Baricco Alessandro-Jedwab

Wydanie polskie

Data wydania:

2007

Numer wydania:

Opracowanie graficzne:

Agnieszka Stando

Przełożyła:

Halina Kralowa

Wydawca:

Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”

ul. Wiejska 12a 00-490 Warszawa

http://www.czytelnik.pl

ISBN 978-83-07-03097-5

Wydanie elektroniczne

Trident eBooks

To nie jest powieść. Ani nawet opowiadanie. To pewna historia. Zaczyna się od

mężczyzny, który przemierza świat, a kończy jeziorem w wietrzny dzień. Mężczyzna nazywa
się Hervé Joncour. Jak się nazywa jezioro, nie wiadomo.

Można by powiedzieć, że jest to historia miłosna. Ale gdyby tylko o to chodziło, nie

warto byłoby opowiadać. Są tu pragnienia i cierpienia, które znasz dobrze, ale nie znajdujesz
słowa zdolnego je wyrazić. W każdym razie nie jest to słowo miłość. (To znana sprawa. Kiedy
nie potrafisz wyrazić czegoś jednym słowem, posługujesz się całą historią. Tak się to robi. Od
wieków).

Każda historia ma swoją muzykę. Ta ma muzykę białą. Trzeba to koniecznie powiedzieć,

bo biała muzyka jest muzyką dziwną, czasami cię zaskakuje: gra się ją cicho i tańczy powoli.
Jeśli jest dobrze grana, masz wrażenie, że słyszysz muzykę ciszy, a znakomici tancerze
wydają ci się nieruchomi. Biała muzyka jest czymś diabelnie trudnym.

To właściwie wszystko. Należałoby może wyjaśnić, że jest to historia

dziewiętnastowieczna: aby nikt nic spodziewał się samolotów, pralek i psychoanalityków. Nie
ma ich tutaj.

Może innym razem.

Alessandro Baricco

Chociaż ojciec wymarzył sobie dla niego błyskotliwą karierę wojskową, Hervé Joncour

zarabiał na życie, uprawiając zawód niezwykły, któremu nieobcy był, jak na ironię, pewien
rys tak wdzięczny, że określić by go można w pewnym sensie jako wręcz k o b i e c y .

By zarobić na życie, Hervé Joncour kupował i sprzedawał jedwabniki.
Był rok 1861. Flaubert pisał Salammbô, światło elektryczne było dopiero hipotezą, a

Abraham Lincoln, po drugiej stronie oceanu, prowadził wojnę, której końca nie miał nigdy
zobaczyć.

Hervé Joncour miał 32 lata.
Kupował i sprzedawał.
Jedwabniki.

Ściśle mówiąc, Hervé Joncour kupował i sprzedawał jedwabniki, gdy były one jeszcze

maleńkimi jajeczkami w kolorze żółtym i szarym, nieruchomymi i pozornie martwymi. Na
jednej dłoni mieściło się ich tysiące.

„To właśnie znaczy mieć w ręku fortunę”.
W pierwszych dniach maja jajeczka pękały i wychodziły z nich larwy, które po

trzydziestu dniach szaleńczego żerowania na liściach morwy zamykały się znowu w kokonie,
a w dwa tygodnie później opuszczały go ostatecznie, zostawiając majątek równy tysiącu
metrom surowej nici jedwabnej i ładnej sumce franków francuskich: zakładając, że wszystko
odbyło się należycie i, jak w przypadku Hervé Joncoura, gdzieś na południu Francji.

Miasteczko, w którym mieszkał Hervé Joncour, nazywało się Lavilledieu.
Jego żona – Hélène.
Nie mieli dzieci.

Dla uniknięcia szkód związanych z epidemiami, jakie coraz częściej nawiedzały hodowle

europejskie,  Hervé  Joncour wyprawiał  się  po  jajeczka na  drugi brzeg  Morza  Śródziemnego,
do Syrii i Egiptu. W tym tkwił łączący się z jego pracą element czystej przygody. Wyruszał co
roku, na początku stycznia. Przemierzał tysiąc sześćset mil morza i osiemset kilometrów lądu.
Wybierał  jajeczka,  uzgadniał  cenę,  kupował.  Po  czym  odwracał  się,  przemierzał  osiemset
kilometrów  lądu  i  tysiąc  sześćset  mil  morza  i  wracał  do  Lavilledieu,  na  ogół  w  pierwszą
niedzielę kwietnia, na ogół w samą porę, by zdążyć na sumę.

Pracował jeszcze przez dwa tygodnie, by popakować i sprzedać jajeczka.

Przez resztę roku odpoczywał.

– Jaka jest Afryka? – pytano go.
– Męcząca.
Miał duży dom tuż za miastem i małe laboratorium w centrum, dokładnie naprzeciwko

opuszczonego domu Jeana Berbecka.

Jean Berbeck postanowił któregoś dnia, że przestanie mówić. I dotrzymał obietnicy. Żona

i dwie córki opuściły go. A on umarł. Jego domu nikt nie chciał, pozostał więc pusty.

Kupując i sprzedając jedwabniki, Hervé Joncour zarabiał co rok wystarczająco dużo, by

zapewnić  sobie  i  żonie  te  wygody,  które  na  prowincji  uważane  są  za  luksusy.  Korzystał  z
umiarem  ze  swego  majątku  i  niepozbawiona  podstaw  perspektywa,  że  stanie  się  kiedyś
człowiekiem  naprawdę  bogatym,  była  mu  najzupełniej  obojętna.  Należał  zresztą  do  tych
ludzi,  którzy,  uznając  za  niewłaściwą  wszelką  chęć  p r z e ż y w a n i a  własnego  życia,
lubią mu po prostu  a s y s t o w a ć .

Widać patrzą oni na swój los w taki sposób, w jaki większość ludzi patrzy na deszczowy

dzień.

Gdyby ktoś go o to zapytał, Hervé Joncour odpowiedziałby, że jego życie zawsze toczyć

się będzie w taki sposób. Na początku lat sześćdziesiątych jednak epidemia pebryny, która

uczyniła  niezdatnymi  do użytku  jajeczka  z hodowli  europejskich,  przeniosła  się  również za
morze, do Afryki, a zdaniem niektórych nawet do Indii. W 1861 roku Hervé Joncour wrócił ze
swojej zwykłej podróży z zapasem jajeczek, które po dwóch miesiącach okazały się prawie w
całości  zarażone.  Dla  Lavilledieu, jak i  dla  wielu  innych  miast, ciągnących  wielkie  zyski  z
produkcji  jedwabiu,  rok  ten  zdawał  się  oznaczać  początek końca.  Nauka  nie  była  w  stanie
zrozumieć  przyczyn  epidemii. I  cały świat,  po  najdalsze  regiony, zdawał  się  więźniem  tego
niepojętego złego czaru.

– P r a w i e cały świat – powiedział cicho Baldabiou. – P r a w i e – dolewając na dwa

palce wody do swojego pernoda.

Baldabiou to człowiek, który przed dwudziestu laty wszedł do miasteczka, skierował się

prosto do biura burmistrza, niezapowiedziany wkroczył do gabinetu, położył na biurku szal z
jedwabiu w kolorach nieba o zachodzie i zapytał

– Wie pan, co to jest?
– Coś dla kobiet.
– Myli się pan. Coś dla mężczyzn: pieniądze.
Burmistrz kazał go wyrzucić. Baldabiou w dole rzeki wybudował przędzalnię, pod osłoną

lasu  wielką  szopę  do  hodowania  jedwabników,  a  przy  skrzyżowaniu  z  drogą  do  Vivier
kościółek  pod  wezwaniem  świętej  Agnieszki.  Zatrudnił  prawie  trzydziestu  robotników,
sprowadził  z Włoch  tajemniczą  drewnianą maszynę,  składającą  się z samych kół  i trybów  i
przez siedem miesięcy  nie odezwał się więcej. Potem wrócił do burmistrza i położył na biurku
trzydzieści tysięcy franków w starannie posegregowanych banknotach o dużych nominałach.

– Wie pan, co to jest?
– Pieniądze.
– Myli się pan. To dowód, że jest pan głupcem.
Po czym zebrał je, wsunął do torby i ruszył ku wyjściu.

Burmistrz zatrzymał go.
– Co, u diabła, powinienem zrobić?
– Nic: będzie pan burmistrzem bogatego miasta.
W pięć lat później Lavilledieu miało siedem przędzalni i stało się jednym z głównych

ośrodków europejskich hodowli jedwabników i produkcji jedwabiu. Nie wszystko to należało
do  Baldabiou.  Inni  znaczący  obywatele  i  właściciele  ziemscy rzucili  się  jego  śladem  w  tę
ciekawą  przygodę  przemysłową.  Baldabiou  bez żadnych  ceregieli  odkrywał  przed  każdym
tajniki  zawodu. Bawiło go  to  o wiele  bardziej  niż robienie  pieniędzy. Uczyć.  Znać  sekrety,
które można przekazać innym. Taki to już był człowiek.

Baldabiou był także człowiekiem, który przed ośmiu laty odmienił życie Hervé Joncoura.

Były  to  czasy,  gdy  pierwsze  epidemie  zaczęły  niszczyć  produkowane  w  Europie  jajeczka
jedwabników. Nie  tracąc  zimnej  krwi,  Baldabiou przemyślał  sytuację  i  doszedł  do wniosku,
że  problemu  nie  trzeba  rozwiązywać:  trzeba  go  obejść.  Miał  pomysł,  brakowało  mu  tylko
odpowiedniego  człowieka.  Zdał  sobie  sprawę,  że  go  znalazł,  gdy  ujrzał  Hervé  Joncoura
przechodzącego  przed kawiarnią  Verduna,  w eleganckim  mundurze  podporucznika piechoty,
dumnym  krokiem wojskowego na  urlopie. Miał wówczas 24 lata.  Baldabiou zaprosił  go  do
domu, rozłożył przed nim atlas pełen egzotycznych nazw i powiedział

– Gratuluję. Nareszcie, chłopcze, znalazłeś poważne zajęcie.
Hervé Joncour wysłuchał całej historii o jedwabnikach, jajeczkach, piramidach i

podróżach statkiem. Po czym rzekł

– Nie mogę.
– Dlaczego?
– Za dwa dni kończy mi się urlop, muszę wracać do Paryża.
– Kariera wojskowa?
– Właśnie. Tak chciał mój ojciec.

– To nie problem.
Zabrał Hervé Joncoura i poszedł z nim do ojca.
– Czy wie pan, kto to jest? – zapytał, wszedłszy do gabinetu niezapowiedziany.
– Mój syn.
– Proszę mu się przypatrzeć.
Burmistrz opadł na oparcie swego skórzanego fotela i zaczął się pocić.
– Mój syn Hervé, który za dwa dni wróci do Paryża, gdzie czeka go wspaniała kariera w

naszej armii, jeśli Pan Bóg i święta Agnieszka pozwolą.

– Właśnie. Tylko że Pan Bóg zajęty jest czymś innym, a święta Agnieszka nienawidzi

wojskowych.

Miesiąc później Hervé Joncour wyruszył do Egiptu. Płynął statkiem, który nazywał się

„Adel”. Do kabiny docierały kuchenne zapachy, pewien Anglik opowiadał, jak walczył pod
Waterloo, trzeciego dnia wieczorem ujrzeli delfiny połyskujące na horyzoncie jak pijane fale,
w ruletce wychodziła stale szesnastka.

Wrócił po dwóch miesiącach – w pierwszą niedzielę kwietnia, w samą porę, by zdążyć na

sumę – z tysiącem jajeczek ułożonych ostrożnie w dwóch wielkich drewnianych pudłach.
Miał mnóstwo rzeczy do opowiedzenia. Ale kiedy zostali sami, Baldabiou poprosił

– Opowiedz mi o delfinach.
– O delfinach?
– O tym, jak je zobaczyłeś.
Taki był Baldabiou.
Nikt nie wiedział, ile ma lat.

– P r a w i e cały świat – powiedział cicho Baldabiou. – P r a w i e – dolewając na dwa

palce wody do swojego pernoda.

Sierpniowa noc, po północy. O tej porze zazwyczaj Verdun zdążył już dawno zamknąć.

Krzesła, nogami do góry, tkwiły porządnie na stołach. Bufet i cała reszta były umyte. Tylko
zgasić światło i zamknąć. Ale Verdun czekał: Baldabiou mówił.

Siedzący naprzeciw niego Hervé Joncour, ze zgaszonym papierosem w ustach, słuchał

nieruchomo. Tak samo jak osiem lat temu czekał, aby ten człowiek wytyczył mu szczegółowo
przyszłe koleje losu. Jego głos docierał do niego cichy i wyraźny, przerywany od czasu do
czasu łykami pernoda. Minuty płynęły, a on nie przestawał mówić. Na zakończenie
powiedział

– Nie ma wyboru. Jeśli chcemy przeżyć, musimy tam dotrzeć.
Milczenie.
Verdun, oparty o ladę, podniósł na nich wzrok.
Baldabiou próbował znaleźć ostatni łyk pernoda na dnie kieliszka.
Hervé Joncour położył papierosa na brzegu stołu i zapytał
– A gdzie jest właściwie ta Japonia?
Baldabiou uniósł laskę i skierował ją w stronę dachów Saint-Auguste.
– Prosto przed siebie. W tamtą stronę.
Powiedział.
– Na samym końcu świata.

Japonia w owych czasach była istotnie na drugim końcu świata. Była wyspą złożoną z

wysp  i  przez  dwieście  lat  żyła  w  całkowitym  odosobnieniu,  z  dala  od  reszty  ludzkości,
odmawiając  jakiegokolwiek  kontaktu  z  kontynentem  i  zakazując  wstępu  wszelkim
cudzoziemcom. Wybrzeże chińskie oddalone było o prawie dwieście mil, ale dekret cesarski,
zabraniający  na całej wyspie budowy  łodzi, które miałyby więcej niż jeden maszt, sprawił, że
stało się  ono jeszcze  bardziej odległe. Zgodnie z logiką, na  swój sposób rozsądną, prawo nie
zabraniało zresztą opuszczać ojczyzny: tyle że ci, którzy próbowali do niej wrócić, skazywani

byli  na  śmierć.  Kupcy chińscy,  holenderscy i  angielscy starali  się  wielokrotnie  przerwać  tę
absurdalną  izolację,  ale  udało  im  się  jedynie  doprowadzić  do  powstania  wątłej  i
niebezpiecznej sieci kontrabandy. Przyniosło  im to niewiele  pieniędzy, dużo kłopotów i parę
legend,  takich,  jakie  opowiada  się  wieczorami  w  portach.  Tam,  gdzie  oni  ponieśli  klęskę,
sukces, dzięki sile swojej broni, odnieśli Amerykanie. W lipcu 1853 roku komandor Matthew
C.  Perry  wpłynął  do  zatoki  Jokohamy   z  flotyllą  nowoczesnych  parowców  i  przekazał
Japończykom  ultimatum,  w  którym  „wyrażał  nadzieję”,  że  wyspa  otwarta  zostanie  dla
cudzoziemców.

Japończycy nigdy jeszcze nie widzieli statku, który zdolny byłby płynąć morzem pod

wiatr.

Siedem miesięcy później, kiedy Perry wrócił po odpowiedź na swoje ultimatum,

wojskowe  władze  wyspy  zgodziły  się  podpisać  układ  zatwierdzający  otwarcie  dla
cudzoziemców  dwóch  portów  na  północy   kraju  i  nawiązanie  pierwszych,  ostrożnych
kontaktów handlowych.  Morze  wokół  tej  wyspy – oświadczył  komandor uroczystym  nieco
tonem – jest od dzisiaj o wiele mniej głębokie.

Baldabiou znał wszystkie te historie. A zwłaszcza jedną legendę, powtarzającą się często

w  opowieściach  ludzi,  którzy  tam  byli.  Głosiła  ona,  że  na  wyspie  produkowany  jest
najpiękniejszy na świecie jedwab. Robi się go od ponad tysiąca lat, według  starych rytuałów i
sekretów, osiągając mistyczną  niemal precyzję. Baldabiou sądził jednak, że  nie jest to żadna
legenda, lecz szczera i czysta prawda. Zdarzyło mu się  raz trzymać  w palcach szal  utkany z
japońskiego jedwabiu. I miał wrażenie, że nie ma nic w ręku. Toteż, gdy wydawało się już, że
z powodu pebryny i chorych jajeczek wszystko diabli wezmą, pomyślał sobie tak:

– Ta wyspa jest pełna jedwabników. A wyspa, na którą przez dwieście lat nie dotarł żaden

chiński kupiec ani angielski agent ubezpieczeniowy, jest wyspą, na którą nigdy nie dotrze
żadna choroba.

I nie tylko pomyślał: powiedział o tym wszystkim producentom jedwabiu z Lavilledieu,

zwoławszy ich do kawiarni Verduna. Nikt z nich nie słyszał nigdy o Japonii.

– Mielibyśmy przemierzyć cały świat, żeby kupić jajeczka jak Pan Bóg przykazał, w

miejscu, gdzie jak ujrzą cudzoziemca, to go wieszają?

– Wieszali – wyjaśnił Baldabiou.
Nie wiedzieli, co myśleć. Ktoś wysunął obiekcję:
– Musi być jakiś powód, że nikt na świecie nie pomyślał, aby kupować jajeczka właśnie

tam.

Baldabiou mógł blefować, twierdząc, że na świecie nie ma drugiego Baldabiou. Ale wolał

powiedzieć, jak się rzeczy mają.

– Japończycy zgodzili się w końcu sprzedawać swój jedwab. Ale nie jajeczka. Tych pilnie

strzegą. I jeśli próbujesz wywieźć je z tej wyspy, popełniasz przestępstwo.

Producenci jedwabiu z Lavilledieu byli, w mniejszym lub większym stopniu, ludźmi

honoru i nigdy nie pomyśleliby o złamaniu jakiegokolwiek prawa we własnym kraju.
Możliwość uczynienia tego w innej części świata wydała im się jednak zupełnie sensowna.

Był rok 1861. Flaubert kończył Salammbô, światło elektryczne było dopiero hipotezą, a

Abraham  Lincoln,  po drugiej  stronie  oceanu, prowadził  wojnę, której  końca  nie  miał  nigdy
zobaczyć.  Hodowcy  jedwabników  z  Lavilledieu  założyli  spółkę  i  zebrali,  potrzebną  na
zorganizowanie  wyprawy, dość  znaczną  sumę. Wszystkim  wydawało się  rzeczą  logiczną, że
wyprawę powierzyć  trzeba Hervé  Joncourowi. Kiedy  Baldabiou  zapytał  go,  czy się  zgadza,
tamten odpowiedział pytaniem.

– A gdzie jest właściwie ta Japonia?
Prosto przed siebie, w tamtą stronę. Na samym końcu świata.
Wyruszył 6 października. Samotnie. U bram Lavilledieu przyciągnął do siebie żonę

Hélène i powiedział tylko

– Nie musisz się niczego obawiać.
Hélène była wysoką kobietą o powolnych ruchach, z długimi czarnymi włosami, których

nigdy nie upinała. Miała przepiękny głos.

Hervé Joncour wyruszył, mając przy sobie osiemdziesiąt tysięcy franków w złocie i

nazwiska  trzech  mężczyzn,  które  podał  mu  Baldabiou:  Chińczyka,  Holendra  i  Japończyka.
Przekroczył  granicę  koło  Metzu,  minął  Wirtembergię  i  Bawarię,  znalazł  się  w  Austrii,
pociągiem dojechał do Wiednia i Budapesztu, a potem dalej, aż do Kijowa. Przejechał konno
dwa tysiące kilometrów rosyjskiego stepu, minął Ural, znalazł  się  na  Syberii, po czterdziestu
dniach  drogi  przybył  nad  jezioro  Bajkał,  które  miejscowa  ludność  nazywała  morzem.  Z
biegiem  rzeki  Amur,  wzdłuż  chińskiej  granicy  dotarł  do  oceanu  i  zatrzymał  się  w  porcie
Sabirk,  gdzie  spędził  jedenaście  dni  w oczekiwaniu  na  statek holenderskich przemytników,
który  następnie  dowiózł  go  do  przylądka  Teraya  na  zachodnim  wybrzeżu  Japonii.  Pieszo,
bocznymi drogami, przemierzył prowincje Ishikawa, Toyama, Niigata, znalazł się w prowincji
Fukushima  i  dotarł  do  miasta  Shirakawa,  okrążył  je  od  wschodu,  przez dwa  dni  czekał  na
czarno ubranego człowieka, który  zawiązał  mu oczy  i zawiózł do miasteczka  na  wzgórzach,
gdzie  spędził  noc,  a  rano  dobił  targu  w sprawie  zakupu  towaru  z mężczyzną, który nic  nie
mówił,  a  twarz  miał  zakrytą  jedwabnym  welonem.  Czarnym.  O  zachodzie  słońca  ukrył
jajeczka wśród bagaży, odwrócił się plecami do Japonii i ruszył w drogę powrotną.

Minął właśnie ostatnie domy miasteczka, gdy jakiś człowiek dogonił go i zatrzymał.

Powiedział coś wzburzonym i kategorycznym tonem, po czym, grzecznie, lecz stanowczo,
poprowadził go z powrotem.

Hervé Joncour nie mówił ani nie rozumiał po japońsku. Pojął jednak, że Hara Kei chce

się z nim zobaczyć.

Rozsunięto ścianę z ryżowego papieru i Hervé Joncour wszedł. Hara Kei siedział ze

skrzyżowanymi  nogami  na  ziemi,  w  najbardziej  oddalonym  rogu  pokoju.  Ubrany   był  w
ciemną  tunikę, nie  nosił  klejnotów. Jedynym  widocznym  znakiem  jego  władzy była  kobieta
leżąca  obok  niego,  z  głową  wspartą  na  jego  kolanach,  zamkniętymi  oczami  i  rękami
schowanymi  w  fałdach  obszernej  czerwonej  sukni,  rozpostartej  jak  płomień  na  popielatej
macie.  On  przesuwał  wolno  ręką  po  jej  włosach:  jakby  gładził  futro  cennego,  śpiącego
zwierzęcia.

Hervé Joncour przeszedł przez pokój, poczekał, aż gospodarz da mu znak, i usiadł

naprzeciw niego. Milczeli, patrząc sobie w oczy. Niedostrzegalnie nadszedł służący i postawił
przed nimi dwie filiżanki herbaty. Potem zniknął. Wtedy Hara Kei zaczął mówić w swoim
języku, głosem monotonnym, przechodzącym w rodzaj drażniąco sztucznego falsetu. Hervé
Joncour słuchał. Oczy miał utkwione w oczy Hara Keia i tylko na chwilę, prawie bezwiednie,
opuścił je na twarz kobiety.

To była twarz małej dziewczynki.
Znów uniósł wzrok.
Hara Kei przerwał, podniósł jedną z filiżanek, zbliżył ją do ust, chwilę odczekał i odezwał

się

– Niech pan spróbuje opowiedzieć mi o sobie.
Powiedział to po francusku, przeciągając nieco samogłoski, głosem ochrypłym,

naturalnym.

Człowiekowi najbardziej niedostępnemu w Japonii, panu i władcy wszystkiego, co światu

udawało się wywieźć z tej wyspy, Hervé Joncour próbował opowiedzieć o sobie. Czynił to we
własnym  języku,  mówiąc  powoli  i  nie  będąc  pewnym,  czy Hara  Kei  zdoła  go  zrozumieć.
Instynktownie zrezygnował z wszelkiej ostrożności, relacjonując bez zmyśleń i bez opuszczeń
wszystko,  co  po  prostu  było  prawdą.  Przedstawiał  drobne  szczegóły i  wydarzenia  wielkiej
wagi  takim  samym  głosem,  podkreślanym  powściągliwymi gestami,  naśladując  hipnotyczny
rytm, smutny i obojętny, spisu przedmiotów ocalałych z pożaru. Hara Kei słuchał z kamienną
twarzą  bez wyrazu.  Oczy  miał  utkwione  w  wargi  Hervé  Joncoura,  jakby to  były  ostatnie
linijki  pożegnalnego listu. W pokoju panowała taka cisza  i bezruch, że czymś monstrualnym
wydało się to, co zdarzyło się nagle i co właściwie było drobnostką bez znaczenia.

W pewnej chwili,
nie poruszywszy się nawet,
dziewczynka
otworzyła oczy.
Hervé Joncour nie przestał mówić, ale instynktownie opuścił wzrok ku niej i, nie

przestając mówić, zobaczył, że te oczy   n i e  m a j ą  w y k r o j u  o r i e n t a l n e g o  i że
utkwione są z  n i e p o k o j ą c y m  n a t ę ż e n i e m  w jego twarz: jak gdyby od początku
śledziły  go  spod  półprzymkniętych  powiek.  Hervé  Joncour  odwrócił  wzrok  z  całą
naturalnością, na jaką było go stać, i próbował ciągnąć dalej  swoją opowieść niezmienionym
głosem. Przerwał dopiero wtedy, gdy  jego wzrok padł na stojącą przed nim na ziemi filiżankę
herbaty.  Ujął  ją  jedną  ręką,  podniósł  do  warg  i  powoli  upił  łyk.  Odstawiając  ją  na  dawne
miejsce, znowu zaczął mówić.

Francja, podróże morskie, zapach morw w Lavilledieu, pociągi parowe, głos Hélène.

Hervé Joncour opowiadał nadal o swoim życiu, jak nigdy jeszcze tego w swoim życiu nie
robił. Dziewczynka patrzyła na niego nadal, a intensywność tego spojrzenia nakazywała

każdemu z jego słów brzmieć w sposób niezapomniany. Zdawało się, że pokój znieruchomiał
bezpowrotnie, gdy oto nagle, zupełnie bezszelestnie, ona wysunęła rękę spod sukni i opuściła
ją  na  matę  przed sobą.  Hervé  Joncour ujrzał  tę  bladą  plamę  pojawiającą  się  na  skraju jego
pola  widzenia, ujrzał, jak  muska  filiżankę Hara  Keia, po czym,  pozornie  bez sensu, posuwa
się dalej, chwyta bez wahania drugą filiżankę, tę, z której  o n  pił, unosi  ją lekko i zabiera.
Hara  Kei  nie  przestał  ani  na  chwilę  wpatrywać  się  z kamiennym  wyrazem  twarzy w  wargi
Hervé Joncoura.

Dziewczynka uniosła lekko głowę.
Po raz pierwszy oderwała oczy od Hervé Joncoura i przeniosła wzrok na filiżankę.
Okręciła ją powoli, aż przy jej wargach znalazło się dokładnie to miejsce, którego on

dotknął, pijąc.

Przymknąwszy oczy, wypiła łyk herbaty.
Odsunęła filiżankę od ust.
Opuściła ją w to samo miejsce, z którego ją wzięła.
Wsunęła rękę pod suknię.
Znów oparła głowę na kolanach Hara Keia.
Z otwartymi oczami, utkwionymi w oczy Hervé Joncoura.

Hervé Joncour mówił jeszcze długo. Przerwał dopiero wtedy, gdy Hara Kei oderwał od

niego wzrok i ledwo dostrzegalnie skłonił głowę.

Milczenie.
Po francusku, przeciągając nieco samogłoski, naturalnym, ochrypłym głosem Hara Kei

powiedział

– Jeśli pan zechce, z przyjemnością zobaczę pana znowu.
Po raz pierwszy się uśmiechnął.
– Jajeczka, które ma pan ze sobą, to ikra, niewarte są prawie nic.

Hervé Joncour spuścił oczy. Przed nim stała jego filiżanka herbaty. Wziął ją w rękę i

zaczął obracać, przypatrując się jej uważnie, jak gdyby szukał czegoś na kolorowym szlaczku
przy brzegu. Kiedy znalazł to, czego szukał, przyłożył tam wargi i wypił do dna. Następnie
postawił filiżankę przed sobą i powiedział

– Wiem o tym.
Hara Kei roześmiał się, ubawiony.
– To dlatego zapłacił pan fałszywym złotem?
– Zapłaciłem za to, co kupiłem.
Hara Kei spoważniał.
– Kiedy będzie pan stąd wyjeżdżał, dostanie pan to, czego chce.
– Kiedy żywy opuszczę tę wyspę, dostanie pan należne mu złoto. Ma pan moje słowo.
Hervé Joncour nie zaczekał nawet na odpowiedź. Wstał, zrobił kilka kroków do tyłu i

ukłonił się.

Ostatnią rzeczą, jaką ujrzał przed wyjściem, były jej oczy utkwione w jego oczy, zupełnie

nieme.

Sześć dni później, w Takaoka, Hervé Joncour wsiadł na statek holenderskich

przemytników, który dowiózł  go  do Sabirka.  Stąd,  posuwając  się  wzdłuż chińskiej  granicy,
dotarł nad jezioro  Bajkał, przebył  cztery tysiące  kilometrów  ziemi  syberyjskiej,  minął  Ural,
przybył  do Kijowa i przejechał  pociągiem  całą  Europę, ze wschodu na zachód, by wreszcie,
po  trzech  miesiącach  podróży,  znaleźć  się  we  Francji.  W  pierwszą  niedzielę  kwietnia  –  w
samą porę, by zdążyć na sumę – stanął u bram Lavilledieu. Zatrzymał się, podziękował Bogu
i wszedł do miasteczka pieszo, licząc kroki, aby każdy miał swoją nazwę i aby nigdy ich nie
zapomnieć.

– Jaki jest koniec świata? – zapytał go Baldabiou.
– Niewidoczny.

Żonie Hélène przywiózł w prezencie jedwabną tunikę, której ona, przez wstydliwość,

nigdy nie włożyła. Trzymając ją w palcach, miało się wrażenie, że nie ma się nic w ręku.

Jajeczka, które Hervé Joncour przywiózł z Japonii – przylepione setkami do małych

płatków  morwowej  kory  –  okazały  się  zupełnie  zdrowe.  Produkcja  jedwabiu  w  okręgu
Lavilledieu, pod względem  ilości i  jakości, była w owym roku nadzwyczajna. Zdecydowano
się  otworzyć  dwie  nowe  przędzalnie,  a  Baldabiou  kazał  zbudować  wirydarz przy  kościółku
Świętej Agnieszki.  Nie  wiadomo  dlaczego,  ale  wyobraził  sobie,  że  musi  on  być  okrągły,  i
dlatego  zlecił  przygotowanie  projektu  architektowi  hiszpańskiemu,  który nazywał  się  Juan
Benitez i cieszył pewną sławą w dziedzinie Plazas de Toros.

– Pośrodku oczywiście żadnego piasku, tylko ogród. I, jeśli łaska, nad wejściem, zamiast

głów byków głowy delfinów.

– Delfinów, señor?
– Widziałeś kiedyś rybę, Benitez?
Hervé Joncour zrobił kilka obliczeń i odkrył, że jest bogaty. Kupił trzydzieści akrów

ziemi  na  południe  od  swojego  domu  i  spędził  letnie  miesiące  na  sporządzaniu  rysunków
ogrodu,  gdzie  byłoby  przyjemnie  spacerować  w  ciszy.  Wyobraził  sobie,  że  będzie  on
niewidoczny  jak  koniec  świata.  Co  rano  wyprawiał  się  do  Verduna,  gdzie  słuchał
miejscowych  historyjek  i  przeglądał  nadesłane  z  Paryża  gazety.  Wieczorem  przesiadywał
długo obok żony Hélène na werandzie swojego domu. Ona czytała na głos jakąś książkę, a on
czuł się szczęśliwy, bo myślał, że na całym świecie nie ma piękniejszego głosu.

4 września 1862 roku skończył 33 lata. Życie jak deszcz spływało przed jego oczami:

widok pełen spokoju.

– Nie musisz się niczego obawiać.
Ponieważ Baldabiou tak postanowił, 1 października Hervé Joncour wyjechał znowu do

Japonii. Przekroczył granicę francuską koło Metzu, minął Wirtembergię i Bawarię, znalazł się
w  Austrii,  pociągiem  dojechał  do  Wiednia  i  Budapesztu,  a  potem  dalej,  aż  do  Kijowa.
Przejechał  konno  dwa  tysiące  kilometrów  rosyjskiego  stepu,  minął  Ural,  znalazł  się  na
Syberii,  po  czterdziestu  dniach  drogi  przybył  nad  jezioro  Bajkał,  które  miejscowa  ludność
nazywała  demonem.  Z  biegiem  rzeki  Amur,  wzdłuż  chińskiej  granicy  dotarł  do  oceanu  i
zatrzymał się w porcie Sabirk, gdzie spędził jedenaście dni, oczekując na statek holenderskich
przemytników,  który  następnie  dowiózł  go  do  przylądka  Teraya  na  zachodnim  wybrzeżu
Japonii.  Pieszo,  bocznymi  drogami,  przemierzył  prowincje  Ishikawa,  Toyama,  Niigata,
znalazł  się  w  prowincji  Fukushima  i  dotarł  do  miasta  Shirakawa,  okrążył  je  od  wschodu  i
przez dwa  dni  czekał  na  czarno  ubranego  człowieka, który  zawiązał  mu  oczy i  zawiózł  do
miasteczka  Hara  Keia.  Gdy już mógł  otworzyć  oczy,  ujrzał  przed  sobą  dwóch  służących,
którzy  wzięli jego bagaż, poprowadzili na skraj lasu, wskazali mu ścieżkę i zostawili samego.
Hervé Joncour zaczął iść w cieniu, jaki drzewa wokół niego i nad nim wycinały z blasku dnia.
Zatrzymał  się  dopiero  wtedy,  gdy nagle  zieleń  otwarła  się  na  chwilę  –  jak  okno  –  z boku
ścieżki. Jakieś trzydzieści  metrów poniżej  widać było  jezioro. A na brzegu jeziora,  tyłem  do
niego,  przysiedli  na  ziemi  Hara  Kei  i  kobieta  w  pomarańczowej  sukni,  z  włosami
rozpuszczonymi  na  ramiona.  W  chwili  gdy  Hervé  Joncour  ją  dostrzegł,  ona  odwróciła  się
powoli, na jedną chwilę, tyle tylko, by napotkać oczami jego wzrok.

Jej oczy nie miały wykroju orientalnego, a twarz była twarzą małej dziewczynki.
Hervé Joncour ruszył dalej przez gąszcz lasu, a gdy z niego wyszedł, znalazł się na

brzegu  jeziora.  Kilka  kroków  przed  nim  Hara  Kei,  odwrócony  tyłem,  siedział  sam,
nieruchomo, ubrany na czarno. Obok niego leżała rzucona na ziemię pomarańczowa  suknia  i
para  słomianych  sandałów.  Hervé  Joncour  podszedł  bliżej.  Maleńkie  koliste  fale,  jakby
przysłane gdzieś z daleka, kładły wodę na brzegu jeziora.

– Mój francuski przyjaciel – szepnął, nie odwracając się, Hara Kei.

Spędzili parę godzin, siedząc obok siebie, na rozmowie i milczeniu. Potem Hara Kei

podniósł się, a Hervé Joncour poszedł jego śladem. Zanim ruszył w stronę ścieżki,
niedostrzegalnym ruchem upuścił jedną ze swoich rękawiczek obok porzuconej na brzegu
pomarańczowej sukni. Kiedy doszli do miasteczka, był już wieczór.

Hervé Joncour był gościem Hara Keia przez cztery dni. Było to tak, jakby mieszkał na

królewskim  dworze. Cała  okolica  istniała  dla  tego  człowieka, jeśli  ktoś  na  tych  wzgórzach
wykonał  jakiś ruch, służył  on  prawie zawsze jego obronie  lub przyjemności. Życie mrowiło
się  niegłośnie,  poruszało  z  przebiegłą  powolnością,  jak  tropione  zwierzę  w  swojej  norze.
Świat wydawał się odległy o całe wieki.

Hervé Joncour miał dom dla siebie i pięciu służących, którzy wszędzie mu towarzyszyli.

Jadał  samotnie,  w  cieniu  ubarwionego  kwiatami  drzewa,  jakiego  nigdy  dotąd  nie  widział.
Dwa  razy  na  dzień  podawano  mu,  w  sposób  nieco  ceremonialny,  herbatę.  Wieczorem
prowadzony  był  do  największego  w  domu  pomieszczenia  z  kamienną  podłogą,  gdzie
poddawał  się  rytuałowi  kąpieli.  Trzy  kobiety,  stare, z twarzami  pokrytymi  czymś w rodzaju
białej  szminki, polewały  wodą  jego ciało  i  wycierały je  ciepłą, jedwabną tkaniną. Ich sękate
dłonie były zadziwiająco lekkie.

Rankiem drugiego dnia Hervé Joncour ujrzał wjeżdżającego do miasteczka białego

człowieka: towarzyszyły mu dwa wozy pełne dużych drewnianych skrzyń. Był to Anglik. Nie
przyjechał tu kupować. Przyjechał sprzedawać.

– Broń, monsieur. A pan?
– Ja kupuję. Jedwabniki.
Zjedli razem kolację. Anglik miał dużo do opowiadania: od ośmiu już lat krążył tam i z

powrotem między Europą a Japonią. Hervé Joncour słuchał i dopiero na końcu zapytał

– Czy zna pan kobietę, młodą, Europejkę, jak sądzę, białą, która tu mieszka?
Anglik, nieporuszony, jadł dalej.

– W Japonii nie ma białych kobiet. W Japonii nie ma ani jednej białej kobiety.
Odjechał następnego dnia obładowany złotem.

Hervé Joncour zobaczył znów Hara Keia dopiero trzeciego dnia rano. Zdał sobie nagle

sprawę,  że  jego  pięciu  służących  zniknęło  gdzieś,  jakby za  sprawą  czarów,  i  w  parę  chwil
później  zobaczył jego. Ten człowiek,  dla którego wszyscy  w tych  stronach istnieli, poruszał
się  zawsze  w  otoczce  pustki.  Jak  gdyby  jakaś  niepisana  reguła  nakazywała  światu,  by
pozwolił mu żyć samotnie.

Poszli razem w górę zbocza i dotarli do polany, gdzie niebo przecinały dziesiątki

przelatujących ptaków z wielkimi błękitnymi skrzydłami.

– Tutejsza ludność patrzy, jak latają, i z ich lotu odczytuje przyszłość.
Powiedział Hara Kei.
– Kiedy byłem chłopcem, ojciec zaprowadził mnie w miejsce podobne do tego, włożył mi

w ręce swój łuk i kazał strzelić do jednego z nich. Zrobiłem to i wielki ptak z błękitnymi
skrzydłami spadł na ziemię jak martwy kamień. Jeśli chcesz poznać przyszłość, czytaj lot
swojej strzały, powiedział mi ojciec.

Ptaki latały powoli, unosząc się i opadając na niebie, jakby je chciały starannie zetrzeć

skrzydłami.

Wrócili do wsi, idąc w dziwnym świetle popołudnia, które przypominało wieczór. Przed

domem Hervé Joncoura pożegnali się. Hara Kei zawrócił i ruszył powoli przed siebie drogą
biegnącą wzdłuż rzeki. Hervé Joncour patrzył za nim, stojąc w progu: zaczekał, aż tamten
oddali się o jakieś dwadzieścia kroków, i zapytał

– Kiedy powie mi pan, kim jest ta dziewczynka?
Hara Kei szedł dalej, krokiem powolnym, w którym nie było ani śladu zmęczenia. Wokół

była kompletna cisza i pustka. Jakby pod wpływem dziwnego nakazu człowiek ów,
dokądkolwiek szedł, poruszał się w całkowitej i doskonałej samotności.

Rankiem ostatniego dnia Hervé Joncour wyszedł ze swego domu i zaczął błądzić bez celu

po  miasteczku.  Napotykał  mężczyzn,  którzy  na  jego  widok  kłaniali  się,  i  kobiety,  które
uśmiechały  się,  spuszczając  oczy.  Kiedy zobaczył  ogromną  wolierę z niewiarygodną  ilością
ptaków  wszelkiego  rodzaju,  prawdziwy  spektakl,  zrozumiał,  że  jest  blisko  siedziby   Hara
Keia. Hara Kei opowiadał mu, że kazał je sprowadzać ze wszystkich stron świata. Niektóre z
nich warte były więcej niż cały jedwab, jaki w Lavilledieu produkowano w ciągu roku. Hervé
Joncour przystanął, by  popatrzeć na to wspaniałe szaleństwo. Przypomniał  sobie  przeczytane
w  jakiejś  książce  zdanie,  że  ludzie  Wschodu,  aby  uczcić  wierność  swoich  kochanek,
ofiarowywali im nie klejnoty, lecz niezwykłe, przepiękne ptaki.

Siedziba Hara Keia zdawała się tonąć w jeziorze ciszy. Hervé Joncour podszedł bliżej i

przystanął kilka metrów od wejścia. Nie było drzwi, a na papierowych ścianach pojawiały się
i  znikały bezgłośne cienie. Nie  sprawiało  to wrażenia  życia; jedynym  słowem  na  określenie
tego wszystkiego było słowo teatr. Hervé Joncour zatrzymał się i – sam nie  wiedząc  na  co –
czekał:  nieruchomo,  kilka  metrów  od  domu.  Przez  cały  ten  czas,  w  którym  zdał  się  na
zrządzenie  losu,  na dziwnej scenie nie  było  nic poza  cieniami i  ciszą. Toteż w końcu  Hervé
Joncour  odwrócił  się  i  ruszył  szybko  ku  domowi.  Spuściwszy głowę,  patrzył  na  stawiane
przez siebie kroki, to bowiem pomagało mu nie myśleć.

Wieczorem Hervé Joncour spakował bagaże. Potem pozwolił zaprowadzić się do dużego

pokoju z kamienną posadzką, gdzie odbywał się rytuał kąpieli. Wyciągnął się, zamknął oczy i
zaczął myśleć o wielkiej wolierze, szalonym dowodzie miłości. Ktoś położył mu na oczach

wilgotną ściereczkę. Dotychczas nigdy tego nie robiono. Instynktownie chciał ją zsunąć, ale
czyjaś dłoń ujęła jego rękę i zatrzymała ją. To nie była stara dłoń starej kobiety.

Hervé Joncour poczuł wodę spływającą na jego ciało, najpierw na nogi, potem wzdłuż

ramion i na pierś. Woda jak oliwa. A wokół dziwna cisza. Poczuł lekkość jedwabnego welonu,
który na niego opadł. I dłonie kobiety – kobiety – które wycierały go, gładząc po całej skórze:
te ręce i ta utkana z powietrza tkanina. Nie poruszył się nawet wtedy, gdy poczuł, że ręce
wędrują od ramion ku szyi, a palce – jedwab i palce – unoszą się do jego warg, muskają je raz
jeden, powoli, i nikną.

Hervé Joncour poczuł jeszcze, jak jedwabny welon odrywa się od niego i unosi. I poczuł

rękę, która rozchylała jego dłoń i coś na niej kładła.

Czekał długo, w ciszy, nie poruszając się. Potem zdjął powoli wilgotną ściereczkę z oczu.

W pokoju nie było już prawie światła. Wokół nie było nikogo. Podniósł się, wziął tunikę,
która leżała złożona na ziemi, narzucił ją na ramiona, wyszedł z pokoju, przeszedł przez dom,
znalazł swoją matę i wyciągnął się na niej. Zapatrzył się w wątły płomyk, który migotał w
latarni. I z rozmysłem zatrzymał Czas na tyle czasu, ile było mu trzeba.

Potem drobnostką już było otworzyć rękę i ujrzeć tę kartkę. Małą. Kilka ideogramów

nakreślonych jeden pod drugim. Czarnym atramentem.

Następnego dnia wcześnie rano Hervé Joncour odjechał. Wiózł ze sobą, ukryte wśród

bagaży,  tysiące  jajeczek  jedwabników,  czyli  przyszłość  Lavilledieu,  pracę  dla  setek  osób  i
bogactwo dla dziesięciu z nich. Tam, gdzie  droga  skręcała  w lewo, kryjąc na zawsze za  linią
wzgórza  widok  miasteczka,  zatrzymał  się,  nie  bacząc  na  dwóch  ludzi,  którzy  mu
towarzyszyli. Zsiadł z konia  i  stał przez chwilę na skraju drogi, ze  wzrokiem utkwionym we
wspinające się zboczem domy.

Sześć dni później, w Takaoka, Hervé Joncour wsiadł na statek holenderskich

przemytników, który dowiózł go do Sabirka. Stąd, posuwając się wzdłuż chińskiej granicy,

dotarł nad jezioro  Bajkał, przebył  cztery tysiące  kilometrów  ziemi  syberyjskiej,  minął  Ural,
przybył  do  Kijowa  i  przejechał  pociągiem  przez  całą  Europę,  ze  wschodu  na  zachód,  by
wreszcie,  po  trzech  miesiącach  podróży,  znaleźć  się  we  Francji.  W  pierwszą  niedzielę
kwietnia – w samą porę, by zdążyć na sumę – stanął u bram Lavilledieu. Ujrzał żonę Hélène,
która  wybiegła  mu  naprzeciw,  przyciskając  ją  do  siebie  poczuł  zapach  jej  skóry i  usłyszał
aksamit głosu, gdy powiedziała

– Wróciłeś.
Ze słodyczą.
– Wróciłeś.

W Lavilledieu życie płynęło zwyczajnie, pod znakiem metodycznej normalności. Hervé

Joncour pozwolił  mu się  nieść  przez czterdzieści  jeden dni.  Czterdziestego drugiego poddał
się,  otworzył  szufladkę  swojego  podróżnego  kufra,  wydobył  mapę  Japonii,  rozłożył  ją  i
wyciągnął  karteczkę,  którą  ukrył  tam  parę  miesięcy  wcześniej.  Kilka  ideogramów
nakreślonych  jeden  pod  drugim.  Czarnym  atramentem.  Usiadł  przy  biurku  i  długo  im  się
przyglądał.

Znalazł Baldabiou u Verduna, przy bilardzie. Baldabiou grał zawsze samotnie, sam

przeciw sobie. Dziwne partie. Zdrowy przeciw jednorękiemu, jak je określał. Jeden ruch
wykonywał normalnie, a następny jedną ręką.

Tego dnia, gdy wygra jednoręki – mawiał – opuszczę to miasto. Od lat jednoręki

przegrywał.

– Baldabiou, muszę tu znaleźć kogoś, kto umie czytać po japońsku.
Jednoręki uderzył o dwie bandy z rotacją wsteczną.
– Poproś Hervé Joncoura, on wszystko umie.
– Ja tego nie rozumiem.
– Tutaj ty jesteś Japończykiem.

– Ale i tak nic nie rozumiem.
Zdrowy pochylił się nad kijem i posłał świecę za sześć punktów.
– W takim razie zostaje tylko Madame Blanche. Ma sklep bławatny w Nîmes. Nad

sklepem jest burdel. Też należy do niej. Jest bogata. I jest Japonką.

– Japonką? A jak się tu znalazła?
– Nie pytaj jej o to, jeśli chcesz od niej coś uzyskać. Cholera.
Jednorękiemu nie wyszło uderzenie o trzy bandy za czternaście punktów.

Swojej żonie Hélène Hervé Joncour powiedział, że musi jechać do Nîmes w sprawach

handlowych. I że wróci tego samego dnia.

Wszedł na pierwsze piętro nad sklepem bławatnym przy ulicy Moscat 12 i zapytał o

Madame Blanche. Kazano mu długo czekać. Salon urządzony był jak na zabawę, która
zaczęła się przed laty i trwa nadal. Wszystkie dziewczęta były młode i były Francuzkami. Był
też pianista, który grał niegłośno motywy w stylu rosyjskim. Na zakończenie każdego
kawałka przeczesywał prawą ręką włosy i szeptał cicho

– Voilà.

Hervé Joncour czekał przez dwie godziny. Potem zaprowadzono go korytarzem do

ostatnich drzwi. Otworzył i wszedł.

Madame Blanche siedziała w wielkim fotelu pod oknem. Ubrana była w kimono z lekkiej

tkaniny: zupełnie białe. Na palcach, zamiast pierścionków, miała małe kwiatki w kolorze
jaskrawoniebieskim. Włosy czarne, lśniące, twarz orientalna, bez skazy.

– Co pozwala panu sądzić, że jest pan dość bogaty na to, by iść do łóżka ze mną?
Hervé Joncour stał nadal przed nią, z kapeluszem w ręku.
– Chciałbym, by wyświadczyła mi pani pewną przysługę. Cena nie gra roli.
Po czym wyjął z wewnętrznej kieszeni marynarki złożoną na cztery małą kartkę i podał

jej.

– Muszę wiedzieć, co tam jest napisane.
Madame Blanche nie poruszyła się ani o milimetr. Jej wargi były lekko rozchylone,

przywodziły na myśl prehistorię uśmiechu.

– Bardzo panią proszę, madame.
Nie miała najmniejszego powodu, by to uczynić. A jednak wzięła kartkę, rozłożyła ją i

spojrzała. Podniosła oczy na Hervé Joncoura, opuściła je znowu. Powoli złożyła kartkę. Gdy
pochyliła się do przodu, aby mu ją zwrócić, kimono rozchyliło się nieznacznie na piersi.
Hervé Joncour zobaczył, że nie ma nic pod spodem i że jej skóra jest młoda i jasna.

– Proszę wrócić, bo umrę.
Powiedziała to zimnym głosem, patrząc Hervé Joncourowi w oczy, jej twarz ani na jotę

nie zmieniła wyrazu. Proszę wrócić, bo umrę.

Hervé Joncour włożył karteczkę z powrotem do wewnętrznej kieszeni marynarki.
– Dziękuję.
Skłonił się lekko, po czym odwrócił się, skierował ku drzwiom i chciał położyć na stole

kilka banknotów.

– Niech pan da spokój.
Hervé Joncour zawahał się na chwilę.
– Nie mówię o pieniądzach. Mówię o tej kobiecie. Niech pan da spokój. Nie umrze i pan

o tym wie.

Nie odwracając się, Hervé Joncour położył banknoty na stole, otworzył drzwi i wyszedł.

Baldabiou mówił, że czasem przyjeżdżali aż z Paryża, aby kochać się z Madame Blanche.

Po powrocie do stolicy każdy demonstracyjnie obnosił w klapie wieczorowej marynarki kilka
małych niebieskich kwiatków, takich samych jak te, które ona nosiła zawsze między palcami
zamiast pierścionków.

Po raz pierwszy w życiu Hervé Joncour zabrał tego roku żonę na Riwierę. Zatrzymali się

na  dwa  tygodnie  w  jednym  z  hoteli  w  Nicei,  odwiedzanym  najczęściej  przez Anglików  i
znanym  z  wieczorów  muzycznych,  jakie  urządzano  tam  dla  gości.  Hélène  nabrała
przekonania, że w miejscu tak pięknym uda się im począć dziecko, na które daremnie czekali
od  lat.  Postanowili  wspólnie,  że  będzie  to  chłopczyk.  I  że  będzie  miał  na  imię  Philippe.
Korzystali z umiarem  ze światowego życia  kąpieliska, a potem, zamknięci w swoim  pokoju,
zabawiali się przypominaniem sobie różnych dziwnych, śmiesznych typów, które zdarzyło im
się  spotkać.  Pewnego  wieczoru,  na  koncercie,  poznali  jakiegoś  Polaka,  który   handlował
futrami: mówił, że był w Japonii.

W noc przed wyjazdem Hervé Joncour obudził się nagle, gdy było jeszcze ciemno, wstał i

podszedł do łóżka Hélène. Gdy otworzyła oczy, usłyszał własny głos, mówiący cicho:

– Zawsze będę cię kochał.

Na początku września hodowcy jedwabników z Lavilledieu zebrali się, by podjąć

decyzję,  co  robić.  Rząd  przysłał  do  Nîmes  młodego  biologa,  który  miał  zbadać  chorobę
niszczącą produkowane we Francji jajeczka. Nazywał się Louis Pasteur i pracował, używając
mikroskopów zdolnych  zobaczyć  to, co  niewidzialne:  mówiono, że  uzyskał  już zaskakujące
rezultaty.  Z Japonii  napływały  wieści  o zbliżającej się  wojnie  domowej, do  której  parły siły
przeciwne wpuszczaniu do kraju cudzoziemców. Konsulat francuski, od niedawna działający
w  Jokohamie,  słał  pisma,  w  których  odradzał  chwilowo  nawiązywania  stosunków
handlowych  z  wyspą  i  radził  czekać  na  poprawę  sytuacji.  Wielu  notabli  z  Lavilledieu,
skłonnych  do  ostrożności  i  nieobojętnych  na  ogromne  koszty,  z  jakimi  wiązała  się  każda
potajemna  wyprawa  do  Japonii,  proponowało,  by  wstrzymać  na  ten  rok  podróże  Hervé
Joncoura i zaryzykować kupno partii jajeczek, w miarę wiarygodnych, sprowadzanych przez
wielkich  importerów  z  Bliskiego  Wschodu.  Baldabiou  wysłuchał  wszystkich  bez  słowa.
Kiedy w końcu przyszła jego kolej, położył swoją trzcinową laskę  na stole  i  podniósł wzrok
na człowieka, który siedział naprzeciw niego. I czekał.

Hervé Joncour słyszał o badaniach Pasteura i czytał wiadomości nadchodzące z Japonii:

ale  nigdy  nie  chciał  ich  komentować.  Wolał  spędzać  czas  na  wprowadzaniu  ostatnich
poprawek  do  projektu  ogrodu,  który chciał  założyć  wokół  domu.  W  ciemnym  zakamarku
swego  gabinetu  trzymał  złożoną  we  czworo  kartkę  z  kilkoma  ideogramami  nakreślonymi
jeden  pod  drugim  czarnym  atramentem.  Miał  pokaźne  konto w  banku,  prowadził  spokojne
życie i  żywił niepozbawioną  podstaw nadzieję, że wkrótce  zostanie ojcem. Kiedy Baldabiou
podniósł na niego wzrok, powiedział tylko – To ty decydujesz, Baldabiou.

Hervé Joncour wyjechał do Japonii w pierwszych dniach października. Przekroczył

granicę francuską koło Metzu, minął Wirtembergię i Bawarię, znalazł się w Austrii,
pociągiem dojechał do Wiednia i Budapesztu, a potem dalej, aż do Kijowa. Przejechał konno
dwa tysiące kilometrów rosyjskiego stepu, minął Ural, znalazł się na Syberii, po czterdziestu

dniach  drogi  przybył  nad  jezioro  Bajkał,  które  miejscowa  ludność  nazywała  ostatnim.  Z
biegiem  rzeki  Amur,  wzdłuż  chińskiej  granicy  dotarł  do  oceanu  i  zatrzymał  się  w  porcie
Sabirk,  gdzie  spędził  dziesięć  dni,  czekając  na  statek  holenderskich  przemytników,  który
dowiózł  go  do  przylądka  Teraya,  na  zachodnim  wybrzeżu  Japonii.  Znalazł  kraj  w  chaosie
oczekiwania  na  wojnę,  która  wciąż  nie  mogła  wybuchnąć.  Podróżował  całe  dnie,  nie
uciekając się do zwykłej ostrożności, bo mapa układu sił i sieć kontroli wokół niego zdawały
się tracić  rację  bytu wobec bliskości wybuchu, który będzie je  musiał  wytyczyć na nowo. W
Shirakawie spotkał  człowieka, który miał  go zaprowadzić do Hara Keia. W dwa  dni, konno,
dojechali  do  miasteczka.  Hervé  Joncour  wkroczył  tam  pieszo,  tak,  by wiadomość  o  jego
przyjeździe zdążyła dotrzeć przed nim.

Zaprowadzono go do jednego z ostatnich domów miasteczka, wysoko, pod lasem.

Czekało  na  niego  pięciu  służących.  Oddał  im  bagaże  i  wyszedł  na  werandę.  Na
przeciwległym  skraju  miasteczka  rysował  się  pałac  Hara  Keia,  niewiele  większy od innych
domów,  lecz otoczony ogromnymi  cedrami,  które  strzegły jego  samotności.  Hervé  Joncour
przyglądał mu się długo, jak gdyby za nim, aż po horyzont, nie było już nic więcej. Aż

w końcu,
niespodziewanie,
zobaczył, że niebo nad pałacem pokrywa się plamami setek lecących ptaków, jakby siłą

wybuchu  wyrzuconych  z ziemi,  ptaków  wszelkiego  rodzaju,  które,  oszołomione  i  oszalałe,
pierzchały  na  wszystkie  strony,  śpiewając  i  krzycząc,  pirotechniczna  eksplozja  skrzydeł,
chmura kolorów wystrzelonych w światło  i trwożnych dźwięków, muzyczna  fuga  lecąca  do
nieba.

Hervé Joncour uśmiechnął się.

Miasteczko zaczęło się roić jak oszalałe mrowisko: wszyscy biegali i krzyczeli, patrzyli w

górę  i  gonili  te  zbiegłe  ptaki,  które  przez całe  lata  były  chlubą  ich  pana,  a  teraz skrzydlatą
drwiną na niebie. Hervé Joncour wyszedł z domu i zszedł do miasteczka, idąc wolno i patrząc
przed siebie  z bezgranicznym  spokojem. Nikt zdawał  się go nie  widzieć i  on zdawał  się nie
widzieć  niczego.  Szedł  prosto  za  złotą  nicią  w  osnowie  dywanu  utkanego  przez szaleńca.
Przeszedł most na rzece, dotarł do wielkich cedrów, wszedł w ich cień i wyszedł z cienia. Na
wprost siebie zobaczył  olbrzymią wolierę z otwartymi drzwiami, zupełnie  pustą. A przed nią
kobietę.  Hervé  Joncour  nie  rozejrzał  się  wokół,  szedł  po  prostu  dalej,  powoli,  i  przystanął
dopiero wtedy, gdy znalazł się przed nią.

Jej oczy nie miały wykroju orientalnego, a jej twarz była twarzą małej dziewczynki.
Hervé Joncour postąpił krok ku niej, wyciągnął rękę i otworzył dłoń. Leżała na niej

złożona  we  czworo  karteczka.  Ona  ją  spostrzegła  i  każdy  załomek  jej  twarzy  opromienił
uśmiech.  Oparła  rękę  na  dłoni  Hervé  Joncoura, uścisnęła  ją  delikatnie, chwilę  zwlekała,  po
czym  cofnęła  rękę,  ściskając  w  palcach  tę  kartkę,  która  objechała  cały  świat.  Zaledwie
zdążyła ją ukryć w fałdach sukni, gdy rozległ się głos Hara Keia

– Witam pana, mój francuski przyjacielu.
Był o kilka kroków od nich. Ciemne kimono, czarne włosy zebrane starannie na karku.

Podszedł bliżej. Zaczął przyglądać się wolierze, zatrzymując kolejno wzrok na wszystkich
szeroko otwartych drzwiach.

– Wrócą. Trudno jest oprzeć się pokusie powrotu, prawda?
Hervé Joncour nie odpowiedział. Hara Kei popatrzył mu w oczy i powiedział łagodnie
– Proszę ze mną.
Hervé Joncour ruszył za nim. Po kilku krokach odwrócił się w stronę dziewczyny i lekko

skłonił.

– Mam nadzieję, że wkrótce panią zobaczę.
Hara Kei szedł dalej.
– Nie zna pańskiego języka.
Powiedział.

– Proszę ze mną.

Tego wieczoru Hara Kei zaprosił Hervé Joncoura do swego domu. Było kilku mężczyzn z

miasteczka i bardzo elegancko ubrane  kobiety  o twarzach pomalowanych bielą  i jaskrawymi
kolorami. Pito sake, palono w długich fajkach tytoń o ostrym, odurzającym zapachu. Zjawili
się  kuglarze  i  człowiek,  który rozbawiał  gości  naśladowaniem  ludzi  i  zwierząt.  Trzy stare
kobiety grały na instrumentach strunowych, ani na chwilę nie przestając się uśmiechać. Hara
Kei siedział  na  honorowym  miejscu, ubrany na  ciemno, z bosymi stopami. Kobieta  o twarzy
małej  dziewczynki, w jedwabnej wspaniałej  sukni, siedziała  obok  niego.  Hervé Joncour  był
po drugiej stronie pokoju: osaczony słodkawym zapachem otaczających go kobiet, uśmiechał
się  z  zakłopotaniem  do  mężczyzn  zabawiających  go  historyjkami,  których  nie  mógł
zrozumieć. Po tysiąc razy  szukał  jej  oczu  i  po tysiąc razy ona  znajdowała jego oczy. Był  to
rodzaj smutnego tańca, tajemnego i  bezsilnego. Hervé Joncour tańczył go aż do późnej nocy,
po czym wstał,  powiedział po  francusku parę  słów przeprosin, uwolnił  się jakoś od  kobiety,
która  uparła  się,  by  mu  towarzyszyć,  i,  przepchnąwszy  się  w  obłokach  dymu  wśród
mężczyzn, mówiących coś do niego w tym swoim  niezrozumiałym  języku, wyszedł.  Zanim
opuścił  pokój,  1 I spojrzał po  raz ostatni  w jej  stronę.  Patrzyła  na  niego  oczami,  które  były
całkowicie nieme, odległe o wieki.

Hervé Joncour wałęsał się po miasteczku, wdychając świeże powietrze i błądząc wśród

zaułków na zboczu wzgórza. Kiedy dotarł do domu, zobaczył, że za papierową ścianą chwieje
się  zapalona  latarnia.  Wszedł  i ujrzał  przed  sobą  dwie  stojące  kobiety.  Młodą  dziewczynę  o
rysach  orientalnych, ubraną  w proste  białe  kimono. I  ją.  Miała  w oczach  jakąś gorączkową
radość.  Nie  zostawiła  mu  na  nic  czasu.  Podeszła,  ujęła  jego  dłoń,  podniosła  ją  sobie  do
twarzy,  musnęła  wargami,  po  czym,  ściskając  mocno,  położyła  na  dłoniach  stojącej  obok
dziewczyny i  chwilę  przytrzymała,  by  nie  mógł  jej  cofnąć. W  końcu  oderwała  swoją  rękę,

zrobiła dwa kroki do tyłu, wzięła latarnię, spojrzała na chwilę w oczy Hervé Joncoura i
wybiegła. Latarnia była pomarańczowa. Uciekające światełko, które zniknęło w nocy.

Hervé Joncour nie widział nigdy tej dziewczyny ani też, prawdę mówiąc, nie miał jej

zobaczyć tej nocy. W ciemnym pokoju czuł piękno jej ciała, poznał jej dłonie i usta. Kochał
się z nią przez długie godziny, wykonując gesty, których nigdy nie czynił, ucząc się
powolności, której nie znał. W ciemności drobnostką było kochać się z nią, ale nie ją kochać.

Tuż przed świtem dziewczyna wstała, włożyła białe kimono i wyszła.

Rano Hervé Joncour zobaczył, że przed domem czeka na niego jeden z ludzi Hara Keia.

Miał  przy sobie piętnaście  płatków kory morwy pokrytych całkowicie maleńkimi jajeczkami
w  kolorze  kości  słoniowej.  Hervé  Joncour  obejrzał  każdy płatek  po  kolei,  uważnie,  potem
dogadał  się  co  do  ceny i  zapłacił  złotymi  krążkami.  Zanim  człowiek  odszedł,  dał  mu  do
zrozumienia,  że  chciałby się  widzieć  z  Hara  Keiem.  Mężczyzna  potrząsnął  głową.  Z jego
gestów Hervé Joncour zrozumiał, że Hara Kei odjechał wcześnie rano ze swoim dworem i że
nikt nie wie, kiedy wróci.

Hervé Joncour pobiegł przez miasteczko do domu Hara Keia. Znalazł tylko służących,

którzy na każde pytanie odpowiadali potrząsaniem głowy. Dom wydawał się pusty. I chociaż
szukał wszędzie, w najdrobniejszych nawet przedmiotach, czegoś, co przypominałoby

zostawioną mu wiadomość, nie znalazł nic. Opuścił dom i, wracając do miasteczka, przeszedł
przed ogromną wolierą. Drzwi znowu były pozamykane. Wewnątrz setki ptaków latały z dala
od nieba.

Hervé Joncour przez dwa dni jeszcze czekał na jakiś znak. Potem odjechał.
Nagle, o pół godziny drogi od miasteczka, gdy jechał skrajem lasu, dobiegł go dziwny,

srebrzysty zgiełk.  Ukryte  wśród liści  majaczyły tysiące  ciemnych  plam  stada  ptaków, które
przysiadły,  by wypocząć. Nie  tłumacząc nic dwóm  towarzyszącym mu mężczyznom,  Hervé
Joncour zatrzymał  konia, wyciągnął  zza  pasa  rewolwer i  oddał  sześć  strzałów  w  powietrze.
Przerażone stado poderwało się do góry, niby  chmura dymu znad płonącego domu. Była tak
wielka, że mógłbyś ją  dostrzec  o wiele dni  drogi  stamtąd. Ciemna  na tle nieba,  krążyła bez
celu, kierowana jedynie własnym strachem.

Sześć dni później, w Takaoka, Hervé Joncour wsiadł na statek holenderskich

przemytników, który dowiózł  go  do Sabirka.  Stąd,  posuwając  się  wzdłuż chińskiej  granicy,
dotarł nad jezioro  Bajkał, przebył  cztery tysiące  kilometrów  ziemi  syberyjskiej,  minął  Ural,
przybył  do  Kijowa  i  przejechał  pociągiem  przez  całą  Europę,  ze  wschodu  na  zachód,  by
wreszcie,  po  trzech  miesiącach  podróży,  znaleźć  się  we  Francji.  W  pierwszą  niedzielę
kwietnia  – w  samą  porę,  by zdążyć  na  sumę  –  stanął  u  bram  Lavilledieu. Kazał  zatrzymać

karetę i przez parę minut siedział nieruchomo za zaciągniętymi firankami. Po czym wysiadł i
dalej szedł pieszo, krok za krokiem, czując bezkresne zmęczenie.

Baldabiou zapytał go, czy widział wojnę.
– Nie tę, której się spodziewałem – odparł.
W nocy wszedł do łóżka Hélène i kochał ją tak zachłannie, że aż się przestraszyła i nie

mogła powstrzymać łez. Gdy to spostrzegł, próbowała się uśmiechnąć.

– To dlatego, że jestem taka szczęśliwa – powiedziała cicho.

Hervé Joncour przekazał jajeczka hodowcom jedwabników z Lavilledieu. Potem przez

całe dni  nie pokazywał się w mieście, zaniedbując nawet tradycyjną,  codzienną wyprawę do
Verduna. W pierwszych dniach maja, ku ogólnemu zdumieniu,  kupił opuszczony dom Jeana
Berbecka,  tego,  który  pewnego  dnia  przestał  mówić  i  nie  odezwał  się  już  aż  do  śmierci.
Wszyscy sądzili, że zamyśla urządzić tam sobie nowe laboratorium. Ale on nie  zaczął nawet
usuwać  sprzętów.  Chodził  tam  od  czasu  do  czasu  i  siedział  samotnie,  nie  wiadomo  po  co.
Pewnego dnia zabrał ze sobą Baldabiou.

– Czy ty może wiesz, dlaczego Jean Berbeck przestał mówić? – zapytał.
– To jedna z tych rzeczy, których już nie powiedział.
Minęły lata, ale na ścianach wisiały jeszcze obrazy, a w kuchni przy zlewie stały garnki.

To nie było wesołe i Baldabiou chętnie by stamtąd wyszedł. Ale Hervé Joncour patrzył nadal
jak urzeczony na te martwe, pokryte pleśnią ściany. Było oczywiste, że czegoś tu wewnątrz
szuka.

– Może po prostu czasami życie przybiera taki obrót, że człowiek nie ma już właściwie

nic do powiedzenia.

Powiedział.
– Już nic, aż do końca.

Baldabiou nie miał zbytniego zacięcia do poważnych rozmów. Patrzył na łóżko Jeana

Berbecka.

– Może każdy by zaniemówił w takim szkaradnym domu.
Hervé Joncour przez długie dni prowadził życie odludka, mało się pokazując w mieście i

spędzając czas na pracy nad projektem ogrodu, który wcześniej czy później miał założyć.
Pokrywał kartkę za kartką dziwnymi rysunkami, które przypominały maszyny. Pewnego
wieczoru Hélène zapytała

– Co to jest?
– To woliera.
– Woliera?
– Tak.
– A do czego to służy?
Hervé Joncour patrzył na rysunki.
– Napełniasz ją ptakami, jak największą ilością ptaków, a potem któregoś dnia, gdy

przytrafi ci się coś szczęśliwego, otwierasz ją szeroko i patrzysz, jak ulatują.

W końcu lipca Hervé Joncour pojechał z żoną do cei. Zamieszkali w małej willi na brzegu

morza. Tak chciała Hélène, w przekonaniu, że pogodny spokój odludnej samotni zdoła
złagodzić ten melancholijny nastrój, który, jak się zdawało, owładnął jej mężem. Przezornie
postarała się jednak, żeby wyglądało to na jej własny kaprys, by sprawić mężczyźnie, którego
kochała, przyjemność wybaczenia go jej.

Spędzili razem trzy tygodnie małego, idealnego szczęścia. W dni, gdy upał mniej dawał

się  we  znaki,  wynajmowali  powóz  i  zabawiali  się  odkrywaniem  wiosek  ukrytych  na
wzgórzach,  skąd morze  wydawało  się  dekoracją  z kolorowego papieru.  Od  czasu  do  czasu
wypuszczali się do miasta na  koncert czy spotkanie  towarzyskie. Pewnego wieczoru przyjęli
zaproszenie  włoskiego  barona,  który  świętował  swoje  sześćdziesiąte  urodziny  uroczystą

kolacją w „Hôtel Suisse”. Byli przy  deserze, gdy Hervé Joncour podniósł przypadkiem wzrok
na  Hélène.  Siedziała  po  drugiej  stronie  stołu,  obok  czarującego  angielskiego  dżentelmena,
który,  dziwnym  zbiegiem  okoliczności,  do  klapy  żakietu  miał  ostentacyjnie  przypięty
wianuszek  z małych  niebieskich  kwiatków.  Hervé  Joncour  zobaczył,  że  pochyla  się  on  ku
Hélène  i  szepce  jej  coś  do  ucha.  Hélène  zaczęła  się  śmiać  na  swój  przepiękny  sposób,  a
śmiejąc się, skłoniła lekko głowę w stronę angielskiego dżentelmena, muskając włosami jego
ramię,  i  ruch  ten nie  miał  w  sobie  nic  z niezręczności,  tylko bulwersującą  precyzję.  Hervé
Joncour  opuścił  wzrok  na  talerz.  Zdał  sobie  sprawę,  że  jego  ręka,  zaciśnięta  na  srebrnej
łyżeczce, bez żadnej wątpliwości drży.

Później, w palarni, chwiejąc się od nadmiaru wypitego alkoholu, Hervé Joncour podszedł

do mężczyzny, który siedział samotnie przy stole, patrząc przed siebie z lekko ogłupiałym
wyrazem twarzy. Pochylił się nad nim i powiedział wolno

– Muszę zakomunikować panu, monsieur, coś bardzo ważnego. Wszyscy jesteśmy

obrzydliwi. Jesteśmy wszyscy wspaniali i wszyscy jesteśmy obrzydliwi.

Mężczyzna pochodził z Drezna. Handlował cielętami i słabo znał francuski. Wybuchnął

rozgłośnym śmiechem, kiwając potakująco głową, raz za razem: wydawało się, że nigdy nie
przestanie.

Hervé Joncour z żoną zostali na Riwierze aż do początku września. Z żalem opuścili małą

willę, bo w jej murach miłość wydała im się dobrym losem.

Baldabiou przyszedł do domu Hervé Joncoura wczesnym rankiem. Usiedli na werandzie.
– Nie taki znów piękny ten ogród.
– Jeszcze nie rozpocząłem prac, Baldabiou.
– Aha.
Baldabiou nie palił nigdy rano. Wyciągnął fajkę, nabił ją i zapalił.

– Poznałem tego Pasteura. To człowiek do rzeczy. Wykazał mi to. Jest w stanie odróżnić

jajeczka zdrowe od chorych. Nie umie ich leczyć, to się rozumie. Ale może wyodrębnić
zdrowe. I mówi, że z tego, co my hodujemy, zdrowych jest prawdopodobnie trzydzieści
procent.

Pauza.
– Mówią, że w Japonii wybuchła wojna, tym razem naprawdę. Anglicy dają broń

rządowi,  Holendrzy rebeliantom.  Wygląda  na  to,  że  działają  za  wspólnym  porozumieniem.
Pozwolą  im  się  solidnie  wyszumieć,  a  potem  zabiorą  wszystko  i  podzielą  między  siebie.
Konsulat  francuski  przygląda  się  temu  z  boku,  oni  zawsze  się  przyglądają.  Potrafią  tylko
wysyłać depesze, w których piszą o masakrach i cudzoziemcach zarzynanych jak owce.

Pauza.
– Jest jeszcze trochę kawy?
Hervé Joncour nalał mu kawy.
Pauza.
– Ci dwaj Włosi, Ferreri i ten drugi, ci, którzy byli w Chinach w zeszłym roku... mają

piętnaście tysięcy uncji jajeczek, dobry towar, ci z Bollet też go kupili, mówią, że to
pierwszorzędny gatunek. Za miesiąc znowu jadą... zaproponowali nam dobry interes, uczciwa
cena, jedenaście franków za uncję, wszystko z gwarancją. To poważni ludzie, mają całą
organizację, pół Europy u nich kupuje. Poważni ludzie, mówię ci.

Pauza.
– Ja nie wiem. Ale może dalibyśmy radę. Z naszymi jajeczkami, przy tym, co robi

Pasteur, no i z tym, co możemy  kupić od tych dwóch Włochów... dalibyśmy radę. Ludzie w
okolicy mówią, że  to  szaleństwo  wysyłać  cię znowu  tam... przy tych wszystkich kosztach...
mówią, że  to  zbyt ryzykowne  i  tu mają  rację, przedtem to było  co  innego,  ale  teraz...  teraz
trudno wrócić stamtąd żywym.

Pauza.
– Chodzi o to, że oni nie chcą stracić jajeczek. A ja nie chcę stracić ciebie.
Hervé Joncour siedział przez jakiś czas ze wzrokiem utkwionym w nieistniejący ogród.

Potem zrobił coś, czego nie zrobił jeszcze nigdy.

– Pojadę do Japonii, Baldabiou.
Powiedział.
– Kupię te jajeczka i, jeśli będzie trzeba, zrobię to za własne pieniądze. Ty musisz tylko

zdecydować, czy mam je sprzedać wam, czy komuś innemu.

Tego się Baldabiou nie spodziewał. Zupełnie jakby ostatnią kolejkę wygrał jednoręki:

uderzenie o cztery bandy, nieosiągalna geometria.

Baldabiou powiedział hodowcom z Lavilledieu, że Pasteur jest mało wiarygodny, że

tamci dwaj Włosi oszukali już pół Europy, że wojna w Japonii skończy się przed zimą i że
święta Agnieszka zapytała go we śnie, czy aby nie są wszyscy razem stadem śmierdzących
tchórzy. Tylko przed Hélène nie potrafił kłamać.

– Czy naprawdę musi pojechać, Baldabiou?
– Nie.
– No to dlaczego?
– Ja nie mogę go powstrzymać. I jeśli chce jechać, mogę mu tylko dostarczyć jeszcze

jakiś powód, by chciał wrócić.

Wszyscy hodowcy z Lavilledieu wpłacili, acz niechętnie, przypadającą na nich kwotę na

pokrycie kosztów wyprawy. Hervé Joncour rozpoczął przygotowania i w pierwszych dniach
października był gotowy do drogi. Hélène, jak każdego roku, pomagała mu, nie pytając o nic i
ukrywając niepokój. Dopiero ostatniego wieczoru, po zgaszeniu lampy, znalazła w sobie dość
siły, by powiedzieć

– Obiecaj mi, że wrócisz.
Stanowczym, surowym głosem.
– Obiecaj mi, że wrócisz.
W ciemności Hervé Joncour odpowiedział
– Obiecuję ci to.

10 października 1864 roku Hervé Joncour wyruszył w swoją czwartą podróż do Japonii.

Przekroczył  granicę  francuską  koło  Metzu,  minął  Wirtembergię  i  Bawarię,  znalazł  się  w
Austrii, pociągiem dojechał do Wiednia i Budapesztu, a potem dalej, aż do Kijowa. Przejechał
konno  dwa  tysiące  kilometrów  rosyjskiego  stepu,  minął  Ural,  znalazł  się  na  Syberii,  po
czterdziestu  dniach  drogi  przybył  nad  jezioro  Bajkał,  które  miejscowa  ludność  nazywała
świętym. Z biegiem rzeki Amur, wzdłuż chińskiej granicy dotarł do oceanu i  zatrzymał się w
porcie Sabirk, gdzie spędził osiem dni w oczekiwaniu na statek holenderskich przemytników,
który dowiózł  go  do  przylądka  Teraya  na  zachodnim  wybrzeżu  Japonii.  Konno,  bocznymi
drogami,  przemierzył  prowincje  Ishikawa,  Toyama,  Niigata  i  znalazł  się  w  prowincji
Fukushima.  Gdy  dotarł  do  Shirakawy,  ujrzał  miasto  na  wpół  zburzone  i  garnizon  wojsk
rządowych rozłożony obozem wśród gruzów. Okrążył miasto od wschodu i na próżno czekał
przez  pięć  dni  na  wysłannika  Hara  Keia.  Szóstego  dnia  o  świcie  ruszył  na  północ,  ku
wzgórzom. Miał kilka bardzo niedokładnych map i to, co mu zostało ze wspomnień. Błądził
przez wiele dni, aż do chwili, gdy rozpoznał rzekę, potem las, a potem drogę. Na końcu drogi
znalazł miasteczko Hara Keia, kompletnie spalone: domy, drzewa, wszystko.

Nic nie zostało.
Nie było żywej duszy.
Hervé Joncour stał nieruchomo, patrząc na to ogromne wygasłe pogorzelisko. Miał za

sobą osiem tysięcy kilometrów drogi. A przed sobą pustkę. Nagle ujrzał to, co wydawało mu
się niewidzialne.

Koniec świata.

Hervé Joncour pozostał przez wiele godzin wśród ruin miasteczka. Nie był w stanie

odejść, choć wiedział, że każda godzina, którą tu traci, może  oznaczać katastrofę  dla niego i
dla  całego  Lavilledieu:  nie  miał  jajeczek  jedwabników,  a  gdyby  nawet je  znalazł,  miał  już
tylko dwa miesiące, by przejechać przez cały świat, zanim otworzą się w drodze i zamienią w
kłąb bezużytecznych  larw. Nawet jeden  dzień  opóźnienia mógł oznaczać koniec. Wiedział  o
tym,  ale  nie  mógł  odejść.  I  został  tam,  póki  nie  zdarzyło  się  coś  zaskakującego  i
niedorzecznego: nagle z pustki wyłonił się mały chłopiec. Okryty łachmanami, szedł  powoli,
patrząc  na  cudzoziemca  ze  strachem.  Hervé  Joncour  nie  poruszył  się.  Chłopiec  postąpił
jeszcze  kilka  kroków i  stanął.  Patrzyli  na  siebie  z odległości  kilku  metrów. Potem  chłopiec
wydobył coś spod łachmanów, trzęsąc się ze strachu podszedł do Hervé Joncoura i podał  mu
to.  Rękawiczka.  Hervé  Joncour  przypomniał  sobie  brzeg  jeziora  i  rzuconą  na  ziemię
pomarańczową  suknię,  i  małe,  jakby przysłane  skądś  z daleka  fale,  które  na  brzeg  jeziora
kładły wodę. Wziął rękawiczkę i uśmiechnął się do chłopca.

– To ja, Francuz... człowiek od jedwabiu, Francuz, rozumiesz?... to ja.
Chłopiec przestał się trząść.
– Francuz...
Oczy miał mokre, ale śmiał się. Zaczął mówić, szybko, prawie krzycząc, i pobiegł, dając

Hervé Joncourowi znaki, by szedł za nim. Zniknął na ścieżce prowadzącej w las, w kierunku
gór.

Hervé Joncour nie poruszył się. Obracał w dłoniach rękawiczkę, jakby to była jedyna

rzecz pozostała po świecie, który zniknął. Wiedział, że teraz jest już za późno. I że nie ma
wyboru.

Podniósł się. Wolno podszedł do konia. Wskoczył na siodło. A potem zrobił coś

dziwnego. Ścisnął piętami brzuch zwierzęcia. I ruszył. W stronę lasu, za chłopcem, poza
koniec świata.

Jechali kilka dni na północ, górami. Hervé Joncour nie wiedział, dokąd zmierzają: ale

pozwolił się prowadzić chłopcu, nie próbując pytać go o nic. Napotkali dwie wioski. Ludność
chowała się do domów. Kobiety  uciekały. Chłopiec wykrzykiwał za nimi niezrozumiałe słowa
i szalenie go to bawiło. Nie miał więcej jak czternaście lat. Dmuchał ciągle w mały  trzcinowy
instrument,  z którego dobywał głosy wszystkich ptaków świata. Wyglądał jak ktoś, kto  robi
najpiękniejszą rzecz w swoim życiu.

Piątego dnia dotarli na szczyt kolejnego wzgórza. Chłopiec wskazał jakiś punkt przed

nimi,  na  drodze  schodzącej  w dolinę.  Hervé  Joncour  wziął  lunetę  i  zobaczył  coś  na  kształt
orszaku:  zbrojni  mężczyźni,  kobiety i  dzieci,  wozy,  zwierzęta.  Całe  miasteczko  w  marszu.
Hervé  Joncour  poznał  Hara  Keia:  jechał  konno,  w  ciemnym  stroju.  Za  nim  kołysała  się
lektyka zamknięta z czterech stron tkaninami w jaskrawych kolorach.

Chłopiec zsunął się z konia, powiedział coś i uciekł. Zanim zniknął między drzewami,

odwrócił się i przez chwilę próbował powiedzieć na migi, że była to piękna podróż.

– To była piękna podróż – krzyknął za nim Hervé Joncour.
Przez cały dzień Hervé Joncour podążał w pewnej odległości za karawaną. Gdy zobaczył,

że zatrzymuje się na noc, jechał dalej, aż do chwili, gdy dwóch uzbrojonych mężczyzn wyszło
mu naprzeciw, zabrało konia i bagaże i zaprowadziło do jakiegoś namiotu. Czekał długo.
Potem pojawił się Hara Kei. Nie przywitał go. Nawet nie usiadł.

– Jak pan się tutaj znalazł, Francuzie?
Hervé Joncour nie odpowiedział.
– Zapytałem, kto pana tu przyprowadził.
Milczenie.
– Tutaj nie ma nic dla pana. Jest tylko wojna. I to nie pańska wojna. Proszę stąd odejść.

Hervé Joncour wyciągnął małą skórzaną sakiewkę, otworzył ją i wysypał na ziemię

zawartość. Złote krążki.

– Wojna to kosztowna gra. Pan mnie potrzebuje. A ja potrzebuję pana.
Hara Kei nie spojrzał nawet na rozsypane po ziemi złoto. Odwrócił się i wyszedł.

Hervé Joncour spędził noc na skraju obozu. Nikt się do niego nie odezwał, udawali, że go

nie widzą. Wszyscy spali na ziemi, przy ogniskach. Były tylko dwa namioty. Obok jednego z
nich Hervé Joncour ujrzał pustą lektykę: na czterech rogach zawieszone były małe klatki:
ptaki. Z prętów klatek zwisały maleńkie złote dzwoneczki. Dźwięczały cichutko w
podmuchach nocnej bryzy.

Kiedy się obudził, zobaczył wokół siebie miasteczko szykujące się do odmarszu. Nie było

już namiotów. Lektyka stała jeszcze na swoim miejscu, otwarta. Ludzie milcząco wsiadali na
wozy.  Wstał  i  długo  się  rozglądał,  ale  oczy,  które  napotykały   jego  wzrok  i  zaraz  się
odwracały,  miały   wszystkie  wykrój  orientalny.  Zobaczył  uzbrojonych  mężczyzn  i  dzieci,
które  nie  płakały.  Zobaczył nieme  twarze  ludzi  zmuszonych do ucieczki.  I  zobaczył  drzewo
na skraju drogi. I wiszącego na gałęzi chłopca, który go tu przyprowadził.

Hervé Joncour podszedł i przez długą chwilę patrzył jak zahipnotyzowany. Potem

odwiązał sznur przymocowany do drzewa, chwycił ciało chłopca, położył je na ziemi i

klęknął obok niego. Nie mógł oderwać oczu od tej twarzy. I dlatego nie zobaczył, jak
miasteczko rusza w drogę, słyszał tylko, jakby z daleka, odgłosy tej procesji, wychodzącej tuż
obok niego na trakt. Nie podniósł oczu nawet wtedy, gdy o krok od siebie usłyszał głos Hara
Keia, który mówił

– Japonia to stary kraj, wie pan o tym? Jej prawo jest stare: głosi, że istnieje dwanaście

przestępstw, za które wolno skazać człowieka na śmierć. Jednym z nich jest dostarczenie
miłosnego przesłania od swojej pani.

Hervé Joncour nie oderwał oczu od zamordowanego chłopca.
– Nie miał przy sobie żadnego miłosnego przesłania.
– On był miłosnym przesłaniem.
Hervé Joncour poczuł, że coś naciska mu na kark i przygina głowę ku ziemi.
– To strzelba, Francuzie. Niech pan nie patrzy, bardzo proszę.
Zrazu Hervé Joncour nie zrozumiał. Potem, w szmerze uciekającej procesji, usłyszał

złocisty  dźwięk  tysiąca  maleńkich  dzwoneczków,  który  zbliżał  się  powoli,  krok  po  kroku
zmierzał  w jego stronę  i  choć  w oczach miał tylko ciemną  ziemię, mógł  sobie wyobrazić tę
lektykę,  kołyszącą  się  jak  wahadło,  i  niemal  widzieć,  jak  nadciąga  drogą,  metr  po  metrze,
coraz  bliższa,  powoli,  lecz  nieubłaganie,  niesiona  tym  dźwiękiem,  który  staje  się  coraz
głośniejszy,  nieznośnie  głośny,  coraz bliższy,  tak  bliski,  że  aż namacalny, złocisty  huk,  tuż
przed nim, teraz, dokładnie przed nim – w tej właśnie chwili – ta kobieta – przed nim.

Hervé Joncour podniósł głowę.
Cudowne tkaniny, jedwab wokół całej lektyki, tysiące kolorów, pomarańczowy, biały,

ochra, srebrny, ani jednej szpary w tym cudownym gnieździe, tylko szelest barw falujących w
powietrzu, nieprzeniknionych, lżejszych niż sama nicość.

Hervé Joncour nie usłyszał eksplozji, która by zdruzgotała jego życie. Słyszał, jak dźwięk

się oddala, poczuł, że lufa strzelby odrywa się od niego, i dobiegł go głos Hara Keia,
mówiący cicho

– Proszę stąd odejść, Francuzie. I nigdy już nie wracać.

Wzdłuż drogi tylko cisza. Ciało chłopca na ziemi. Klęczący mężczyzna. Aż po ostatnie

blaski dnia.

Droga do Jokohamy zajęła Hervé Joncourowi jedenaście dni. Przekupił japońskiego

funkcjonariusza  i  zdobył  szesnaście  kartonów  jajeczek  jedwabników,  pochodzących  z
południowej  części  wyspy.  Owinął  je  w  kawałki  jedwabiu  i  zamknął  w czterech  okrągłych
drewnianych  pudłach, które  opatrzył  pieczęciami. Znalazł  statek  płynący na  kontynent i  na
początku  marca  wylądował  na  wybrzeżu  rosyjskim.  Wybrał  drogę  przez  tereny  północne,
szukając  chłodu,  który  by  zablokował  życie  jajeczek  i  opóźnił  termin  wyklucia  się  larw.
Przebył  w pośpiechu cztery tysiące  kilometrów Syberii,  minął  Ural  i  dotarł  do Petersburga.
Kupił  parę  kwintali  lodu  na  wagę  złota  i  załadował  go,  razem  z  jajeczkami,  na  statek
handlowy płynący do Hamburga. Płynął sześć  dni. Wyładował cztery  okrągłe  pudła i  wsiadł
do pociągu jadącego na południe. Po jedenastu godzinach podróży, tuż po odjeździe ze stacji,
która  nazywała się  Eberfeld, pociąg  zatrzymał się,  by nabrać  wody.  Hervé  Joncour rozejrzał
się wkoło. Łany zboża, i cały świat, tonęły w letnim słońcu. Naprzeciw niego siedział rosyjski
kupiec:  zdjął buty i wachlował się  ostatnią stroną  jakiejś  niemieckiej  gazety. Hervé  Joncour
zaczął mu się przyglądać. Zobaczył plamy  potu na koszuli i krople perlące się na czole i szyi.
Rosjanin powiedział  coś ze śmiechem. Hervé  Joncour  uśmiechnął się  do niego,  wstał, wziął
swoje bagaże i wysiadł z pociągu. Przeszedł wzdłuż wagonów, aż do ostatniego, bagażowego,
który  wiózł  ryby  i  mięso  zamrożone  w  lodzie.  Ciekła  z  niego  woda,  jak  z  miski
podziurawionej  tysiącem  kul.  Otworzył  drzwi,  wsiadł do  wagonu,  wyniósł  jedno po drugim
swoje  okrągłe  drewniane  pudła  i  złożył  je  na  ziemi  przy torach.  Po  czym  zamknął  drzwi  z
powrotem  i  czekał.  Kiedy pociąg  był  już gotów  do  odjazdu,  zaczęto  na  niego  wołać,  żeby
szybko wsiadał. W odpowiedzi pokręcił  przecząco głową  i uniósł rękę  w geście pożegnania.
Widział, jak pociąg oddala się i znika. Zaczekał, aż ucichnie stukot kół. Potem schylił się nad

jednym z drewnianych pudeł, zdjął pieczęcie i otworzył. To samo zrobił z innymi. Powoli,
starannie.

Tysiące larw. Nieżywych.
Był 6 maja 1865 roku.

Dziewięć dni później Hervé Joncour wjechał do Lavilledieu. Jego żona Hélène ujrzała z

daleka karetę jadącą zadrzewioną aleją ku willi. Powiedziała sobie, że nie wolno jej płakać i
nie wolno uciec.

Zeszła aż do drzwi wejściowych, otworzyła je i zatrzymała się w progu.
Kiedy Hervé Joncour stanął przed nią, uśmiechnęła się. A on, obejmując ją, powiedział

cicho

– Proszę cię, zostań ze mną.
Nocą długo nie kładli się spać, siedzieli na trawniku przed domem obok siebie. Hélène

opowiadała o Lavilledieu i o wszystkich tych miesiącach oczekiwania, i o ostatnich
strasznych dniach.

– Ty nie żyłeś.
Powiedziała.
– I świat nie miał już w sobie nic pięknego.

Na farmach w Lavilledieu ludzie patrzyli na morwy pokryte gęstym listowiem i widzieli

własną ruinę. Baldabiou zdobył kilka partii jajeczek, ale larwy ginęły natychmiast po
przyjściu na świat. Jedwabny surowiec, jaki udało się uzyskać z tych nielicznych, które
wyżyły, wystarczył zaledwie dla dwu z siedmiu okolicznych przędzalni.

– Masz jakiś pomysł? – zapytał Baldabiou.
– Jeden – odparł Hervé Joncour.
Następnego dnia oświadczył, że w ciągu tych letnich miesięcy będzie zakładał przy willi

ogród.  Wynajął  dziesiątki  kobiet  i  mężczyzn  z  całej  okolicy.  Wycięto  las  na  wzgórzu,
łagodząc  zarys  zbocza,  które  teraz  miękką  linią  opadało  ku  dolinie.  Drzewa  i  żywopłoty
wytyczyły na  ziemi  lekkie,  ażurowe  labirynty.  Kwiaty  najróżniejszych  gatunków  napełniły
klomby   otwierające  się  niespodzianie,  jak  polany,  pośrodku  brzozowych  zagajników.
Doprowadzono od rzeki wodę, która popłynęła kaskadami w dół, na zachodni kraniec ogrodu,
gdzie utworzyła niewielkie, otoczone łąkami jezioro. Od strony południowej, pośród oliwek i
drzew cytrynowych, wzniesiono wielką  wolierę z drewna i żelaza; przypominała zawieszony
w powietrzu haft.

Prace trwały cztery miesiące. W końcu września ogród był gotowy. Nikt w Lavilledieu

nie widział nigdy nic podobnego. Mówiono, że Hervé Joncour wydał na to cały swój kapitał.
Mówiono również, że wrócił z Japonii jakiś inny, może chory. Mówiono, że sprzedał jajeczka
Włochom i teraz posiada ogromny majątek w złocie, który czeka na niego w paryskich
bankach. Mówiono, że gdyby nie jego ogród, ludzie pomarliby tego roku z głodu. Mówiono,
że jest oszustem. Mówiono, że jest świętym. Niektórzy mówili: coś mu jest, wygląda, jakby
był nieszczęśliwy.

O swojej podróży Hervé Joncour powiedział jedynie, że jajeczka otworzyły się w pewnej

miejscowości pod Kolonią i że miejscowość ta nazywa się Eberfeld.

W cztery miesiące i trzynaście dni po jego powrocie Baldabiou usiadł przed nim na

brzegu jeziora, na zachodnim krańcu ogrodu, i powiedział

– Wcześniej czy później komuś przecież będziesz musiał wyznać prawdę.
Powiedział to cicho, z wysiłkiem, bo nigdy nie wierzył, że prawda może się na coś

przydać.

Hervé Joncour podniósł wzrok na ogród.
Była jesień i wszystko wokół tonęło w zwodniczym świetle.
– Kiedy po raz pierwszy ujrzałem Hara Keia, ubrany był w ciemną tunikę, siedział ze

skrzyżowanymi nogami, nieruchomo, w rogu pokoju. Przy nim, z głową opartą na jego
kolanach, leżała kobieta. Jej oczy nie miały wykroju orientalnego, a jej twarz była twarzą
małej dziewczynki.

Baldabiou słuchał w milczeniu, aż do końca, aż do pociągu w Eberfeld. Nie myślał o

niczym. Słuchał.

Było mu dziwnie przykro, gdy Hervé Joncour powiedział w końcu cicho
– Nawet nigdy nie słyszałem jej głosu.
A po chwili:
– To dziwne cierpienie.
Cicho.
– Umierać z tęsknoty za czymś, czego nigdy nie przeżyjesz.
Wrócili przez ogród, idąc obok siebie. Jedyne, co Baldabiou powiedział, to
– Ale dlaczego, u diabła, jest tak cholernie zimno?
Powiedział to po dłuższej chwili.

Na początku nowego roku – 1866 – Japonia wyraziła zgodę na legalny eksport jajeczek

jedwabników.

W następnym dziesięcioleciu sama Francja miała dokonać importu japońskich jajeczek za

dziesięć milionów franków.

W 1869 roku, po otwarciu Kanału Sueskiego, dotarcie do Japonii miało zresztą zajmować

nie więcej jak dwadzieścia dni. A powrót niecałe dwadzieścia.

W 1884 roku pewien Francuz nazwiskiem Chardonnet uzyskał patent na sztuczny jedwab.

Sześć miesięcy po powrocie do Lavilledieu Hervé Joncour otrzymał pocztą kopertę w

kolorze musztardy. Po otwarciu znalazł w niej siedem kartek pokrytych gęstym
geometrycznym pismem: czarny atrament: japońskie ideogramy. Poza nazwiskiem i adresem
na kopercie nie było ani jednego słowa pisanego alfabetem zachodnim. Sądząc ze znaczków,
list musiał być nadany w Ostendzie.

Hervé Joncour przerzucił kartki, a potem długo się im przypatrywał. Wyglądały jak

zestawiony z pedantycznym szaleństwem katalog śladów ptasich nóżek. Zdumiewająca była
myśl, że to jednak znaki słowne: popiół spalonego głosu.

Przez wiele dni Hervé Joncour nosił złożony we czworo list przy sobie, w kieszeni. Jeśli

zmieniał  ubranie,  przekładał  go  do  nowej  marynarki.  Nigdy go  nie  rozłożył,  by  na  niego
popatrzeć. Czasami, rozmawiając  z dzierżawcą  czy siedząc  na werandzie  w oczekiwaniu  na
kolację,  obracał  go  w  palcach.  Pewnego  wieczoru  obejrzał  go  pod  światło  przy lampie  w

swoim  gabinecie.  Prześwitujące  przez  papier  ślady  maleńkich  ptaszków  przemawiały
niewyraźnym  głosem.  Czy  mówiły  coś  zupełnie  nieistotnego,  czy  też  coś,  co  mogło
wstrząsnąć  całym  życiem:  nie  sposób  było  odgadnąć  i  to  się  Hervé  Joncourowi  podobało.
Usłyszał kroki Hélène. Położył list na stole. Ona zbliżyła się i jak co wieczór, przed odejściem
do  swego  pokoju,  chciała  go  pocałować.  Kiedy  pochyliła  się  nad  nim,  koszula  nocna
rozchyliła się nieznacznie  z przodu. Hervé Joncour zobaczył, że  nie ma  nic pod spodem i że
jej piersi są drobne i białe jak piersi dziewczynki.

Przez cztery dni prowadził życie jak zawsze i nic w regularnym rytmie jego dni nie uległo

zmianie. Piątego dnia rano włożył elegancki szary garnitur i pojechał do Nîmes. Powiedział,
że wróci przed wieczorem.

Na ulicy Moscat pod numerem 12 wszystko było jak przed trzema laty. Zabawa jeszcze

się  nie  skończyła.  Wszystkie  dziewczęta  były  młode  i  były  Francuzkami.  Pianista  grał
niegłośno motywy w stylu  rosyjskim. Może  była  to  kwestia  starości,  a  może  jakiejś skrytej
udręki, ale na  zakończenie  każdego kawałka nie przeczesywał  już prawą  ręką  włosów  i  nie
szeptał cicho

– Voilà.
Siedział w milczeniu, przypatrując się z zakłopotaniem swoim dłoniom.

Madame Blanche przyjęła go bez słowa. Włosy czarne, lśniące, twarz orientalna, bez

skazy. Na palcach, jak pierścionki, małe niebieskie kwiatki. Suknia długa, biała. Prawie
przezroczysta. Bose stopy.

Hervé Joncour usiadł naprzeciw niej. Wyciągnął z kieszeni list.
– Czy pani mnie pamięta?
Madame Blanche skłoniła o milimetr głowę.
– Znowu potrzebuję pani pomocy.
Podał jej list. Nie miała najmniejszego powodu, by to uczynić, ale wzięła go i otworzyła.

Obejrzała siedem kartek, jedną po drugiej, po czym podniosła wzrok na Hervé Joncoura.

– Ja nie lubię tego języka, monsieur. Chcę o nim zapomnieć i chcę zapomnieć o tamtej

ziemi i o moim tamtejszym życiu, i o wszystkim.

Hervé Joncour siedział nieruchomo, z rękami zaciśniętymi na poręczach fotela.
– Ja przeczytam panu ten list. Zrobię to. I nie chcę pieniędzy. Ale chcę, żeby pan mi coś

obiecał: że nigdy więcej pan mnie o to nie poprosi.

– Obiecuję to pani, madame.
Spojrzała mu w oczy. Potem opuściła wzrok na pierwszą stronę listu: ryżowy papier,

czarny atrament.

– Ukochany mój panie,
Powiedziała
– nie bój się, nie poruszaj, nic nie mów, nikt nas nie zobaczy.

Zostań tak, chcę na ciebie patrzeć, tyle razy na ciebie patrzyłam, ale nie byłeś dla mnie,

teraz jesteś dla mnie, nie zbliżaj się, proszę, zostań, gdzie jesteś, mamy dla siebie całą noc i
chcę na ciebie patrzeć, nigdy cię takim nie widziałam, twoje ciało dla mnie, twoja skóra,
zamknij oczy i pieść się, proszę,

powiedziała Madame Blanche, Hervé Joncour słuchał,

nie otwieraj oczu, jeśli możesz, i pieść się, twoje ręce są takie piękne, tyle razy o nich śniłam,
a teraz chcę je widzieć, lubię je widzieć na twojej skórze, o tak, proszę cię, nie przerywaj, nie
otwieraj oczu, ja jestem tutaj, nikt nas nie może zobaczyć, a ja jestem przy tobie, pieść się,
panie mój ukochany, pieść swój członek, proszę cię, powoli,

przerwała, a on powiedział Niech pani czyta dalej, proszę,

piękna jest twoja dłoń na twoim członku, nie przerywaj, lubię na nią patrzeć i patrzeć na
ciebie, panie mój ukochany, nie otwieraj oczu, jeszcze nie, nie powinieneś się bać, jestem przy
tobie, słyszysz mnie? jestem tutaj, mogę cię dotknąć, to jest jedwab, czujesz go? to jedwab
mojej sukni, nie otwieraj oczu, a będziesz miał moją skórę,

powiedziała, czytała cicho, głosem kobiety-dziecka,

będziesz miał moje wargi, najpierw dotknę cię wargami, nie będziesz wiedział gdzie, w pewnej
chwili poczujesz ciepło moich warg na sobie, nie dowiesz się gdzie, jeśli nie otworzysz oczu,
nie otwieraj ich, nie wiesz gdzie, ale nagle poczujesz moje usta,

on słuchał nieruchomo, z kieszonki szarego garnituru wystawała biała, niepokalanie

czysta chusteczka,
może to będą twoje oczy, położę usta na powiekach i rzęsach, poczujesz ciepło wnikające w
twoją głowę, a moje usta w twoje oczy, do środka, a może będzie to twój członek, położę na
nim moje wargi i rozchylę je, przesuwając powoli w dół,

powiedziała, głowę miała schyloną nad kartkami, jedną ręką muskała powoli szyję,

pozwolę, by twój członek uchylił moje usta, wchodząc między wargi i naciskając na język,
moja ślina spłynie po twojej skórze aż do dłoni, mój pocałunek i twoja dłoń, jedno w drugim,
na twoim członku,

on słuchał, wzrok miał utkwiony w pustą srebrną ramkę wiszącą na ścianie,

i  wreszcie,  na  końcu,  pocałuję  cię  w  serce,  bo  cię  kocham,  będę  gryźć  skórę  drgającą  na
twoim sercu, bo cię kocham, a kiedy twoje serce będzie między moimi wargami, będziesz mój,
naprawdę,  kiedy  moje  usta  znajdą  się  na  twoim  sercu,  będziesz  mój,  na  zawsze,  jeśli  nie
wierzysz,  otwórz  oczy,  ukochany  mój  panie,  i  spójrz  na  mnie,  to  ja,  czy  ktoś  kiedykolwiek
będzie  mógł  wymazać tę  chwilę,  która właśnie  trwa, i to moje ciało  już bez jedwabiu, twoje
ręce, które je dotykają, twoje oczy, które na nie patrzą,

powiedziała, pochyliła się ku lampie, światło padało na kartki i przenikało na wylot jej

przezroczystą suknię,
twoje palce we mnie, twój język na moich wargach, wślizgujesz się pode mnie, chwytasz moje
biodra, unosisz mnie, opuszczasz na swój członek, powoli, czy ktoś kiedykolwiek będzie to
mógł wymazać, poruszasz się we mnie powoli, twoje ręce na mojej twarzy, twoje palce w

moich ustach, rozkosz w twoich oczach, twój głos, poruszasz się powoli, ale aż do bólu, moja
rozkosz, mój głos,

on słuchał, w pewnej chwili odwrócił się, by na nią spojrzeć, zobaczył ją, chciał spuścić

oczy, ale nie zdołał,
moje ciało na twoim, twoje plecy, które  mnie  unoszą, twoje  ramiona, które mnie trzymają, te
pchnięcia  wewnątrz mnie,  to słodka przemoc,  widzę  twoje  oczy  szukające  czegoś  w  moich,
chcą wiedzieć, dokąd możesz się posunąć w zadawaniu mi bólu, dokąd chcesz, ukochany mój
panie,  czy  nie  widzisz,  że  nie  ma  końca,  że  nigdy  się  nie  skończy?  nikt  nie  będzie  mógł
wymazać tej chwili, która właśnie  się dzieje, na zawsze  odrzucisz głowę do tyłu, krzycząc, na
zawsze  zamknę  oczy,  strącając  łzy  z  rzęs,  mój  głos  w  twoim,  twoja  przemoc  trzyma  mnie
mocno, nie  ma już czasu  na ucieczkę  ani  siły  na opór, ta  chwila musiała przyjść  i ta chwila
nadeszła, wierz mi, ukochany mój panie, ta chwila trwać będzie, odtąd już będzie trwać aż do
końca,

powiedziała ledwo dosłyszalnym głosem i urwała.
Nie było innych znaków na kartce, którą trzymała w ręku: ostatniej. Ale kiedy ją

odwróciła, by odłożyć, ujrzała jeszcze kilka linijek, skreślonych czarnym atramentem na
środku białej strony. Podniosła wzrok na Hervé Joncoura. Jego oczy patrzyły na nią i zdała
sobie sprawę, że są to oczy przepiękne. Opuściła wzrok na kartkę.

– Nie zobaczymy się już, panie.
Powiedziała.
– To, co mieliśmy zrobić, zrobiliśmy, i ty wiesz o tym. Wierz mi: zrobiliśmy to na zawsze.

Żyj, jak dotąd żyłeś, z dala ode mnie. I jeśli twoje szczęście będzie tego wymagać, nie wahaj
się ani przez chwilę zapomnieć o tej kobiecie, która teraz, bez żalu, mówi ci: żegnaj.

Przez jakiś czas przyglądała się kartce, po czym położyła ją na innych, obok siebie, na

stoliku z jasnego drewna. Hervé Joncour nie poruszył się. Odwrócił tylko głowę i spuścił
oczy. Wpatrywał się nieporuszenie w kant spodni na prawej nodze, ledwo widoczny, lecz
nienaganny, biegnący od pachwiny do kolana.

Madame Blanche wstała, pochyliła się nad lampą i zgasiła ją. W pokoju pozostało tylko

trochę  światła, które  z salonu, przez okno,  docierało  aż tutaj.  Podeszła  do  Hervé  Joncoura,
zsunęła z palców pierścionek z maleńkich niebieskich kwiatków i położyła przy  nim. Potem
przeszła  przez  pokój,  otworzyła  ukryte  w  ścianie  małe  pomalowane  drzwi  i  zniknęła,  nie
domykając ich za sobą.

Hervé Joncour długo siedział w tym dziwnym świetle, obracając w palcach pierścionek z

maleńkich niebieskich kwiatków. Z salonu dopływały dźwięki znużonego fortepianu:
rozpraszały czas tak, że stawał się prawie nie do rozpoznania.

W końcu wstał, zbliżył się do stolika z jasnego drewna i zebrał siedem kartek ryżowego

papieru. Przeszedł przez pokój, nie odwracając się, minął małe niedomknięte drzwiczki i
wyszedł.

Hervé Joncour spędził następne lata, prowadząc świadomie pogodne życie człowieka,

który nie ma już potrzeb. Jego dni mijały pod osłoną umiarkowanych emocji. Ludzie z
Lavilledieu znów zaczęli go podziwiać, bo wydawało im się, że widzą w nim i d e a l n y
wzorzec życia na tym świecie. Mówili, że taki był już w młodości, zanim pojechał do Japonii.

Nabrał zwyczaju wyjeżdżania co roku z żoną Hélène w małą podróż. Zwiedzili Neapol,

Rzym, Madryt, Monachium, Londyn. Któregoś roku zapuścili się aż do Pragi, gdzie wszystko
przypominało teatr. Podróżowali bez dat i bez planów. Wszystko ich zdumiewało: po kryjomu
nawet ich własne szczęście. Kiedy zaczynali tęsknić za ciszą, wracali do Lavilledieu.

Gdyby ktoś go o to zapytał, Hervé Joncour odpowiedziałby, że zawsze prowadzić będą

takie życie. Miał w sobie niewzruszony spokój  ludzi, którzy czują się na swoim miejscu. Co
jakiś czas, w wietrzne  dni, szedł przez ogród do jeziora:  całymi godzinami tkwił na brzegu i
patrzył,  jak  powierzchnia  wody marszczy  się,  tworząc  zaskakujące  połyskliwe  figury, które
pojawiały się nagle, niespodzianie, ze wszystkich stron. Wiatr był jeden: ale na tym wodnym
lustrze  było tak, jakby wiało ich  tysiąc.  Ze  wszystkich  stron. Prawdziwy spektakl.  Ulotny i
niewytłumaczalny.

Co jakiś czas, w wietrzne dni, Hervé Joncour schodził nad jezioro i wpatrywał się w nie

całymi godzinami, miał bowiem wrażenie, że na wodzie rysuje się ulotny i niewytłumaczalny
spektakl, jakim było jego życie.

16 czerwca 1871 roku na zapleczu kawiarni Verduna, gdy zbliżało się południe,

jednorękiemu udało się niewiarygodne uderzenie o cztery bandy z rotacją wsteczną.
Baldabiou stał nadal pochylony nad stołem, z jedną ręką założoną na plecy, drugą zaciśniętą
na kiju, nie wierząc własnym oczom.

– Coś podobnego.
Wyprostował się, odłożył kij i wyszedł bez pożegnania. Trzy dni później wyjechał. Swoje

dwie przędzalnie podarował Hervé Joncourowi.

– Nie chcę już słyszeć o jedwabiu, Baldabiou.
– To je sprzedaj, idioto.
Nikomu nie udało się z niego wyciągnąć, dokąd, u diabła, zamierza pojechać. No i co tam

robić. Powiedział tylko coś o świętej Agnieszce, ale nikt tego dobrze nie zrozumiał.

Tego rana, gdy miał wyjechać, Hervé Joncour, razem z Hélène, odwiózł go na stację w

Awinionie. Miał ze sobą tylko jedną walizkę i to także było dość trudne do wytłumaczenia.
Gdy zobaczył stojący na peronie pociąg, postawił walizkę na ziemi.

– Poznałem kiedyś człowieka, który kazał sobie wybudować swoją własną kolej.
Powiedział.
– A najpiękniejsze było to, że kazał ją zrobić zupełnie prostą, setki kilometrów bez

jednego zakrętu. To miało nawet jakieś uzasadnienie, ale nie pamiętam jakie. Nigdy nie
pamięta się uzasadnień. W każdym razie: żegnajcie.

Nie był stworzony do poważnych przemówień. A pożegnanie to sprawa poważna.
Widzieli, jak oddala się, on i jego walizka, na zawsze.
Wówczas Hélène zrobiła coś dziwnego. Oderwała się od Hervé Joncoura i pobiegła za

nim, dogoniła go i mocno objęła, a objąwszy, wybuchnęła płaczem.

Hélène nigdy nie płakała.
Hervé Joncour odsprzedał za śmieszną cenę obie przędzalnie Michelowi Lariot,

poczciwcowi, który przez dwadzieścia lat w każdy sobotni wieczór grał w domino z
Baldabiou, przegrywając zawsze, z żelazną konsekwencją. Miał trzy córki. Dwie pierwsze
nazywały się Florence i Sylvie. Ale trzecia: Agnieszka.

Trzy lata później, zimą 1874 roku, Hélène dostała zapalenia mózgu, którego żaden lekarz

nie umiał wytłumaczyć ani leczyć. Umarła na początku marca, w deszczowy dzień.

Za trumną aleją cmentarza szło w milczeniu całe Lavilledieu: bo była to kobieta radosna,

która nigdy nie zasiała cierpienia.

Hervé Joncour kazał wyryć na jej grobie tylko jedno słowo.
Hélas.
Podziękował wszystkim, powtarzając po tysiąc razy, że niczego mu nie potrzeba, i wrócił

do domu. Nigdy nie wydał mu się on tak wielki: i nigdy tak nielogiczny jego własny los.

Ponieważ rozpacz była zbytkiem, nieleżącym w jego naturze, skupił się nad tym, co mu z

życia zostało, i znów zaczął się o to troszczyć, z niezachwianym uporem ogrodnika, który
podejmuje pracę rankiem po burzy.

Dwa miesiące i jedenaście dni po śmierci Hélène zdarzyło się, że Hervé Joncour poszedł

na  cmentarz  i  obok  róż,  które  co  tydzień  składał  na  grobie  żony,  znalazł  wianuszek  z
maleńkich niebieskich kwiatków. Schylił się, by je  obejrzeć  z bliska,  i  długo  pozostał  w tej
pozycji:  z daleka,  w oczach  ewentualnych  świadków, musiało  to wyglądać  bardzo  dziwnie,
jeśli nie wręcz śmiesznie.  Po powrocie do domu nie  wyszedł popracować do  ogrodu,  jak  to
miał w zwyczaju, ale został w swoim gabinecie, by zebrać myśli. Przez wiele dni nie robił nic
innego. Myślał.

Na ulicy Moscat, pod dwunastym, znalazł pracownię krawiecką. Powiedziano mu, że

Madame Blanche nie mieszka tu już od lat. Udało mu się dowiedzieć, że przeniosła się do
Paryża, gdzie została utrzymanką jakiegoś bardzo ważnego człowieka, być może polityka.

Hervé Joncour pojechał do Paryża.
Sześć dni zajęło mu odszukanie jej adresu. Posłał jej bilecik z prośbą, by zechciała go

przyjąć. Odpowiedziała, że oczekuje go następnego dnia o czwartej. O wyznaczonej godzinie
wszedł na drugie piętro eleganckiej kamienicy przy  bulwarze des Capucines. Drzwi otworzyła
mu  pokojówka. Wprowadziła  go do  salonu i  poprosiła, by usiadł. Madame  Blanche  zjawiła
się ubrana w bardzo elegancką i bardzo francuską  suknię. Włosy, paryską modą, opadały jej
na  ramiona.  Nie miała  na  palcach pierścionków  z niebieskich kwiatków. Bez słowa  usiadła
naprzeciw Hervé Joncoura. I czekała.

On spojrzał jej w oczy. Ale tak, jak by to mogło zrobić dziecko.
– To pani napisała ten list, prawda?
Powiedział.
– Hélène poprosiła panią o napisanie go i pani to zrobiła.
Madame Blanche siedziała nadal nieruchomo, nie opuszczając wzroku, nie okazując

najmniejszego zdumienia. Potem powiedziała

– To nie ja go napisałam.
Milczenie.
– Ten list napisała Hélène.
Milczenie.
– Miała go już, kiedy do mnie przyszła. Poprosiła, żebym go przepisała po japońsku. I ja

to zrobiłam. Taka jest prawda.

Hervé Joncour zrozumiał wówczas, że już przez całe życie będzie słyszał te słowa.

Podniósł się, ale stał nieruchomo, jakby nagle zapomniał, dokąd ma iść. Jakby gdzieś z daleka
dobiegł go głos Madame Blanche.

– Postanowiła mi nawet ten list przeczytać. Miała przepiękny głos. I czytała te słowa ze

wzruszeniem, którego nigdy nie mogłam zapomnieć. Jakby to były naprawdę jej słowa.

Hervé Joncour szedł przez pokój bardzo wolnym krokiem.
– Wie pan, monsieur, ja sądzę, że ona niczego nie pragnęła tak bardzo, jak b y ć t ą

k o b i e t ą . Pan nie może tego zrozumieć. Ale ja słyszałam, jak czytała ten list. Ja wiem, że
tak było.

Hervé Joncour znalazł się przed drzwiami. Położył dłoń na klamce. Nie odwracając się,

powiedział cicho

– Adieu, madame.
Nie zobaczyli się nigdy więcej.

Hervé Joncour żył jeszcze dwadzieścia trzy lata, większość z nich w pogodzie ducha i

dobrym  zdrowiu.  Nigdy  już  nie  wyjechał  z  Lavilledieu  i  nigdy nie  opuścił  swego  domu.
Zarządzał  rozważnie  swoim  majątkiem,  dzięki  czemu  nie  musiał  już  nigdy  podejmować
żadnej  pracy,  poza  staraniem  o  własny   ogród.  Z  czasem  zaczął  pozwalać  sobie  na
przyjemność, której dawniej zawsze  sobie  odmawiał: tym, którzy  przychodzili go odwiedzić,
opowiadał  o  swoich  podróżach.  Słuchając  go,  ludzie  z  Lavilledieu  uczyli  się  o  świecie,  a
dzieci odkrywały, co to jest zachwyt. Opowiadał powoli, widząc w powietrzu rzeczy, których
inni nie widzieli.

W niedzielę schodził do miasteczka na sumę. Raz w roku obchodził przędzalnie, by

dotykać świeżo narodzonego jedwabiu. Kiedy samotność zaczynała mu ciążyć na sercu, szedł
na cmentarz, by porozmawiać z Hélène. Resztę czasu pochłaniała mu liturgia nawyków, które
nie pozwalały, by czuł się nieszczęśliwy. Co jakiś czas, w wietrzne dni, schodził nad jezioro i
wpatrywał się w nie całymi godzinami, miał bowiem wrażenie, że na wodzie rysuje się
ulotny, niewytłumaczalny spektakl, jakim było jego życie.