1 

Narodziny robotyki 

 

Od zarania cywilizacji, ludzie fascynowali się ideą budowy 

złożonych i pomysłowych mechanizmów, które 

naśladowałyby wyglądem i sposobem działania istoty żywe, 

a ponadto uwolniłyby ich od żmudnych obowiązków dnia 

codziennego. Mnogość przykładów dążeń konstruktorskich 

odnaleźć można analizując historię automatów, czyli 

mechanizmów oraz maszyn mogących funkcjonować 

praktycznie bez ingerencji człowieka. Pomimo tego, że 

ówcześni nie znali wyrafinowanych nowoczesnych 

technologii, to dzieje stworzonych przez nich konstrukcji 

sięgają nawet bardzo odległych czasów. 

 

Znany wielu 

drewniany gołąb, to zdaje się najstarszy 

przykład pomysłowości ludzkiej w obszarze automatów. 

Według zapisków, jego twórca, czyli Archytas z Tarentu, 

który żył w IV wieku przed naszą erą, aby napędzić 

mechanizm sztucznego ptaka użył powietrza sprężonego pod 

pewnym ciśnieniem. Dzięki dość lekkiej i dobrze pomyślanej 

konstrukcji, mechaniczny ptak był zdolny przelecieć dystans 

nawet dwustu metrów. 

W kronikach istnieją także 

przekazy o 

orkiestrze 

mechanicznej, skonstruowanej 

specjalnie dla chińskiego cesarza z dynastii Han, który 

żył w III wieku przed naszą erą. Nie przypadkowo, 

właśnie z Chin pochodzą najwcześniejsze znane nam 

książki poświęcone w całości automatom. Przykładem 

może być dzieło noszące tytuł „Książka o hydraulicznych 

wspaniałościach”, która pochodzi z VII wieku naszej ery.  

 

Nie ma co do tego wątpliwości, że najznamienitsze 

wynalazki dawnych mistrzów konstrukcji automatów są 

nierozerwalnie związane ze sztuką zegarmistrzowską. 

Bardzo wysoki stopień skomplikowania oraz 

różnorodność prac dowodzą wielkiego kunsztu 

ówczesnych konstruktorów. Oprócz relatywnie prostych zegarów wahadłowych, 

niejednokrotnie tworzono złożone mechanizmy, które odtwarzały sceny znane z 

mitologii czy religii; nierzadkie było także ilustrowanie jakichś idei filozoficznych. 

Stosunkowo często tworzone były ruchome planety, które za sprawą sprytnych 

mechanizmów krążyły wokół gwiazdy, a tym samym naśladowały sposób działania 

naszego Układu Słonecznego. Wszystkie te modele miały służyć do propagowania 

powstałego wówczas przekonania, iż otaczająca nas natura jest w gruncie rzeczy 

niczym innym, jak po prostu gigantycznym zegarem, który funkcjonuje wedle ściśle 

określonych reguł mechanicznych. Zapewne najbardziej nam znanym orędownikiem 

tego światopoglądu był Julien La Mettrie, który żył w pierwszej połowie XVIII wieku 

 

Mechaniczny strażak 

 

Kaczka mechaniczna 

skonstruowana przez   

Jacquesa Vaucansona 

 

2 

naszej ery. Stworzył on rozprawę pod tytułem "Człowiek mechaniczny", która została 

opublikowana w 1748 roku. W dziele tym zawarł on postulat, że człowiek jest tak 

naprawdę niczym innym, jak złożonym mechanizmem zegarowym. Wynikać z tego 

miało, jakoby podobieństwo do mechanizmu zegarowego wpływało na to, że 

najbliższa człowiekowi jest natura maszyny, pozbawionej wszelkich uczuć. 

 

Francuz Jacques de Vaucanson, żyjący w latach 1709-1782, był wynalazcą, który 

wniósł wiele do historii automatów. Znany jest on współcześnie z serii zbudowanych 

mechanizmów. Przykładowo, opracowana przez niego sztuczna kaczka potrafiła 

nawet imitować takie podstawowe procesy fizjologiczne, jak trawienie, jedzenie i 

wydalanie. Niewiarygodnym wydaje się fakt, iż pojedyncze skrzydło posiadało ponad 

cztery tysiące elementów ruchomych – było to dokonanie, które wzbudza podziw 

także obecnie. W wyniku prac Vaucansona powstały również takie mechanizmy, jak 

flecista oraz dobosz – obydwa automaty były zaprezentowane Królewskiej Akademii 

Nauk. Francuz był konstruktorem pierwszej znanej na świecie tokarki, która została 

wyposażona w zautomatyzowany podajnik narzędziowy. 

 

Niemniejszy, od innych słynnych konstruktorów, udział w tworzeniu coraz to bardziej 

doskonałych automatów, miał niewątpliwie Jaquet-Droz. Konstruktor ten żył w latach 

1752-1791. Był wybitnym konstruktorem, który zasłynął dzięki budowanym 

własnoręcznie androidom, czyli mechanicznym figurom o sylwetce przypominającej 

ludzką, zdolnych do wykonywania pewnych ruchów. Stworzył on również sztuczną 

dziewczynę, która potrafiła grać na organach. Był także konstruktorem młodzieńca, 

który potrafił rysować. To wszystko jednak było tylko preludium do stworzenia chyba 

najbardziej znanej postaci 

pisarza. Ten skomplikowany automat potrafił wykonywać 

takie czynności, jak umoczenie pióra w kałamarzu, następnie ruch w celu strząśnięcia 

pozostałego na piórze nadmiaru atramentu, przeniesienie dłoni nad arkusz papieru i 

dość staranne wykaligrafowanie słynnej na całym świecie maksymy Kartezjusza 

"Cogito ergo sum". Ten, nadzwyczaj złożony, android znajduje się aktualnie w 

muzeum sztuki w mieście Neuchatel w Szwajcarii. 

 

Innym inżynierem zasługującym na uwagę jest hiszpański konstruktor oraz 

wynalazca, żyjący w latach 1852-1936, imieniem Leonard Torres Quevedo. 

Zbudowani przez niego mechaniczni szachiści do dziś wzbudzają niemały zachwyt. 

Automat ten potrafił rozgrywać końcówki partii szachowych, w których to król 

postawiony jest przeciwko królowi oraz wieży. 

 

Istnym ukoronowaniem trwających stulecia prac nad automatami było powstanie 

inteligentnych robotów. Warto nadmienić, że termin 

robot został wymyślony przez 

Karela Čapka, czeskiego pisarza, znanego z autorstwa utopijnej komedii z roku 1920 

pod tytułem "Roboty uniwersalne Rosuma". Tytułowy bohater, mędrzec Rosum, 

chcąc uwolnić ludzi od pracy fizycznej, rozpoczął masową produkcję i sprzedaż 

androidów. Budowane przez Rosuma sztuczne istoty, które Karel Čapek nazwał 

"robotami", cechowała niezwykła sumienność. Pomimo tego, że posiadały one bardzo 

wysoką wydajność, to niestety były stosunkowo ubogie psychicznie, w efekcie czego 

przyczyniały się do powstawania wielu zabawnych sytuacji. Termin "robot" został 

zaczerpnięty do wielu języków, a nawet stał się pojęciem technicznym, używanym 

współcześnie. Z badań nad robotami wyodrębniona została samodzielna gałąź 

techniki nazwana "robotyką". Ta interdyscyplinarna dziedzina wiedzy korzysta z 

osiągnięć matematyki, elektroniki, mechaniki, informatyki i wielu innych. 

 

3 

 

Rozwój robotyki można podzielić na trzy etapy. Roboty pierwszej generacji nie były 

zdolne odbierać sygnałów z otaczającego je świata. Potrafiły wykonywać jedynie 

wcześniej zaprogramowane w ich pamięci czynności. Roboty drugiej generacji były 

już zdolne do odbierania bodźców z otoczenia, dzięki szeregowi czujników. Dzięki 

uzyskanym informacjom, były one zdolne do zmiany swojego działania zależnie od 

warunków zewnętrznych.  

 

Obserwowany lawinowy rozwój nauki, a także dostępność nowoczesnych technologii 

wytwarzania, spowodowały, iż ludzkość jest w stanie budować roboty tak zwanej 

trzeciej generacji. Maszyny te cechuje bardzo rozbudowany układ kontaktów z 

otoczeniem. Są one wyposażone w wizję, słuch oraz posiadają zdolność adaptacji do 

zmiennych warunków otoczenia.  

 

Jesteśmy świadkami szeregu przełomowych dokonań w obszarze budowy robotów 

humanoidalnych, robotów mobilnych i stacjonarnych, maszyn oraz automatów. 

Nowoczesna technologia wytwarzania, osiągnięcia w dziedzinie elektroniki, napędów 

elektrycznych oraz informatyki przyczyniły się do poprawy życia ludzi dzięki 

rozwojowi takich dziedzin, jak automatyka przemysłowa oraz powstaniu szeregu 

maszyn i urządzeń zwiększających wydajność fabryk. Dzięki nowoczesnym maszynom 

CNC, zgrzewarkom, prostowarkom, ciągarkom, tokarkom, frezarkom, liniom 

galwanizerskim, regulatorom, panelom operatorskim, sterownikom programowalnym 

wytwarzanie stało się niezwykle precyzyjne i efektywne. 

 

 

 

Mechaniczny pisarz 

- Jaquet-Droz 

Wnętrze pisarza   

 

Źródła: 

- Ilustracje kaczki oraz strażaka zaczerpnięto z albumu ,,Informatyka'' wydawnictwa 

Penta, 1992, 

- Ilustracja pisarza http://www.nyu.edu/pages/linguistics/courses/v610051/, 

- Ilustracja wnętrza http://www.gimpnet.com/adn/ngallery/,  

- Tekst stworzono na podstawie albumu ,,Informatyka'' wydawnictwa Penta. 

Wszelkie prawa do artykułu zastrzeżone. Dozwolone jest rozpowszechnianie 

niniejszego artykułu bez ograniczeń, pod warunkiem zachowania w całości jego 

oryginalnej treści i układu w niezmienionej formie.