1. Powstanie i instytucjonalizacja
socjologii
1. Powstanie i instytucjonalizacja
socjologii
1. Socjologia – nazwa, główna idea
Socjologia jako odrębna nauka rodzi się dopiero w I połowie
XIX wieku
nazwa „socjologia” – 1838 Auguste Comte: socjologia = fizyka
i inżynieria społeczna
pierwsze książki ze słowem s. w tytule - Herbert Spencer
„socjologia”-neologizm: łac. - socius – społeczeństwo;
logos – gr. mądrość, wiedza
reguły badania socjologicznego Comte’a – scjentystyczna idea:
badać fakty, szukać związków między nimi, ustalać prawa
ogólne
socjologia na szczycie piramidy nauk
2. Instytucjonalizacja socjologii
akademickiej
pierwsze instytucje w Ameryce:
1892 pierwszy wydział socjologii na Uniwersytecie w Chicago (melting pot) -
Albion Small
American Journal of Sociology
1909 Amerykańskie Stowarzyszenie Socjologiczne (ASA)
w Europie:
1895 pierwsza katedra socjologii Uniwersytet w Bordeaux – Emile Durkheim
1898 Rocznik Socjologiczny (L’Annee Sociologique)
1919 pierwsza katedra w Niemczech – Max Weber (Wraz z Ferdinandem
Toenniesem i Georgem Simmlem założył pierwsze niemieckie towarzystwo
socjologiczne)
W Wielkiej Brytanii socjologia uzyskała status akademicki dopiero po II wojnie
światowej - wcześniej uprawiana w ramach antropologii społecznej, filozofii
społecznej lub politycznej)
Instytucjonalizacja socjologii
akademickiej (2)
w Polsce:
- 1919 katedra socjologii UW – Leon Petrażycki
- 1920 katedra socjologii w Poznaniu założona przez Floriana
Znanieckiego,
- 1930 pierwsze czasopismo „Przegląd Socjologiczny”; PTS
w skali międzynarodowej:
1949 ISA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Socjologiczne)
1992 ESA (European Sociological Association)
- wiele stowarzyszeń „specjalistycznych”
3. Historyczne warunki powstania
socjologii – “nauka o długiej
przeszłości a krótkiej historii”
Dlaczego w XIX?: Przemiany społeczne SPROBLEMATYZOWAŁY PORZĄDEK
SPOŁECZNY – zmiana myślenia o życiu społecznym
Poznanie ludów „dzikich”
rewolucje polityczne (francuska, amerykańska) – żywiołowość procesów
rewolucja przemysłowa (wolny rynek, czas społeczny, utowarowienie pracy,
konflikty, rozpad wspólnot)
kwestia socjalna – socjalizm – „Manifest Komunistyczny” 1848, KNS-Rerum
Novarum 1891, unionizm
urbanizacja
racjonalizacja – idee Oświecenia, rozwój nauk przyrodniczych, idea praw
naturalnych
sekularyzacja
feminizm – pierwsza fala
4. Wiedza potoczna początkiem I
przedmiotem socjologii
każdy jest socjologiem potocznym: wiedza potoczna (nierefleksyjna
i refleksyjna) konieczna do życia w społeczeństwie, niekiedy b.
skuteczna – wpływ społeczny
Człowiek poznaje wydarzenia aktualne, aby zrozumieć ich
„wewnętrzną istotę (dynamikę)” i na tej podstawie poznać przyszłe
wydarzenia.
Efektem zbiorowego poznawania rzeczywistości jest wiedza
potoczna – (bada ją m.in. socjologia wiedzy, fenomenologia
społeczna)
5. Natura wiedzy potocznej
Źródła wiedzy potocznej
–
Tradycja
–
Wiara
–
Autorytet
–
Doświadczenie i rozum
Jesteśmy skłonni odrzucić racje rozumu i doświadczenia i
poddać się (często bezrefleksyjnie) autorytetowi , wierze lub
tradycji – (np. nie-jedzenie dżdżownic, konformizm-autorytet
zbiorowości: doświadczenie Asha)
Doświadczenie uczestników życia społecznego jest cennym
źródłem wiedzy socjologicznej (F. Znaniecki)
Modele wiedzy potocznej I
naukowej
Modele wiedzy potocznej:
wiedza oparta na autorytecie (politycznym,
charyzmatycznym, tradycyjnym)
wiedza oparta na wierze (objawieniu wyjaśnianym
przez wróżbitów, wyrocznie, media)
Modele wiedzy naukowej (typy idealne):
wiedza oparta na rozumie (a priori)
wiedza oparta na doświadczeniu i rozumie (model
empiryczno-dedukcyjny)
Wiedza potoczna vs wiedza
naukowa
Poznanie intuicyjne
–
Prawidłowości i wyjaśnienia
pochodzą z intuicji (zdrowego
rozsądku, np. przysłowia)
Tendencja do pochopnych
uogólnień
Tendencja do potwierdzania
swoich uprzednich przekonań
(quasi-teorie i stereotypy)
Przypadkowa (niesystematyczna)
Niekontrolowana (spontaniczna,
nieświadoma)
Wartościująca
Poznanie krytyczno-empiryczne
–
Prawidłowości i wyjaśnienia
pochodzą z dedukcyjnie
zbudowanych teorii
Bezpośrednia obserwacja lub
eksperyment służy do ich
weryfikacji
świadome, powtarzalne badania,
racjonalne wnioski z badań
krytycznie porównywane z
wnioskami z teorii
Systematyczna
Kontrolowana (świadoma)
dążenie do kontroli i pomiaru
zmiennych: zależnych i niezależnych
Socjologia vs filozofia
Filozofia – radykalna zmiana w poznawaniu rzeczywistości
(wiedza racjonalna i krytyczna – [ale nie systematycznie-
empiryczna])
normatywna - jak być powinno (np. utopie społeczne Platona,
Morusa, Campanelli) vs. wolność od wartościowania
woluntarystyczna – społeczeństwo jako swobodna kreacja
władcy, Opatrzności, grup vs. społeczeństwo obszarem
działania praw
koncentracja na władzy politycznej (państwie) vs. koncentracja
na spontanicznych procesach społecznych
Artystyczna refleksja społeczna a
socjologia
twórczość artystyczna i religijna (refleksja nad losem
człowieka – często normatywna i aksjologiczna - i jego
dramatyzacja):
literatura realistyczna: np. Biblia, Koran, W. Hugo:
„Nędznicy”, B. Prus: „Lalka”, „Ziemia obiecana”, J.
Steibeck: „Na wschód od Edenu”, „Grona gniewu...
malarstwo, rzeźba: F. Goya „Rozstrzelanie powstańców
madryckich”, Picasso: „Guernika”, „Trzy krzyże
gdańskie”
Socjologowie korzystają z literatury – np. Goffman
Postulat postmodernizmu – socjologia jako „dyskurs
społeczny”
Socjologia a inne nauki – wspólne
zainteresowania przejawami życia
społecznego, odrębna perspektywa
Antropologia społeczna
Historia
Psychologia społeczna
Ekonomia
Politologia
Językoznawstwo
Nauki o komunikowaniu