plik

Komendy na łodziach

M a r y n a r k i W o j e n n e j

W I O S Ł O W Y C H

Ż A G L O W Y C H

i M O T O R O W Y C H

l u b P A R O W Y C H

9 4 5

Wyd. Zarz. Pol.-Wych. Marynarki Wojennej

10.45.500, Nr 183

POSTANOWIENIA OGÓLNE

DOTYCZĄCE ŁODZI MAR. WOJ.

STERNIK ŁODZI OKRĘTOWEJ.

Sternik Łodzi okrętowej jest całkowi

cie odpowiedzialny za bezpieczne prowa
dzenie i dobry wygląd łodzi, jak również

za właściwe zachowanie się jej obsady i pa

sażerów.  Jeżeli  w   łodzi  znajduje  się  oficer
korpusu  morskiego  niezależnie  czy  w   cha
rakterze  służbowym  czy  jako  pasażer,  jest
on  obowiązany  objąć  rozkazy  nad  łodzią,

jeżeli bezpieczeństwo lub inne okolicznoś

ci tego wymagają.

Sternik lodzi musi być dokładnie ob-

znajcmioriy z przepisami zapobiegający

mi zderzeniu się statków na morzu.

PRAW A STERNJKA

Obsada łodzi podlega sternikowi we

wszystkich sprawach dotyczących służby
w łodzi. Osoby w ojskowe i cywilne znaj

duj ace się w łodzi jako pasażerowie, obo

wiązani są stosować się do jego zarządzeń.

Komendy i Postanowienie Ogólne zawarte
w tej broszurze są wyciągiem z Regulami

nu Służby Okrętowej i obowiązują na ło

dziach Marynarki Wojennej.

Do druku przygotował

kpt. mar. Adam Rychel.

OBCIĄŻENIE ŁODZI

Nie w olno zabierać do łodzi ludzi po

nad przepisową ilość jak również w ogóle
obciążać łodzi ponad granicę 'bezpieczeń

stwa.

W YPOSAŻENIE ŁODZI

W każdej łodzi będącej w ruchu pow in

no znajdować się kolo ratunkowe, a pod

czas  złej  pogody  lub  w   innych  wypadkach
kiedy  bezpieczeństwo  tego  wymaga,  ob
sada  i  pasażerowie  muszą  być  zaopatrzeni

w  pasy  ratunkowe,  każda  łódź  powinna
być  wyposażona  w   kotwicę  i  25  mtr.  liny
kotwicznej  lub  łańcucha.  Od  zachodu  słoń

ca do świtu łodzie będące w ruchu w inny

mieć  zapalone  przepisowe  światła,  a  ster
nik  łodzi  pow inien  mieć  pod  ręką  zapaloną
latarnię  ręczną.

Bandera w ojenna przy

pięta do drzewca, powinna byc w pokrow cu
dopóki nie zostanie zatknięta.

UBIÓR O B SA D Y ŁODZI

Obsada łodzi powii^ia być zawsze u -

brana jednakow o, stosownie do w ydane

go rozkazu. Z dejm ow an ie części ubrania

podczas w iosłow ania jest dozw olone t y l

ko na rozkaz sternika. Sternik musi być

zawsze kom pletnie ubranym .

—

ZACHOW ANIE SIĘ W LODZI

W łodzi wiosłow ej lub żaglowej nie w ol

no bez potrzeby wstawać, w szyscy winni

siedzieć na swoich miejscach. Nie w olno

siadać

na nadburciu, w ychylać sie bez p o

trzeby, ani wywieszać rąk lub nóg przez
burtę.

Gwizdanie i hałasowanie w łodzi

jest zabronione. Obsadzie łodzi palenie ty

toniu jest zabronione.

Pasażerom w olno

palić tylko za zezwoleniem najstarszego,
względnie sternika łodzi.

W SIA DA N IE I W YSIA D A N IE

(PASAŻERÓW )

Do łodzi wsiadają zawsze najpierw

młodsi  rangą  i  starszeństwem  a  najstarszy
wsiada  jako  ostatni,  natomiast  przy  w ysia
daniu  postępuje  się  odwrotnie.  Nie  w olno
wsiadać  ani  wysiadać,

zanim łódź nie

skończyła całkow icie m anewru przybija

nia.

O PU SZC ZA N IE ŁODZI PR ZE Z

OBSADĘ

Po przywiązaniu łodzi, obsadzie w olno

ją opuścić tylko na rozkaz sternika. Ster
nik jest odpow iedzialny za w łaściw e i bez

pieczne uwiązanie łodźi na postoju, oraz u -

porządkow anie łodzi, przed opuszczeniem
je j przez obsadę.

KOMENDY NA ŁODZIACH

WIOSŁOWYCH

6-cio i 10-cio wiosłowych i ich wykonanie.

1. „O B SA D A DO ŁO D ZI“

6cio i lOcio wiosłowa.

Jeśli łódź znajduje się pod w ytykiem

lub za rufą, schodzenie

odbywa się

sztormtrapie lub po linie. Pierwszy scho

dzi jeden z dziobow ych i podciąga łódź,

ułatwiając  następnym  schodzenie.  Następ
nie  schodzą  w zorowi,  środkowi  i  pozostały
dziobowy.  Jeden  z  w zorow ych  natych

miast po zejściu do [odzi zakłada ster i

kierownicę,

oraz przygotow uje

banderę,

jeśli

do łodzi ma zejść oficer.

Ostatni

schodzi sternik. Po zejściu do łodzi w iosło

w ej  każdy  z  wioślarzy  natychmiast  siada  i
zakłada  strop,  przytrzym uj ący  nogę  w  cza
sie  wiosłowania.  Postawa  wioślarza  w   lo

dzi jest zawsze siedząca, — jeśli nie w io
słuje, ręce dłońmi wsparte na kolanach.

2. ,,ODBIJ“ 6cio i lOcio wiosłowa

Jeśli lodź odbija z pod w ytyku łub z za

rufy. Jeden z dziobow ych odw iązuje linę,
w spólnie z drugim dziobow ym podciągaj a

łódź i oddają linę środkow ym , a ci ciągnąc

dalej podają ją z kolei w zorow ym . W ten

sposób łódź nabiera biegu naprzód, sternik

steruje od okrętu.

Jeśli łódź odbija od trapu lub molo,

JZfziobowy,  który  znajduje  się.  od  strony
ckrętu  lub  molo,  chwyta  bosak  i  riieoku-
tym  jego  końcem  spycha  dziób  na  wodę  —

jednocześnie reszta wioślarzy burty od

strony okrętu lub molo, nadaje łodzi bieg

naprzód ciągnąc za linę trapową lub od

pychając rękami łódź, gdy ta stoi przy m o

lo, — następnie chowają odbijacze. Bosa

k ow y składa bosak między wioślarzy oku

ciem w kierunku rufy, oraz jeśli ma być

na dziobie, postawiony znak, natychmiast

go stawia.

..WIOSŁA

C H W Y ć “ .

6cio wiosłowa.

Wioślarze jednocześnie w yjm u ją w kład

ki z dulek lub zakładają dulki. Następnie

poczynając od w zorow ych rozbierają w io

sła, w ysuw ając je płasko po burcie, pió

rami' w kierunku

dziobu.

Jednocześnie,

obaj dziobow i chw ytają swe wiosła leżące
między' wioślarzami, unoszą je do pionu,

piórami wsparte o siebie, po czym rozkła
dają na burty rów nolegle do wiose] pozo

stałych  wioślarzy.  W szyscy  wioślarze  ręką
wewnętrzną  trzymają  za  rękójeść  wiosła,
a  podtrzym ują  ie opierając  trzon na  przed

ramieniu ręki zewnętrznej.

Wiosła do siebie równolegle, —- są skie

rowane piórami ukośnie w kierunku dzio
bu, — pióra płasko (równolegle do po

wierzchni w ody).

3a. „W IO SŁA

C H W Y Ć “ .

lOcio wiosłowa.

W ykonuje się tak samo, jak na łodzi

6cio w iosłow ej z tą tylko różnicą, że oprócz

dziobow ych i w zorow i chw ytają swe w io
sła złożone na ławkach między wioślarza

mi,  jednocześnie  unoszą  je  do  pionu,  pió
rami  wsparte  o  siebie,  po  czym   rozkładają
na  burty,  —   rów nolegle  do  w ioseł  pozo
stałych  wioślarzy.

4. „W IO S Ł A 1*. 6cio i lOcio wiosłowa.

W ioślarze jednocześnie w rzucają w io

sła do dulek, trzym ając je prostopadle do

burty łodzi i rów nolegle do pow ierzchni

w od y, pióra płasko. Jedna ręka obejm u je

rękojeść w iosła, druga trzym a trzon na-

chw ytem . Ręce na w iośle rozstaw ione nie
co szerzej, niż szerokość klatki piersiow ej

wioślarza.  N ależy  zw rócić  uwagę,  by  w io
sło  spoczyw ało  w   dulce  ,na  środku  części
obitej  skórą.

K om enda „W IO S Ł A "

jest

rów nież  poddwaną  dla  oddania  hon orów
oficerow i  znajdującem u  się  na  m ijanej  ło
dzi,  lub  na  m olo.  W ów czas,  —   sternik  p o

podaniu kom endy, salutuje.

5. „OBIE

N APRZÓ D ".

„L E W A N A

PRZÓD". „P R A W A W STECZ". „OBIE

W STECZ". lOcio i 6cio wiosłowa.

Są to zapowiedzi przygotow aw cze po

przedzające komendę „W IO SŁU J".

Na powyższe zapowiedzi wioślarze nie

w ykonują żadnych czynności, trzym ając
wiosła nadal w położeniu „W IO S Ł A ".

6. „W IO SŁU J".

Wioślarze zarzucają wiosła piórami w

kierunku dziobu lub rufy

(stosownie do

zapowiedzi) ruchem energicznym , prow a
dząc pióra płasko, na w ysokości nieco p o

niżej burty łodzi.

W iosło, gd y zarzucone, — znajduje się

piórem tuż nad w odą lekko skośnie do jej

pow ierzchni. W w ypadku w iosłow ania na

tempa, pow yższa czynność

jest w ykon a

niem tempa „ra z". Następnie w ioślarz za

nurza w iosło do 3/4 pow ierzchni jeg o pióra i

pracując całym tułow iem przez pochylanie

się oraz rękami, przeciąga w iosło w w odzie

ruchem w oln ym i jednostajnym , jedn ocze

śnie tak go przekręcając, b y w ch w ili gdy

trzon jest prostopadle do burty, pióro w io

sła znajdujące się p od w odą, b y ło prosto
padle do je j pow ierzchni. W ostatnim m o

m encie ciągnięcia następuje energiczne

wyrwanie  pióra  z  w ody  z  jednoczesnym
dalszym  jego  przekręceniem  do  położenia
równoległego  d o . pówierzchni  wody.

Przy wiosłowaniu na tempa, powyższe

czynności są wykonaniem tempa „dw a1*.

Fodczas wykonywania tempa „raz" jak

i „dw a“ , wio${a muszą być poruszane sfale
do siebie równolegle i spoczywać w dul

kach zawsze na skórze.

W czasie wiosłowania pióro wiosła nie

może nigdy znaleść się

pow yżej burty

łodzi.

„H AM U J".

Wioślarze zaprzestają wiosłowania za

trzymując wiosła w położeniu prostopad

łym do burty łodzi i zanurzają ich pióra

pionowo do 3/4 powierzchni, w wodzie.

Po komendzie „ham uj“ , jako bezpośrednio

następna może być podaną tylko komenda

,.W IOSŁA".

„W IOSŁA PUŚĆ".

Wioślarze w ybijają wiosła z dulek

przedramieniem ręki od strony burt}r, po
czym przekładają rękojeść wiosła do tejże

ręki i luźno puszczają wiosło w wodzie.

Komendę powyższą podaje się, gdy łódź

ma przejść  między palami lub  przez  wąskie
przejście.  Jako  bezpośrednio  następna  po
komendzie  „W IOSŁA  PUŚĆ“ ,  musi  być
pcdaną  komenda  „W IO SŁA ".

—

9. „W IOSŁA NA PYCH “ .

Wioślarze wstają, opuszczają wiosła do

w ody i opierając je piórami o dno, spy

chają łódź z mielizny. Po komendzie „W IO

SŁA NA PYCH " jako bezpośrednio na

stępna musi być podaną komenda „W IO-

SŁA “ .

10. „W IOSŁA SKRZYŻUJ".

Podaje się dla dania wypoczynku obsa

dzie łodzi z-położenia „W IO SŁA ".

Wioślarze wciągają wiosła do wewnątrz

łodzi przez dulki i opierają je rękojeściami
o przeciwległą burtę tuż nad kratą. Pióra

wioseł płasko.

11. „W IOSŁA W ZW Y Ż".

Podaje się dla oddania honorów od d-cy

okrętu wzwyż. Wszyscy wioślarze jedno

cześnie podchwytują wiosła dłonią ręki
zewnętrznej tuż przy dulce i naciskając

dłonią ręki wewnętrznej na rękojeść, uno

szą je pionowo. Następnie opuszczają w io

sła  tak,  żeby  rękojeści  opierały  się  o  dno
łodzi.  Płaszczyzny  piór  muszą  być  równo
ległe  do  piaszczy^ny,  symetrii  łodzi.

Wioślarze wyprostowują tułów i wzrok

mają skierowany na sternika.

Komenda ta może być podaną z poło

—

1 0

żenia „W IO SŁ A “ lub w trakcie w iosło
wania.

12. „B O S A K “ . 6cio wiosłowa.

Komenda ta jest przygotowawczą przed

odbijaniem. Obaj dziobowi podnoszą jed

nocześnie wiosła do pionu i piórami wspar
te o siebie składają je na ławkach między

wioślarzami, piórami ku rufie lodzi, następ

nie  zamykają  lub  wyjm ują  dulki.  Dziobo
w y  siedzący  przy  burcie,  którą  łódź  dobija,
chwyta  besak  i  trzyma  go  pionow o  oku

ciem  do  góry  aż  do  chwili  przybijania.
(Jeżeli  drzewce  ze  znakiem  jest  postawio
ne,  to  w pierw w yjm uje je i  składa,  a potem

dopiero chwyta za bosak). Drugi dziobowy
chwyta przy dobijaniu linę rzuconą z trapu
okrętu.

12a. „B O S A K “ . lOcio wiosłowa.

Dziobowi i wzorowi jednocześnie uno

szą wiosła do pionu i opierają je o siebie

piórami, następnie składają je na ławkach
między wioślarzami i zamykają lub w y j

mują  dulki.  Wiosła  dziobowych  ułożone  są
piórami  do rufy  łodzi,  a  wiosła w zorowych
piórami  do  dziobu.  D ziobowy  i  w zorow y
burty,  którą  łódź  przybija,  chwytają  bo

saki i trzymają je pionowo okuciem do góry

aż do chwili przybijania. Jeżeli drzewce ze

znakiem jest postawione, to dziobowy przed

—

ujęciem bosaka, w yjm uje i składa je. Dru
gi dziobowy, przy dobijaniu chwyta rzuco

n ą z trapu linę.

13. „B A S T A “ . 6cio wiosłowa.

Wszyscy wioślarze prócz dziobowych

w ybijają wiosła z dulek przedramieniem

ręki od strony burty, — zarzucają wiosła
piórami do dziobu tuż nad burtą i układają

je na ławkach przy burcie, w kolejności

poczynając od dziobu. Następnie każdy z

wioślarzy zamyka lub w yjm uje swą dujkę

a siedzący po burcie dobijania jeśli trze
ba,

wyrzucają odbijacze.

Gdy łódź po

dejdzie do trapu lub molo, — w zorowy
siedzący po tej burcie chwyta ręką za li

nę  trapową  lub  molo  i  z  pomocą  wiośla
rzy  sw ojej  burty  zatrzymuje  łódź  tak,  by
rufa  stanęła  na  wysokości  trapu  lub  schod
ków molo.  Dziobowy odpycha jednocześnie

dziób tępym końcem bosaka od molo lub

burty okrętu, jeśli zachodzi tego potrzeba.

13a. „B A S T A ". lOcio wiosłowa.

Pozostali wioślarze poza wzorowym i

i dziobowym i w ybijają wiosła z dulek, za
rzucają je piórami do dziobu i układają na

ławkach przy burcie, poczynając od siedzą

cych bliżej dziobu. Następnie zamykają lub

w yjm ują dulki i jeśli trzeba wyrzucają od
bijacze. Gdy łódź podejdzie do trapu lub

—

schodków m olo, w zorow y przytrzym uje

bosakiem rufę łodzi, tak b y stanęła na w y

sokości trapu lub schodków m olo, a dzio
b o w y odpycha dziób od m olo lub burty

okrętu.

14. „ŁÓ D Ź N A PO STÓ J".

Obsada odprowadza łódź na przeznaczo

ne m iejsce postoju, po czym porządkuje ją,

układając je j osprzęt na w łaściw ym miejscu.

15. „O B S A D A Z Ł O D ZI“ .

Obsada opuszcza uporządkowaną łódź.
U w a g a : K om endy podawane w cza

sie wiosłowania w inny być podane tak, by

podanie kom endy zostało zakończone, gdy

wioślarze wykonują tempo 2. i ciągnąc w io
sła v/ wodzie zbliżają się do położenia trzo

nu prostopadłego do burty łodzi. Ułatwia
to wioślarzom wykonanie komendy.

KOMENDY NA ŁODZIACH ŻAGLO

WYCH i ich wykonanie.

1. „D O ŻA G LO W AN IA ".

Obsada przygotow uje maszty i żagle,

zdejm ując z żagli

pokrowce,

odw ijając

olinowanie i układając maszty tak, żeby

je można łatwo ustawić. Sternik wstawia

do pawęża lodzi prowadnicę dla grota-
szkotu i uzbraja ster w żelazną sterowni

cę. Cafa obsada łc-dzi posuwa się o ławkę
naprzód.

—

2. „M A S Z T (Y ) S T A W “ .

Obsada stawia m aszt(y):

A. Na łodziach jednom asztow ych obsa

da tylnych ławek chw yta maszt skiero

w an y  szczytem   do  ru fy   łodzi  i  podnosi  go,
a  obsada  przedniej  ławki  (dziobow ej)  p o
maga  przy  tym   lokując  piętę  masztu  na
m iejscu  na  dnie  łodzi.

B. Na łodziach dwum asztowych obsa

da praw ej burty stawia głów n y maszt,
a ludzie z lew ej burty, — przedni maszt.

Oba maszty leżą na ławkach w środku mię
dzy

ludźm i

obsady, — głów n y

maszt

szczytem zw rócony ku dziobowi, przedni

maszt odwrotnie.  Maszty  podnosi  się  w   ten
sposób,  że  odnośni  ludzie  obsady  podrzu
cają  szczyty  do.  góry,  następnie  podpiera

ją i unoszą środek masztów podczas gdy

„w zorow i“ wzgl. „dziobowi*1 lokują pięty

masztów na dnie łodzi i przy ławkach.

ustawieniu

masztu(ów),

obsada

przym ocow uje wanty i t. p. i przygotow u
je żagle do podniesienia, zakładając fały.

halsy i szkoiy.

3. „ŻA G LE PODNIEŚ".

Na łodziach dwumasztowych

odnośni

ludzie  obsady  podnoszą  żagle,  obciągając
i  obkładając  na  kołkach  fały  i  halsy.
Również  gejtaw y  i  ważnice  muszą  być  w y

—

brane  i  trzymane  w  ręku,  gotowe  do  luzo-
wania  przy  stawianiu  żagli.  Po  wykona
niu  tych  czynności  łódź  ma  podniesione,

ale zwinięte żagle przy obu masztach, go
towe do stawiania.

Na łodziach jednomasztowych komen

dy „ŻAG LE PODNIEŚ“ nie używa się.

4. „KLIW ER, GROT F O K "

albo „Ż A

GLE STA W ".

Na łodziach jednomasztowych obsada

stawia kliwer, grot lub oba żagle razem,

zależnie od rozkazu, podnosząc je za po

mocą fałów.

Na łodziach dwumasztowych

obsada

puszcza  gejtaw y  i  ważnice,  wybierając
jednocześnie  szkoty  grotu,  foka  względnie
obydwu  razem.

5. „S Z K O T Y NA LEWO — P R A W O '1,

„P R Z Y W IETRZE", „PÓŁ W IATRU 4',
„PRZED W IATREM ".

Obsada stawia szkoty stosownie do ko

mendy.

ę.

„D O ZW ROTU PRZEZ W IATR (OD

W IATRU").

Obsada przygotow uje żagle do m a

newru.

„ZW R O T PRZEZ W IATR (OD W IA

TRU").

Obsada w ykonuje nakazany manewr.

—

„S ZK O T Y FOLGUJ (W YBIERAJ").

„ŻAG IE L W PRAW O (W LEWO").

Obsada wykonuje nakazany manewr.

7. „GROT, FOK (ŻAGLE) ZW IŃ ".

Na łodziach dwumasztowych

obsada

zwija odnośny żagiel, względnie żagle,

puszczając szkoty i wybierając gejtawy

i ważnice.

Na łodziach jednomasztowych tej ko

mendy nie używa się.

8. „KLIW ER, FOK, GROT, wzgl. Ż A

GLE PRECZ".

Obsada spuszcza odnośny żagiel (żagle)

przy pom ocy fału.

9. M ASZT(Y) PRECZ".

Obsada odejm uje żagle od masztów,

odwiązuje wanty i t. p. poczem składa

maszt(y).

10. „SPR ZĄ TN IJ".

Obsada układa maszty i żagle w przewi

dziany sposób, zwija żagle i nakłada p o

krowce, sprzęta i chowa olinowanie, p o
rządkuje wiosła,

poczem wraca na swe

miejsca, które zajmuje przy wiosłowaniu.

Sternik zdejm uje z pawęża łodzi pro

wadnicę grotaszkota, w yjm uje ze steru że
lazną sterownicę i zastępują ją drewnianą.

KOMENDY NA ŁODZIACH

MOTOROWYCH lub PAROWYCH.

i ich Wykonanie.

1. „P R ZY B IJ".

„D ziobow y“ i „ru fow y "

udają

się

biegiem na dziób wzgl. rufę lodzi. (Przed

tym ew. wyrzucają odbijacze). Chwytają
za bosaki, podnoszą je okuciem do góry,

i aż do chwili przybijania, trzyma ją je pio
nowo, oparte o pokład. Frontem są zwró

ceni ku przodowi łodzi, jedną ręką trzy

mają bosak, a drugą trzymają się poręczy

lub innego punktu oparcia, nogi mają roz

stawione. O ile na dziobie łodzi byf po

stawiony znak na drzewcu, dziobowy
przed podniesieniem bosaka sprząta drzew

ce ze znakiem, składając je na przodzie

łodzi.

2. „0DBIJ“ .

Obsada postępuje jak w yżej, stosownie

do potrzeb manewru.

3. „PU&C (GAŚ) MOTOR“ ,

„WOLNO,

PÓŁ, CAŁĄ NAPRZÓD („W STECZ"),

„STO P".

Kom endy dla motoru względnie- ma

szyny.