I_okladka.indd

/ 2 0 1 2

T E C H N I K A

D E N T Y S T Y C Z N A

Racjonalizacja nożyka
elektrycznego do wosku

wykonawczej. Elementy te połączone
są przewodem elektrycznym.

Jak wykonać we własnym zakresie

prosty i w pełni funkcjonalny nożyk
elektryczny do wosku?

Sprzęt y używane w protet yce

stomatologicznej są drogie. Często
ze względu na wysoki koszt takiego
urządzenia wielu „młodych” techni-
ków jest pozbawionych możliwości
jego zakupu. Zaprezentuję, jak wy-
konać nożyk elektryczny do wosku,
korzystając z powszechnie znanych
i dostępnych elementów.

Pierwszą i najważniejszą częścią

nożyka jest element wykonawczy –
grzejny. Do tego celu należy zakupić
miniaturową lutownicę grzałkową
8 W 12 V. Koszt takiej lutownicy waha
się od 20 zł do 50 zł.

Dla potwierdzenia słuszności pomy-

słu dodam, że jedna z firm produku-
jących nożyki elektryczne do wosku,
również bez szczególnych przeróbek,
korzysta z takich lutownic.

Do lutownicy konieczny będzie zasi-

lacz 1 2 V, myślę, że wystarczy o mocy
1 A – koszt 15 zł. Po podłączeniu zasi-
lacza do sieci i do lutownicy da się za-
uważyć, że temperatura grota wynosi
około 300°C, jest więc zbyt wysoka
do pracy w wosku modelowym. Ostat-

Niektóre z wynalazków zmieniły ob-
licze pracy, inne okrzyknięto rewo-
lucyjnymi, innych rynek nigdy nie
przyjął. Jednym z marzeń i wyzwań,
stojących przed ludźmi projektujący-
mi urządzenia, z którymi technik den-
tystyczny styka się każdego dnia, było
stworzenie odpowiednio skutecznych
i funkcjonalnych wynalazków, podno-
szących ergonomię pracy.

Narzędziem zdecydowanie naj-

częściej pojawiającym się w rękach
technika dentystycznego jest nożyk
do wosku. Jego ciągła przydatność,
a właściwie nieodzowność, dopro-
wadziła z czasem do ewolucji i utwo-
rzenia nożyka z elektryczną grzałką,
który jest w technice dentystycznej
powszechnie znanym i stosowanym
narzędziem. Mimo upływu czasu
i niebywałego rozwoju różnego ro-
dzaju technologii, nożyk elektryczny
do wosku nie przeszedł żadnej me-
tamorfozy i niezmiennie składa się
z urządzenia sterującego – bazy – oraz
końcówki wykonawczej (elementu
grzejnego z rękojeścią) służącego
do topienia i termicznego modelowa-
nia wosku. Baza to urządzenie podłą-
czone do sieci elektrycznej, na którym
zazwyczaj ustawia się odpowiednią
do pracy temperaturę na końcówce

TITLE

Rationalization of electric

wax knife

SŁOWA KLUCZOWE

nożyk

elektryczny do wosku

STRESZCZENIE

Nożyk elektryczny

do wosku przyda się każdemu
technikowi dentystycznemu,
niezależnie od stażu pracy. Może być
wykorzystywany w rutynowej pracy oraz
podczas nauki na wydziale techniki
dentystycznej.

KEY WORDS

electric wax knife

SUMMARY

Electric wax knife

is useful to every dental technician.
It can be used in routine work, and
while studying at the faculty of dental
technology.

lic. tech. dent. Jakub Posturzyński

nżynierowie branży –
zanim doprowadzili

prace w laboratorium
protetycznym do obecnego

stanu – eksperymentowali.

O W O C Z E S N Y

E C H N I K

E N T Y S T Y C Z N Y

T E C H N I K A

D E N T Y S T Y C Z N A

nim urządzeniem potrzebnym do zło-
żenia w pełni funkcjonalnego nożyka
elektrycznego do wosku jest regulator
temperatury. W tym przypadku wła-
ściwy jest układ impulsowego regulo-
wania obrotów silnika prądu stałego
12 V. Taki układ elektroniczny można
kupić w każdym sklepie z częściami
elektronicznymi – koszt 30 zł. Pro-
ponowany układ pozwala na płynną
regulację temperatury od 0 do 300°C.
Regulacji dokonujemy, zmieniając po-
łożenie potencjometru.

Dla zainteresowanych dodam, iż re-

gulator działa na zasadzie impulsów,
a potencjometrem zmieniamy czas
odstępu pomiędzy kolejnymi impul-
sami (ich częstotliwość) napięcia
wyjściowego, dzięki czemu możliwy
jest wpływ na moc wydzielaną w ob-
ciążeniu i tym samym regulowanie
temperatury.

Po podłączeniu zasilacza sieciowe-

go do regulatora, a regulatora do lu-
townicy zyskujemy użyteczny i funk-

cjonalny nożyk elektryczny do wosku.
Zasada działania jest identyczna jak
we wszystkich innych urządzeniach
tego typu. Dla uzyskania lepszej ergo-
nomii należy dokupić wybraną koń-
cówkę do modelowania, tzw. grot,
w jednym z wielu punktów dystrybu-
ujących nożyki elektryczne. Istotne
jest, by grot miał podobną średnicę
wewnętrzną jak nasza lutownica, czy-
li około 2 mm. Aby nożyk był bardziej
praktyczny, możemy zamontować
rękojeść, najlepiej w tym przypadku
sprawdza się korek (stosowany w no-
żykach z najwyższej półki), pod któ-
rym palce nie będą wilgotne i znajdą
odpowiednie utrzymanie. Opisany
sposób zbudowania urządzenia może
wydawać się skomplikowany, jednak
ze złożeniem takiego nożyka poradzą
sobie również osoby niemające nic
wspólnego z elektroniką.

Kraje zachodnie są prekursorami

w tworzeniu nowych rozwiązań tech-
nologicznych i wszelkiego sprzętu

medycznego, również protetycznego.
Przyzwyczajeni staramy się podążać
za wyznaczonymi trendami i kupo-
wać nowe technologie z Japonii czy
Stanów Zjednoczonych, zamiast do-
cenić własną twórczość i innowacyj-
ność. Niżej wymienione, wymyślone
przeze mnie urządzenia za granicą
wzbudzają ogromne zainteresowa-
nie, a tamtejsi użytkownicy widzą ich
ogromny potencjał. Niestety w Pol-
sce już chyba nikt nie wierzy w po-
wodzenie wynalazków tworzonych
w kraju.

OŻYK

WOSKU

MONITOREM

RGB

Kolejnym obiektem pożądania i po-
wszechnego zdumienia okazała się
moja następna ewolucja nożyka
do wosku. W tym przypadku unowo-
cześnienie terminalu (fot. 1 i 2) pole-
ga na zastosowaniu monitora LCD,
na którym dodatkowo, oprócz infor-
macji o nastawionej i aktualnej tempe-

Unowocześnienie terminalu polega na zastosowaniu monitora LCD

Urządzenie kształtem i wielkością zbliżone jest do długopisu: na jednym końcu

ma włącznik, na drugim zaś element grzejny

fot. ar

chiwum autora

/ 2 0 1 2

T E C H N I K A

D E N T Y S T Y C Z N A

raturze, można wyświetlać wszelkiego
rodzaju cyfrowe pliki graficzne. Zasto-
sowanie 10-calowego wyświetlacza
było trafną decyzją, ponieważ jest wy-
starczająco duży, by wzrok nie męczył
się, i odpowiednio mały, by nie zajmo-
wał zbyt dużo miejsca na stanowisku
pracy. Wyświetlane mogą być cyfrowe
zdjęcia zębów pacjenta, cyfrowe ry-
sunki techniczne zębów, obrazujące
ich wygląd, kształty.

Istnieje ogromna paleta możliwości

dostarczania plików przez karty pa-
mięci, port USB, używając technologii
bluetooth oraz Wi-Fi. Zaletą nożyka
elektrycznego do wosku z LCD jest
zdecydowane usprawnienie procesu
modelowania m.in. zębów i skrócenie
czasu trwania tej czynności. Urządze-
nie przydaje się właściwie każdemu
technikowi dentystycznemu, nieza-
leżnie od stażu pracy. Wykorzystywa-
ny może być w rutynowej pracy oraz
na wydziale techniki dentystycznej,
gdzie studenci uczą się kształtów i mo-

delowania zębów; podczas egzaminu
dyplomowego; rozmowy kwalifika-
cyjnej (gdy pierwszym zadaniem jest
prawidłowe zaprezentowanie umiejęt-
ności modelarskich).

Pojawiła się możliwość współpra-

cy z gabinetem stomatologicznym
na odległość w czasie rzeczywistym.
Dostępne są podgląd aktualnego
uzębienia pacjenta i błyskawiczne
otrzymywanie poczty elektronicznej
na stanowisku pracy, które ułatwia-
ją i przyspieszają wszelkie działa-
nia. Nożyk elektryczny do wosku
z wyświetlaczem RGB spełniającym
powyższe funkcje jest nowością, ni-
gdy wcześniej nie był przedstawia-
ny i zdecydowanie usprawnia pracę
technika dentystycznego. Urządzenie
zostało zaprojektowane, wykonane
5 lat temu i do dziś sprawuje się do-
skonale. Obecnie w opisanych zada-
niach świetnie sprawdziłby się tablet
z dołączonym przez port USB małym
modułem sterującym pracą nożyka

elektrycznego. To małe świetnie wy-
glądające komputery przenośne, któ-
rych cechą znamienną jest dotykowy
ekran i niewielkie rozmiary. Najnow-
sze modele mają możliwość bezprze-
wodowego łączenia się z internetem
i innymi komputerami. Do obsługi no-
żyka do wosku proponowałbym tablet
Apple iPad oparty na systemie iOS,
który wciąż jest najpopularniejszym
urządzeniem tego typu.

OŻYK

ELEKTRYCZNY

BATERIE

Od niedawna znany jest również
bezprzewodowy nożyk elektryczny
do wosku, dotychczas takie rozwiąza-
nie zaprezentowała jedynie firma Yeti
(Accu Waxer). Nie zdobyło ono jednak
większego grona zwolenników, gdyż
było pozbawione pożądanej w naszej
pracy mobilności i, jak sądzę, nie
stało się zbyt popularne ze względu
na kłopotliwą, częstą wymianę szybko
wyczerpujących się akumulatorków.

O W O C Z E S N Y

E C H N I K

E N T Y S T Y C Z N Y

T E C H N I K A

D E N T Y S T Y C Z N A

Wewnątrz Accu Waxera znajduje się
akumulatorek (AA 1,2 V) pozwalający
na pracę przez krótki czas. Gdy ener-
gia akumulatorka wyczerpie się, trze-
ba go wyjąć, umieścić w ładowarce
i zaczekać, aż się naładuje. Czynność
ta ze względu na stosunkowo krótki
czas pracy urządzenia jest dość czę-
sto wykonywana, co w konsekwencji
rodzi uzasadnione wątpliwości i znie-
chęca pracownika (technika denty-
stycznego bądź stomatologa) do jego
używania. Funkcjonalność tego
sprzętu jest znaczna, lecz odmienna
od standardów XXI wieku.

Chciałbym zaprezentować własną

koncepcję nożyka na baterie. Urzą-
dzenie kształtem i wielkością zbliżone
jest do długopisu, na jednym końcu
ma włącznik, na drugim zaś element
grzejny (fot. 3 i 4, s. 38). Nożyk daje
możliwość bezprzewodowej pracy.
Wewnątrz znajdują się akumulator-
ki, które pozwalają na pracę przez
około 80 minut i utrzymywanie tem-
peratury właściwej do pracy (w gra-
nicach 200°C). Nożyk ma wytrzyma-
łą, metalową obudowę i diodę LED
informującą o jego działaniu. Łado-
wanie akumulatorków jest zdecydo-
wanie prostsze niż w nożyku firmy
Yeti, wystarczy po ostygnięciu grota
delikatnie go wyciągnąć i umieścić
na jego miejscu wtyczkę ładowarki.
Zaletą jest zdecydowane podniesie-
nie ergonomiczności w porównaniu

do nożyków obecnie produkowanych.
Urządzenie jest małe, lekkie, a przez
to mobilne, praca na nim stała się ła-
twiejsza i możliwa w dowolnym miej-
scu. W gabinecie stomatologicznym
pozwoli ono na rezygnację z kłopotli-
wego palnika gazowego oraz modeli
nożyka elektrycznego składających
się z bazy i końcówki wykonawczej
połączonych ze sobą kablem, przez
co czynności laboratoryjne staną się
szybsze, mniej problemowe i bezpiecz-
niejsze. Świetnie nada się do przyci-
nania i topienia wałów zwarciowych
podczas pobierania zgryzu, a nawet
prostego ustawiania zębów. Przy od-
powiednim ateście mógłby pomagać
w leczeniu kanałowym zęba i uszczel-
nianiu gutaperki.

EZPRZEWODOWY

NOŻYK

ELEKTRYCZNY

WOSKU

ŁADOWANY

INDUKCYJNIE

Sprzęty elektroniczne potrzebują co-
raz więcej energii. Użytkownicy elek-
tronicznych urządzeń mobilnych mają
nieustannie do czynienia z dużą ilością
kabli i przewodów. Ładowanie elek-
tronicznych gadżetów sprawia coraz
więcej problemów. Od dłuższego cza-
su trwają prace nad bezprzewodową
transmisją energii, co znajduje uzna-
nie użytkowników. W najbliższym cza-
sie ładowanie sprzętu elektronicznego
będzie proste jak nigdy dotąd. Wystar-
czy położyć go na niewielkiej macie.

Mata wytwarza pole elektromagne-
tyczne, tym sposobem wysyła energię
do nożyka, w którym pole elektroma-
gnetyczne jest zmieniane w napięcie,
i bateria jest ładowana. Takie bezprze-
wodowe ładowanie indukcyjne jest
używane w szczoteczkach do zębów
i myszkach do komputera.

Bezprzewodowy nożyk elektryczny

do wosku (fot. 5) jest urządzeniem ła-
dowanym na zasadzie indukcji elek-
tromagnetycznej. Składa się ze specjal-
nej, płaskiej podkładki, w której znaj-
duje się uzwojenie pierwotne zasilane
z sieci elektrycznej przez prosty układ
elektroniczny, i nożyka elektrycznego
do wosku, w którego skład wchodzi
uzwojenie wtórne podłączone przez
układ elektroniczny do akumulatora.
Dzięki temu zestawieniu w chwili, gdy
nożyk elektryczny do wosku zostanie
umieszczony w dowolnym punkcie
podkładki, bateria automatycznie jest
ładowana na zasadzie indukcji elektro-
magnetycznej (bezprzewodowo). Pod-
kładka nie jest rodzajem stacji dokują-
cej, do której trzeba za każdym razem
trafiać. Moduł ma czujnik indukcyjny
i w momencie, gdy nożyk zostanie
zdjęty z podkładki, automatycznie
włącza się wykonawczy element
grzejny – grot. Po odłożeniu urządze-
nia na podkładkę element grzejny się
wyłącza i włącza się ładowanie.

Nożyk ma płaski, podłużny kształt.

Takie rozwiązanie jest w stanie w cią-

Bezprzewodowy nożyk elektryczny do wosku jest urządzeniem ładowanym na zasadzie indukcji elektromagnetycznej

Fotowoltaiczny nożyk do wosku

składa się z baterii słonecznych (o kształcie kwadratu 8 cm x 8 cm ściętego po bokach o dłuższej krawędzi 6 cm) umieszczonych po obu stronach urządzenia

/ 2 0 1 2

T E C H N I K A

D E N T Y S T Y C Z N A

gu 120 minut zakumulować energię
potrzebną do pracy przez 60 minut.
W środku urządzenia, pomiędzy
uzwojeniem wtórnym znajdują się
akumulatorki litowo-jonowe (Li-Ion)
podobne do tych stosowanych w no-
woczesnych telefonach komórko-
wych. Baterie te pozwalają w mniej-
szej objętości zgromadzić więcej ener-
gii. W większości przypadków mają
niewielkie, przeważnie płaskie roz-
miary, wbudowane zabezpieczenia
termiczne i przepięciowe, chroniące
przed całkowitym rozładowaniem
i są przystosowane do wielokrotnego
ładowania bez efektu pamięci.

Bezprzewodowy nożyk elektryczny

do wosku daje możliwość bezprzewo-
dowej pracy bez konieczności ciągłej
wymiany akumulatorków i umiesz-
czania ich w ładowarce. Zastoso-
wane uzwojenie wtórne jest bardzo
lekkie i nie pogarsza w żaden sposób
walorów modułu. Znamienne jest
zdecydowane podniesienie ergono-
miczności urządzenia w porównaniu
do obecnie produkowanych. W la-
boratorium protetycznym i gabine-
cie stomatologicznym pozwoli ono
na rezygnację z: kłopotliwej, ciągłej
wymiany wyczerpanych akumulator-
ków (jak w przypadku rozwiązania
zaproponowanego przez firmę Yeti),
ładowania ich w osobnej ładowarce
oraz modeli nożyka elektrycznego
składających się z bazy, przewo-
du i końcówki wykonawczej, przez
co czynności laboratoryjne staną się
szybsze i bezpieczniejsze. Pole elek-
tromagnetyczne wytwarzane przez
podstawkę (uzwojenie pierwotne) jest
znikomo małe i nie ma negatywnego
wpływu na zdrowie człowieka.

OŻYK

WOSKU

ZASILANY

„

CZYSTĄ

ENERGIĄ

”

Ekologia jest coraz częściej obecna
w polskiej świadomości, nie tylko
ze względu na modę, ale również
ze względu na rosnące ceny prądu.
Wejście do Unii Europejskiej i podpi-

sanie traktatu akcesyjnego jest rów-
noznaczne z coraz wyższymi rachun-
kami za prąd. Unia powoli zmusza
nas do produkcji energii z surowców
odnawialnych, a ta jest zdecydowanie
droższa od tej uzyskiwanej w konwen-
cjonalny sposób. Poniżej opisany elek-
tryczny nożyk do wosku, według mo-
jego projektu, to świetna alternatywa
dla rosnących cen energii, ponieważ
jest ładowany przez ogniwa fotowol-
taiczne. Determinantem, dla którego
zaprojektowałem to urządzenie, był
pomysł stworzenia urządzenia dosko-
nałego, bezobsługowego, nieposiada-
jącego kłopotliwego kabla, lekkiego,
bez konieczności współdziałania
z bazą oraz pamiętania o ładowaniu
baterii (w przypadku urządzenia bez-
przewodowego).

Idea stworzenia urządzenia zasilane-

go bateriami słonecznymi narodziła się
wiele lat temu, niemniej dopiero teraz
terminal osiągnął skrystalizowaną for-
mę. Od niedawna w ogólno dostępnej
sprzedaży pojawiły się monokrystalicz-
ne, superwydajne ogniwa słoneczne
używane z powodzeniem przez NASA.
Znalazły one zastosowanie w sztucz-
nych satelitach krążących wokół Ziemi
oraz w słynnych łazikach o nazwach
„Spirit” (duch) i „Opportunity” (sposob-
ność) biorących udział w misji na Mar-
sie. Godny uwagi jest fakt, że w odróż-
nieniu od klasycznych ogniw charak-
teryzują się one ogromną wydajnością
prądową, sięgającą 26%, podczas gdy
normalne ogniwa solarne generują
jedynie połowę tej mocy. Fotowolta-
iczny nożyk do wosku (fot. 6) składa
się z baterii słonecznych (o kształcie
kwadratu 8 cm x 8 cm ściętego po bo-
kach o dłuższej krawędzi 6 cm) umiesz-
czonych po obu stronach urządzenia.
Dzięki takiemu rozwiązaniu nie jest
istotne, w jakim położeniu odłożymy
urządzenie, ponieważ jedna ze stron
zawsze pozostanie naświetlona i bę-
dzie generować odpowiednią ilość
energii nawet w zacienionym miejscu.
Źródłem ładowania jest światło dzien-

ne i sztuczne. Wewnątrz urządzenia za-
montowane są akumulatorki podobne
do tych użytych w poprzednim rozwią-
zaniu (nożyku do wosku ładowanym
indukcyjnie). Zastosowany element
grzejny ma moc 6 W i potrafi nagrze-
wać się nawet do temperatury 450°C.
Kwestią, nad którą musiałem się dłużej
pochylić, było dostosowanie do „solar-
nego nożyka” lekkiego układu, dzię-
ki któremu możliwa będzie regulacja
temperatury końcówki wykonawczej.
Kryteriami, na które kładłem nacisk,
były niewielka waga, niski pobór mocy
i prosta budowa (bezawaryjność).

Jak zwykle przy wyborze kierowa-

łem się zasadą Lex parsimoniae, mó-
wiącą, iż najprostsze rozwiązanie, wy-
tłumaczenie jest zwykle prawidłowe.
Ostatecznie został zastosowany, opi-
sany wcześniej, układ impulsowej re-
gulacji, który składa się z minimalnego
zestawu elementów, ma niską wagę
i cechuje się wysoką oszczędnością
energii (temperatura w tym przypad-
ku regulowana jest potencjometrem
suwakowym znajdującym się z boku
urządzenia). Grubość „solarnego noży-
ka” do wosku to 6 mm łącznie ze szkla-
nymi płytkami chroniącymi ogniwo so-
larne. Całkowita waga to 50 g (w przy-
padku gdy ogniwa są przykryte plek-
siglasem). Akumulatory o pojemności
2 Ah wystarczają na 2 godziny ciągłej
pracy przy maksymalnej tempera-
turze. Ładowanie urządzenia przy
pełnej wydajności (korzystając z obu
ogniw fotowoltaicznych) wynosi
3,5 godziny. Terminal, jak przystało
na XXI wiek, jest w pełni funkcjonal-
ny, lekki i bezobsługowy. Urządzenie
istnieje i jest z powodzeniem przeze
mnie używane już ponad 2 lata.

Jestem skłonny udzielić wszelkiej

pomocy osobom pragnącym mody-
fikować i produkować owe wynalaz-
ki. Niektóre z powyższych innowacji
podlegają ochronie patentowej.

KONTAKT

jposturzynski@gmail.com

Document Outline