Centrum Edukacyjno - Szkoleniowe  
                                                                                                                         HUMAN     
                                                                                                                 ul. Zaporoska 29m27

                                                                                                                53-519 

 Wrocław

  

(071) 7199-646     

www.human.edu.pl

Historia malarstwa 

Historia malarstwa europejskiego daje się dość jednoznacznie podzielić na poszczególne epoki od 
czasów prehistorycznych po koniec XIX wieku, który przyniósł niezwykłą różnorodność stylów i 
kierunków malarskich. 

Historia dwudziestowiecznego malarstwa to już kilkadziesiąt niezależnych opowieści, łączących 
się jedynie w niektórych punktach.
Epoki   malarskie   w   sposób   oczywisty   przechodziły   w   siebie   płynnie   i   nachodziły   na   siebie. 
Poniższe przedziały służą celom orientacyjnym, a po bardziej precyzyjne omówienie periodyzacji 
należy się odnieść do konkretnych artykułów.

Prehistoria
Malarstwo prehistoryczne zostało odkryte właściwie dopiero w XIX wieku (np. Altamira),a 
najbardzie istotne odkrycia pochodzą z XX wieku - np. jaskinia Lascaux (1940). Najczęstszym 
tematem malowideł prehistorycznych są zwierzęta i postaci ludzkie, składające się m.in. w sceny 
polowań.

Starożytność

Antyk (400 p.n.e. - 400 n.e.) przyniósł udoskonalenie technik malarskich. Pojawiły się też małe 
szczoteczki z włosia służące do nanoszenia farby, czyli pędzle. Jednak niewiele z ówczesnych 
dzieł pozostało do naszych czasów.

Średniowiecze

Średniowiecze (400-1350) to czas gwałtownego rozwoju technik malarskich, głównie na desce: 
tempery, później oleju, a także fresku. Powszechna była tematyka religijna, na wschodzie Europy 
powstawały doskonałe ikony. Charakterystyczne dla średniowiecza jest hierarchiczne i 
idealistyczne przedstawianie postaci. 

Renesans

Renesans (1350-1510) był epoką, która przyniosła malarstwu olbrzymią ilość innowacji. Należy 
wśród nich wymienić przede wszystkim zeświecczenie sztuki, które pozwoliło na udoskonalenie 
portretu, pejzażu oraz pogłębienie psychologii i symboliki dzieł poza sferę religii. Renesans 
wprowadził swobodniejszą kolorystykę, ożywił drugi plan na obrazie i zamiłowanie do szczegółu. 
W tej epoce powstało również malarstwo olejne (przypisuje się je czasem, nie do końca słusznie, 
Janowi van Eyck) i upowszechniło się płótno, które to wynalazki umożliwiły delikatniejszy 
światłocień i pogłębiony modelunek. Niezwykle istotne jest również wprowadzenie perspektywy 
- pierwsze doświadczenia należały do Paolo Uccello, a perspektywę zbieżną wprowadził na 
obrazy Piero della Francesca. 

Manieryzm i barok

Surowa estetyka renesansu przekształciła się stopniowo w bardziej swobodny manieryzm (1510-
1590), aż wreszcie w barok (1590-1680). Malarstwo barokowe jest malarstwem wielkich form 
(płótna są często wielometrowej długości) o bogatej ornamentyce i potężnej, pełnej rozmachu 
aranżacji scen religijnych. Charakterystyczne dla baroku są świetliste przestrzenie i wielkie grupy 
dynamicznych postaci (El Greco).

Rokoko

Rokoko (1680-1750) jest często nazywane "lżejszą wersją baroku". Zachowuje bowiem barokowe 
bogactwo stylu, ale zajmuje się błahą tematyką. Typowe dzieło rokokowe to jasna, delikatnie 
namalowana scena z życia dworu królewskiego.

Klasycyzm

Kontrą dla rokokowego rozpasania był klasycyzm (1750-1800). Chętnie sięgano do 
sprawdzonych w renesansie motywów antycznych. Przedstawiane wnętrza były surowe, 
obowiązywała ścisła perspektywa, a postaciami byli często wodzowie i bohaterowie państwowi i 
mitologiczni. W epoce klasycyzmu unikano swobodnego światłocienia i rozmycia na rzecz 
wyraźnego kontrastu barwnego (Jacques-Louis David).

Romantyzm

Rewolucyjne wydarzenia na świecie zmieniły sztukę we wszystkich jej przejawach. Nadeszły 
czasy romantyzmu (1800-1840). W malarstwie wyraził się on w zamaszystych pociągnięciach 
pędzla, burzliwej i dramatycznej tematyce oraz zaakcentowaniu osobowości artysty.

Realizm

Niektórzy malarze, zmęczeni gwałtownością i idealizmem romantycznego malarstwa, 
zapoczątkowali kierunek zwany realizmem (1840-1860), a w niektórych swoich odmianach 
naturalizmem. Realiści przedstawiali zwykłych ludzi, pogrążonych w codziennej, męczącej pracy, 
a więc żniwiarzy, kamieniarzy czy robotników. Pierwsza fala symbolizmu miała miejsce w latach 
1850-1870.

Impresjonizm

W tych samych latach grupa francuskich malarzy rozwinęła impresjonizm, którego naczelną ideą 
była obserwacja otaczającej rzeczywistości pod kątem światła i koloru. Impresjoniści rozbijali 
obraz na plamy światła, malowali szybkimi pociągnięciami pędzla, zapisując ich chwilowe 
wrażenie - impresję - którego doznali w danym miejscu przy konkretnym stanie atmosfery.

Ekspresjonizm, fowizm i postimpresjonizm

Pod koniec XIX wieku wielu malarzy skierowało się również w stronę własnej psychiki, 
obrazując mroczne strony ludzkiej duszy. Tak narodził się ekspresjonizm, akcentujący osobowość 
artysty i wyrazisty sposób przelania jej na płótno. Charakterystyczne dla tego kierunku są żywe, 
zniekształcone formy, liczne przedstawienia śmierci i cierpienia oraz samotności twórcy. 

Kubizm i abstrakcjonizm

Impresjonistyczne zainteresowanie problemem postrzegania doprowadziło niektórych artystów do 
chęci doskonalszego pokazania na obrazie trójwymiarowości obiektu. Zbiegło się to z odkryciem 
prymitywnej sztuki afrykańskiej, która zelektryzowała artystów, na czele z Picassem. To właśnie 
ze zderzenia tych tendencji narodził się kubizm, pierwszy silnie zgeometryzowany kierunek 
malarski.

Surrealizm i dadaizm

Z podobnych poszukiwań powstał surrealizm, jeden z najważniejszych kierunków 
dwudziestowiecznej sztuki. Surrealiści również uznali, że świat widzialny jest niewystarczający 
dla bogatych możliwości arysty, i skupili się na świecie rzeczy nieistniejących.