plik

Z cyklu „Od Mazowieckiego do Tuska” (5) –
Czesław Kiszczak

W rządzie Tadeusza Mazowieckiego Czesław Kiszczak pełnił funkcję
wicepremiera i ministra resortu tzw. siłowego, czyli Ministerstwa
Spraw Wewnętrznych.

Czesław Kiszczak ps. „Beton”

Urodził   się   19   października   w   1925   roku   w   małej   miejscowości
Roczyny – parę kilometrów na zachód od Andrychowa w dzisiejszym
województwie   małopolskim.   Jego   ojciec   był   chłoporobotnikiem   i
pracował   w   hucie.   W   połowie   lat   30.   stracił   pracę   za   działalność
komunistyczną. Młody Czesiek jako chłopak uznawał swojego ojca za
wzór wszelkich cnót, więc podobnie jak ojciec – chciał być komunistą.
I   został   nim   mając   lat   20.   Najpierw   jako   członek   Polskiej   Partii
Robotniczej,   a   od   grudnia   1948   roku   będąc   członkiem   Polskiej
Zjednoczonej   Partii   Robotniczej   –   szerzył   i   utrwalał   władzę   ludową,
organizował milicję ludową.
Tak   zaangażowany   w   krzewienie   komunizmu,   nie   miał   czasu   ani
ochoty na kształcenie się w szkole. Edukację zakończył na gimnazjum,
wszak   by   służyć   komunistom   –   wykształcenie   nie   było   potrzebne.
Wystarczyła   ślepa   służalczość   i   ślepa   wiara   w   komunizm   i   potęgę
Związku Radzieckiego – polskiego okupanta. Zauważony przez swych
przełożonych   towarzyszy   jako   dobrze   zapowiadający   się   komunista,
pod   koniec   1945   roku   został   skierowany   na   kilkutygodniowe
przeszkolenie w Centralnej Szkole Partyjnej oraz w szkole dla oficerów
polityczno-wychowawczych, z której wywodziła się potem Wojskowa
Akademia   Polityczna   im.   Feliksa   Dzierżyńskiego.   Owo   przeszkolenie
nie kończyło się maturą. Na mocy popularnego wówczas stwierdzenia:
„nie   matura,   lecz   chęć   szczera   zrobi   z   ciebie   oficera”   –   towarzysz
Kiszczak   już   jako  oficer  Ludowego  Wojska   Polskiego  rozpoczął   dość
szybko karierę, mimo młodego wieku i braku doświadczenia.
Za   przyczyną   swoich   protektorów,   jako   mierny   ale   wierny   trafił   do

kontrwywiadu wojskowego – Informacji Wojska Polskiego, – formacji
będącej   bezpośrednim   przedłużeniem   sowieckiego   wywiadu
wojskowego   Smiersz.   W   roku   1946   został   oddelegowany   w
charakterze   pracownika   misji   wojskowej   do   Londynu.   Zajmował   się
tam   rozpracowywaniem   środowiska   żołnierzy   Andersa   z   Polskich   Sił
Zbrojnych na Zachodzie, z których nieliczni mieli zamiar powrócić do
Polski,   choć   nie   o   taką   Polskę   walczyli.   W   roku  1950   tow.  Kiszczak
sporządził   listę   54   oficerów,   którzy   zdecydowali   się   na   powrót   do
Polski   i   opisał   ich   jako   „skierowanych   na   robotę   szpiegowsko-
dywersyjną” [2]. Historycy nie wskazują przyczyny, dlaczego listę tę
wraz z opisem fałszywego powodu powrotu do kraju owych oficerów
Kiszczak sporządził i podpisał dopiero w roku 1950, choć jego misja na
Wyspach   Brytyjskich   skończyła   się   w   roku   1947.

– Dokument ten znajduje się już w zbiorach Instytutu Pamięci
Narodowej – powiedział ekspert ds. wojskowych, historyk IPN-u Paweł
Piotrowski.

– Z   posiadanych  przez   nas   materiałów   wynika,   że   Kiszczak   zarzucał
polskim   bohaterom   przygotowywanie   akcji   dywersyjnych   i
szpiegostwo.   Opisał   rzekome   przygotowania   do   tego   rodzaju   akcji.
Miała ich dokonać grupa 220 oficerów. Departament VII Ministerstwa
Bezpieczeństwa Publicznego przesłał do Głównego Zarządu Informacji
Wojska Polskiego niesprawdzone informacje z terenu Anglii odnośnie
oficerów byłego Pierwszego i Drugiego Korpusu Polskich Sił Zbrojnych,
skierowanych   na   robotę   szpiegowsko-dywersyjną  –   dodał.   „(…)
Szkolono   ich   w   akcji   sabotażowej,   minerstwie,   pirotechnice   i
niszczeniu urządzeń kolejowych” – tak między innymi napisał Kiszczak
w swoim raporcie.
Dziś gen. Kiszczak zmienił zdanie o tych oficerach. – Oni nie stanowili
żadnego niebezpieczeństwa – przyznał. Dopytywany o to, dlaczego ich
rozpracowywał,   zasłaniał   się   niepamięcią.   – Mówimy   o   sprawach
sprzed   sześćdziesięciu   lat  –   powiedział   Kiszczak.   Nie   chciał   jednak
umówić   się   na   spotkanie,   by   zobaczyć   dokumenty.   Jak   można   być
pewnym,   wspomnienia   tamtej   działalności   nie   przynoszą   mu
splendoru.   Przecież   dla   powracających   z   Zachodu   oficerów   zarzut
szpiegostwa  oznaczał   więzienie.  Bardzo  często  była  to kara  śmierci.
Informacja   Wojskowa   była   najokrutniejszą   instytucją   w   aparacie
bezpieczeństwa

PRL.

Czyżby   Kiszczak   o   tym   nie   wiedział???   Literatura   przedmiotu   nie
wskazuje, ilu polskich oficerów PSZ ucierpiało za przyczyną raportu-
paszkwilu autorstwa tego drania.
Za tę „dobrą robotę” Kiszczaka awansowano do stopnia kapitana i od
roku   1951   został   szefem   informacji   18   Dywizji   Piechoty   w   Ełku.   W
czasie   czystek   w   wojsku   kpt.   Kiszczak   złożył   szefowi   Głównego
Zarządu   Informacji   Wojskowej   raport   obciążający   między   innymi
Wacława   Komara   (vel   Mendel   Kossoj),   Stanisława   Flato   i   Józefa
Kuropieskę [3]. W 1953 został zwolniony z kontrwywiadu wojskowego
i skierowany do Departamentu Kadr MON z wnioskiem o zwolnienie do
rezerwy. Dzięki pułkownikowi Jerzemu Dobrowolskiemu trafił w 1954
do jednego z wydziałów w Departamencie Finansów MON.

W roku 1957 rozpoczął służbę w Wojskowej Służbie Wewnętrznej na
etacie szefa kontrwywiadu Marynarki Wojennej. Pracował tam do roku
1965, po czym przeniesiono go na etat szefa Zarządu WSW Śląskiego
Okręgu   Wojskowego.   Dwa   lata   później   został   zastępcą   szefa   WSW
generała Teodora Kufla i wysłano go na kurs operacyjno-strategiczny
w Akademii Sztabu generalnego Sił Zbrojnych Związku Radzieckiego.
Od roku 1972 kariera Kiszczaka nabrała rozpędu. Dostał nominację na
stopień   generała   broni   Wojska   Polskiego,   rok   później   został   szefem
Zarządu II Sztabu Generalnego WP i piastował to stanowisko do roku
1979   [1]   [4].   W   następnych   trzech   latach   pełnił   funkcję   szefa
Wojskowej   Służby   Wewnętrznej,   a   od   roku   1981,   był   działaczem
komunistycznym,  ministrem   spraw   wewnętrznych  przez   9  lat,  aż  do
roku 1990. Krótko, bo tylko przez 15 dni był Prezesem Rady Ministrów
PRL, ale nie udało mu się stworzyć rządu, gdyż nie uzyskał poparcia
ZSL   i   SD.   Był   także   posłem   IX   kadencji,   wicepremierem   pierwszego
tzw. niekomunistycznego rządu PRL do roku 1990.
Był   bardzo   bliskim   współpracownikiem   gen.   Jaruzelskiego,
współtwórcą   i   członkiem   Wojskowej   Rady   Ocalenia   Narodowego
powstałej w nocy z 12/13 grudnia 1981 roku [4] – organu mającego
charakter   pozakonstytucyjny   [12].   Kiszczak   brał   także   udział   w
organizowaniu stanu wojennego.
16 września 1988 roku w ośrodku konferencyjnym MSW Magdalence
pod   Warszawą   był   gospodarzem   i   uczestnikiem   rozmów   władz
państwowych PRL z przedstawicielami NSZZ Solidarność. W sumie tzw.
„Grupa Magdalenka” spotykała się 13 razy. Były to spotkania robocze i
spotkania współprzewodniczących grup.

Na nich to planowano, jak rozgrabić Polskę pod zgrabną przykrywką…
oddania władzy w ręce Narodu. Uczestniczył w pracach Okrągłego
Stołu od 6 lutego 1989. Zarówno Magdalenka, jak i Okrągły Stół były
aktami zdrady narodowej. 6 lipca 1990 Kiszczak wycofał się z życia
politycznego, przekazując resort spraw wewnętrznych Krzysztofowi
Kozłowskiemu.

Według Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej pracującej do 1994
Kiszczak wraz z Wojciechem Jaruzelskim mieli w 1989 wydać
polecenie zniszczenia stenogramów posiedzeń KC PZPR. Na początku
lat 90. toczyło się w tej sprawie postępowanie, później, ze względów
formalnych zostało umorzone [5][6].

W   roku   1996   wyrokiem   uniewinniającym   zakończył   się   pierwszy
proces   gen.   Kiszczaka.   Oskarżony   był   on   o   napisanie   szyfrogramu
umożliwiającego   Milicji   Obywatelskiej   użycie   broni   wobec
strajkujących. W drugim procesie, który zakończył się w 2004 Kiszczak
został wyrokiem sądu uznany za winnego przyczynienia się do śmierci
górników z kopalń Wujek i Manifest Lipcowy w grudniu 1981. Został
skazany na 4 lata więzienia, ale w wyniku amnestii sąd złagodził karę
do 2 lat i zawiesił jej wykonanie. Natomiast Sąd Apelacyjny nakazał
powtórzyć   proces.  Trzeci   proces   generała   Kiszczaka   rozpoczął   się   w
2006.   W   lutym   2007   miał   zapaść   wyrok,   jednak…   oskarżony   się
rozchorował  [7].  Podobno przeszedł  udar   mózgu, w  wyniku  którego
także prawie stracił słuch lewego ucha, a na prawe słyszy słabo.
W   kwietniu   2008   szczeciński   oddział   IPN   wysłał   do   sądu   akt
oskarżenia o wyrzucenie z pracy w 1985 pracownika ministerstwa za
posłanie córki do I komunii [8]. 10 lipca 2008 sąd uznał, że były szef
ministerstwa   spraw   wewnętrznych   gen.   Czesław   Kiszczak   ponosi
„winę nieumyślną” za przyczynienie się do śmierci górników z kopalni
„Wujek” i umorzył sprawę. W lutym 2010 rozpoczął się czwarty proces
Kiszczaka   oskarżonego   o   przyczynienie   się   do  śmierci   9   górników   z
kopalni   „Wujek”   w   1981   [9].   26   kwietnia   2011   warszawski   Sąd
Okręgowy uniewinnił generała [10].

12   stycznia   2012   roku   Sąd   Okręgowy   w   Warszawie   w   procesie
dotyczącym stanu wojennego uznał winę Czesława Kiszczaka z tytułu
członkostwa   w   związku   przestępczym   o   charakterze   zbrojnym   (art.
258 §  2 kodeksu karnego), wymierzając mu karę 4  lat pozbawienia
wolności,   łagodząc   ją   jednak   na   podstawie   amnestii   z   1989   roku   o
połowę, tj. do 2 lat oraz warunkowo zawieszając z uwagi na wiek i
stan   zdrowia   oskarżonego,   na   okres   5   lat   [11].   Wyrok   nie   jest
prawomocny.

Sąd   zgodził   się   z   aktem   oskarżenia   pionu   śledczego   IPN,   że   stan
wojenny   przygotowano   i   wprowadzono   niezgodnie   z   ówczesną
konstytucją,   a   dokonała   tego   „grupa   przestępcza   o   charakterze
zbrojnym” złożona z ludzi na najwyższych stanowiskach. Według sądu

ten   związek   tworzyli   generałowie:   Jaruzelski   (szef   MON,   od   lutego
1981   r.   także   premier,   a   od   października   1981   r.   –   I   sekretarz   KC
PZPR), Kiszczak (najpierw szef Wojskowej Służby Wewnętrznej, a od
lata 1981 r. szef MSW), Florian Siwicki (wiceszef MON i szef Sztabu
Generalnego WP) oraz Tadeusz Tuczapski (wiceszef MON i sekretarz
Komitetu Obrony Kraju). Według sądu Stanisław Kania (I sekretarz KC
PZPR   do   października   1981   r.)   nie   brał   udziału   w   tym   związku.
Wojciech Jaruzelski i Florian Siwicki byli oskarżeni w tym procesie, ale
ich   sprawy   sąd   wyłączył   z   powodu   ich   złego   zdrowia.   Tadeusz
Tuczapski też był oskarżony. Procesu nie doczekał, albowiem zmarł w
roku 2009.
Warte   są   zacytowania   słowa   Jarosława   Kaczyńskiego   w   sprawie
wyroku na Czesława Kiszczaka. – Powtarzam, to są po prostu kpiny i
chciałem to bardzo mocno powiedzieć. Tylko nie rozumiem sędziów,
którzy później będą wydawali surowsze wyroki w stosunku do jakichś
drobnych   przestępców,   czy   nawet,   można   powiedzieć,   średnich
przestępców, – powiedział Kaczyński. Zdaniem lidera PiS, w procesie w
sprawie   stanu   wojennego   chodziło   o   wielką   zbrodnię.   – I   nawet   to
słowo   „zbrodnia”   w   uzasadnieniu   wyroku   zostało   tam   użyte,   tylko
wyrok jest całkowicie nieadekwatny do tej oceny – ocenił Kaczyński.
Jaką postawę etyczno-moralną prezentuje Kiszczak, świetnie obrazują
jego   odpowiedzi   na   pytania,   jakie   padły   od   dziennikarzy   Gazety
Prawnej 30.11.2009 r. – Kamili Wronowskiej i Michała Majewskiego.
Pan   się   czuje   odpowiedzialny   za   śmierć   górników   w   Wujku?
Tak,   to   zrobili   moi   podwładni.   Choć   nie   wydawałem   rozkazu,   a   o
tragedii   dowiedziałem   się   po   fakcie.   Jest   rzeczą   potwierdzoną
sądownie,   że   nikomu   nie   dałem   zgody   na   użycie   broni   w   rejonie
Wujka. Poleciłem przerwać akcję i wycofać milicję oraz wojsko poza
obręb   kopalni.   Broń   została   użyta   w   obronie   własnej   w   oparciu   o
przepisy z 1955 roku.
Ostatnio Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał, że nie ma dowodów, że
między   górnikami   i   milicjantami   doszło   do   walki   wręcz.
Bzdury. To jak doszło do rozbrojenia trzech milicjantów? Film Kutza o
kopalni Wujek jest w miarę obiektywny. Lali się kamieniami, kilofami.
To był dobry pomysł, żeby milicjanci i wojskowi szli do kopalni z ostrą
amunicją?

Powtórzę.   Mimo   nalegań   komendanta   wojewódzkiego   nie   wydałem
zgody na użycie broni.
Ale   śmiertelne   strzały   były.   Nie   wykonano   pana   rozkazu?
Pierwotnie miałem takie zdanie. Ale po przeczytaniu dokumentów, po
zapoznaniu się z opinią prokuratury, po decyzji sądu zmieniłem ocenę.
Milicjanci uznali, że ich życie jest zagrożone. Na całym świecie w takiej
sytuacji milicjanci, policjanci, wojskowi mają prawo użyć broni.
Pan uważa, że został niesprawiedliwie oceniony przez wolną Polskę?
Powinno   się   ze   mną   obchodzić   inaczej.   Zwyczajnie,   po   ludzku,   bez
przesady w jedną lub drugą stronę.

Dlaczego?
Nie   zasłużyłem   na   afronty.   Na   przykład   było   20-lecie   rządu
Mazowieckiego   i   na   tę   uroczystość   do   Sejmu   mnie   nie   zaproszono.
Zaproszono mnie jedynie na uroczysty koncert.
To   nie   było   pana   święto,   pan   w   1989   roku   reprezentował   reżim.
Wystarczy   minuta   refleksji,   aby   zdać   sobie   sprawę,   że   dzisiejsza
Polska jest również moją zasługą. Wybory dzięki mnie odbyły się bez
„cudów   nad   urną”.   Uszanowaliśmy   wynik   głosowania.   Oddaliśmy
władzę   w   pokojowy   sposób.   Jestem   jednym   z   twórców   Okrągłego
Stołu,   31   sierpnia   1988   zaproponowałem   Wałęsie   i   biskupowi
Dąbrowskiemu 161 miejsc w Sejmie, wolne wybory do Senatu, wybór
prezydenta,   reformy   polityczne   i   gospodarcze,   w   tym   wolny   rynek   i
udział   „Solidarności”   w   budowaniu   koalicji.   Wszystko   to   obiecałem
„Solidarności”, która w latach 1988 – 1989 była bardzo słaba. Proszę
przeczytać   wspomnienia   Bronisława   Geremka,   Zbigniewa   Bujaka,
Jarosława Kaczyńskiego.
Niech   konkluzją   będą   słowa   jednego   z   byłych   funkcjonariuszy   i
dyrektorów   UOP   Piotra   Niemczyka,   który   z   rozbrajającą   szczerością
przyznał, że:„słuszność modelu ewolucyjnego w Polsce po 1989 roku
najlepiej   potwierdza   fakt,   iż   obecnie   na   czele   służb   w   całości   stoją
ludzie   będący   wychowankami   policji   politycznej   generała   Czesława
Kiszczaka” [13].
Satyr
P.S.
Z uwagi na „długie macki bohatera” niniejszego artykułu – uznałem za
celowe szczegółowe podanie materiałów źródłowych.
_________________
Literatura wybrana
[1]  S. Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski
Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 225.

[2]  Marisz Staniszewski, Tomasz Pompowski „Polska Times” 2008-09-
30
[3] S. Cenckiewicz, Długie ramię Moskwy. Wywiad wojskowy Polski
Ludowej 1943–1991 (wprowadzenie do syntezy), Poznań 2011, s. 77.
[4] Czesław Kiszczak, „Gazeta Wyborcza”, 8 września 2009.
[5] E. Wende, „Gazeta Wyborcza” z 26 kwietnia 1994.
[6] Kronika Sejmowa Nr 35 (516) IV kadencja, 2002.
[7] I. Kacprzak, „Rzeczpospolita” z 31 maja 2007.
[8] IPN oskarża Kiszczaka w sprawie I komunii świętej. 28 kwietnia
2008.
[9] wyborcza.pl, 5 lutego 2010.
[10] onet.pl, 26 kwietnia 2011.
[11] Komunikat dotyczący wyroku w sprawie wprowadzenia
nielegalnego stanu wojennego. warszawa.so.gov.pl.
[12] Wielka encyklopedia PWN, t. 29, Warszawa 2005, s. 538
[13] P. Antosz, „Głos” 23.03.2009 r.

Document Outline