Ustrojowe zasady porządku prawnego Unii Europejskiej 

 

a)  zasada hierarchii źródeł prawa – odnosi się do wzajemnych relacji między  źródłami 

prawa wspólnotowego. W hierarchii źródeł prawa wspólnotowego pierwsze miejsce 

zajmują Traktaty ustanawiające WE i Traktaty zmieniające Traktaty założycielskie (prawo 

pierwotne). Traktaty te mają wyższą rangę od aktów prawa wspólnotowego stanowionych 

przez instytucje wspólnotowe na ich podstawie (prawo wtórne). Oznacza to, że akty 

wydawane przez organy WE nie mogą być sprzeczne z postanowieniami Traktatów (czyli 

prawo wtórne nie może być sprzeczne z prawem pierwotnym),  

 

b) zasada prymatu prawa wspólnotowego (zasada pierwszeństwa) – wynika 

 

z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, zgodnie z którym Wspólnoty 

ustanowiły nowy porządek międzynarodowy, na rzecz którego państwa członkowskie 

ograniczyły swe suwerenne prawa, nie mogą więc podejmować działań przeciwko 

przyjętemu przez siebie porządkowi prawnemu. Żadne normy prawa wewnętrznego nie 

mogą mieć pierwszeństwa przed prawem wspólnotowym ani pozbawiać go charakteru 

prawa wspólnotowego. Oznacza to, że w razie konfliktu pomiędzy prawem wspólnotowym 

a prawem krajowym stosuje się – w oparciu o zasadę prymatu – prawo wspólnotowe, 

 

c)  zasada bezpośredniego skutku – polega na tym, że akt prawny wywiera bezpośredni 

skutek w wewnętrznym porządku prawnym państwa członkowskiego, a osobom z tego 

kraju stwarza możliwość powoływania się na normy prawa wspólnotowego przed sądem 

krajowym, 

 

d) zasada jednolitości prawa wspólnotowego – zasada jednolitości ma dwa aspekty; po 

pierwsze oznacza ona, że prawo wspólnotowe będzie jednakowo stosowane we wszystkich 

państwach członkowskich; po drugie, oznacza ona konieczność eliminowania z prawa 

wspólnotowego tych norm prawnych, które są sprzeczne z normami wyższego rzędu, 

 

e)  zasada solidarności – zasada ta wywodzi się z ogólnej normy prawa międzynarodowego 

pacta sunt servanda [umów należy dotrzymywać]; w świetle tej zasady państwa 

członkowskie są zobowiązane do podjęcia wszelkich właściwych  środków w celu 

wypełnienia zobowiązań wynikających z prawa wspólnotowego oraz działań ułatwiających 

osiągnięcie celów Wspólnoty. Zasada solidarności oznacza, że państwa członkowskie nie 

mogą powoływać się na interesy narodowe lub trudności wewnętrzne dla 

usprawiedliwienia niewykonania prawa wspólnotowego lub odstąpienia od wykonywania 

przyjętych zobowiązań. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału 

Sprawiedliwości uchybienie obowiązkom solidarności przyjętym z racji przystąpienia do 

UE narusza istotne podstawy wspólnotowego porządku prawnego,  

 

f)  zasada równowagi kompetencyjnej – zasada ta ma dwa aspekty; po pierwsze wiąże się  

z wewnętrznym podziałem kompetencji pomiędzy organy WE (zasada równowagi 

instytucjonalnej), a po drugie oznacza właściwy podział kompetencji pomiędzy WE  

a państwa członkowskie, 

 

g) zasada subsydiarności – oznacza, że WE podejmują działania w zakresie, który nie 

podlega jej wyłącznej kompetencji tylko wówczas, gdy cele proponowanych działań nie 

mogą być skutecznie osiągnięte przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na 

skalę i skutki prowadzonych działań mogą być lepiej zrealizowane przez Wspólnotę 

(prawo narodowe jest wówczas zastępowane prawem wspólnotowym).