Technik_pozarnictwa_315[02].01.04

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Materiał nauczania

4.1. Proces palenia, definicja pożaru, fazy rozwoju pożaru

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2. Akcja ratownicza, działania połączone, rodzaje szyków stanowisk

gaśniczych

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3. Zasady prowadzenia linii wężowych, zasady operowania prądami

i podawania środków gaśniczych, rodzaje specjalistycznych
grup gaśniczych

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

5. Sprawdzian osiągnięć

6. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Poradnik, będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o ,,Prowadzenie podstawowych

działań gaśniczych”. Wiedzę tą będziesz wykorzystywał w szkole przy realizacji wszystkich
modułów związanych z zawodem technik pożarnictwa.

W poradniku zamieszczono:

−

wymagania wstępne, wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane, abyś
bez problemów mógł korzystać z poradnika,

−

cele kształcenia, wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

−

materiał nauczania, „pigułkę” wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania
treści jednostki modułowej,

−

zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy już opanowałeś wiedzę z tej jednostki
modułowej,

−

ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować
umiejętności praktyczne,

−

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań i pytań. Pozytywny wynik sprawdzianu
potwierdzi, że dobrze pracowałeś podczas zajęć i że posiadasz wiedzę i umiejętności
z zakresu tej jednostki modułowej,

−

literaturę.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś, umieć:

−

stosować terminologię techniczną i posługiwać się podstawowymi pojęciami z zakresu:
fizyki, chemii,

−

obsługiwać komputer na poziomie podstawowym,

−

charakteryzować sprzęt pożarniczy,

−

charakteryzować przeznaczenie grup sprzętu,

−

charakteryzować środki gaśnicze,

−

wyjaśniać mechanizm działania gaśniczego środków gaśniczych,

−

przedstawiać sposób podawania środków gaśniczych,

−

określać jednostki sprzętu do podawania wody i pian gaśniczych,

−

opisywać budowę jednostek sprzętowych armatury wodnej i pianowej,

−

stosować sprzęt pianowy,

−

stosować podręczny sprzęt gaśniczy,

−

charakteryzować podstawowe wielkości teorii ssania pomp pożarniczych,

−

charakteryzować sprzęt ochrony indywidualnej i odzież ochronną,

−

stosować odzież ochrony termicznej,

−

stosować zasady bezpiecznej pracy w odzieży ochronnej,

−

wyjaśniać proces oddychania i skutki niedotlenienia organizmu,

−

klasyfikować sprzęt ochronny dróg oddechowych,

−

charakteryzować systemy łączności radiowej współpracujące ze sprzętem ochrony dróg
oddechowych,

−

sprawdzać aparat powietrzny nadciśnieniowy przed przystąpieniem do pracy,

−

dopasowywać i założyć maskę aparatu powietrznego,

−

wymieniać butlę powietrzną w aparacie,

−

stosować zasady bezpiecznej pracy w sprzęcie ochrony dróg oddechowych,

−

stosować sprzęt ochrony dróg oddechowych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

3. CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś, umieć:

– wyjaśnić proces palenia,
– scharakteryzować mechanizm palenia różnych substancji chemicznych oraz zjawiska

towarzyszące temu procesowi,

–  zdefiniować pojęcie pożaru i określić warunki jego powstania,
–  dokonać podziału pożarów,
–  scharakteryzować strefy pożaru,
–  scharakteryzować integralny i strefowy model pożaru,
–  określić fazy rozwoju pożaru,
–  scharakteryzować zjawisko rozgorzenia,
–  scharakteryzować warunki wystąpienia zjawiska wykipienia i wyrzutu,
–  zdefiniować parametry rozprzestrzeniania się pożaru: liniową szybkość rozprzestrzeniania

się pożaru, obwód pożaru, front pożaru, objętość pożaru,

–  wyjaśnić pojęcia: działanie gaśnicze, akcja ratownicza, teren pożaru, teren akcji gaśniczej,
–  scharakteryzować rodzaje natarcia i obrony,
–  scharakteryzować działania połączone,
–  określić rodzaje szyków stanowisk bojowych,
–  scharakteryzować rodzaje stanowisk gaśniczych,
–  wyjaśnić pojęcia: rota, zastęp, sekcja, pluton, kompania, batalion, brygada,
–  scharakteryzować rodzaje specjalistycznych grup ratowniczych,
–  scharakteryzować  etapy  akcji  gaśniczej:  alarmowanie,  dojazd  i zabezpieczenie  miejsca

zdarzenia, rozpoznanie, działania gaśnicze, zakończenie działań,

–  określić rodzaje rozpoznania,
–  wyjaśnić zasady przeprowadzania rozpoznania,
–  przeprowadzić rozpoznanie możliwości wykorzystania  wody do celów gaśniczych,
–  określić oznakowanie i funkcje członków zastępu,
–  przedstawić rozmieszczenie sprzętu w samochodach ratowniczo-gaśniczych,
–  scharakteryzować dane taktyczne zastępów,
–  wykonać zadania funkcyjnych w rocie,
–  zorganizować stanowiska wodne, rozdzielacza i gaśnicze,
–  przeprowadzić linie wężowe w różnych warunkach,
–  dobrać sposoby podawania prądów gaśniczych,
–  zastosować zasady bezpieczeństwa obowiązujące podczas otwierania drzwi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Proces palenia, definicja pożaru

4.1.1. Materiał nauczania

Proces palenia

Prawie wszystkie otaczające nas materiały i substancje ulegają procesowi utleniania.

W specyficznych warunkach proces utleniania niektórych z tych materiałów może ulec
przyśpieszeniu. Zwiększa się wtedy ilość wytwarzanej energii, która musi być odprowadzona
do otoczenia w postaci ciepła i światła. Proces taki nazywamy spalaniem, a materiał mu
ulegający - materiałem palnym.

Wyróżnia się dwa rodzaje spalania:

−

płomieniowe,

−

bezpłomieniowe.

Spalanie  płomieniowe  (homogeniczne)  ma  miejsce  podczas  spalania  substancji,  które
podczas ogrzewania przechodzą w stan lotny. Tak spala się większość materiałów palnych.
Spalanie  bezpłomieniowe  (heterogenicznym)  spotykamy  się  z  nim  w  przypadku  takich
substancji,  które  w  czasie  palenia  nie  przechodzą  w  stan  lotny.  Tak  spalają  się  (potocznie
„żarzą się"): węgiel drzewny, koks, torf.
Czynnikami  warunkującymi  wystąpienie  spalania  płomieniowego,  jako  reakcji  ciągłej  są:
paliwo  w  odpowiedniej  ilości,  źródło  ciepła  o  odpowiedniej  energii  i  temperaturze,
odpowiednie  stężenie  substancji  lotnej  w  stosunku  do  tlenu  oraz  dostępie  tlenu  do  strefy
spalania, czyli cienkiej zewnętrznej warstwy płomienia.

Spalanie ciał stałych poprzedzone musi być nagrzaniem do temperatury

charakterystycznej  dla  każdego  materiału,  w  której  ilość  wydzielanych  z  ich  masy  palnych
produktów  gazowych  stworzy  w  powietrzu  stężenie  umożliwiające  zapalenie  od  bodźca
energetycznego  (np.  płomienia).  Temperaturę  taką  nazywa  się  temperaturą  zapalenia
(papier  230°C,  drewno  300-  400°C).  Spalanie  ciała  stałego  następuje  na  jego  powierzchni,
a następnie obejmuje dalsze warstwy w głąb materiału.
Spalanie  cieczy  zachodzi  przy  intensywności  parowania  zapewniającej  właściwe  dla  danej
substancji  stężenie  par  w  powietrzu  nad  jej  powierzchnią.  Temperaturę,  w  której
intensywność  parowania  osiąga  graniczną  wartość,  umożliwiającą  zapalenie  się  cieczy  od
bodźca  energetycznego  w  postaci  iskry,  nazywa  się  temperaturą  zapłonu  (alkohol  +11°C,
benzyna  samochodowa  –45°C,  olej  napędowy  +36°C).  Spalanie  cieczy  przebiega
bezpośrednio nad jej powierzchnią.
Spalanie  gazów  zachodzi  w  obecności  tlenu  zawartego  w  powietrzu.  Do  zapalenia  gazu
potrzebna  jest  odpowiednia  ilość  gazu  w  stosunku  do  powietrza  (tlenu)  i  energia  cieplna
wywołująca  proces  spalania.  Do  zainicjowania  spalania  gazu  wystarcza  niewielka  energia.
Energetyczne  czynniki  inicjujące  proces  spalania  to  iskry  powstające  podczas  zderzenia
przedmiotów,  wyładowań  elektrostatycznych,  zwarć  elektrycznych,  cząstka  żarzącego  się
materiału, płomień z palących się substancji (w codziennym użytku jest inicjowanie spalania
zapałką), łuki elektryczne i wyładowania atmosferyczne.

Czynnikiem inicjującym zapalenie może być sama temperatura od nagrzanych

powierzchni  lub  powstająca  podczas  tarcia  przedmiotów.  Wysoka  temperatura  może  się
wytworzyć  podczas  procesów  chemicznych  oraz  na  skutek  procesów  gnilnych  materiałów
organicznych.  Temperaturę  po  osiągnięciu  której  substancja  palna  zapala  się  bez  udziału
czynnika  energetycznego  nazywa  się  temperaturą  samozapalenia.  Dla  ciał  stałych  jest  ona
równa  temperaturze  zapalenia.  Zainicjowanie  spalania  nie  wymaga  nagrzania  całej  masy

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

materiału palnego powyżej temperatury zapalenia lub zapłonu. Wystarczające jest miejscowe
(punktowe)  nagrzanie.  Rozszerzanie  się  strefy  spalania  następuje  na  skutek  oddziaływania
cieplnego strefy spalania.  W przypadku ciał  starych strefa spalania powiększa się obejmując
stopniowo sąsiadujące z nią materiały palne. Palenie się cieczy w stosunkowo krótkim czasie
rozprzestrzenia  się  na  całą  powierzchnię  cieczy  mającą  kontakt  z  powietrzem.  Gazy  spalają
się  w  całej  przestrzeni,  w  której  tworzą  mieszaninę z tlenem.  W  warunkach  pożaru  ciągłość
i szybkość spalania uzależniona jest przede wszystkim od szybkości dopływu ( dyfuzji) tlenu
do  strefy  spalania,  jest  to  spalanie  dyfuzyjne.  Wyróżniamy  również  spalanie  kinetyczne,
czyli  takie,  w  którym  substancja  palna  jest  wstępnie  zmieszana  z  utleniaczem.  Tak  mogą
spalać się mieszaniny gazów palnych, par cieczy palnych i pyłów ciał stałych z powietrzem.

W określonych warunkach i objętościach proces ten może przebiegać gwałtownie

i powodować  wzrost  ciśnienia,  mamy  wtedy  do  czynienia  z  wybuchem.  Mieszaniny
wybuchowe  tworzą  się  w  charakterystycznych dla każdej  substancji  proporcjach w  stosunku
do  powietrza  (tlenu),  nazywanych  dolną  i  górną  granicą  wybuchowości,  podawaną
w procentach  objętości  lub  w  gramach  na  m

. Powstająca po wybuchu fala uderzeniowa,

rozchodzi  się  bardzo  prędko  i  na  czole  ma  ciśnienie  wyższe  od  atmosferycznego.  Rozrywa
ściany aparatów  i zbiorników, burzy przegrody.  Fala uderzeniowa,  może  już przy ciśnieniu
5 kPa  może  całkowicie  zburzyć  ściany  nośne  budynków  murowanych.  Tlen  w  powietrzu
stanowi  ok.  21%  jego  objętości.  Spalanie  większości  materiałów  palnych  ustaje,  jeżeli
zawartość  tlenu  w  strefie  spalania  obniży  się  poniżej  14-16%.  Jednak  niektóre  materiały
zawierające  w  swym  składzie  tlen  w  ilościach  wystarczających  do  podtrzymania  spalania,
palą się bez dopływu tlenu z powietrza.

Inicjowanie procesu spalania:

−

Zapalenie.

−

Zapłon.

−

Samozapalenie.

Zapalenie  polega  na  równomiernym  ogrzaniu  materiału  palnego  do  takiej  temperatury,
w której  zapali  się  on  samorzutnie  w  całej  masie  bez  udziału  tzw.  punktowego  bodźca
energetycznego.
Zapłon  to  zapalenie  cieczy  palnej  punktowym  bodźcem  energetycznym  (dzieje  się  to
w ograniczonej przestrzeni a czoło płomienia przemieszcza się następnie już samoczynnie na
całą pozostałość mieszaniny) – dotyczy tylko cieczy palnych.
Samozapalenie – to proces zachodzącym w wyniku procesów biologicznych  lub  fizycznych
i chemicznych  (egzotermicznych)  materiałów,  przy  czym  samonagrzewanie  się  materiałów
a następnie ich zapalenie następuje bez zewnętrznego bodźca termicznego (np. samozapalenie
zestogowanych płodów rolnych, samozapalenie w wyniku egzotermicznej reakcji chemicznej
itp.).
Temperatura  zapalenia  jest  to  najniższa  temperatura  materiału,  który  ogrzewany
strumieniem ciepła dostarczonym z zewnątrz w wyniku rozkładu termicznego wydziela palną
fazę  lotną  o  stężeniu  umożliwiającym  jego  zapalenie  się,  tzn.  samorzutne  pojawienie  się
płomienia.
Temperatura  zapłonu  jest  to  najniższa  temperatura  cieczy  ogrzewanej  w  ściśle  określony
sposób, której pary tworzą z powietrzem mieszaninę zapalającą się przy zbliżeniu płomienia.
Temperatura zapłonu charakteryzuje tylko ciecze palne.
Pożar  to  niekontrolowane  rozprzestrzenianie  się  ognia,  które  stwarza  zagrożenie  dla  ludzi
i obiektów  objętych  pożarem.  Warunkiem  zapoczątkowania  i  przebiegu  procesu  jakim  jest
pożar (podobnie jak w procesie spalania) jest istnienie czworokąta spalania:

−

materiał palny,

−

utleniacz,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

ciepło,

−

skomplikowane reakcje łańcuchowe.
Pożary należą do grupy najważniejszych zagrożeń zarówno czasu wojny, jak i pokoju

(pożary naturalne i wywołane działalnością człowieka).
Przyczyny pożarów

−

czasu pokoju:

−

wadliwa instalacja elektryczna, przebicie izolacji elektrycznej, zwarcie,

−

podpalenia,

−

nieumyślne zaprószenia ognia przez człowieka,

−

pioruny,

−

wypadki komunikacyjne,

−

wypalanie traw,

−

samozapalenia  –  dotyczy  substancji,  które  zostały  silnie  skoncentrowane  w  jednym
miejscu, jak na przykład: wilgotne siano, wata, torf, węgiel, farby. W ich wnętrzu, ze
względu  na  brak  cyrkulacji  powietrza,  wytwarza  się  temperatura  powyżej  200°C
(zazwyczaj  powyżej  250°C),  co  prowadzi  do  tlenia,  a  dalej  powstania  płomieni.
Niektóre rośliny (Pirofity) i całe formacje roślinne są przystosowane do okresowych
pożarów,  a  ich  budowa  i  wydzielane  przez  nie  substancje  (np.  olejki  eteryczne)
sprzyjają samozapłonowi.

−

czasu wojny:

−

użycie bojowych środków zapalających (np. granatów, napalmu, termitu),

−

promieniowanie cieplne po wybuchu na przykład bomby atomowej.

Strefy pożarowe

Strefę pożarową stanowi budynek lub jego część oddzielona od innych budynków lub

innych  części  budynku  elementami  oddzielenia  pożarowego  (ściany,  stropy  i  drzwi
o określonych  klasach  nośności,  szczelności  i  izolacyjności  ogniowej)  bądź  pasami  wolnego
terenu  o  szerokości  nie  mniejszej  niż  określone  przepisami  budowlanymi  dopuszczalne
odległości od innych budynków.
Drzwi pożarowe

Drzwiami pożarowymi nazywamy specjalne, automatycznie zamykane lub zasuwane po

wywołaniu

alarmu

pożarowego

drzwi,

których

zadaniem

jest

powstrzymanie

rozprzestrzeniania  się  ognia  przez  założony  dla  ich konstrukcji,  określony  w  minutach  czas.
Podstawową  cechą,  jaką  powinny  się  charakteryzować  drzwi  pożarowe, jest  zachowanie  ich
pełnej  sprawności  technicznej,  a  więc  szczelności  oraz  możliwości  wielokrotnego  ręcznego
otwierania i automatycznego zamykania mimo nawet znacznego wzrostu temperatury. Drzwi
pożarowe mogą być wykonane w postaci pełnych stalowych lub drewnianych skrzydeł, mogą
też  mieć  całkowicie  szklaną,  „lekką”  z  wyglądu  konstrukcję.  Wszystkie  drzwi
przeciwpożarowe muszą posiadać stosowny atest.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Rodzaje pożarów

Tabela 1. W Polsce stosuje się następującą klasyfikacje pożarów [opracowanie własne]

Grupa

Charakterystyka

Opis

Pożar ciał stałych

Stałe  materiały  palne  [np.  drewno,  papier,
węgiel,  tkaniny,  słoma]  mogą  pod  wpływem
ciepła ulegać rozkładowi i wydzielać przy tym
gazy palne  i pary. Ich obecność powoduje, że
materiały  te  palą  się  płomieniem.  Jeśli
materiału nie mają tych właściwości to spalają
się  przez  żarzenie.  Na  szybkość  palenia  się
ciał stałych wpływają:

−

stopień ich rozdrobnienia [stykanie się
większej powierzchni z tlenem],

−

wydzielanie się gazów i par,

−

większe

chemiczne

pokrewieństwo

z tlenem.

Rozdrobnione materiały palne mogą być
szybko przemieszczane wskutek działania
prądów

pożarowych

powietrza

powodujących  rozprzestrzenianie  się  pożaru.
Natomiast  pył  materiałów  stałych  unoszący
się  w  powietrzu  ma  szybkość  palenia  się
mieszaniny  gazowej  i  może  spowodować
wybuch.

Pożar cieczy palnych i substancji
topiących się w wysokiej
temperaturze

Ciecze  palne  i  substancje  topiące  się  pod
wpływem wysokiej temperatury [np. benzyna,
nafta  i  jej  pochodne,  alkohol,  aceton,  eter,
oleje,  lakiery,  tłuszcze,  parafina,  stearyna,
pak, naftalen, smoła] ulegają zapaleniu, gdy –
pod  wpływem  ogrzania  ich  do  temperatury
palenia – utworzy się nad zewnętrzną warstwą
mieszanina  par  z  powietrzem.  Dalszy  proces
palenia  przebiega  już  samorzutnie,  ponieważ
górna  warstwa  cieczy,  paląc  się,  nagrzewa
warstwy  głębsze  i  powoduje  ich  parowanie.
Pożar  cieczy  palnych  w  wyniku  parowania
i łączenia

się

powietrzem

może

spowodować

powstanie

mieszanki

wybuchowej.
Niebezpieczne

jest zarówno wyciekanie

palącego się płynu, jak i płynu jeszcze się
niepalącego. W każdej chwili bowiem ogień
może

zapalić,

powodując

rozprzestrzenianie się pożaru.

Pożary gazów palnych

Spalanie  gazów  [np.  metanu,  acetylenu,
propanu,  wodoru,  gazu  miejskiego]  odbywa
się  w  warstwie  stykania  się  strumienia  gazu
z powietrzem.  Mieszanina  gazu  palnego
z powietrzem  lub,  w  odpowiedniej  proporcji,
z innymi gazami, ulega łatwemu zapaleniu od

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

najmniejszego  źródła  ciepła,  nawet  od  iskry,
lub żaru papierosa. Gazy palne stanowią duże
niebezpieczeństwo  szczególnie  wtedy,  gdy
wymieszają  się  z  powietrzem  i  zostaną
podpalone  w  pomieszczeniu  zamkniętym.
Wybuch

mieszaniny

gazowo-powietrznej

może

dokonać

poważnych

zniszczeń

w budynku, a nawet jego okolicach.

Pożary metali

Metale [np. lit, sód, potas, glin i ich stopy],
w zależności od składu chemicznego, podczas
palenia zużywają tlen z powietrza albo – jako
mieszaniny

mające

swym

składzie

utleniacze  –  spalają  się  bez  dostępu  do
powietrza  [np.  termit  (pirotechnika),  elektron
(stop)].  Metale  te  oraz  mieszanki  ciekłe,
przeważnie  pochodne  ropy  naftowej  [np.
napalm,  pirożel],  są  trudne  do  ugaszenia.
Z tego  powodu  armie  stosują  je  jako  środki
zapalające,  wywołujące  pożary  punktowe  lub
przestrzenne.

Pożary tłuszczów

Pożary  tłuszczów  i  olejów  w  urządzeniach
kulinarnych.  Wyróżnienie  tej  klasy  wynikło
z tego,  że  tłuszcze  spożywcze  w  czasie  ich
użytkowania  (np.  smażenie)  mają  wysoką
temperaturę,  co  utrudnia  ich  gaszenie,  gdy  są
w  większej  ilości  (np.  urządzenia  kuchenne
stosowane  w  restauracjach),  ponieważ  po  ich
ugaszeniu  mogą  znów  zacząć  się  palić,  gdy
znów dotrze do nich tlen z powietrza.

Pożar może być:

−

bardzo  duży  –  występuje,  jeśli  w  jego  wyniku  zostały  spalone  lub  zniszczone  obiekty
lub  ich  części,  ruchomości,  składowiska  materiałów,  maszyny,  urządzenia,  surowce,
paliwa  itp.  o  powierzchni  ponad  1001  m

lub objętości ponad 5001 m

; lasy, uprawy,

trawy, torfowiska i nieużytki, o powierzchni ponad 101 ha lub, jeżeli podano ponad 37
prądów gaśniczych.

−

duży  –  występuje,  jeśli  w  jego  wyniku  zostały  spalone  lub  zniszczone  obiekty  lub  ich
części, ruchomości, składowiska  materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp.,
o  powierzchni  od  301  do  1  000  m

lub objętości od 1 501 do 5 000 m

; lasy, uprawy,

trawy, torfowiska i nieużytki, o powierzchni powyżej 10 ha i nie większej niż 100 ha lub
jeżeli podano 13-36 prądów gaśniczych.

−

średni – występuje, jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich
części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia, surowce, paliwa itp.,
o powierzchni od 71 do 300 m

lub objętości od 351 do 1 500 m

; lasy, uprawy, trawy,

torfowiska i nieużytki, o powierzchni powyżej 1 ha i nie większej niż 10 ha lub jeżeli
podano 5 -12 prądów gaśniczych.

−

mały  –  występuje,  jeśli  w  jego  wyniku  zostały  spalone  lub  zniszczone:  obiekty  lub  ich
części, ruchomości,  składowiska  materiałów,  maszyny, urządzenia,  surowce, paliwa  itp.
O powierzchni  do  70  m

lub objętości do 350 m

; lasy, uprawy, trawy, torfowiska

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

i nieużytki, o powierzchni nie większej niż 1 ha lub jeżeli podano do 4 prądów
gaśniczych.

−

blokowy – pożar obejmujący kilka kondygnacji jednego obiektu lub pożar zespołu
obiektów

−

otwarty – pożar rozwijający się i rozprzestrzeniający się na odkrytej przestrzeni
z oznakami żarzenia lub świecenia.

−

podpowierzchniowy (torfowo-murszowy) – pożar głębszych warstw gruntowych,
najczęściej na terenach łąk i lasów.

−

przestrzenny – pożar obejmujący wiele obiektów, pożar lasów, upraw itp.

−

ukryty – pożar, który rozwija się i rozprzestrzenia w pustych przestrzeniach stropów,
stropodachów, ścian, podłóg itp., bez oznak świecenia i żarzenia.

−

wewnętrzny – pożar rozwijający się i rozprzestrzeniający wewnątrz obiektu.

−

wewnętrzny ukryty – pożar w pustych przestrzeniach stropów, ścian, wewnątrz
urządzeń i aparatów technologicznych.

−

wewnętrzny otwarty – pożar w przestrzeni zamkniętej z widzialnym ogniskiem.

−

wierzchołkowy – pożar całkowity drzewostanu lasu.

−

w zarodku – pożar, który nie rozprzestrzenił się poza miejsce powstania.

−

zewnętrzny – pożar rozwijający się i rozprzestrzeniający na zewnątrz obiektu lub poza
obszarem budynku.

Parametry rozwoju pożarów

Rozwój każdego pożaru zależy od szybkości spalania, temperatury oraz intensywności

wymiany gazowej.

Szybkość spalania, która jest ilością spalonej substancji w jednostce czasu na określonej

powierzchni, zależy od właściwości fizykochemicznych substancji, jej temperatury, wymiany
ciepła, wymiany gazowej i warunków meteorologicznych.

Drugim parametrem rozwoju pożaru jest jego temperatura. Temperatura pożaru

wewnętrznego jest średnią temperatur w płonącym pomieszczeniu. Temperatura pożaru
zewnętrznego, to temperatura płomienia, inaczej - strefy spalania.

Kolejnym parametrem rozwoju pożaru jest intensywność wymiany gazowej. Wymiana

gazowa  to  ruch  ogrzanych  produktów  spalania  przemieszczających  się  od  sfery  spalania  na
zewnątrz i dopływającego powietrza z zewnątrz do strefy spalania. Intensywność opisuje się
ilością  dopływającego  powietrza  w  jednostce  czasu  w  stosunku  do  powierzchni  pożaru.
Intensywność  wymiany  gazów  jest  oczywiście  znacznie  większa  w  przypadku  pożarów
zewnętrznych niż w przypadku pożarów wewnętrznych.
Fazy rozwoju pożaru
Faza I

−

charakteryzuje się rozszerzaniem ognia od źródła zapalenia, w tej fazie następuje
gwałtowny wzrost temperatury.

Faza II

−

pożar osiąga pełny rozwój przez objęcie płomieniem całego pomieszczenia, lub przez
wniknięcie w głąb materiału palnego, faza ta ma najwyższą temperaturę ok. 800-1200°C

Faza III

−

następuje dopalanie się resztek materiału palnego oraz żarzenie, w fazie tej temperatura
stopniowo zaczyna spadać

Faza IV

−

jest to faza, w której następuje stygnięcie pogorzeliska, a temperatura osiąga wartość
sprzed zapaleniem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zjawisko rozgorzenia

Zjawisko rozgorzenia (flashover). Mechanizm zjawiska ma charakter termiczny. Podczas

pożaru  pomieszczenia  gazy  pożarowe  nagrzewają  się  w  miarę  upływu  czasu  do  coraz
wyższych temperatur, a jeśli znajdują się tam materiały palne, których temperatura zapalenia
jest  zbliżona  do  siebie  (np.  krzesła  wyściełane  pianką  poliuretanową  w  kinie),  to  wszystkie
one  zapalają  się  praktycznie  w  jednej  chwili.  To  zjawisko  nazywane  jest  rozgorzeniem.
Mechanizm tego zjawiska  ma charakter termiczny. Rozgorzenie powstaje również w wyniku
promieniowania.  W  rozwiniętej  fazie  pożaru,  kiedy  strefa  spalania  (płomienie)  ma  duże
rozmiary,  a  warstwa  gorącego  dymu  rozgrzała  konstrukcje,  które  wraz  z  nią  promieniują
energią cieplną z góry na dół z całej powierzchni sufitu, kiedy to promieniowanie staje się na
tyle duże, że może zapalić materiały palne znajdujące się w pomieszczeniu - zapala je. To też
jest  zjawisko  rozgorzenia.  Występują  różne  sygnały  ostrzegawcze,  mogące  pojawić  się  tuż
przed rozgorzeniem:

−

nagromadzona w pomieszczeniu ilość ciepła zmusza strażaka do poruszania się na
klęczkach lub do czołgania się,

−

pojawiają się klasyczne oznaki "rollower" (lub flameover), tj. pełzające języki płomieni
w gazach pożarowych zgromadzonych pod sufitem (w strefie podsufitowej),

−

dym gwałtownie obniża się w pomieszczeniu na wysokość około 1m, a płomienie
zaczynają biec wzdłuż sufitu.

Zjawisko wykipienia

Wykipienie cieczy następuje w wyniku przegrzewania się cieczy w głąb oraz

gwałtownego wydobywania się z głębi zbiornika nielicznej ilości pęcherzyków pary wodnej
tworzących rodzaj emulsyjnej piany, która rozpala się na powierzchni i przelewa przez
ścianki zbiornika, następuje przeważnie po upływie 45 minut od chwili zapalenia się cieczy.
Zjawisko wyrzutu

Wyrzut cieczy ze zbiornika jest zjawiskiem jeszcze groźniejszym niż wykipienie. jest on

uwarunkowany:

−

obecnością "poduszki wodnej" na dnie zbiornika,

−

wysokim wskaźnikiem lepkości cieczy,

−

ogrzaniem się najniższych warstw cieczy od temperatury przekraczającej 1000C [na
styku z poduszką wodną].

Deformacja  konstrukcji  zbiornika  jest  efektem  utraty  jego  wytrzymałości  na  skutek
ogrzania.  im  niższy  jest  poziom  cieczy  w  zbiorniku,  a  więc  im  większa  jest  powierzchnia
zbiornika  poddana  bezpośredniemu  działaniu  płomieni  i  wysokiej  temperatury,  tym  szybciej
ulega on deformacji.

4.1.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Co to jest proces spalania?
2.  Co rozumiesz pod pojęciem pożar?
3.  Na czym polega zjawisko zapalenia?
4.  Co rozumiesz pod pojęciem samozapalenie?
5.  Co rozumiesz pod pojęciem zapłon?
6.  Co to jest temperatura zapalenia i zapłonu?
7.  Jakie są fazy rozwoju pożaru?
8.  Co to jest zjawisko rozgorzenia?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.1.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeprowadź analizę w formie opisowej mechanizmu palenia różnych substancji

wskazanych Ci przez nauczyciela. Zaprezentuj wykonane ćwiczenie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące mechanizmu palenia

różnych substancji wskazanych Ci przez nauczyciela,

2) zapoznać się z metodami mechanizmu palenia różnych substancji,
3) przeprowadzić analizę w formie opisowej mechanizmu palenia różnych substancji

wskazanych Ci przez nauczyciela,

4) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

stanowisko z dostępem do Internetu,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca mechanizmu palenia różnych substancji.

Ćwiczenie 2

Zastosuj procedurę postępowania w czasie zjawiska rozgorzenia na terenie swojej szkoły.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące procedury postępowania

w czasie zjawiska rozgorzenia,

2) zapoznać się z metodami zabezpieczeń podczas zjawiska rozgorzenia,
3) zastosować procedurę postępowania w czasie zjawiska rozgorzenia na terenie swojej

szkoły,

4) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca postępowania w czasie zjawiska rozgorzenia.

Ćwiczenie 3

Opracuj w formie opisowej parametry rozwoju i rozprzestrzeniania się pożaru.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące parametrów rozwoju

i rozprzestrzeniania się pożaru,

2)  zapoznać się z parametrami rozwoju i rozprzestrzeniania się pożaru,
3)  opracować  w formie opisowej parametry rozwoju i rozprzestrzeniania się pożaru,
4)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca parametrów rozwoju i rozprzestrzeniania się pożaru.

Ćwiczenie 4

Dokonaj wyznaczania stref pożaru (integralnego i strefowego modelu pożaru) na terenie

swojej szkoły. Zaprezentuj wykonane ćwiczenie.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące wyznaczania stref pożaru,
2)  zapoznać się z metodami zabezpieczeń przy wyznaczaniu stref pożaru,
3)  dokonać wyznaczenia  stref pożaru (integralnego  i strefowego modelu pożaru) na terenie

swojej szkoły,

4) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

stanowisko komputerowe z dostępem do Internetu,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca wyznaczania stref pożaru.

4.1.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) określić pojęcie proces spalania?



2) określić temperaturę zapalenia i zapłonu



3) wymienić fazy rozwoju pożaru?



4) określić sposoby walki z ogniem?



5) określić pojęcie zjawisko rozgorzenia?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2. Akcja ratownicza, działania połączone, rodzaje szyków

stanowisk gaśniczych

4.2.1 Materiał nauczania

Akcja ratownicza taktyka
Akcją  ratowniczą  nazywamy  –  zorganizowane  działanie  zmierzające  do  uratowania  ludzi,
zwierząt  i  mienia  zagrożonych  przez  pożar  lub  inne  miejscowe  zagrożenia  oraz  do
zlokalizowania  i  zlikwidowania  pożaru.  Do  akcji  ratowniczej  zaliczamy  także  działania
mające na celu zneutralizowanie i likwidację innych miejscowych zagrożeń.
Teren pożaru to – obszar, na którym rozwija się  i rozprzestrzenia się pożar, na którym także
znajdują  się  materiały,  obiekty  pośrednio  lub  bezpośrednio  zagrożone  przez  płomienie,
promieniowanie cieplne.
Teren  akcji  ratowniczo-gaśniczej  –  jest  to  obszar  obejmujący  teren  pożaru  oraz  teren
związany  z  prowadzeniem  działań  ratowniczych,  na  którym  będą  się  znajdować  stanowiska
bojowe,  stanowiska  odwodu,  miejsca  wypoczynku  załóg  itp.  Położone  nawet  w  znacznej
odległości od terenu pożaru.
Elementy charakteryzujące teren pożaru :
1.  Front pożaru jest to linia lub przestrzeń, na której szybkość rozprzestrzeniania się pożaru

jest największa.

2. Tył pożaru jest to linia znajdująca się po przeciwnej stronie frontu pożaru

i rozgraniczająca obiekty palące się od niepalących się.

3. Skrzydła pożaru są to linie boczne ograniczające teren pożaru. Kierunki skrzydeł [lewe,

prawe] orientujemy stojąc twarzą do frontu pożaru.

4. Oś pożaru jest to linia prostopadła do frontu pożaru i przechodząca przez teren pożaru

zgodnie z kierunkiem jego rozprzestrzeniania się.
Pozycja wodna to teren , na którym rozmieszczone są punkty czerpania wody oraz

zorganizowane jest stanowisko wodne.

Pozycja wężowa to teren, przez który przebiegają główne linie wężowe wraz ze

stanowiskiem rozdzielacza.

Pozycja ogniowa to teren, od miejsca ustawienia rozdzielacza do pożaru . Obejmuje ona

linie gaśnicze i stanowiska gaśnicze.

Stanowiskiem bojowym będziemy nazywać miejsce ustawienia sprzętu pożarniczego

i pracy poszczególnych osób funkcyjnych.
1. Stanowisko wodne jest to miejsce ustawienia pompy i pracy mechanika. Stanowisko to

ustawione jest przy punkcie czerpania wody, czyli miejscu poboru wody dla potrzeb akcji
gaśniczej.

2. Stanowisko rozdzielacza jest to miejsce ustawienia rozdzielacza.
3. Stanowisko gaśnicze jest to miejsce pracy prądownika. Można powiedzieć, że jest to

miejsce, w którym strażak przy pomocy stosownego sprzętu podaje różnorodne środki
gaśnicze realizując zadanie taktyczne.

4.  stanowisko dowodzenia jest to miejsce pracy dowódcy.
Odcinek  bojowy  jest to część terenu akcji, na którym wytypowane  jednostki straży pożarnej
wykonują  działania  określone  przez  kierownika  akcji  ratowniczej.  Dowodzenie  na  odcinku
bojowym  sprawuje  dowódca  odcinka  bojowego  podległy  bezpośrednio  kierownikowi  akcji
ratowniczej.
Kierownik akcji ratowniczej ma prawo zarządzić:

−

ewakuację ludzi i mienia z terenu objętego akcją ratowniczą,

−

dokonanie koniecznych prac wyburzeniowych i rozbiórkowych,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wstrzymania komunikacji w ruchu lądowym,

−

udostępnienia pojazdów, środków i przedmiotów niezbędnych do akcji ratowniczej,

−

zakazu przebywania osobom postronnym w rejonie akcji ratowniczej,

−

żądania niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, jednostek gospodarczych,
organizacji społecznych i obywateli.

Natarcie stanowi główną formę walki z pożarem i polega na bezpośrednim Zwalczaniu
ogniska pożaru środkami gaśniczymi w celu przerwania procesu palenia. Decydujący wpływ
na skuteczność natarcia ma:

−

zastosowanie sprzętu gaśniczego umożliwiającego podawanie środków gaśniczych
o założonych parametrach taktycznych, jak zasięg, ciśnienie, wydajność, liczba
spienienia,

−

właściwy dobór środków gaśniczych i umiejętność ich wprowadzenia w środowisko
pożaru,

−

efektywne rozmieszczenie stanowisk gaśniczych oraz dokładne określenie zadań
bojowych do wykonania i wzajemnej współpracy,

−

zapewnienie ciągłości działań.
Sposób realizacji natarcia uzależniony jest od sytuacji pożarowej. Podobnie jak

w przypadku podziału pożarów, na pożary wewnętrzne i zewnętrzne wyróżniamy dwa
podstawowe rodzaje natarcia:

−

natarcie wewnętrzne polegające na prowadzeniu akcji gaśniczej, polegające na
prowadzeniu akcji gaśniczej wewnątrz obiektu, co wymaga dobrego przygotowania
prądowników,

−

natarcie zewnętrzne stosowane jest przy pożarach silnie rozwiniętych, gdy dotarcie do
wnętrza obiektu jest niemożliwe wskutek dużego promieniowania cieplnego oraz gdy
istnieje potencjalne zagrożenie zawału konstrukcji budynku,

−

natarcie  frontalne  /czołowe/  –  mające  na  celu  ograniczenie  rozprzestrzeniania  się
pożaru na jego froncie. Siły  i  środki zaangażowane w natarciu frontowym  nie mogą być
przegrupowywane  i  kierowane  do  innych zadań  przed  osiągnięciem  wyraźnych  efektów
gaśniczych,

−

natarcie oskrzydlające dwustronne lub jednostronne podejmowane jest gdy istnieją
trudności w zajęciu stanowisk gaśniczych na froncie pożaru. Podstawowym zadaniem
stanowisk gaśniczych jest zawężanie czoła pożaru.

−

natarcie  okrążające  –  najbardziej  skuteczna  forma  działań  bojowych  polegająca  na
prowadzeniu działań gaśniczych  na obwodzie pożaru. Wymaga zaangażowania znacznej
ilości sił i środków.

Obrona jest to forma działania taktycznego, polegająca na oddziaływaniu określonymi
środkami na obiekty zagrożone pożarem. W zależności od ukierunkowania działań
wyróżniamy trzy rodzaje obrony:

−

obrona bliższa skierowana na obiekty zagrożone bezpośrednio z zadaniem
niedopuszczenia do rozprzestrzeniania się pożaru,

−

obrona dalsza /osłona/ polega na działaniu na obiekty zagrożone pośrednio przez pożar
/ognie lotne, wybuchy/, a zadaniem jej jest niedopuszczenie do wytworzenia nowych
ognisk,

−

obrona przez opóźnianie /obrona manewrowa/ – jest to działanie obronne, którego
głównym celem

jest zmniejszenie

intensywności spalania, a tym samym

rozprzestrzeniania się pożaru. Nie zakładamy zatem, że pożar zostanie zatrzymany
w swoim rozwoju, zwolnione zostanie tylko tempo jego rozprzestrzeniania. Prowadzenie
działań polega na tłumieniu płomieni na froncie pożaru, obniżeniu temperatury,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ochładzaniu przyległych do strefy spalania materiałów palnych itp. Obrona przez
opóźnianie jest działaniem wymuszonym brakiem wystarczających ilości sił i środków,
a często stanowi etap przygotowania zmasowanego natarcia na ogniska pożaru.

Działania  połączone  to  forma  działań  łączących  natarcie  z  obroną,  mająca  na  celu
zmniejszenie  szybkości  rozprzestrzeniania  się  pożaru  i  obronę  obiektów  położonych
bezpośrednio  przy  froncie  pożaru.  Celem  prowadzenia  działań  połączonych  nie  musi  być
ugaszenie  pożaru.  Możemy  założyć  sobie  jedynie  (przy  braku  odpowiednich  sił),  że  pożar
zatrzymamy  w  jego  rozwoju  do  czasu  przybycia  dodatkowych  zastępów  straży  pożarnych.
W takiej  sytuacji  powinna  być  osiągnięta  pełna  zdolność  do  udzielania  sobie  wzajemnej
pomocy  zarówno  ze  strony  prądowników,  jak  też  strażaków  wykonujących  inne  czynności.
Gotowość  do  udzielania  sobie  wzajemnej  pomocy  musi  być  zapewniona  bez  względu  na
rozwój  wypadków.  Aby  móc  w  dowolnej  chwili  wypełnić  te  założenia,  trzeba  wiedzieć,  że
gaszenie pożaru jest działaniem dynamicznym, wymagającym szybkiego przemieszczania się
stanowisk gaśniczych, określanego pojęciem manewrowania.

Rodzaje szyków
Rota  –  to  dwuosobowy  zespół  ratowników  wykonujących  samodzielnie  powierzone  im
zadania.  W  zależności  od  realizowanych  zadań  ratownicy  w  zależności  od  potrzeby  oprócz
sprzętu ochrony  osobistej  używają  aparatów ochrony  dróg oddechowych  latarek, radiostacji,
podręcznego sprzętu burzącego i gaśniczego.
Zastęp – pododdział liczący od trzech do sześciu ratowników w tym dowódca wyposażonych
w pojazd umożliwiający prowadzenie działań ratowniczych.
Sekcja  –  pododdział  składający  się  z  dwóch  zastępów  liczący  do  12  ratowników  w  tym
dowódca.
Pluton – pododdział składający  się z trzech lub czterech zastępów liczący do 20 ratowników
w tym dowódca.
Kompania – pododdział składający się z trzech plutonów lub czterech sekcji wraz z dowódcą.
Batalion – oddział składający się z trzech do pięciu kompani wraz z dowódcą.
Brygada  –  grupa  pododdziałów  realizujących  w  ramach  województwa  (garnizonu)
wielkoobszarowe działania ratownicze.
Specjalistyczna  Grupa  Ratownicza  –  pododdział  ratowników  posiadający  specjalistyczne
przeszkolenie i uprawnienia i wyposażone w sprzęt niezbędny do wykonania zadania.

Rozpoznanie sytuacji
Rozpoznanie  jest  czynnością  zmierzającą  do  zebrania  wyczerpujących  i  obiektywnych
informacji  o  pożarze,  niezbędnych  do  podjęcia  prawidłowej  decyzji  o  gaszeniu  i  wyborze
głównego kierunku natarcia. Można wyodrębnić dwa rodzaje rozpoznania:

−

wstępne,

−

właściwe.

Rozpoznanie wstępne przeprowadza się natychmiast po przyjeździe na miejsce pożaru, aby
zorientować się z oznak zewnętrznych co i gdzie się pali, w jakim kierunku rozprzestrzenia
się pożar, oraz czy zagraża ludziom i zwierzętom. Rozpoznanie to ułatwia dowódcy podjęcie
wstępnej decyzji o kierunku rozwinięcia sił i środków własnych.
Rozpoznanie właściwe prowadzone jest podczas rozwijania sił i środków i powinno określić:

−

czy jest zagrożone życie ludzkie, ewentualne miejsce przebywania ludzi oraz drogi
dojścia do zagrożonych,

−

miejsce powstania pożaru, jego wielkość, szybkość i główny kierunek rozprzestrzeniania
się,

−

rodzaj palących się materiałów,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

prawdopodobieństwo wybuchu, gwałtownego rozprzestrzeniania się pożaru, zawalenia
się konstrukcji,

−

lokalizację, wielkość i dostęp do punktów czerpania wody.
Strażak prowadzący rozpoznanie samodzielnie lub w grupie, przeprowadza je

w następującej kolejności:

−

ustala, czy pożar nie zagraża życiu ludzi i zwierząt,

−

rozpoznaje zasięg strefy zadymienia, stara się ustalić miejsce wydobywania się dymu
i kierunek jego rozprzestrzeniania się oraz zapamiętuje cechy charakterystyczne,

−

ustala dokładnie miejsce palenia się na podstawie obserwacji płomieni, oraz wyczuwania
ciepła promieniowego lub przewodzonego,

−

stwierdza, w jakim głównym kierunku rozprzestrzenia się pożar,

−

stara się określić, jakie mogą być skutki dalszego rozprzestrzeniania się pożaru.

Etapy akcji gaśniczej na przykładzie gaszenia pożaru na budowie
W razie pożaru w budynkach będących w budowie należy uwzględnić: szybkie
rozprzestrzenianie się ognia po drewnianym rusztowaniu, klatkach schodowych, konstrukcji,
przez

kanały

wentylacyjne;

skomplikowane

warunki

działania

pogotowia

przeciwpożarowego,  nie  ukończone  klatki  schodowe,  brak  hydrantów  wewnętrznych
i zewnętrznych  lub  w  ogóle  zaopatrzenia  wodnego,  –  nagromadzenie  materiałów
budowlanych, zatarasowanie podejścia do budynków zły stan dróg itp.
Gasząc pożar budynku będącego w budowie należy:
1.  zasadnicze  siły  i  środki  ustawić  tak, żeby  można  było  wystawić  stanowiska  gaśnicze  na

wyższe kondygnacje i na rusztowania,

2. chronić przede wszystkim prądami gaśniczymi główne elementy rusztowań drewnianych

oraz przejścia,

3. do gaszenia pożaru z zewnątrz stosować prądownice większych przekrojów, wewnątrz

mniejszych przekrojów,

4. zabezpieczyć drogi wycofywania się prądowników.

Działania ratownicze podczas katastrof budowlanych:
Pod pojęciem katastrof budowlanych należy rozumieć nie tylko zawalenie się całych

budowli czy tylko ich części, ale także zawalenie się rusztowań, szalowań, przewrócenie się
dźwigów, żurawi lub innych maszyn. mogą one być spowodowane:

−

wybuchem,

−

złym stanem technicznym budynku,

−

podmyciem,

−

zalaniem,

−

wiatrami,

−

zasypanie śniegiem,

−

pracami górniczymi,

−

sabotażem czy wypadkiem komunikacyjnym.

Czynności wykonywane przez jednostki straży pożarnych:

−

przyjęcie zgłoszenia,

−

przekazanie informacji do policji i pogotowia ratunkowego,

−

rozpoznanie i określenie zagrożenia,

−

kierowanie i organizacja akcji ratowniczej,

−

gaszenie pożarów,

−

odszukiwanie i uwalnianie zagrożonych osób:

−

wykrycie zasypanych osób,

−

podnoszenie, rozcinanie i przemieszczanie elementów budowlanych,

−

dostarczanie powietrza zasypanym osobom,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

odgruzowywanie,

−

wykonywanie podkopów, chodników, wyłomów i przebić,

−

stemplowanie konstrukcji budowlanych,

−

udzielanie pomocy przedlekarskiej,

−

zabezpieczenie instalacji gazowej, ciepłowniczej, energetycznej, wodnokanalizacyjnej,

−

oznakowanie miejsca akcji ratowniczej,

−

oświetlenie terenu akcji,

−

zasilanie urządzeń energia elektryczną,

−

powołanie specjalistów,

−

zorganizowanie sztabu akcji ratowniczej,

−

ewakuacja ludzi z rejonu zagrożenia,

−

przejmowanie od osób prawnych i fizycznych sprzętu technicznego, pojazdów,
nieruchomości przydatnych w działaniu ratowniczym,

−

zabezpieczenie kwatermistrzowskie terenu akcji ratowniczej.
Najczęstszymi partnerami jednostek straży pożarnej w działaniach ratowniczych podczas

katastrof  budowlanych  są:  policja,  pogotowie  ratunkowe  i  służby  komunalne.  W  przypadku
akcji  ratowniczej  prowadzonej  po  zasypaniu  ziemią,  po  osunięciu  się  ziemi,  przy
występującym  dalszym  zagrożeniu  zsunięcia  się  nawisłych  wałów  ziemi  należy  przed
przystąpieniem  do  odkopywania  zasypanych  zabezpieczyć  nawisy  stemplami  i  podporami
wykonanymi  z  bali  i  desek.  wskazane  jest  wykonywanie  tych  czynności  pod  ‘fachowym
okiem’  specjalisty  np.  cieśli.  odkopywanie  zasypanych  powinno  być  podjęte  w  miejscu
umożliwiającym  najszybsze  i  bezpieczne  dotarcie  do  poszkodowanych.  W  przypadku
odkopywania obiektów budowlanych, w których uwięzieni są  ludzie, można stosować sprzęt
mechaniczny,  a  szczególnie  przydatne  są  koparki.  w  czasie  bezpośredniego  odkopywania
ludzi zasypanych lub przysypanych ziemia stosujemy narzędzia ręczne [łopaty, szpadle], a po
dotarciu  do  poszkodowanego  prowadzimy  odgrzebywanie  rękoma.  Przy  stopniowym
zagłębianiu się w ziemię  należy  pamiętać o zabezpieczaniu wykopu szalunkami. po dotarciu
do zasypanych należy wydobyć ich na powierzchnie ziemi i przystąpić do udzielania pomocy
przedlekarskiej [jeżeli nie przybył jeszcze personel medyczny].
Ratując ludzi zasypanych gruzem trzeba pamiętać, że

−

należy  możliwie  dokładnie  określić  miejsca,  w  których  znajdują  się  zasypani  ludzie
poprzez:  nasłuchiwanie  wołania  lub  pukania,  próbę  ustalenia  miejsca  pobytu
w momencie  katastrofy,  użycie  psów  ratowniczych,  kamer  termowizyjnych  czy
geofonów [bardzo czułych mikrofonów kierunkowych],

−

zasypanym ludziom należy jak najszybciej dostarczyć powietrze,

−

gruz należy usuwać zawsze do góry,

−

należy unikać odgruzowywania w głąb, ponieważ grozi to obsuwaniem się rumowiska na
pracujących ratowników,

−

miejsce katastrofy powinno być odgrodzone i zabezpieczone przed dostępem osób
postronnych.

Zabezpieczenie terenu akcji

Polega na odsunięciu osób postronnych poza teren akcji. ma ono na celu zabezpieczenie

ludzi  nie  zaangażowanych  w  akcji  ratowniczej  [gapiów]  przed  zagrożeniami,  umożliwienie
ratownikom  swobodne  prowadzenie  akcji  oraz  zabezpieczenie  uratowanego  mienia.
Szczególne  znaczenie  ma  zabezpieczenie  terenu  podczas  akcji  ratownictwa  chemicznego,
radiologicznego  oraz  przy  substancjach  wybuchowych  i  łatwopalnych.  kierujący  akcją
ratowniczą wyznacza wielkość terenu akcji na podstawie prognoz, pomiarów czy konkretnych
potrzeb. teren akcji odgradza się dookoła kolorową taśmą foliową a strzeżenie terenu zleca się
policji. w nocy teren akcji powinien być dobrze oświetlony.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Zachowanie się strażaka podczas alarmu

Od momentu ogłoszenia alarmu do wyjazdu samochodu pożarniczego ze strażnicy

(remizy), mogą się zdarzyć niebezpieczne wypadki spowodowane często zaniedbaniem lub
lekceważeniem przepisów. Wielu niebezpieczeństw można uniknąć stosując poniższe zasady:
1. Teren wokół strażnicy, a szczególnie przy bramach wyjazdowych, wejściach powinien

być utwardzony, równy i niezatarasowany. W okresie zimowym odśnieżony i posypany
piaskiem.

2. Wieczorem i w nocy strażak, który pierwszy przybył na alarm do remizy, powinien

niezwłocznie włączyć oświetlenie zewnętrzne.

3. Strażak otwierający bramy wyjazdowe powinien je zabezpieczyć przed samoistnym

zamknięciem.

4. Nie należy w żadnym wypadku ustawiać się przed lub za samochodem pożarniczym lub

innym środkiem transportowym. Strażacy zgłaszający się alarmowo powinni zajmować
swoje pozycje wzdłuż boków pojazdu pożarniczego.

5. Odzież ochronna oraz uzbrojenie osobiste (środki ochrony indywidualnej) powinny

znajdować się w ustalonych miejscach, np. na wieszakach, regałach lub ułożone
w kabinie załogi.

6. Pierwszą czynnością strażaka po przybyciu do strażnicy jest włożenie indywidualnych

środków ochrony.

7. W garażu lub pomieszczeniu na sprzęt należy bezwzględnie przestrzegać zakazu

używania ognia otwartego lub palenia tytoniu.

8. Przed zajęciem miejsca w samochodzie pożarniczym lub przystosowanym do tego celu

innym pojeździe, do obowiązków strażaków, pełniących poszczególne funkcje w sekcji,
należy sprawdzenie komp1etności sprzętu i jego zabezpieczenie w czasie transportu.

9. Sprzęt, nieprzewidziany normatywami, nie może znajdować się w kabinie załogi.
Zajęcie miejsc w środkach transportu.
1. W żadnym wypadku nie można dopuścić do tego, aby w składzie sekcji znaleźli się

członkowie młodzieżowych i kobiecych drużyn pożarniczych lub osoby przypadkowe.

2.  W kabinie załogi nie może znajdować się więcej osób niż jest w niej miejsc stałych.
3.  W kabinie kierowcy może znajdować się wyłącznie kierowca i dowódca sekcji.
4.  Jeżeli  warunki  lokalowe  strażnicy  uniemożliwiają  bezpieczne  zajęcie  miejsc

w pojazdach, czynność tę należy wykonać poza budynkiem strażnicy, w miejscu
zapewniającym bezpieczeństwo.

5. Zajęcie miejsc odbywa się w kolejności ustalonej regulaminem sekcji, w przypadku jego

nieopracowania strażacy zajmujący środkowe miejsca w kabinie wsiadają jako pierwsi,
a na końcu ci, którzy mają miejsca przy drzwiach.

6. Dowódca pierwszej roty odpowiedzialny jest za właściwe zachowanie się strażaków

w kabinie załogi. Po stwierdzeniu normatywnej ilości strażaków w kabinie i stwierdzeniu
zamknięcia drzwi, melduje dowódcy gotowość do odjazdu.

7. Jako ostatni zajmuje miejsce dowódca sekcji, który wydaje rozkaz Wyjazdu kierowcy, po

upewnieniu się, że wszystkie drzwi pojazdu są zamknięte i otrzyma potwierdzenie
dowódcy I roty o gotowości załogi do wyjazdu.

Zachowanie się strażaków w czasie jazdy do zdarzenia
W czasie jazdy nie wolno:

−

wskakiwać lub wyskakiwać z pojazdu,

−

stać na stopniach, błotnikach lub na dachu pojazdu (zbiorniku wody),

−

otwierać drzwi kabiny,

−

wychylać się przez okna kabin,

−

palić tytoń,

−

rozmawiać z kierowcą,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

wychylać się z luku do działka wodnego,

−

opuszczać kabinę załogi bez wyraźnego rozkazu dowódcy sekcji.
Kierowca korzysta z uprawnień przysługujących pojazdom uprzywilejowanym z tym, że

szybkość  pojazdu  powinna  gwarantować  pełne  bezpieczeństwo  ludzi  i  sprzętu,
niedopuszczalnym  jest  ponaglanie  kierowcy  do  zwiększenia  prędkości  jazdy,  natomiast
zmniejszenie  jej  w  razie  lekceważenia  niebezpieczeństwa  przez  kierowcę  jest  obowiązkiem
dowódcy.

W drodze powrotnej, z akcji, kierowcę obowiązują wszystkie przepisy wynikające

z ,,Prawa o ruchu drogowym”.
Podstawowe zasady bezpiecznej pracy strażaków podczas akcji gaśniczej

W czasie trwania akcji gaśniczej podstawowym zadaniem jest osiągnięcie celu

taktycznego przy maksymalnie zachowanym bezpieczeństwie strażaków.
1. Stosować obuwie i sprzęt ochronny oraz wykorzystywać zasłony naturalne i sztuczne

w celu zmniejszenia oddziaływania wysokiej temperatury i płomieni.

2. Unikać prowadzenia linii wężowych w sposób utrudniający poruszanie się po drogach,

dojściach do stanowisk gaśniczych. Pionowo prowadzone linie wężowe należy
zabezpieczyć w sposób uniemożliwiający ich przemieszczanie i zsuwanie się:

−

wzdłuż ulic i dróg węże należy układać na ich skraju (przy krawężnikach, poboczu),

−

na klatkach schodowych przy ścianie klatek lub pionowa w przestrzeni pomiędzy
biegami schodów,

−

linia wężowa ułożona w poprzek drogi, ulicy musi być zabezpieczona mostkami
przejazdowymi, a użytkownicy drogi muszą, być ostrzegani o powstałym zagrożeniu
(oznakowanie drogi, kierowanie ruchem),

−

linię gaśniczą po drabinie należy prowadzić w środku rozstawu bocznic drabiny
z jednoczesnym jej zabezpieczeniem przed zsunięciem i odciążeniem rąk
prądownika,

−

unikać wnoszenia odcinków węży na wyższe kondygnacje, jeżeli istnieje moż1iwość
wciągnięcia linii wężowej przy użyciu linek,

−

budowa i prowadzenie linii wężowych winna odbywać się na „sucho”, połączenia
odcinków węży łącznikami z nasadami i armaturą wodno – pianową należy wykonać
dokładnie w sposób uniemożliwiający ich rozłączenie,

3. Stojaki i klucze hydrantowe należy oznakować ukośnymi biało – czerwonymi pasami.

W porze nocnej użytkowane studzienki hydrantowe należy dodatkowo oznakować
pulsującym pomarańczowym światłem.

4. Podstawowe zasady bezpiecznej pracy prądownika:

−

nie wolno napełniać linii gaśniczej wodą bez wyraźnego polecenia lub sygnalizacji
prądownika,

−

zabrania się gwałtownie zamykać i otwierać dopływ wady do linii wężowych,

−

zabronione jest gwałtowne zwiększanie ciśnienia wody w liniach wężowych,

−

podając środki gaśnicze należy pamiętać o ich właściwościach fizykochemicznych,
zaletach i przeciwwskazaniach podczas gaszenia różnych materiałów palnych,

−

operując prądami wody należy zwracać baczną uwagę na innych uczestników akcji
gaśniczej znajdujących się w ich zasięgu,

−

kierować prądy wody w ten sposób, aby nie dopuścić do zniszczenia lub zawalenia
osłabionych przez ogień elementów konstrukcji budynku.

5. Wykonując zadania ratowniczo – gaśnicze na wysokości należy stosować poniższe

zasady:

−

prądownik powinien zabezpieczyć się za pomocą zatrzaśnika, a linię gaśniczą przy
użyciu podpinki,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

na drabiny, podnośniki nie wolno wchodzić bez uzbrojenia osobistego,

−

gdy nie występuje bezpośrednie oddziaływanie temperatury, dymu drabinę należy
opierać tak, aby co najmniej dwa szczeble wystawały ponad krawędź, np. dachu,
parapetu okna,

−

podczas  wykonywania  zadań  w  złych  warunkach  atmosferycznych,  w  miejscach
oblodzonych,  mokrych  i  stromych  należy  stosować  wszelkie  dostępne  sposoby
zabezpieczeń,  których  podstawowym  elementem  powinny  być  szelki  ratownicze,
wszystkie  przedmioty  i  materiały  uniemożliwiające  wejście,  np.  przez  okno  do
pomieszczenia,  należy  wsuwać  do  jego  wnętrza,  zachowując  szczególną  ostrożność
przy

−

wybijaniu szyb.

6. Każda osoba pracująca w strefie zadymionej powinna być wyposażona w sprawnie

działający sprzęt oświetleniowy.

7. Strażacy, wykonujący zadania w pomieszczeniach zadymionych piwnic, kanałów, studni

i innych o skomplikowanym układzie komunikacyjnym, powinni mieć zapewnioną
gwarancję niezwłocznej pomocy.

8. Przerwanie pracy i wyjście roty (patrolu) ze strefy gazów toksycznych, zadymienia poza

decyzją dowódcy może nastąpić w szczególności, w razie:

−

wystąpienia złego samopoczucia uczestników akcji,

−

stwierdzenia uszkodzeń izolacyjnego sprzętu ochrony dróg oddechowych,

−

naruszenia rezerwy tlenu lub powietrza niezbędnego na czas powrotu.

9. Gdy sytuacja nie pozwala na zwłokę ze względu na konieczność ratowania ludzi albo

możliwość gwałtownego rozprzestrzeniania się pożaru, a stężanie dymów, gazów jest
nieznaczne, dopuszcza się wprowadzenie do pomieszczeń zadymionych osób
niezabezpieczonych

izolacyjnym

sprzętem

ochrony

dróg

oddechowych.

W okolicznościach tych należy:

−

oddymić i przewietrzyć pomieszczenia,

−

posuwać się w pozycji schylonej ku podłodze, jeśli dym unosi się ku górze.

10. W przypadku, gdy nie udało się wyłączyć dopływu energii elektrycznej, należy przyjąć

zasadę, że:

−

każde urządzenie i instalacja elektryczna, w tym każdy przewód lub kabel mogą
znajdować się pod napięciem,

−

urządzeń elektrycznych, instalacji nie wolno dotykać, usuwać, zrywać. Może to
nastąpić z zachowaniem przepisów o postępowaniu z urządzeniami elektrycznymi
pod napięciem.

Należy pamiętać, że niedocenienie lub lekceważenie źródeł zagrożeń, braki

w taktycznym i operacyjnym wyszkoleniu, brawura obniżają efektywność działań
i zmniejszają bezpieczeństwo ludzi.

Podane w niniejszym opracowaniu zasady bezpieczeństwa pracy strażaków nie

wyczerpują w całości zagadnienia, które powinno być kontynuowane w sposób ciągły,
w oparciu o analizy wypadków, doświadczenie dowódców, przepisy i regulaminy.

4.2.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są rodzaje natarcia i obrony?
2.  Co to są  działania połączone?
3.  Jakie są rodzaje szyków stanowisk gaśniczych?
4.  Jakie są etapy akcji gaśniczej?

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zastosuj procedurę natarcia, obrony oraz działań połączonych w miejscu wskazanym Ci

przez nauczyciela. Zaprezentuj wykonane ćwiczenie.

Sposób wykonania ćwiczenia:

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące procedury natarcia, obrony

oraz działań połączonych,

2) zapoznać się z metodami zabezpieczeń przy procedurze natarcia, obrony oraz działań

połączonych,

3) zastosować procedurę obrony oraz działań w miejscy wskazanym przez nauczyciela,
4) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

stanowisko z dostępem do Internetu,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca natarcia, obrony oraz działań połączonych.

Ćwiczenie 2

Opracuj w formie pisemnej wykonywanie zadań funkcyjnych w rocie. Zaprezentuj

wykonane ćwiczenie.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące wykonywania zadań

funkcyjnych w rocie,

2)  zapoznać się z zasadami bezpieczeństwa obowiązujących w rocie,
3)  opracować w formie pisemnej wykonywanie zadań funkcyjnych w rocie,
4)  dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

stanowisko komputerowe z dostępem do Internetu,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca wykonywania zadań funkcyjnych w rocie.

Ćwiczenie 3

Opracuj w formie opisowej postępowanie w rozpoznawaniu pożaru.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacji dotyczących rozpoznawania pożaru,
2)  zapoznać się z metodami rozpoznawania pożaru,
3)  opracować w formie opisowej postępowanie w rozpoznawaniu pożaru z uwzględnieniem

na (wodne, terenowe, atmosferyczne) szczegółowe,

4) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

stanowisko komputerowe z dostępem do Internetu,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca rozpoznawania pożaru.

Ćwiczenie 4

Dokonaj szybkiej i bezpieczniej ewakuacji swojej szkoły.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1)  odszukać w materiałach dydaktycznych informacji dotyczących etapu akcji gaśniczej,
2)  zapoznać się z metodami i zasadami etapu akcji gaśniczej,
3)  dokonać bezpiecznej i szybkiej ewakuacji swojej szkoły z uwzględnieniem:

−

sygnału alarmowego,

−

czynności po usłyszeniu sygnału alarmowego,

−

czynności na miejscu ewakuacji,

4) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca etapu akcji gaśniczej.

4.2.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić rodzaje natarcia i obrony?



2) wymienić etapy akcji gaśniczej?



3) określić zachowanie się strażaka podczas alarmu?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4.3 Zasady prowadzenia linii wężowych, zasady operowania

prądami i podawania środków gaśniczych, rodzaje
specjalistycznych grup gaśniczych

4.3.1 Materiał nauczania

Zasady prowadzenia linii wężowych w różnych warunkach
Linia główna – linia wężowa od nasady tłocznej motopompy (autopompy) do rozdzielacza.
Linię główną można sprawiać z kręgów lub ze zwijadeł (ręcznego, kołowego). Linię główną
sprawia rota II (dwie osoby).
Zasady które należy przestrzegać podczas sprawiania linii głównej:

−

należy wybierać najdogodniejsze i najkrótsze drogi dojścia. Pozwoli to na skrócenie
czasu rozwinięcia linii dzięki użyciu mniejszej ilości węży, jak i zmniejszenia strat
ciśnienia. Wygodna droga pozwali też na oszczędzanie siły i unikania kontuzji,

−

kierunek rozwijania linii wężowych uzależnionych jest od warunków terenowych. Zasadą
powinno być przyjęcie kierunku od pompy lub rozdzielacza w stronę pożaru.
Nierówności terenu mogą narzucać jeden kierunek odwrotny, co wiązać się będzie
z zasadą oszczędzania sił,

−

linia wężowa powinna być wyprostowana, prowadzona bez zbędnych załamań i skręceń,
które powodują pogorszenie warunków przepływu wody, ale mogą też spowodować
obrażenia u strażaków,

−

węże  powinny  być  otoczone  szczególną  troską,  toteż  unikać  należy  układania  ich  na
ostrych  krawędziach,  na  materiałach  palących  się  i  tlących,  w  miejscach  rozlewania
kwasów  i  innych  substancji  żrących.  Jeżeli  miejsc  takich  nie  można  ominąć,  należy
stosować  odpowiednie  zabezpieczenie  poprzez  np.:  położenie  desek  lub  innych
materiałów  chroniących  węże  przed  zniszczeniem,  podwieszenie  węży,  zastosowanie
siodełek itp.

−

linia wężowa nie może tarasować przejść, wejść i innych dróg w obiekcje i wokół niego,
co pozwoli na swobodne korzystanie z przejść i sprawną organizacje innych stanowisk
bojowych,

−

linie prowadzone na ulicach i drogach nie mogą przeszkadzać innym użytkownikom.
Powinny być prowadzone skrajem jezdni lub poboczem drogi,

−

w przypadku konieczności przecięcia jezdni, linia wężowa powinna być prowadzona
prostopadle do jej osi i zabezpieczona przed uszkodzeniem za pomocą mostków
przejazdowych lub w inny możliwy sposób,

−

węże przechodzące przez tory kolejowe powinny być ułożone pod szynami między
podkładami, co nie spowoduje zakłócenia w ruchu kolejowym,

−

linia wężowa doprowadzona do budynku musi być chroniona przed uszkodzeniem
opadającymi elementami konstrukcji, szkłem z okien, albo wyrzucanymi przez okna
sprzętami,

−

w przypadku konieczności pokonania ogrodzeń należałoby wykonać w nim otwór, prze
który przeciągniemy odcinek węża. Zastosowanie w takich sytuacjach znajduje siodełko
bądź inne przedmioty zapobiegające uszkodzeniu i zbyt ostremu zgięciu węża,

−

linia wężowa prowadzona przez rowy i głębokie wykopy powinna być zabezpieczona
deskami, drabinami, bosakami lub drągami, do których wąż zostanie przywiązany
podpinką,

−

jeżeli posiadamy zwijadła to z nich właśnie powinniśmy rozpoczynać budowę linii
wężowych. Węże znajdujące się w schowkach traktujemy wtedy jako zapasowe.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

−

budowę  linii  wężowych  następuje  w  zasadzie  według  z  góry  ustalonego  podziału
czynności  w  śród  członków  zastępów.  W  zastępach,  w  skład  których  znajdują  się  dwie
roty, budowę linii głównej  zabezpiecza rota druga,

−

uruchomienie linii głównej następuje na komendę „ linia główna – woda naprzód”, która
podaje strażak kończący jej budowę lub obsługujący rozdzielacz. Komenda powinna być
potwierdzona przez mechanika (głosem, gestem lub światłem). Przy utrudnionej
słyszalności należy posługiwać się umówionymi sygnałami testowymi bądź podawanymi
przy pomocy gwizdka.

−

w żadnym wypadku nie wolno podawać wody do linii wężowych bez wyraźnego
polecenia. Nie zachowanie tej zasady może spowodować obrażenia u strażaków
w przypadku nie zakończenia linii, bądź nie przygotowanie się do podawania wody,

−

podawanie wody rozpoczynamy powoli, pozwalając na ujście powietrza z węży, po czym
ustalić warunki przepływu wody do wymaganej jej intensywności i jej podawania,

−

ujemne temperatury: - rozdzielacz ustawiamy w klatce schodowej,

−

linie główną zabezpieczamy przed zamarznięciem przysypując ją śniegiem lub
ocieplamy innymi dostępnymi materiałami,

−

w celu nie dopuszczenia do zamarznięcia wody w linia głównej co jakiś czas należy
podawać wodę,

−

linia wężowa prowadzona przez przeszkody pionową z wykorzystaniem siodełka,

−

linia wężowa prowadzona pod przeszkody pionową,

−

sposób zabezpieczenia linii wężowej biegnącej przez rozlewiska substancji chemicznych
w przypadku braku możliwości obejścia plam,

−

linia wężowa prowadzona prze drogę biegnie prostopadle do osi jezdni i zabezpieczona
została mostkami,

−

linia wężowa przeprowadzona przez rowy i wykopy zabezpieczona została za pomocą
drabin, bosaków itp.,

−

linia wężowa prowadzona prze tory kolejowe biegnące pomiędzy podkładami
pod szynami,

−

rozdzielacz

umieszczony

dachu

budynku

odpowiedni

zabezpieczony

przed spadnięciem na ziemię za pomocą podpinki linowej.

Zasady operowania prądami i podawania środków gaśniczych
Rozróżnić możemy dwa podstawowe rodzaje prądów gaśniczych:

−

prądy wodne zwarte,

−

prądy wodne rozproszone.
Wśród prądów rozproszonych rozróżniamy prądy wodne kropliste i mgłowe. Zwarte

prądy  wodne  charakteryzuje  duża  energia  mechaniczna  gaszenia,  duży  zasięg  i  mała
punktowa  powierzchnia  gaszenia.  Kropliste  prądy  wodne  posiadają  zdolność  gaszenia
powierzchniowego.  Stosowane  są  wszędzie  tam  ,  gdzie  nie  jest  wskazanym  użycie  prądów
zwartych. Mgłowe prądy gaśnicze posiadają zdolność działania przestrzennego. Stosowane są
do gaszenia cieczy palnych lżejszych od wody, ciał półstałych [wosk, tłuszcze, smoła].
Zasady operowania prądami gaśniczymi:
1.   prąd  wodny  kierować  należy  z  możliwie  bliskiego  miejsca  od  pożaru,  ze  stanowiska

gaśniczego równego lub wyższego,

2. strumienie wody kierujemy w miejsca najbardziej zagrożone, z wyraźnymi oznakami

palenia się, stwarzające możliwość rozprzestrzeniania się pożaru,

3. nie oddziaływać woda na silnie rozgrzane elementy nośne konstrukcji obiektu, z uwagi

na możliwość ich pękania i utratę wytrzymałości,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. palące się powierzchnie pionowe [ściany , podpory] gasić w kierunku z góry na dół.

Wykorzystujemy w ten sposób do gaszenia dolnych części palącej powierzchni wodę
ściekającą,

5. gasząc pożar różnych płaszczyzn poziomych [podłoga, sufit] prądy wody kierować

głównie w górę, uniemożliwiając rozprzestrzenianie się pożary na wyższe kondygnacje.
Ściekająca woda jest odzyskiwana do gaszenia niższych płaszczyzn,

6. mocno rozgrzane elementy metalowe, betonowe, żelbetonowe oraz wykonane z cegły

ochładzać stopniowo przez krótkotrwałe skierowanie na nie prądów kroplistych wody,

7. szczególną uwagę należy zwrócić na otwory wykonane w konstrukcji obiektu, które

umożliwiają ta drogą rozprzestrzenianie się ognia do innych pomieszczeń, na sąsiednie
kondygnacje. Otwory takie należy osłaniać prądem wody,

8.   materiały sypkie i strzępiaste gasić prądami rozproszonymi,
9.   nie kierować strumienia wody na przewody i urządzenia elektryczne,
10.  w  przypadku  stwierdzenia  obecności  w  środowisku  pożaru  butli  z  gazami  sprężonymi,

zbiorników z płynami łatwopalnymi należy prowadzić równomierne chłodzenie
zewnętrznych ścian przy użyciu prądów rozproszonych,

11. w przypadku prowadzenia działań z użyciem prądów wody i piany nie spłukiwać

warstwy piany wodą.

Podstawowe zasady podawania piany gaśniczej
1. grubość warstwy piany uzależniona jest od rodzaju palącego się materiału, w tym także

zdolności odparowania cieczy palnych i wynosi:

−

dla ciał stałych do 10 cm,

−

dla cieczy palnych o temp. zapłonu od 28 oC do 120 oC - 15 cm,

−

dla cieczy palnych o temp. zapłonu do 28 co - 20 cm,

−

w obronie stosuje się warstwy piany o grubości 5-7 cm.

2. podając pianę na powierzchnie palącej się cieczy kierować ja w sposób umożliwiający

równomierne rozpływanie się i pokrycie całej palnej powierzchni. Nie kierować piany
bezpośrednio w ciecz palna, istnieje potencjalne zagrożenie wyrzucenia cieczy poza
zbiornik co grozi rozprzestrzenieniem się pożaru,

3. materiały stałe gasimy piana tak , aby pokryć całą palącą się powierzchnię,
4. ciecze rozlane lub wypływające gasimy podając pianę zakosem, spychając płomienie od

siebie,

5. podając prądy piany średniej i lekkiej charakteryzujące się niewielkim zasięgiem rzutu

należy zwracać uwagę na zabezpieczenie stanowiska gaśniczego prądowników

6. nie podajemy piany w obecności urządzeń i instalacji elektrycznej będącej pod

napięciem,

7. nie podajemy piany lekkiej na duże palące się powierzchnie na otwartej przestrzeni.

Wiatr i silne ruchy rozgrzanych mas gorącego powietrza powodują przemieszczenie się
piany i redukowanie grubości ułożonej warstwy.

Rodzaje pododdziałów i specjalistycznych grup ratowniczych

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie

szczegółowych zasad organizacji Krajowego Systemu Ratowniczo - Gaśniczego.

Organizacja walki z pożarami obejmuje zespół działań planistyczno-organizacyjnych

i stosowanie technik gaśniczych niezbędnych do zmniejszenia i likwidacji zagrożenia

−

rozpoznawanie i Prowadzenie zagrożeń pożarowych,

−

ocenę rozmiarów powstałego pożaru i prognozowanie jego rozwoju,

−

ratowanie ludzi i zwierząt przed skutkami zagrożenia pożarowego,

−

dostosowanie sprzętu oraz technik gaśniczych do rodzaju i miejsca pożaru,

−

zlokalizowanie pożaru,

−

ugaszenie pożaru.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Organizacja walki z innymi klęskami żywiołowymi obejmuje zespół działań

planistyczno-organizacyjnych i działań ratowniczych niezbędnych do ratowania życia,
zdrowia, mienia lub środowiska, a także oceny zagrożenia i jego eliminacji.

Do walki z klęskami żywiołowymi są przeznaczone wszystkie jednostki ochrony

przeciwpożarowej włączone do systemu oraz pozostałe podmioty włączone do systemu
w zakresie wynikającym z ich możliwości sprzętowo-technicznych, ze szczególnym
uwzględnieniem środków ochrony osobistej.

Organizacja ratownictwa technicznego obejmuje zespół działań planistyczno-

organizacyjnych i stosowanie środków technicznych niezbędnych do ratowania,
poszukiwania lub ewakuacji ludzi i zwierząt oraz ratowania mienia i środowiska.
Ratownictwo techniczne:
1. specjalistyczne grupy poszukiwawczo-ratownicze Państwowej Straży Pożarnej stosujące

techniki poszukiwawcze oraz wykorzystujące do działań ratowniczych zwierzęta i sprzęt
do poszukiwania i ewakuacji osób zasypanych lub unieruchomionych w wyniku
katastrofy budowlanej, zawału, osunięcia ziemi lub innych awarii technicznych,

2. specjalistyczne grupy wysokościowe Państwowej Straży Pożarnej stosujące techniki

alpinistyczne i wykorzystujące do działań ratowniczych specjalistyczny sprzęt
ratowniczy, w tym statki powietrzne,

3. specjalistyczne grupy wodno-nurkowe Państwowej Straży Pożarnej stosujące techniki

nurkowe i wykorzystujące do działań ratowniczych specjalistyczny sprzęt, w tym łodzie
ratunkowe,

4. specjalistyczne grupy techniczne Państwowej Straży Pożarnej stosujące techniki

ratownicze i wykorzystujące specjalistyczny sprzęt do działań ratowniczych podczas
katastrof i wypadków budowlanych, komunikacyjnych oraz infrastruktury technicznej,

5. jednostki ochrony przeciwpożarowej włączone do systemu w zakresie wynikającym z ich

możliwości sprzętowo-technicznych, ze szczególnym uwzględnieniem środków ochrony
osobistej,

6. wydzielone siły i środki pozostałych podmiotów systemu w zakresie ustalonym w decyzji

o włączeniu do systemu lub umowie cywilnoprawnej o współdziałaniu z systemem.

7. Ratownictwo chemiczne obejmuje zespół działań planistyczno-organizacyjnych

i stosowanie technik ratowniczych niezbędnych do ratowania środowiska oraz wszelkich
innych czynności podejmowanych w celu ratowania życia i zdrowia ludzi w wyniku
likwidacji bezpośrednich zagrożeń stwarzanych przez toksyczne środki przemysłowe lub
inne niebezpieczne materiały chemiczne.
Ratownictwo ekologiczne obejmuje zespół działań planistyczno-organizacyjnych

i stosowanie technicznych zabezpieczeń niezbędnych do ratowania środowiska oraz
stosowania środków neutralizujących ograniczających lub eliminujących powstałe skażenie.

Ratownictwo chemiczne i ekologiczne w ramach systemu prowadzą:

1. specjalistyczne grupy ratownictwa chemicznego i ekologicznego Państwowej Straży

Pożarnej,

2. specjalistyczne grupy wodno-nurkowe Państwowej Straży Pożarnej stosujące techniki

nurkowe i wykorzystujące do działań ratowniczych specjalistyczny sprzęt ratowniczy,

3. jednostki ochrony przeciwpożarowej włączone do systemu w zakresie wynikającym z ich

możliwości sprzętowo-technicznych, ze szczególnym uwzględnieniem środków ochrony
osobistej,

4. wydzielone siły i środki pozostałych podmiotów systemu w zakresie ustalonym w decyzji

o włączeniu do systemu lub umowie cywilnoprawnej o współdziałaniu z systemem.
Ratownictwo medyczne obejmuje zespół działań planistyczno-organizacyjnych

i stosowanie technik z zakresu pomocy medycznej w warunkach poza szpitalnych mających

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

na celu ratowanie życia i zdrowia, podczas zdarzeń prowadzących do nagłej groźby utraty
życia ludzkiego lub pogorszenia się stanu zdrowia.
Wprowadza się trzy typy kierowania w czasie działania ratowniczego:
1. interwencyjny – realizowany w strefie zagrożenia lub bezpośrednich działań

ratowniczych,  w  której  istnieje  zagrożenie  dla  zdrowia  i  życia  ludzi  oraz  mienia
i środowiska  lub prawdopodobieństwo jego wystąpienia, w celu  likwidacji  lub usunięcia
skutków  zdarzenia  oraz  zapewnienia  bezpieczeństwa  ratownikom;  kierowaniu
interwencyjnemu podlegają siły nie przekraczające wielkością jednej kompanii,

2. taktyczny – realizowany na granicy strefy zagrożenia lub poza nią w celu wykonania

przyjętej taktyki lub określonej strategii oraz nadzoru nad kierowaniem interwencyjnym;
kierowaniu taktycznemu podlegają siły nie przekraczające wielkością jednego batalionu,

3. strategiczny – realizowany w celu określenia i przyjęcia niezbędnej strategii

w likwidowaniu zagrożenia oraz nadzoru nad kierowaniem taktycznym; kierowaniu
strategicznemu podlegają siły wojewódzkich brygad odwodowych albo siły
przekraczające wielkością jeden batalion.

Kierowanie interwencyjne, polega w szczególności na:
1.   ustaleniu rodzaju zagrożenia,
2.   przydzielaniu zadań dla rot, pododdziałów lub specjalistycznych grup ratowniczych,
3.   ustaleniu sposobów i metod poszukiwania poszkodowanych i zagrożonych oraz niesienia

im pomocy medycznej,

4.   ustaleniu sposobów i metod ewakuacji poszkodowanych lub zagrożonych,
5.   wyznaczeniu i wydzieleniu strefy bezpośrednich działań ratowniczych,
6.   planowaniu rozmieszczenia sprzętu ratowniczego na terenie działań ratowniczych,
7.   analizowaniu  czasu  pracy  poszczególnych  zespołów  w  strefie  bezpośrednich  działań

ratowniczych, w szczególności czasu pracy w ubraniach ochronnych i sprzęcie
izolującym drogi oddechowe ratowników,

8. nadzorowaniu skuteczności działania ratowniczego oraz zachowania bezpiecznych

warunków jego prowadzenia,

9. organizowaniu łączności na potrzeby kierowania interwencyjnego i współdziałania

podmiotów biorących udział w działaniu ratowniczym,

10. analizowaniu zużycia sprzętu i środków gaśniczych, neutralizujących lub sorbentów,
11. organizowaniu kierowania sekcjami i plutonami w strefie bezpośrednich działań

ratowniczych,

12. współdziałaniu z lekarzem - koordynatorem medycznych działań ratowniczych do czasu

uruchomienia kierowania taktycznego,

13.  wzywaniu niezbędnych sił i środków,
14.  zorganizowaniu wsparcia logistycznego do czasu uruchomienia kierowania taktycznego,
15.  wydzieleniu strefy zagrożenia do czasu uruchomienia kierowania taktycznego.
Kierowanie taktyczne, polega w szczególności na:
1.   ocenie zagrożenia poprzez ustalenie jego charakteru i prognozowanie rozwoju,
2.   podziale terenu działania ratowniczego na odcinki bojowe i wyznaczeniu zadań dla osób

prowadzących kierowanie interwencyjne,

3.   zorganizowaniu ewakuacji zagrożonej ludności poza strefę zagrożenia,
4.   współdziałaniu z lekarzem - koordynatorem medycznych działań ratowniczych,
5.   ocenie wielkości sił i środków oraz wzywaniu ich według potrzeb,
6.   ewentualnym  wprowadzeniu  na teren działania ratowniczego  innych podmiotów i służb

ratowniczych,

7. wyznaczeniu punktu kierowania i jego oznakowania,
8. tworzeniu systemu wspomagania decyzji kierowania taktycznego,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

9. tworzeniu, w miarę możliwości, odwodu taktycznego lub wezwaniu odwodów

operacyjnych,

10. wydzieleniu strefy zagrożenia,
11. koordynowaniu zmian sił ratowniczych, w tym ich wprowadzania i wyprowadzania

z rejonu działania ratowniczego,

12. zorganizowaniu niezbędnego wsparcia logistycznego,
13. nadzorowaniu skuteczności działania ratowniczego oraz zachowaniu bezpiecznych

warunków jego prowadzenia,

14.  analizowaniu i korygowaniu wydzielonej strefy bezpośrednich działań ratowniczych,
15.  organizowaniu punktu przyjęcia sił i środków,
16.  współdziałaniu ze sztabem kierowania taktycznego i strategicznego,
17.  współdziałaniu ze środkami masowego przekazu,
18.  zorganizowaniu  łączności  kierowania  strategicznego  oraz  współdziałania  podmiotów

uczestniczących w działaniu ratowniczym,

19. współdziałaniu z organami administracji samorządowej oraz z organizacjami

pozarządowymi,

20. eliminowaniu lub minimalizowaniu wśród ratowników stresu pourazowego powstałego

podczas zdarzenia.

Kierowanie strategiczne, polega w szczególności na:
1.   ocenie zagrożenia poprzez ustalenie jego charakteru i prognozowanie rozwoju,
2.   określeniu strategii działania ratowniczego,
3.   podziale  terenu  działania  ratowniczego  na  odcinki  bojowe  oraz  wyznaczeniu  zadań  dla

osób prowadzących kierowanie taktyczne,

4.   nadzorowaniu zadań prowadzonych przez podległe siły,
5.   wyznaczeniu punktu kierowania i jego oznakowania,
6.   informowaniu ewakuowanej ludności o miejscach organizowanej pomocy humanitarnej,
7.   wzywaniu  sił  centralnego  lub  wojewódzkiego  odwodu  operacyjnego  oraz  ich

wprowadzaniu na wyznaczone odcinki bojowe,

8. eliminowaniu lub minimalizowaniu wśród ratowników stresu pourazowego powstałego

podczas zdarzenia,

9. koordynowaniu łączności na potrzeby sztabu, kierowania taktycznego oraz podmiotów

uczestniczących w działaniu ratowniczym,

10. koordynowaniu działań zaplecza logistycznego, medycznego, technicznego oraz

podmiotów wspomagających działanie ratownicze,

11.  współdziałaniu ze środkami masowego przekazu,
12.  współdziałaniu z organami administracji rządowej,
13.  współdziałaniu  z  organami  administracji  samorządowej  oraz  z  organizacjami

pozarządowymi.

W składach brygad mogą występować w szczególności kompanie:
1. gaśnicze – przeznaczone do zdarzeń, w trakcie których zachodzi konieczność użycia

znacznych ilości zastępów gaśniczych lub znacznej ilości ratowników,

2. specjalne – przeznaczone do zdarzeń o charakterze technicznym, konfigurowane

w zależności od potrzeb jako kompanie:
a) techniczne – do likwidowania skutków katastrof budowlanych, komunikacyjnych

i infrastruktury technicznej,

b) ekologiczne – do usuwania substancji niebezpiecznych, a w szczególności

ropopochodnych, z powierzchni rzek i wód stojących,

c) pompowania – do usuwania skutków powodzi i katastrofalnych opadów deszczu,

3. powodziowe – przeznaczone do ratowania i ewakuowania osób oraz mienia na terenach

objętych powodzią,

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. logistyczne – zapewniające wsparcie kwatermistrzowskie sił ratowniczych oraz

materiałowo-techniczne działań ratowniczych,

5. szkolne – stanowiące pomocnicze formacje centralnego odwodu operacyjnego,

konfigurowane w zależności od potrzeb jako kompanie:
a) namiotowe lub sanitarne,
b) specjalnego przeznaczenia włączane w skład brygad lub batalionów.

W składach brygad, mogą występować specjalistyczne grupy:
1. wysokościowe – wykorzystujące do działań techniki i sprzęt alpinistyczny oraz statki

powietrzne,

2. chemiczne lub ekologiczne – wykorzystujące do działań techniki i sprzęt do usuwania

skutków katastrof chemicznych i ekologicznych,

3. techniczne – wykorzystujące do działań techniki i sprzęt specjalistyczny do usuwania

skutków katastrof,

4. wodno-nurkowe – wykorzystujące do działań techniki i sprzęt wodno-nurkowy,
5. poszukiwawczo-ratownicze – wykorzystujące do działań techniki, zwierzęta i sprzęt do

poszukiwania i ratowania osób zasypanych,

6. ratownictwa medycznego – wspomagające działania ratownicze poprzez wykorzystanie

środków transportu oraz sprzętu medycznego i leków,

7. inne grupy wg lokalnych potrzeb wynikających z analizy zagrożeń i zabezpieczenia

operacyjnego.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

1.  Jakie są zasady operowania prądami gaśniczymi?
2.  Jakie to są działania gaśnicze?
3.  Jakie są rodzaje szyków stanowisk gaśniczych?
4.  Jakie są rodzaje specjalistycznych grup gaśniczych?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przedstaw zasady bezpiecznego otwierania drzwi w warunkach akcji ratowniczo-

gaśniczych.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

1) odszukać w materiałach dydaktycznych informacje dotyczące zasad bezpiecznego

otwierania drzwi w warunkach akcji ratowniczo-gaśniczych ,

2) zapoznać się z zasadami bezpiecznego otwierania drzwi w warunkach akcji ratowniczo-

gaśniczych,

3) przedstawić zasady bezpiecznego otwierania drzwi w warunkach akcji ratowniczo-

gaśniczych,

4) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

drzwi,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca zasad bezpiecznego otwierania drzwi w warunkach
akcji ratowniczo-gaśniczych.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Ćwiczenie 2

Dokonaj określenia, na czym polegają działania gaśnicze, zabezpieczenia miejsca

zdarzenia oraz zakończenia działań.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie powinieneś:

1)  zapoznać się z materiałem dydaktycznym dotyczącym działań gaśniczych,
2)  zapoznać się z metodami przeprowadzania działań gaśniczych,
3)  dokonać określenia na czym polegają działania gaśnicze, w szczególności zabezpieczenia

miejsca zdarzenia oraz zakończenia działań,

4) dokonać prezentacji wykonanego ćwiczenia.

Wyposażenie stanowiska pracy:

−

stanowisko komputerowe z dostępem do Internetu,

−

notatnik,

−

przybory do pisania,

−

literatura z rozdziału 6 dotycząca działań gaśniczych.

4.3.4. Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

1) wymienić etapy działań gaśniczych?



2) wymienić rodzaje grup specjalistycznych?



3) określić zasady prowadzenia linii wężowych w różnych warunkach?



4) określić sposoby podawania prądów gaśniczych?



5) określić zasady bezpieczeństwa obowiązujące przy otwieraniu drzwi?



„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Sprawdzian składa się z 20 zadań.
5.  Udzielaj odpowiedzi na załączonej karcie odpowiedzi.
6.  W przypadku pomyłki, błędną odpowiedź weź w kółko i zaznacz prawidłową.
7.  Za każdą prawidłową odpowiedź możesz zdobyć 1 punkt.
8.  Na uważne przeczytanie i udzielenie odpowiedzi masz 40 minut.

Powodzenia

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Proces palenia to

a) zwiększona ilość wytwarzanej energii, która musi być odprowadzona do otoczenia

w postaci ciepła i światła.

b)  możliwość występowania niskiej temperatury.
c)  niskie promieniowanie cieplne.
d)  wydzielanie się małych ilości produktów spalania.

2. Zapalenie polega na

a) zapaleniu cieczy palnej punktowym bodźcem energetycznym (dzieje się to

w ograniczonej przestrzeni a czoło płomienia przemieszcza się następnie już
samoczynnie na całą pozostałość mieszaniny) – dotyczy tylko cieczy palnych.

b) równomiernym ogrzaniu materiału palnego do takiej temperatury, w której zapali się

on samorzutnie w całej masie bez udziału tzw. punktowego bodźca energetycznego.

c) zachodzącym w wyniku procesów biologicznych lub fizycznych i chemicznych

(egzotermicznych)  materiałów,  przy  czym  samonagrzewanie  się  materiałów
a następnie  ich  zapalenie  następuje  bez  zewnętrznego  bodźca  termicznego  (np.
samozapalenie  zestogowanych  płodów  rolnych,  samozapalenie  w  wyniku
egzotermicznej reakcji chemicznej itp.).

d) najniższej temperaturze cieczy ogrzewanej w ściśle określony sposób, której pary

tworzą z powietrzem mieszaninę zapalającą się przy zbliżeniu płomienia. Temperatura
zapłonu charakteryzuje tylko ciecze palne.

3. Do cech charakterystycznych pożaru zaliczyć możemy

a)  kontrolowane rozprzestrzenianie się ognia.
b)  wysokie zanieczyszczenie.
c)  wydzielanie się żółtego dymu.
d)  możliwość wystąpienia wysokiej temperatury.

4. Ciepło (energia cieplna) może rozprzestrzeniać się poprzez

a)  promieniowanie.
b)  unoszenie się światła.
c)  przewodzenie światła.
d)  ultrafiolet.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. Inicjowanie procesu spalania to

a)  rozdmuchanie.
b)  zapalenie.
c)  odpalenie.
d)  podpalenie.

6. Zapłon to

a) zapalenie cieczy palnej punktowym bodźcem energetycznym, dotyczy to tylko cieczy

palnych.

b) równomierne ogrzanie materiału palnego do takiej temperatury, w której zapali się on

samorzutnie w całej masie bez udziału tzw. punktowego bodźca energetycznego.

c) proces zachodzącym w wyniku procesów biologicznych lub fizycznych i chemicznych

d) zapalenie kontrolowane.

7. Wyróżniamy następujące grupy pożarów

a)  A, B, C, D.
b)  A, B.
c)  A, B, C.
d)  1A, 1B, 1C.

8. Oprócz obecnie stosowanego podziału pożarów stosowany jest symbol E - oznaczający

pożar z grupy

a)  A.B.
b)  A, B, C lub występujący w obrębie urządzeń elektrycznych pod napięciem.
c)  A, C.
d)  C, D.

9. Samozapalenie to

a) zapalenie cieczy palnej punktowym bodźcem energetycznym (dzieje się to

w ograniczonej przestrzeni a czoło płomienia przemieszcza się następnie już
samoczynnie na całą pozostałość mieszaniny) – dotyczy tylko cieczy palnych.

b) najniższa temperatura cieczy ogrzewanej w ściśle określony sposób, której pary

tworzą z powietrzem mieszaninę zapalającą się przy zbliżeniu płomienia. Temperatura
zapłonu charakteryzuje tylko ciecze palne.

c) proces zachodzącym w wyniku procesów biologicznych lub fizycznych i chemicznych

d) zapalenie na okres tymczasowy.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10. Pożar z grupy A to

a) pożary ciał stałych pochodzenia organicznego, podczas spalania których występuje

zjawisko żarzenia się (drewno, papier, węgiel).

b) pożary gazów (metan, gaz ziemny, acetylen...).
c) pożary cieczy palnych i ciał stałych topiących się podczas palenia (benzyna, nafta,

rozpuszczalniki, alkohole ...).

d) pożary metali (sód, potas, magnez ...).

11. Temperatura zapłonu to

a) zapalenie cieczy palnej punktowym bodźcem energetycznym (dzieje się to

w ograniczonej przestrzeni a czoło płomienia przemieszcza się następnie już
samoczynnie na całą pozostałość mieszaniny) – dotyczy tylko cieczy palnych.

b) najniższa temperatura materiału, który ogrzewany strumieniem ciepła dostarczonym

z zewnątrz w wyniku rozkładu termicznego wydziela palną fazę lotną o stężeniu
umożliwiającym jego zapalenie się, tzn. samorzutne pojawienie się płomienia.

c) proces zachodzącym w wyniku procesów biologicznych lub fizycznych i chemicznych

(egzotermicznych)  materiałów,  przy  czym  samonagrzewanie  się  materiałów
a  następnie  ich  zapalenie  następuje  bez  zewnętrznego  bodźca  termicznego  (np.
samozapalenie  zestogowanych  płodów  rolnych,  samozapalenie  w  wyniku
egzotermicznej reakcji chemicznej itp.).

d) temperatura pożaru metali.

12. Pożar z grupy C to

a) pożary ciał stałych pochodzenia organicznego, podczas spalania których występuje

zjawisko żarzenia się (drewno, papier, węgiel ...).

b) pożary cieczy palnych i ciał stałych topiących się podczas palenia (benzyna, nafta,

rozpuszczalniki, alkohole ...).

c) pożary gazów (metan, gaz ziemny, acetylen).
d) Pożary metali (sód, potas, magnez ...).

13. Ilość faz rozwoju pożaru to

a)  dwie fazy.
b)  trzy fazy.
c)  sześć faz.
d)  cztery fazy.

14. Pożar mały występuje jeśli w jego wyniku zostały spalone lub zniszczone

a) obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia,

surowce, paliwa itp., o powierzchni do 70 m

lub objętości do 350 m

b) obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia,

surowce, paliwa itp., o powierzchni od 71 do 300 m

lub objętości od 351 do 1500 m

c) obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów, maszyny, urządzenia,

surowce, paliwa itp., o powierzchni od 301 do 1000 m

lub objętości od 1501 do

5000 m

d) lasy, uprawy, trawy, torfowiska i nieużytki, o powierzchni powyżej 10 ha i nie

większej niż 100 ha.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

15. Faza II rozwoju pożaru to

a) charakteryzuje się rozszerzaniem ognia od źródła zapalenia, w tej fazie następuje

gwałtowny wzrost temperatury.

b) następuje dopalanie się resztek materiału palnego oraz żarzenie, w fazie tej

temperatura stopniowo zaczyna spadać.

c) jest to faza, w której następuje stygnięcie pogorzeliska, a temperatura osiąga wartość

sprzed zapaleniem.

d) pożar osiąga pełny rozwój przez objęcie płomieniem całego pomieszczenia, lub przez

wniknięcie w głąb materiału palnego, faza ta ma najwyższą temperaturę ok. 800-
1200°C .

16. Wyróżnia się podstawowe typy rozprzestrzeniania się pożaru

a)  walcowe – we wszystkich kierunkach pożaru.
b)  igłowe – ma maksymalną wartość w jednym kierunku.
c)  sześciokątne–  pożar  rozprzestrzeniania  się  w  dwóch  kierunkach  (dotyczy  pożarów

wewnętrznych).

d) kołowe – we wszystkich kierunkach równe.

17. Rozporządzenie Rady Ministrów będziesz szukał w

a)  Monitorze Polskim.
b)  Dziennik Ustaw.
c)  Kodeksie Pracy.
d)  Poradniku.

18. Co przedstawia poniższy znak

a)  telefon alarmowy.
b)  gaśnica.
c)  sprzęt przeciwpożarowy.
d)  hydrant.

19. Uniwersalny numer telefonu komórkowego w krajach UE w przypadku zgłoszenia

pożaru, wypadku lub innego zagrożenia

a)  112.
b)  999.
c)  997.
d)  998.

20. W przypadku pożaru należy zawiadomić straż pożarną dzwoniąc pod numer

a)  997 lub 112 (z telefonu komórkowego).
b)  998 lub 112 (z telefonu komórkowego).
c)  999 lub 113 (z telefonu komórkowego).
d)  998 lub 113 (z telefonu komórkowego).

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko..........................................................................................

Prowadzenie podstawowych działań gaśniczych

Zakreśl poprawną odpowiedź

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. LITERATURA

1. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie

szczegółowych zasad organizacji Krajowego Systemu Ratowniczo – Gaśniczego

2. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2007 r. w sprawie

szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby strażaków Państwowej Straży
Pożarnej

3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 10 2005 r.

w sprawie czynności kontrolno-rozpoznawczych przeprowadzanych przez Państwową
Straż Pożarną. (Dz.U.05.225.1934)

4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2002 r. w sprawie sposobu

przedkładania  wojewodzie  informacji  o  rodzaju  i  ilościach  i  miejscach  występowania
substancji  stwarzających  szczególne  zagrożenie  dla  środowiska  (Dz.  U.  Nr  175,
poz.1439).

5. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2002 r. Nr 147,

poz. 1229 z późn. zm.).

6. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej Dz. U. z 2002 r. Nr 147,

poz. 1230 z późn. zm.).

7. PN-EN 2:1998 Podział pożarów
8. PN-EN 3-1:1998 Gaśnice przenośne. Rodzaje, czas działania, pożary testowe grupy A

i B.

9. PN-EN 3-2:1999 Gaśnice przenośne. Szczelność, badanie przewodności elektrycznej,

badanie zagęszczalności, wymagania szczególne.

10. PN-EN 3-3:1998 Gaśnice przenośne. Konstrukcja, wytrzymałość na ciśnienie, badania

mechaniczne.

11. PN-EN 3-4:1999 Gaśnice przenośne. Wielkości napełniania i minimalne wymagania

dotyczące skuteczności gaśniczej.

12.  PN-EN 3-5+AC:1999 Gaśnice przenośne. Wymagania i badania dodatkowe.
13.  PN-EN 1869:1999 Koce gaśnicze.
14.  PN-88/M-51072 Sprzęt pożarniczy. Agregaty śniegowe.
15.  PN-76/M-51082 Sprzęt pożarniczy. Hydronetki wodne 15
16.  PN-68/M-51201 Sprzęt pożarniczy. Tłumica
17.  PN-92/N-01256.01 Znaki bezpieczeństwa. Ochrona przeciwpożarowa.
18.  PN-92/N-01256.02 Znaki bezpieczeństwa. Ewakuacja.