności, jako: zaszyfrowane,

zakodowane lub utajnione. W kaŜdym przypadku nawet podczas przekazywania wiadomości
o charakterze jawnym zabrania się nadawania tekstem jawnym stopni słuŜbowych, nazwisk
osób funkcyjnych oraz nazw czynności o charakterze specjalnym.

Kryptonim radiowy jest to umowny znak rozpoznawczy maskujący przynaleŜność

słuŜbową korespondenta i stanowi jego indywidualny lub grupowy adres radiotelefoniczny.

Kryptonim składa się z: Indeksów literowych (X, Y).

Grupy cyfrowej (Z1, Z2, Z3, Z4, Z5).

Kryptonim okólnikowy OMEGA
Sygnał KSWA GRANIT
Sygnał alarmowy RATUNEK
Nakaz alarmowego opuszczenia strefy zagroŜenia GEJZER
Kierujący Działaniem Ratowniczym KARAT
Punkt przyjęcia sił i środków REDUTA
Stanowisko wodne NIAGARA
Dowódca zastępu lub sekcji DARIA Z2, Z3, Z4, Z5
Stanowisko ratownicze zastępu lub sekcji STOPER Z2, Z3. Z4, Z5, (R1, R2)

Zasady nawiązywania korespondencji

Wywołanie korespondenta głosem w sieci radiowej polega na nadaniu:

−

podaniu kryptonimu stacji korespondenta – jeden raz.

−

zwrotu „Tu” – jeden raz .

−

kryptonimu stacji własnej – jeden raz.

−

zwrotu „odbiór” – jeden raz.

Przykład: KF 250–10 TU KF 250–21, ODBIÓR.

W przypadku nie zgłoszenia się korespondenta naleŜy powtórzyć wywołanie, jednak nie

więcej niŜ dwukrotnie. Ponowne wywołanie Ŝądanego korespondenta naleŜy rozpocząć po
upływie kilku minut. W razie ponownego nie zgłoszenia się korespondenta stacja wywołująca
powinna podjąć próbę nawiązania łączności za pośrednictwem innej stacji tej sieci.

Przykład: KF 250–21 tu KF 250–23 wywołaj dla mnie KF 250–10

Zgłoszenie na wywołanie w sieci radiowej polega na nadaniu:

−

zwrotu „Tu” – jeden raz.

−

kryptonim stacji „własnej” – jeden raz.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

zwrotu „odbiór” – jeden raz.
Przykład: Tu KF 250–21 ODBIÓR.

W przypadku wywołania stacji przez kilku korespondentów odpowiedzi na wywołanie

głosem polega na nadaniu:

−

zwrotu „Tu” – jeden raz.

−

kryptonimu stacji własnej – jeden raz.

−

zwrotu „zgłaszam się dla”.

−

kryptonimu jednej z wywołujących stacji.

−

zwrotu „odbiór”.
Przykład: Tu KF 250–10 zgłaszam się dla KF 250–13 ODBIÓR.

Wymiana korespondencji radiowej dokonuje się po uprzednim nawiązaniu łączności

z Ŝądanym korespondentem. W celu przekazania korespondencji naleŜy nadać:

−

kryptonim stacji korespondenta – jeden raz.

−

zwrotu „Tu” – jeden raz .

−

kryptonimu stacji własnej – jeden raz.

−

zwrotu „odbiór” – jeden raz.

Przykład: KF 250–10 TU KF 250–22, ODBIÓR.

W celu pokwitowania przyjęcia korespondencji naleŜy nadać:

−

zwrotu„Tu” – jeden raz .

−

kryptonimu stacji własnej – jeden raz.

−

zwrot zrozumiałem lub powtórzenie treści polecenia – jeden raz

−

zwrotu „odbiór” – jeden raz.

Przykład: KF 250–10 zrozumiałem, ODBIÓR.

KF 250–10 przystępuję do wykonania zadania, ODBIÓR.

W przypadku niezrozumienia treści przekazywanej informacji naleŜy uŜyć zwrotu: nie

zrozumiałem lub powtórz.
Przykład: KF 250–10 nie zrozumiałem, ODBIÓR.

KF 250–10 powtórz, ODBIÓR.

Kierujący Działaniami Ratowniczymi po przybyciu na miejsce zdarzenia podaje wstępny

meldunek sytuacyjny, a po rozpoznaniu właściwym meldunek o sytuacji na miejscu zdarzenia
powinien być przekazywany do PSK/MSK (PA) co 5 – 10 minut.

Zwrot „KONIEC” lub „BEZ ODBIORU” stosuje się w przypadku całkowitego

zakończenia łączności.

Przykład: KF 250–10 tu KF 250–21 wszystkie zadania wykonane, jestem w straŜnicy, czy

mogę wyłączyć stację ODBIÓR.

Tu KF 250–10 zrozumiałem, BEZ ODBIORU.

Przekazywanie wiadomości okólnikiem.
Przed przystąpieniem do nadawania naleŜy przekazać uprzedzenie o mającym nastąpieniu

nadania okólnika przez nadanie:

−

kryptonimu okólnikowego – jeden raz,

−

zwrotu„Tu” – jeden raz .

−

kryptonimu stacji własnej – jeden raz.

−

treść informacji „przygotować się do odbioru – jeden raz.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przykład: Omega, Tu KF 201 – 00, Przygotować się do odbioru”.

Po upływie około 1 minuty stacja przystępuje do nadania wiadomości okólnikowej.

Łączność sygnalizacyjna

Do stosunkowo prostej i łatwej w realizacji łączności zaliczamy łączność sygnalizacyjną.

rodki sygnalizacyjne są to urządzenia słuŜące do przekazywania informacji, alarmowania,

które odbiera człowiek w postaci wraŜeń słuchowych, wzrokowych czy dotykowych
i moŜemy je podzielić na:

−

rodki akustyczne, mowa, gongi, gwizdki, syreny alarmowe itp.,

−

rodki optyczne, gesty, chorągiewki, latarki i inne urządzenia sygnalizacji świetlnej,

−

rodki czuciowe, linki ubezpieczające.

Przy uŜyciu linki, moŜna przekazać umówione sygnały, polegające na odpowiedniej

liczbie energicznych szarpnięć i tak:

−

jedno szarpnięcie, moŜe oznaczać „idę dalej”, lub „wszystko w porządku,

−

dwa szarpnięcia, „znalazłem” (poszkodowanego, źródło ognia) lub „woda naprzód”,

−

trzy szarpnięcia, „woda stój” lub zapytanie o samopoczucie,

−

cztery szarpnięcia, „woda stój”, „wycofuję się”.

−

szereg bezładnych szarpnięć moŜe oznaczać niebezpieczeństwo i konieczność wycofania
się, lub nadane z drugiej strony konieczność udzielenia natychmiastowe pomocy, brak
jakichkolwiek sygnału lub odpowiedzi nakazuje natychmiastowe działanie w celu
sprawdzenia przyczyny.

Tabela 4. Znaki gestowe, dźwiękowe nadawane gwizdkiem i świetlne nadawane latarką [1]

Znaczenie sygnału

Znaki gestowe

Znaki dźwiękowe

nadawane gwizdkiem

Znaki świetlne

nadawane latarką

Baczność! Uwaga!

prawa ręka podniesiona

Jeden długi sygnał

Długie białe światło

Wykonać!

Spraw!
Marsz!

Odjazd!

Podniesiona w górę prawą rękę

opuścić szybko w dół przed sobą

Wykonać znak gestowy

zielonym światłem

Zwiń!

ZłóŜ!

Prawą rękę zgiętą w łokciu na

Wykonać znak gestowy

zielonym światłem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

wysokości piersi (dłoń

w poziomie) wykonać ruch łukiem

w bok na prawo

Niebezpieczeństwo

Roty wróć!

Wycofać się!

Na pomoc!

Dłońmi obu podniesionych w górę

rąk wykonać szybkie nieregularne

ruchy poprzeczne

Szereg krótkich

błysków białym lub

czerwonym światłem

Rota I

I woda

Prawa ręka odchylona w bok, w

dół

Jeden długi

i krótki

Długie i krótkie światło

Rota II

II woda

Prawa ręka odchylona w bok, do

poziomu

Jeden długi i dwa

krótkie

Jedno długie i dwa

krótkie białe światła

Rota III

III woda

Prawa ręka odchylona w bok,

w górę

Jeden długi i trzy

krótkie

Jeden długi i trzy

krótkie białe światła

Wszystkie roty!

Wszystek sprzęt!

Zataczanie koła prawą ręką

podniesioną do góry

Wykonać znak gestowy

zielonym światłem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Woda naprzód!

Podniesioną w górę prawą ręką

szybko opuścić przed siebie do

poziomu. Znak powtórzyć 2–3

razy

Długi, krótki, długi

Długie, krótkie, długie

białe światło lub

wykonać znak gestowy

zielonym światłem

Woda stój!

lub Stój

Podniesioną w górę prawą rękę

opuścić szybko w dół przed sobą

Krótki, długi, krótki

Krótkie, długie, krótkie

wiatło lub znak

gestowy czerwonym

wiatłem

Prędzej!

Zwiększ obroty!

Zwiększ ciśnienie!

Prawą rękę zgiętą w łokciu i

podniesioną w górę wykonać

parokrotnie ruch pionowy

Wykonać znak gestowy

białym światłem

Wolniej!

Zmniejsz obroty!

Zmniejsz ciśnienie!

Zgiętą w łokciu i podniesioną w

górę, prawą ręką wykonać

parokrotnie ruch poprzeczny

(przeczący)

Wykonać znak gestowy

białym światłem

Uwaga:

Sygnał „Uwaga” podają wszyscy, jeśli mają nadawać sygnał lub są gotowi do jego
odebrania.

Znak długi (kreska) powinien trwać trzykrotnie dłuŜej od znaku krótkiego (kropka).

Sygnał „Rota I, II, III” lub „Woda” łączy się z innymi, np. „Rota” I”, „Woda stój”.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Co to jest łączność współdziałania?

Jakie znasz zasady nawiązywania korespondencji radiowej?

Jakie są zasady prowadzenia korespondencji radiowej?

Co to jest łączność sygnalizacyjna i jak ją moŜemy podzielić?

Co to jest sieć ratowniczo–gaśnicza?

4.6.3.

Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź korespondencję radiową z PA.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

nawiązać łączność z PA,

podać informację do PA (np. podanie sytuacji z miejsca zdarzenia, lokalizacja poŜaru,
itp.),

zakończyć korespondencję radiową.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

radiostacje.

Ćwiczenie 2

Przy uŜyciu znaków gestowych i świetlnych przekaŜ umówione sygnały.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

przeczytać materiał nauczania z poradnika dla ucznia oraz poszerzyć wiadomości
z literatury uzupełniającej,

zapoznać się z zasadami bhp obowiązującymi podczas ćwiczeń,

przy uŜyciu znaków gestowych i świetlnych przekazać umówione sygnały (np. Uwaga,
pierwsza rota woda naprzód, zwiększ ciśnienie, itp.).

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

literatura,

−

latarki (światło z trzema kolorami, biały, czerwony, zielony).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.6.4.

Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

nawiązać korespondencję z PA?

prowadzić korespondencję radiową?

stosować zasady korespondencji radiowej?

przy uŜyciu znaków gestowych przekazać umówione sygnały?

przy uŜyciu znaków świetlnych i dźwiękowych przekazać umówione
sygnały?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.

Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.

Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi.

Test zawiera 20 zadań. Wszystkie zadania są wielokrotnego wyboru i tylko jedna
odpowiedź jest prawidłowa.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej Karcie odpowiedzi: w zadaniach wielokrotnego
wyboru zaznacz prawidłową odpowiedź X (w przypadku pomyłki naleŜy błędną
odpowiedź zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić odpowiedź prawidłową).

Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz miał satysfakcję z wykonanego zadania.

Kiedy udzielenie odpowiedzi będzie Ci sprawiało trudność, wtedy odłóŜ jego rozwiązanie
na później i wróć do niego, gdy zostanie Ci wolny czas.

Na rozwiązanie testu masz 40 min.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Budynek o wysokości 15 metrów nad poziomem terenu, to budynek
a)

niski.

redniowysoki.

wysoki.

wysokościowy.

Podczas detonacji front płomienia przemieszcza się z szybkością od
a)

0–1000 m/s.

1000–2000 m/s.

2000–3000 m/s.

3000–4000 m/s.

Okres osiągania szczytowej mocy poŜaru w lesie występuje w godzinach
a)

od 7–8 rano, a 12–13 w południe.

od 13 do 17–18.

od 17–18 do 22.

od 22, a 6–7 rano.

Zorganizowane działanie zmierzające do wyprowadzenia ludzi, zwierząt z pomieszczeń
zagroŜonych to
a)

ratownictwo.

autoewakuacja.

ewakuacja.

opuszczanie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

PoŜar średni to poŜar w wyniku, którego uległo spaleniu
a)

dwadzieścia hektarów lasu.

dwanaście hektarów lasu.

jedenaście hektarów lasu.

osiem hektarów lasu.

W strefie zadymienia znajduje leŜącego człowieka niedającego znaków Ŝycia, przystępuje
do
a)

sprawdzenia funkcji Ŝyciowych (oddech, tętno).

reanimacji.

wyniesienia poszkodowanego poza strefę zagroŜenia.

udroŜnienia dróg oddechowych.

Przerwanie pracy i wyjście ze strefy zadymionej poza rozkazem właściwego dowódcy
moŜe nastąpić w przypadku
a)

zadziałania sygnalizatora bezruchu.

zadziałania sygnalizatora akustycznego aparatu oddechowego.

konieczności zameldowania dowódcy o lokalizacji poŜaru.

przerwania łączności z dowódcą.

Lokalizacja poŜaru to
a)

podanie współrzędnych geograficznych poŜaru.

wykrycie poŜaru za pomocą kamery termowizyjnej.

dotarcie do źródła poŜaru i podjęcie działań gaśniczych.

ograniczenie rozprzestrzeniania poŜaru i zmniejszenie intensywności palenia.

Parokrotne ruchy poprzeczne zgiętą w łokciu prawą ręką oznaczają
a)

wycofać się.

woda stój.

zmniejsz ciśnienie.

woda naprzód.

10.

Zastęp GCBA 5/24 przy obsadzie 6 osobowej, moŜe maksymalnie podać
a)

1 prąd gaśniczych wody w natarciu.

2 prądy gaśnicze wody w natarciu.

3 prądy gaśnicze wody w natarciu.

4 prądy gaśnicze wody w natarciu.

11.

Po zakończonych działaniach gaśniczych stwierdziłeś, Ŝe poŜarem objęte było 70m²
powierzchni, oraz 355m³ jego kubatury. Podczas sporządzania informacji ze zdarzenia,
zdarzenie to zaznaczysz, jako poŜar
a)

mały.

redni.

duŜy.

bardzo duŜy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

12.

Według skali Beauforta wiatr o sile 5,3 – 7,4 m/s to wiatr
a)

umiarkowany.

łagodny.

ywszy.

silny.

13.

KDR w trakcie długotrwałych działań ratowniczych przekazuje do PSK dane pozwalające
na częściowe wypełnienie informacji ze zdarzenia nie później niŜ
a)

w pierwszej godzinie działań.

w drugiej godzinie działań.

w trzeciej godzinie działań.

w czwartej godzinie działań.

14.

Wykonany otwór w dachu powinien posiadać wymiary minimum
a)

0,5 x 0,5 m.

1 x 1 m.

1,5 x 1,5 m.

2 x 2 m.

15.

W oznaczeniu klasyfikacyjnym GBA 2,5/16 „16” oznacza
a)

pojemność zbiornika wodnego – 1,6 m3.

ciśnienie nominalne autopompy – 16 MPa.

wydajność nominalną autopompy – 16 hl / min.

pojemność zbiornika na środek pianotwórczy – 16 hl.

16.

Teren poŜaru to
a)

teren na którym znajdują się obiekty, budynki, materiały itp. objęte poŜarem
i bezpośrednio zagroŜone.

teren na którym znajdują się obiekty, budynki, materiały itp. objęte poŜarem oraz
stanowiska wodne.

ciśle wyznaczony przez kierującego działaniami teren, odpowiednio zabezpieczony

przed dostępem osób postronnych.

ciśle określona część terenu akcji, na której działają wydzielone siły i środki pod

wspólnym dowództwem.

17.

Suche piony słuŜą do
a)

odprowadzania gazów poŜarowych na zewnątrz budynku.

ewakuacji ludzi z wyŜszych kondygnacji budynku.

podawania wody na wyŜsze kondygnacje bez rozwijania linii węŜowych.

prowadzenia linii węŜowych na wyŜsze kondygnacje.

18.

Znak dźwiękowy nadawany gwizdkiem, długi–krótki–długi oznacza
a)

woda naprzód.

woda stój.

zmniejsz ciśnienie.

zwiększ ciśnienie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

19.

Działania gaśnicze przy poŜarach piwnic powinniśmy prowadzić
a)

od strony wejścia do piwnicy i przez otwory zewnętrzne.

od strony wejścia do piwnicy, gasząc prądami zwartymi wody.

od strony wejścia do piwnicy zabezpieczając prądami wody otwory zewnętrzne.

zawsze podajemy prądy piany gasząc przez wypełnienie piwnicy.

20.

Podczas gaszenia cieczy palnej w zbiorniku pianę podajemy na
a)

cianki zbiornika.

lustro cieczy.

jednocześnie na lustro cieczy i ścianki zbiornika.

w strefę spalania.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko:..........................................................................................

Prowadzenie działań gaśniczych w rocie

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

LITERATURA

P. Bielicki – Taktyka działań gaśniczych, Warszawa 2004

P. Bielicki – Podstawy taktyki gaszenia poŜarów, Kraków 1996

P. Bielicki – Ratownictwo i ewakuacja podczas poŜaru, Częstochowa 2001

A. Kamiński, Z. Olejnik, D. Słodki, A. Majka, A. Obolewicz – Technologia działań
ratowniczo–gaśniczych, Warszawa 1995

A. Kamiński – Taktyka działań ratowniczych zasady postępowania, Częstochowa 1998

K. Wiler – Ochrona lasów przed poŜarem, Poznań 2000

Dziennik Ustaw Nr 111 poz. 1311 – Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji z dnia 29 grudnia 1999r w sprawie szczegółowych zasad organizacji
krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego