IL​DE​FON​SO FAL​CO​NES

KA​TE​DRA

W BAR​CE​LO​NIE

Z hisz​pań​skie​go prze​ło​ży​ła:

MAG​DA​LE​NA PŁACH​TA

Ty​tuł ory​gi​na​łu:

LA CA​TE​DRAL DEL MAR

Dla Car​men

Bar​ce​lo​na, XIV wiek

CZĘŚĆ PIERW​SZA

SŁU​DZY ZIE​MI

1

Go​spo​dar​stwo Ber​na​ta Es​ta​ny​ola Na​varc​les,

Księ​stwo Ka​ta​lo​nii,

1320 rok

Kie​dy   nikt  nie  zwra​cał  na  nie​go  uwa​gi,  Ber​nat  spoj ​rzał  na  bez​chm ur​ne  błę​kit​ne  nie​bo.  Bla​de

słoń​ce ostat​nich dni wrze​śnia pie​ści​ło twa​rze we​sel​ni​ków. Wło​ży ł ty ​le wy ​sił​ku i cza​su w zor​ga​ni​zo​-
wa​nie przy ​j ę​cia, że ty l​ko nie​ła​ska​wa po​go​da m o​gła​by  j e po​psuć. Ber​nat prze​słał uśm iech j e​sien​-
ne​m u nie​bu, a po​tem  spu​ścił wzrok i uśm iech​nął się j esz​cze sze​rzej , sły ​sząc rej ​wach na ka​m ien​-
ny m  dzie​dziń​cu przed obo​ra​m i zaj ​m u​j ą​cy ​m i par​ter do​m u.

Je​go trzy ​dzie​stu go​ściom  do​pi​sy ​wał hu​m or, bo te​go​rocz​ne wi​no​bra​nie by ​ło wy ​j ąt​ko​wo uda​ne.

Męż​czy ź​ni, ko​bie​ty  i dzie​ci pra​co​wa​li od świ​tu do no​cy, naj ​pierw przy  zbie​ra​niu gron, po​tem  przy
ich udep​ty ​wa​niu, nie po​zwa​la​j ąc so​bie na choć​by  j e​den dzień od​po​czy n​ku.

Do​pie​ro gdy  wi​no zna​la​zło się w becz​kach, go​to​we do fer​m en​ta​cj i, a wy ​tło​czy ​ny  odło​żo​no, by

w  gnu​śne  zi​m o​we  dni  de​sty ​lo​wać  upę​dzo​ną  z  nich  wód​kę,  dla  ka​ta​loń​skich  chło​pów  nad​cho​dzi​ła
po​ra wrze​śnio​wy ch świąt. Ber​nat Es​ta​ny ​ol wte​dy  wła​śnie po​sta​no​wił wy ​pra​wić swe we​se​le.

Przy j ​rzał się go​ściom . Mu​sie​li wstać sko​ro świt, by  prze​by ć pie​szo od​le​głość, czę​sto nie​m a​łą,

dzie​lą​cą  ich  go​spo​dar​stwa  od  m a​j ąt​ku  ro​dzi​ny   Es​ta​ny ​ol.  Te​raz  ga​wę​dzi​li  z  oży ​wie​niem ,  m o​że
o we​se​lu, m o​że o zbio​rach, m o​że o j ed​ny m  i dru​gim . Kil​ku z nich — grup​ka two​rzo​na przez j e​go
ku​zy ​nów oraz ro​dzi​nę Pu​ig, krew​ny ch j e​go szwa​gra — wy ​bu​chło śm ie​chem , po​sy ​ła​j ąc m u fi​lu​-
ter​ne spoj ​rze​nia. Ber​nat po​czuł, że ob​le​wa go ru​m ie​niec, ale nie za​re​ago​wał na za​czep​kę, wo​lał
nie za​sta​na​wiać się nad przy ​czy ​ną ich roz​ba​wie​nia. W tłu​m ie roz​pro​szo​ny m  na dzie​dziń​cu wy ​pa​-
trzy ł ro​dzi​ny  Fon​ta​nies, Vi​la i Jo​ani​qu​et oraz, a j ak​że, ro​dzi​nę Es​te​ve — krew​ny ch pan​ny  m ło​dej .

Zer​k​nął ką​tem  oka na swe​go te​ścia. Pe​re Es​te​ve ob​no​sił m ię​dzy  we​sel​ni​ka​m i swe wiel​kie brzu​-

szy ​sko,  roz​sy ​ła​j ąc  uśm ie​chy   i  co  chwi​la  do  ko​goś  za​ga​du​j ąc.  Gdy   Pe​re  zwró​cił  ku  nie​m u  swe
roz​ra​do​wa​ne ob​li​cze, Ber​nat, chcąc nie chcąc, m u​siał go po​zdro​wić, chy ​ba po raz set​ny  w ty m

dniu. Na​stęp​nie po​szu​kał wzro​kiem  i wy ​ło​wił z grup​ki go​ści swo​ich szwa​grów. Od po​cząt​ku trak​to​-
wa​li go dość nie​uf​nie, m i​m o że Ber​nat wy ​ła​ził ze skó​ry, że​by  ich so​bie zj ed​nać.

Zno​wu spoj ​rzał w nie​bo. Uro​dzaj  i po​go​da po​sta​no​wi​ły  to​wa​rzy ​szy ć m u w ty m  waż​ny m  dniu.

Zer​k​nął  na  dom ,  po​tem   zno​wu  na  go​ści,  i  wy ​krzy ​wił  lek​ko  war​gi.  Mi​m o  roz​gar​dia​szu  po​czuł  się
sa​m ot​ny. Je​go oj ​ciec um arł przed ro​kiem , a sio​stra Gu​ia​m o​na, któ​ra po wy j ​ściu za m ąż prze​nio​-
sła się do Bar​ce​lo​ny, nie od​po​wia​da​ła na j e​go wia​do​m o​ści, m i​m o że bar​dzo za nią tę​sk​nił. A prze​-
cież z bli​skich krew​ny ch po​zo​sta​ła m u ty l​ko ona…

Wła​śnie po śm ier​ci ich oj ​ca dom  ro​dzi​ny  Es​ta​ny ​ol zna​lazł się w cen​trum  uwa​gi ca​łej  oko​li​cy

i po​czę​ły  ścią​gać do nie​go tłum ​nie swat​ki oraz oj ​co​wie pa​nien na wy ​da​niu. Jesz​cze do nie​daw​na
wie​śnia​cy   trzy ​m a​li  się  z  da​le​ka  od  go​spo​dar​stwa  „sza​lo​ne​go  Es​ta​ny ​ola”  —  j ak  na​zy ​wa​no  oj ​ca
Ber​na​ta ze wzglę​du na j e​go bun​tow​ni​czą na​tu​rę — ale śm ierć star​ca tchnę​ła na​dzie​j ę w ser​ca są​-
sia​dów pra​gną​cy ch wy ​dać cór​ki za naj ​bo​gat​sze​go rol​ni​ka w oko​li​cy.

— Naj ​wy ż​szy  czas się że​nić — m ó​wio​no Ber​na​to​wi. — Ile m asz lat?
— Dwa​dzie​ścia sie​dem . Chy ​ba… — od​po​wia​dał.
— W ty m  wie​ku m ógł​by ś m ieć na​wet wnu​ki — stro​fo​wa​li
— Jak so​bie po​ra​dzisz sam  z ta​kim  go​spo​dar​stwem ? Po​trze​bu​j esz żo​ny.
Ber​nat cier​pli​wie słu​chał rad, z gó​ry  wie​dząc, że nie obej ​dzie się bez wzm ian​ki o kan​dy ​dat​ce,

któ​rej  cno​ty  prze​wy ż​szać bę​dą si​łę wo​łu oraz urok naj ​pięk​niej ​sze​go za​cho​du słoń​ca.

Zresz​tą nie by ​ło to dla nie​go no​wo​ścią. Już sza​lo​ny  Es​ta​ny ​ol, któ​re​go żo​na um ar​ła, wy ​da​j ąc na

świat Gu​ia​m o​nę, pró​bo​wał go wy ​swa​tać, ale wszy ​scy  oj ​co​wie pa​nien na wy ​da​niu opusz​cza​li j e​-
go dom , m io​ta​j ąc prze​kleń​stwa: nikt nie m ógł spro​stać żą​da​niom  do​ty ​czą​cy m  po​sa​gu. Za​in​te​re​so​-
wa​nie Ber​na​tem  za​czę​ło więc po​wo​li słab​nąć. Dzi​wac​twa star​ca po​głę​bia​ły  się z wie​kiem , a j e​go
bun​tow​ni​cze po​ry ​wy  za​czę​ły  się prze​ra​dzać w na​pa​dy  de​li​rium . Ber​nat po​świę​cił się bez resz​ty
do​glą​da​niu oj ​ca oraz wło​ści i rap​tem , m a​j ąc dwa​dzie​ścia sie​dem  lat, zo​stał zu​peł​nie sam  na świe​-
cie, na do​da​tek osa​czo​ny  przez na​trę​tów.

Jed​nak pierw​szy  od​wie​dził go, j esz​cze za​nim  Ber​nat zdą​ży ł po​grze​bać oj ​ca, za​rząd​ca pa​na Na​-

varc​les i wszy st​kich oko​licz​ny ch chło​pów. Mia​łeś świę​tą ra​cj ę, oj ​cze! — po​m y ​ślał Ber​nat na wi​-
dok za​rząd​cy  i to​wa​rzy ​szą​cy ch m u żoł​nie​rzy  na ko​niach.

— Gdy  ty l​ko um rę — po​wta​rzał sta​rzec w prze​bły ​skach świa​do​m o​ści — zj a​wią się tu, a wte​-

dy  po​ka​żesz im  te​sta​m ent. — Wska​zy ​wał ka​m ień, pod któ​ry m  le​ża​ła ostat​nia wo​la sza​lo​ne​go Es​ta​-
ny ​ola, owi​nię​ta w ka​wa​łek skó​ry.

— Ale dla​cze​go, oj ​cze? — spy ​tał Ber​nat za pierw​szy m  ra​zem .
— Jak wiesz — od​parł sta​rzec — otrzy ​m a​li​śm y  na​sze zie​m ie na pra​wie em ​fi​teu​zy, wie​czy ​stej

dzier​ża​wy,  ale  j e​stem   wdow​cem   i  gdy ​by m   nie  spo​rzą​dził  te​sta​m en​tu,  po  m o​j ej   śm ier​ci  pan
m iał​by   pra​wo  za​j ąć  po​ło​wę  na​sze​go  ru​cho​m e​go  m a​j ąt​ku  i  ży ​we​go  in​wen​ta​rza.  To  przy ​wi​lej
zwa​ny   in​te​stia,  zresz​tą  ist​nie​j e  wie​le  in​ny ch,  po​dob​ny ch,  m u​sisz  j e  wszy st​kie  po​znać.  Przy j ​dą,
Ber​na​cie, zo​ba​czy sz, że przy j ​dą za​brać na​szą wła​sność. Ale ten te​sta​m ent po​zwo​li ci się od nich
uwol​nić.

— A j e​śli po​sta​wią na swo​im ? — spy ​tał Ber​nat. — Prze​cież ich znasz…
— Mo​gą pró​bo​wać, ale wszy st​ko za​pi​sa​ne j est w księ​gach.
Gniew za​rząd​cy  i pa​na feu​dal​ne​go po​niósł się po oko​li​cy  i spra​wił, że sie​ro​ta, j e​dy ​ny  spad​ko​-

bier​ca wszy st​kich wło​ści sta​re​go sza​leń​ca, stał się j esz​cze po​nęt​niej ​szą par​tią.

Ber​nat do​brze pa​m ię​tał wi​zy ​tę swe​go te​ścia, któ​ry  zj a​wił się u nie​go tuż przed wi​no​bra​niem .

Pięć sol​dów, sien​nik i bia​ła lnia​na ka​m i​ze​la — tak wy ​glą​da​ło wia​no j e​go cór​ki Fran​ce​ski.

— Na co m i ka​m i​ze​la? — spy ​tał Ber​nat i da​lej  prze​rzu​cał sło​m ę na par​te​rze do​m u.
— Sam  się prze​ko​naj  — od​parł Pe​re Es​te​ve.
Ber​nat wsparł się na wi​dłach i spoj ​rzał w kie​run​ku wska​za​ny m  przez są​sia​da. Wi​dły  wy ​su​nę​ły

m u  się  z  rę​ki  i  upa​dły   na  sło​m ę.  Na  pro​gu  obo​ry   zo​ba​czy ł  Fran​ce​scę  w  dłu​giej   bia​łej   ko​szu​li…
Dziew​czy ​na sta​ła pod świa​tło i Ber​nat m iał j ak na dło​ni ca​łe j ej  cia​ło!

Ciar​ki prze​szły  m u po ple​cach. Pe​re Es​te​ve się uśm iech​nął.
Ber​nat przy ​j ął j e​go pro​po​zy ​cj ę, i to na​ty ch​m iast, j esz​cze tam , w sto​do​le, nie pod​cho​dząc na​-

wet do wy ​bran​ki, ale i nie od​ry ​wa​j ąc od niej  oczu.

Wie​dział, że pod​j ął de​cy ​zj ę po​chop​nie, ni​cze​go j ed​nak nie ża​ło​wał, bo oto stoi te​raz przed nim

Fran​ce​sca: m ło​da, pięk​na, sil​na… Za​czął szy b​ciej  od​dy ​chać. To j uż dziś… Ale co ona m y ​śli? Czy
czu​j e to sa​m o? Dziew​czy ​na nie bra​ła udzia​łu w we​so​łej  po​ga​węd​ce ko​biet, sta​ła w m il​cze​niu obok
m at​ki, nie uczest​ni​cząc w ogól​nej  we​so​ło​ści, kwi​tu​j ąc ty l​ko żar​ty  i chi​cho​ty  to​wa​rzy ​szek wy ​m u​-
szo​ny m   uśm ie​chem .  Ich  spoj ​rze​nia  skrzy ​żo​wa​ły   się  na  uła​m ek  se​kun​dy.  Fran​ce​sca  za​ru​m ie​ni​ła
się i spu​ści​ła wzrok, Ber​nat zdą​ży ł j ed​nak do​strzec fa​lo​wa​nie j ej  pier​si, zdra​dza​j ą​ce zde​ner​wo​wa​-
nie. Bia​ła lnia​na ko​szu​la i ty m  ra​zem  oka​za​ła się sprzy ​m ie​rzeń​cem  j e​go wy ​obraź​ni i pra​gnień.

— Win​szu​j ę — usły ​szał za so​bą, a po​tem  z ca​łej  si​ły  po​kle​pa​no go po ple​cach i sta​nął ko​ło nie​-

go Pe​re Es​te​ve. — Bądź dla niej  do​bry. — Po​dą​ży ł za wzro​kiem  Ber​na​ta i ski​nął na dziew​czę, któ​-
re w owej  chwi​li naj ​chęt​niej  scho​wa​ło​by  się do m y ​siej  dziu​ry. — Zresz​tą wy ​star​czy, że bę​dziesz
o nią dbał j ak o we​sel​ny ch go​ści… W ży ​ciu nie wi​dzia​łem  przed​niej ​szej  uczty. Sło​wo da​j ę, na​wet
pan Na​varc​les nie ra​czy  się ta​ki​m i przy ​sm a​ka​m i. To pew​ne!

Ber​nat  po​sta​no​wił  pod​j ąć  swy ch  go​ści  wy ​staw​nie,  dla​te​go  przy ​go​to​wał  czter​dzie​ści  sie​dem

boch​nów bia​łe​go chle​ba z pszen​nej  m ą​ki, re​zy ​gnu​j ąc ty m  ra​zem  z j ęcz​m ie​nia, ży ​ta i or​ki​szu —
zbóż  po​j a​wia​j ą​cy ch  się  naj ​czę​ściej   na  sto​łach  ka​ta​loń​skich  chło​pów.  Czter​dzie​ści  sie​dem   boch​-
nów z czy ​stej  pszen​nej  m ą​ki, bia​łej  j ak ko​szu​la pan​ny  m ło​dej ! Udał się do zam ​ku w Na​varc​les,
aby  upiec chleb z pań​skim  pie​cu, prze​ko​na​ny, że j ak zwy ​kle za​pła​ci za usłu​gę dwa bo​chen​ki. Na
wi​dok pszen​ne​go chle​ba oczy  pie​ka​rza prze​m ie​ni​ły  się w spodki, a za​raz po​tem  zwę​zi​ły  w nie​prze​-
nik​nio​ne szpar​ki. Ty m  ra​zem  Ber​nat m u​siał zo​sta​wić na zam ​ku aż sie​dem  bo​chen​ków. Wra​cał do
do​m u,  prze​kli​na​j ąc  pra​wo,  za​ka​zu​j ą​ce  chło​pom   bu​do​wać  we  wła​sny ch  go​spo​dar​stwach  pie​ców
chle​bo​wy ch… A tak​że kuź​ni i ry ​m ar​ni…

— Na pew​no — zgo​dził się z te​ściem , od​pę​dza​j ąc przy ​kre m y ​śli.
Om ie​tli wzro​kiem  fol​warcz​ny  dzie​dzi​niec. Mo​że i skra​dzio​no Ber​na​to​wi chleb, ale nie ru​szo​no

wi​na, któ​ry m  ra​czy ​li się te​raz we​sel​ni​cy  — te​go naj ​lep​sze​go, roz​le​wa​ne​go j esz​cze przez j e​go oj ​-
ca i le​ża​ku​j ą​ce​go przez dłu​gie la​ta — ani so​lo​nej  wie​przo​wi​ny  czy  po​traw​ki z dwóch kur w bu​kie​-
cie z j a​rzy n, ani też, m a się ro​zu​m ieć, czte​rech j a​gniąt, któ​re, przy ​wią​za​ne do ki​j a, ob​ra​ca​ły  się
wol​no nad ża​rem , skwier​cząc i roz​ta​cza​j ąc sm a​ko​wi​tą woń.

W koń​cu po​traw​ka by ​ła j uż go​to​wa, więc ko​bie​ty  za​czę​ły  na​peł​niać m i​ski przy ​nie​sio​ne przez

go​ści.  Pe​re  i  Ber​nat  za​j ę​li  m iej ​sca  przy   j e​dy ​ny m   wy ​nie​sio​ny m   na  dzie​dzi​niec  sto​le,  a  ko​bie​ty
ru​szy ​ły  im  po​słu​gi​wać. Nikt nie usiadł na po​zo​sta​ły ch czte​rech zy ​dlach. Roz​po​czę​ła się uczta: nie​-
któ​rzy  we​sel​ni​cy  j e​dli na sto​j ą​co, in​ni sie​dzie​li na pnia​kach lub na zie​m i, zer​ka​j ąc w stro​nę j a​gniąt
pie​ką​cy ch  się  pod  czuj ​ny m   okiem   kil​ku  ko​biet.  Wszy ​scy   po​pi​j a​li  wi​no,  ga​wę​dzi​li,  po​krzy ​ki​wa​li
i raz po raz wy ​bu​cha​li śm ie​chem .

— We​se​li​sko j ak się pa​trzy, bez dwóch zdań — orzekł Pe​re Es​te​ve, wio​słu​j ąc ły ż​ką.

Ktoś wzniósł to​ast za no​wo​żeń​ców, wszy ​scy  m u za​wtó​ro​wa​li.
—  Fran​ce​sco!  —  krzy k​nął  oj ​ciec  pan​ny   m ło​dej ,  sto​j ą​cej   wśród  ko​biet  pil​nu​j ą​cy ch  j a​gniąt,

i uniósł ku​bek w j ej  stro​nę.

Ber​nat spoj ​rzał na dziew​czy ​nę, a ta zno​wu skry ​ła twarz.
— Jest zde​ner​wo​wa​na — uspra​wie​dli​wił j ą Pe​re, pusz​cza​j ąc do nie​go oko. — Fran​ce​sco, có​-

ruś! — krzy k​nął zno​wu. — Wznieś z na​m i to​ast! Ko​rzy ​staj  z oka​zj i, bo nie​ba​wem  zo​sta​niesz sa​-
m a… no, pra​wie sa​m a.

Sal​wy  śm ie​chu j esz​cze bar​dziej  spe​szy ​ły  Fran​ce​scę. Unio​sła we​tknię​ty  j ej  w rę​kę ku​bek i nie

przy ​ty ​ka​j ąc go do ust, od​wró​ci​ła się ple​ca​m i do chi​cho​czą​cy ch we​sel​ni​ków. Po​now​nie sku​pi​ła ca​-
łą uwa​gę na j a​gnię​tach.

Pe​re Es​te​ve stuk​nął się kub​kiem  z Ber​na​tem , roz​bry ​zgu​j ąc wi​no. Go​ście po​szli w ich śla​dy.
— Od​uczy sz j ą nie​śm ia​ło​ści — rzekł gło​śno Es​te​ve do zię​cia, tak by  wszy ​scy  go sły ​sze​li.
Znów  roz​le​gły   się  sal​wy   śm ie​chu,  ty m   ra​zem   to​wa​rzy ​szy ​ły   im   nie​wy ​bred​ne  uwa​gi,  któ​re

Ber​nat wo​lał pu​ścić m i​m o uszu.

Wśród ogól​nej  we​so​ło​ści ra​czo​no się do sy ​ta wi​nem , wie​przo​wi​ną i dro​bio​wą po​traw​ką. Ko​-

bie​ty   za​czy ​na​ły   wła​śnie  ścią​gać  j a​gnię​ta  z  roż​nów,  gdy   na​gle  kil​ku  go​ści  za​m il​kło  i  skie​ro​wa​ło
wzrok  ku  gra​ni​cy   grun​tów  Ber​na​ta,  na  li​nię  la​su  za  roz​le​gły ​m i  po​la​m i  upraw​ny ​m i  i  nie​wiel​kim
pa​gór​kiem   ob​sa​dzo​ny m   przez  ro​dzi​nę  Es​ta​ny ​ol  wi​no​ro​ślą,  z  któ​rej   po​cho​dził  wy ​śm ie​ni​ty   tru​nek
pi​ty  przez we​sel​ni​ków.

Kil​ka se​kund póź​niej  na po​dwó​rzu za​pa​no​wa​ła ci​sza.
Z la​su wy ​ło​ni​li się trzej  j eźdź​cy. Za ni​m i po​dą​ża​ło wie​lu um un​du​ro​wa​ny ch pie​chu​rów.
— Cze​go tu szu​ka? — za​py ​tał ci​cho Pe​re Es​te​ve.
Ber​nat  nie  spusz​czał  wzro​ku  ze  zbli​ża​j ą​ce​go  się  or​sza​ku,  któ​ry   okrą​żał  wła​śnie  po​la.  Go​ście

szep​ta​li m ie​dzy  so​bą.

— Nie ro​zu​m iem  — rzu​cił w koń​cu Ber​nat rów​nież szep​tem . — Ni​g​dy  tę​dy  nie prze​j eż​dża. To

nie j est dro​ga na za​m ek.

— Nie po​do​ba m i się ta wi​zy ​ta — m ruk​nął Pe​re Es​te​ve.
Or​szak po​su​wał się po​wo​li. Śm ie​chy  i uwa​gi j eźdź​ców za​czę​ły  j uż do​cie​rać na po​dwó​rzec i za​-

stą​pi​ły   gwar,  pa​nu​j ą​cy   do  nie​daw​na  wśród  we​sel​ni​ków.  Ber​nat  spoj ​rzał  na  go​ści:  nie​któ​rzy   nie
pa​trzy ​li  j uż  przed  sie​bie,  ale  w  zie​m ię.  Od​szu​kał  wzro​kiem   Fran​ce​scę  sto​j ą​cą  wśród  ko​biet.  Do​-
biegł ich tu​bal​ny  głos pa​na z Na​varc​les. Ber​nat po​czuł wzbie​ra​j ą​cy  gniew.

— Ber​nat! Ber​nat! — za​wo​łał Pe​re Es​te​ve, szar​piąc zię​cia za ra​m ię. — Za​m u​ro​wa​ło cię? Bie​-

gnij  go przy ​wi​tać!

Ber​nat sko​czy ł na rów​ne no​gi i po​pę​dził do swe​go pa​na.
— Bądź​cie po​zdro​wie​ni, pa​nie. Gość w dom , Bóg w dom  — po​wi​tał go, za​sa​pa​ny.
Llo​renc de Bel​le​ra, pan Na​varc​les, ścią​gnął wo​dze i za​trzy ​m ał ko​nia przed Ber​na​tem .
— To ty  j e​steś Es​ta​ny ​ol, sy n te​go wa​ria​ta? — za​py ​tał oschle.
— Tak, pa​nie.
—  By ​li​śm y   wła​śnie  na  po​lo​wa​niu  i  wra​ca​j ąc  na  za​m ek,  usły ​sze​li​śm y   od​gło​sy   za​ba​wy.  Co

świę​tu​j e​cie?

Ber​nat wy ​pa​trzy ł m ię​dzy  koń​m i wo​j ów z łu​pa​m i: kró​li​ka​m i, za​j ą​ca​m i i ba​żan​ta​m i. „To ra​czej

wa​sza wi​zy ​ta wy ​m a​ga wy ​tłu​m a​cze​nia — m iał ocho​tę po​wie​dzieć. — Czy ż​by  zam ​ko​wy  pie​karz
na​po​m knął wam  o pszen​ny ch boch​nach?”.

Na​wet ko​nie, któ​re sta​ły  nie​ru​cho​m o, świ​dru​j ąc Ber​na​ta wiel​ki​m i okrą​gły ​m i śle​pia​m i, zda​wa​-

ły  się cze​kać na od​po​wiedź.

— Mo​j e we​se​le, pa​nie.
— A ko​góż to po​ślu​bi​łeś?
— Cór​kę Pe​re​go Es​te​ve’a, pa​nie.
Llo​renc de Bel​le​ra za​m ilkł, pa​trząc na Ber​na​ta po​nad gło​wą swe​go ru​m a​ka. Ko​nie gło​śno ry ​ły

zie​m ię ko​py ​ta​m i. I? — wark​nął pan Na​varc​les.

— Mo​j a żo​na i j a — rzekł Ber​nat, pró​bu​j ąc ukry ć nie​za​do​wo​le​nie — bę​dzie​m y  za​szczy ​ce​ni,

j e​śli wa​sza wiel​m oż​ność i j e​go to​wa​rzy ​sze ze​chcą się do nas przy ​łą​czy ć.

— Pić nam  się chce, Es​ta​ny ​ol — rzu​cił Llo​renc w od​po​wie​dzi.
Ko​nie ru​szy ​ły, j esz​cze za​nim  j eźdź​cy  spię​li j e ostro​ga​m i. Ber​nat spu​ścił gło​wę i po​pro​wa​dził

swe​go pa​na w stro​nę do​m u. Przed po​dwór​cem  cze​ka​li j uż na nich wszy ​scy  we​sel​ni​cy : ko​bie​ty  ze
wzro​kiem  wbi​ty m  w zie​m ię, m ęż​czy ź​ni z od​kry ​ty ​m i gło​wa​m i. Nie​wy ​raź​ny  szm er po​niósł się po
zgro​m a​dzo​ny ch, gdy  Llo​renc de Bel​le​ra sta​nął przed ni​m i.

— No da​lej , da​lej  — po​na​glał, zsia​da​j ąc z ko​nia — wra​caj ​cie do za​ba​wy.
Chło​pi po​słu​cha​li i w m il​cze​niu wró​ci​li na swo​j e m iej ​sca. Kil​ku żoł​nie​rzy  przy ​sko​czy ​ło, by  za​-

j ąć się koń​m i. Ber​nat po​pro​wa​dził nie​za​po​wie​dzia​ny ch go​ści do sto​łu, przy  któ​ry m  sie​dział wcze​-
śniej  z te​ściem . Znik​nę​ły  ich m i​sy  i kub​ki.

Pan de Bel​le​ra i j e​go dwaj  to​wa​rzy ​sze usie​dli. Ber​nat cof​nął się kil​ka kro​ków, a trzej  sto​łow​ni​-

cy  roz​po​czę​li  po​ga​węd​kę. Ko​bie​ty   po​spie​szy ​ły  ku  nim  z  dzba​na​m i wi​na,  szkla​ni​ca​m i,  boch​na​m i
chle​ba, m i​sa​m i z po​traw​ką dro​bio​wą, pół​m i​ska​m i so​lo​nej  wie​przo​wi​ny  i świe​żo upie​czo​ny m  j a​-
gnię​ciem . Ber​nat na próż​no szu​kał wzro​kiem  Fran​ce​ski, nie by ​ło j ej  m ię​dzy  ko​bie​ta​m i. Na​po​tkał
spoj ​rze​nie te​ścia, sto​j ą​ce​go po​śród go​ści, któ​ry  wska​zał pod​bród​kiem  nie​wia​sty, po czy m  pra​wie
nie​do​strze​gal​nie po​krę​cił gło​wą i się od​wró​cił.

—  Nie  prze​ry ​waj ​cie  we​se​li​ska!  —  wrza​snął  Llo​renc,  ści​ska​j ąc  w  gar​ści  udziec  j a​gnię​cy.  —

No da​lej , baw​cie się!

Chło​pi ru​szy ​li w m il​cze​niu ku do​ga​sa​j ą​cy m  ogni​skom , na któ​ry ch do​pie​ro co pie​kło się m ię​si​-

wo. Ty l​ko m a​ła grup​ka go​ści — Pe​re Es​te​ve, j e​go sy ​no​wie oraz kil​ku in​ny ch we​sel​ni​ków, sto​j ą​-
cy ch po​za za​się​giem  wzro​ku pa​na z Na​varc​les i j e​go kam ​ra​tów — nie ru​szy ​ła się z m iej ​sca. Ber​-
na​to​wi m i​gnę​ła m ię​dzy  ni​m i bia​ła lnia​na ko​szu​la, więc skie​ro​wał się w ich stro​nę.

— Odej dź, głup​cze — wark​nął teść.
Za​nim  zdą​ży ł od​po​wie​dzieć, m at​ka Fran​ce​ski wło​ży ​ła m u do rąk pół​m i​sek j a​gnię​ci​ny  i szep​nę​-

ła:

— Usłu​guj  pa​nu i nie pod​chodź do m o​j ej  cór​ki.
Chło​pi  za​czę​li  kosz​to​wać  w  m il​cze​niu  pie​czy ​ste​go,  zer​ka​j ąc  ukrad​kiem   na  m oż​ny ch.  Na  po​-

dwó​rzu roz​brzm ie​wał ty l​ko re​chot i po​krzy ​ki​wa​nia pa​na z Na​varc​les oraz j e​go dwóch to​wa​rzy ​szy.
Żoł​nie​rze od​po​czy ​wa​li na ubo​czu.

— Przed chwi​lą za​śm ie​wa​li​ście się tak — za​grzm iał Llo​renc — że pło​szy ​li​ście nam  zwie​rzy ​nę.

A te​raz co? Mo​wę wam  od​j ę​ło? Śm iej ​cie się, u li​cha!

Nikt go nie po​słu​chał.
— Dur​ni wie​śnia​cy  — m ruk​nął do swy ch to​wa​rzy ​szy, któ​rzy  skwi​to​wa​li j e​go sło​wa re​cho​tem .
Wszy ​scy  trzej  na​j e​dli się do sy ​ta j a​gnię​ci​ny  i pszen​ne​go chle​ba. So​lo​na wie​przo​wi​na i m i​sy

z  po​traw​ką  po​zo​sta​ły   nie​tknię​te.  Ber​nat  j adł  na  sto​j ą​co,  nie​co  za  ni​m i,  ką​tem   oka  ob​ser​wu​j ąc

grup​kę ko​biet, wśród któ​ry ch skry ​wa​ła się Fran​ce​sca.

— Wi​na! — za​żą​dał pan Na​varc​les, pod​no​sząc ku​bek. — Es​ta​ny ​ol! — krzy k​nął znie​nac​ka, szu​-

ka​j ąc wzro​kiem  pa​na m ło​de​go. — Od tej  po​ry  m asz m i pła​cić dzier​ża​wę ta​kim  wi​nem , a nie ty ​-
m i si​ka​m i, któ​ry ​m i oszu​ki​wał m nie twój  oj ​ciec. — Ber​nat wciąż stał za j e​go ple​ca​m i. Mat​ka Fran​-
ce​ski spie​szy ​ła j uż z dzba​nem . — Es​ta​ny ​ol, gdzie​żeś się po​dział?

Llo​renc de Bel​le​ra ude​rzy ł w stół aku​rat w chwi​li, gdy  chłop​ka prze​chy ​la​ła dzban, by  na​peł​nić

j e​go szkla​ni​cę. Kil​ka kro​pel wi​na pry ​snę​ło na sza​ty  m oż​ne​go.

Ber​nat stał j uż przy  nim . Po​zo​sta​ły ch dwóch sto​łow​ni​ków wy ​pa​dek z wi​nem  wy ​raź​nie roz​ba​-

wił. Pe​re Es​te​ve skry ł twarz w dło​niach.

— Głu​pia sta​ru​cho! Jak śm iesz wy ​le​wać na m nie wi​no? — ko​bie​ci​na po​chy ​li​ła gło​wę w pod​-

dań​czy m  ge​ście, a gdy  pan za​m ach​nął się, by  j ą spo​licz​ko​wać, od​su​nę​ła się i upa​dła.

Llo​renc de Bel​le​ra od​wró​cił się do swy ch kom ​pa​nów i wy ​buch​nął śm ie​chem  na wi​dok ucie​ka​-

j ą​cej  na czwo​ra​kach ba​bi​ny. Po chwi​li spo​waż​niał i zwró​cił się do Ber​na​ta: — No, na​resz​cie ra​-
czy ​łeś się po​j a​wić, Es​ta​ny ​ol! Po​patrz ty l​ko, co wy ​pra​wia​j ą te nie​zdar​ne sta​ru​chy ! Czy ż​by ś pró​-
bo​wał ob​ra​zić swe​go pa​na? Czy  j e​steś na ty ​le głu​pi, by  nie wie​dzieć, że go​ściom  usłu​gi​wać po​-
win​na pa​ni do​m u? Gdzie pan​na m ło​da? — za​py ​tał, wo​dząc wzro​kiem  po dzie​dziń​cu. — Gdzie j est
pan​na m ło​da?! — wrza​snął, nie do​cze​kaw​szy  się od​po​wie​dzi.

Pe​re Es​te​ve zła​pał Fran​ce​scę za rę​kę i po​pro​wa​dził do Ber​na​ta. Dziew​czy ​na drża​ła.
— Wa​sza wiel​m oż​ność — po​wie​dział Ber​nat — przed​sta​wiam  wam  m o​j ą żo​nę Fran​ce​scę.
—  To  co  in​ne​go  —  stwier​dził  Llo​renc,  bez​czel​nie  oglą​da​j ąc  dziew​czy ​nę  od  stóp  do  głów.  —

Zu​peł​nie co in​ne​go. Te​raz ty  bę​dziesz nam  po​le​wa​ła wi​no.

Usiadł  i  pod​su​nął  ku​bek  pan​nie  m ło​dej .  Fran​ce​sca  wzię​ła  dzban  drżą​cą  rę​ką,  by   speł​nić  j e​go

roz​kaz. Llo​renc de Bel​le​ra zła​pał j ą za nad​gar​stek i nie pu​ścił, do​pó​ki ku​bek nie by ł pe​łen. Po​tem
szarp​nął j ą za ra​m ię, zm u​sza​j ąc do ob​słu​że​nia swy ch to​wa​rzy ​szy. Pier​si dziew​czy ​ny  m u​snę​ły  j e​-
go twarz.

— Tak się po​le​wa wi​no! — za​re​cho​tał, pod​czas gdy  sto​j ą​cy  obok Ber​nat za​ci​snął zę​by  i pię​ści.
Llo​renc de Bel​le​ra i j e​go dru​ho​wie ra​czy ​li się wi​nem , co rusz przy ​wo​łu​j ąc Fran​ce​scę. Za każ​-

dy m  ra​zem  po​wta​rza​ła się ta sa​m a sce​na.

Żoł​nie​rze wtó​ro​wa​li im  śm ie​chem , gdy  ty l​ko dziew​czy ​na na​chy ​la​ła się nad sto​łem . Pró​bo​wa​-

ła po​wstrzy ​m ać łzy. Ber​nat co​raz głę​biej  wbi​j ał pa​znok​cie w dło​nie, ra​niąc j e do krwi. We​sel​ni​cy
od​wra​ca​li bez sło​wa wzrok za każ​dy m  ra​zem , gdy  dziew​czy ​na na​le​wa​ła wi​no.

— Es​ta​ny ​ol! — krzy k​nął Llo​renc de Bel​le​ra i wstał od sto​łu, nie pusz​cza​j ąc nad​garst​ka Fran​ce​-

ski. — Zgod​nie z przy ​słu​gu​j ą​cy m  m i pra​wem  pierw​szej  no​cy, za​ba​wię się te​raz z two​j ą żon​ką.

Współ​bie​siad​ni​cy   pa​na  Na​varc​les  na​gro​dzi​li  j e​go  po​m y sł  bra​wa​m i.  Ber​nat  rzu​cił  się  ku  nie​-

m u, ale po​zo​sta​li dwaj  m oż​ni, pi​j a​ni, za​gro​dzi​li m u dro​gę, się​ga​j ąc po broń. Ber​nat za​trzy ​m ał się
w  pół  kro​ku.  Llo​renc  de  Bel​le​ra  po​pa​trzy ł  na  nie​go,  uśm iech​nął  się,  a  po​tem   gło​śno  za​re​cho​tał.
Fran​ce​sca wbi​ła w m ę​ża bła​gal​ny  wzrok.

Ber​nat  zro​bił  krok  do  przo​du,  ale  po​czuł  na  brzu​chu  czu​bek  m ie​cza.  Fran​ce​sca,  wle​czo​na

w stro​nę scho​dów pro​wa​dzą​cy ch na pię​tro, nie prze​sta​wa​ła na nie​go spo​glą​dać. Gdy  m oż​ny  ob​-
j ął j ą w pa​sie i prze​rzu​cił so​bie przez ra​m ię, za​czę​ła krzy ​czeć.

Kam ​ra​ci pa​na Na​varc​les po​now​nie usie​dli za sto​łem , by  na​dal za​śm ie​wać się i ra​czy ć wi​nem .

Straż​ni​cy  pil​no​wa​li scho​dów, za​gra​dza​j ąc dro​gę Ber​na​to​wi.

Ber​nat, sto​j ąc pod do​m em , twa​rzą do żoł​nie​rzy, nie sły ​szał śm ie​chu m oż​ny ch ani szlo​chu ko​-

biet. Nie przy ​łą​czy ł się do m il​cze​nia we​sel​ni​ków, nie zwra​cał też uwa​gi na drwi​ny  ry ​ce​rzy  swe​go
pa​na,  któ​rzy   zer​ka​li  na  dom ,  po​zwa​la​j ąc  so​bie  na  nie​wy ​bred​ne  uwa​gi  i  ge​sty.  Sły ​szał  ty l​ko  roz​-
pacz​li​we krzy ​ki do​bie​ga​j ą​ce z okna na pierw​szy m  pię​trze.

Nie​bo cią​gle pro​m ie​nia​ło błę​ki​tem .
Po  chwi​li,  któ​ra  Ber​na​to​wi  wy ​da​ła  się  wiecz​no​ścią,  spo​co​ny   Llo​renc  de  Bel​le​ra  sta​nął  na

scho​dach, wią​żąc m y ​śliw​ski ka​sak.

— Es​ta​ny ​ol! — wrza​snął, m i​j a​j ąc Ber​na​ta i kie​ru​j ąc się do sto​łu. — Te​raz two​j a ko​lej . Do​nia

Ca​te​ri​na —  po​in​for​m o​wał kom ​pa​nów,  m a​j ąc na  m y ​śli swą  m ło​dą, świe​żo  po​ślu​bio​ną  m ał​żon​kę
— nie chce sły ​szeć o ko​lej ​ny ch bę​kar​tach, a i j a m am  szcze​rze dość j ej  szlo​chów. No, da​lej , po​-
każ, na co cię stać! — zwró​cił się roz​ka​zu​j ą​co do pa​na m ło​de​go.

Ber​nat  z  re​zy ​gna​cj ą  spu​ścił  gło​wę  i  za​czął  wcho​dzić  po  bocz​ny ch  scho​dach,  od​pro​wa​dza​ny

wzro​kiem  przez wszy st​kich ze​bra​ny ch na dzie​dziń​cu. Wszedł na pierw​sze pię​tro, do ob​szer​nej  izby
słu​żą​cej   za  kuch​nię  i  j a​dal​nię.  Do  j ed​nej   ze  ścian  przy ​le​ga​ło  wiel​kie  pa​le​ni​sko  na​kry ​te  po​tęż​ną
kon​struk​cj ą z ku​te​go że​la​za, peł​nią​cą ro​lę ko​m in​ka. Ber​nat, wsłu​cha​ny  we wła​sne kro​ki roz​brzm ie​-
wa​j ą​ce na pod​ło​dze z de​sek, ru​szy ł ku ra​bi​nie pro​wa​dzą​cej  na dru​gie pię​tro, gdzie znaj ​do​wa​ła się
sy ​pial​nia i spi​chlerz. Wy ​su​nął gło​wę przez otwór w de​skach i ro​zej ​rzał się po izbie, bo​j ąc się iść
da​lej . Pa​no​wa​ła cał​ko​wi​ta ci​sza.

Z pod​bród​kiem  na wy ​so​ko​ści pod​ło​gi, wciąż sto​j ąc na dra​bi​nie, Ber​nat zo​ba​czy ł ubra​nie Fran​-

ce​ski  roz​rzu​co​ne  po  izbie.  Bia​ła  lnia​na  ko​szu​la  —  du​m a  ca​łej   ro​dzi​ny   —  by ​ła  po​dar​ta  ni​czy m
pierw​szy  lep​szy  łach​m an. W koń​cu zde​cy ​do​wał się wej ść.

Le​ża​ła sku​lo​na na no​wy m  sien​ni​ku po​pla​m io​ny m  krwią. Na​ga, pa​trzy ​ła przed sie​bie nie​obec​-

ny m  wzro​kiem . By ​ła spo​co​na, po​dra​pa​na i po​obi​j a​na, nie ru​sza​ła się.

— Es​ta​ny ​ol! — z po​dwó​rza do​bie​gły  po​krzy ​ki​wa​nia Llo​ren​ca de Bel​le​ra. — Twój  pan się nie​-

cier​pli​wi.

Ber​na​ta chwy ​ci​ły  tor​sj e i za​czął wy ​m io​to​wać na zm a​ga​zy ​no​wa​ne w izbie zbo​że. O m a​ło nie

wy ​pluł wnętrz​no​ści. Fran​ce​sca ani drgnę​ła. Wy ​biegł z izby. Po chwi​li wy ​padł bla​dy  na po​dwó​rze,
w j e​go gło​wie kłę​bi​ły  się naj ​okrop​niej ​sze m y ​śli i uczu​cia. Za​śle​pio​ny, om al nie zde​rzy ł się u stóp
scho​dów ze zwa​li​stą po​sta​cią Llo​ren​ca de Bel​le​ra.

— Coś m i się nie wy ​da​j e, że​by  pan m ło​dy  skon​su​m o​wał m ał​żeń​stwo — rzekł pan Na​varc​les

do swy ch to​wa​rzy ​szy.

Ber​nat m u​siał za​drzeć gło​wę, by  spoj ​rzeć m u w twarz.
—  Nie…  nie  m o​głem ,  wa​sza  wiel​m oż​ność  —  wy ​j ą​kał.  Llo​renc  de  Bel​le​ra  nie  od​zy ​wał  się

przez chwi​lę.

— Je​śli ty  nie m o​żesz, na pew​no któ​ry ś z m o​ich przy ​j a​ciół… lub wo​j a​ków chęt​nie cię za​stą​pi.

Już m ó​wi​łem , że nie ży ​czę so​bie ko​lej ​ny ch bę​kar​tów.

— Nie m a​cie pra​wa…!
Chło​pi  za​drże​li  na  m y śl  o  skut​kach  ta​kie​go  zu​chwal​stwa.  Pan  z  Na​varc​les  j ed​ną  rę​ką  zła​pał

Ber​na​ta za szy ​j ę i za​czął go du​sić. Mło​dzie​niec otwie​rał roz​pacz​li​wie usta, pró​bu​j ąc ła​pać po​wie​-
trze.

— Jak śm iesz? A m o​że chcesz wy ​ko​rzy ​stać m o​j e pra​wo pierw​szej  no​cy  z żo​ną słu​gi, by  przy ​-

biec po​tem  na za​m ek z bę​kar​tem , do​m a​ga​j ąc się nie wia​do​m o cze​go? — Za​nim  Llo​renc po​sta​wił
Ber​na​ta  na  zie​m i,  po​trzą​snął  nim   j esz​cze.  —  O  to  ci  cho​dzi?  To  j a  sta​no​wię  tu  pra​wa,  ty l​ko  j a.
Zro​zu​m ia​no? Chy ​ba za​po​m nia​łeś, że m o​gę cię uka​rać, kie​dy  i j ak ty l​ko ze​chcę?

Z ca​łej  si​ły  ude​rzy ł Ber​na​ta, po​wa​la​j ąc go na zie​m ię.
— Gdzie m ój  bat?! — wrza​snął roz​wście​czo​ny.
Bat! Ber​nat by ł j esz​cze dziec​kiem , gdy  wie​le ra​zy  zm u​szo​no j e​go, j e​go ro​dzi​ców oraz wie​lu

in​ny ch  chło​pów  do  oglą​da​nia  pu​blicz​nej   chło​sty   wy ​m ie​rzo​nej   przez  pa​na  Na​varc​les  j a​kie​m uś
nie​szczę​śni​ko​wi, któ​re​go wi​ny  nikt ni​g​dy  do koń​ca nie po​znał. Trzask rze​m ie​nia o ple​cy  wie​śnia​ka
za​dźwię​czał te​raz na no​wo w uszach Ber​na​ta, zu​peł​nie j ak owe​go dnia i j ak przez wie​le, wie​le no​-
cy  j e​go dzie​ciń​stwa. Nikt z obec​ny ch nie śm iał wte​dy  drgnąć, po​dob​nie j ak te​raz. Ber​nat za​czął
się czoł​gać, spo​glą​da​j ąc z do​łu na swe​go pa​na, któ​ry  stał nad nim  ni​czy m  ska​ła i cze​kał z wy ​cią​-
gnię​tą  rę​ką,  aż  ktoś  po​da  m u  bat.  Przy ​po​m niał  so​bie  roz​ora​ne  rze​m ie​niem   ple​cy   tam ​te​go  nie​-
szczę​śni​ka — krwa​wą m a​sę, na któ​rej  na​wet bez​brzeż​na nie​na​wiść pa​na nie m o​gła j uż na​tra​fić na
skra​wek zdro​wej  skó​ry. Po​wlókł się na czwo​ra​kach ku scho​dom  z ocza​m i peł​ny ​m i łez, drżąc j ak
w dzie​ciń​stwie,  gdy   drę​czy ​ły   go  kosz​m a​ry.  Nikt  się  nie  po​ru​szy ł.  Nikt  się  nie  ode​zwał.  A  słoń​ce
na​dal świe​ci​ło pro​m ien​nie.

— Przy ​kro m i, Fran​ce​sco — wy ​j ą​kał, gdy  wdra​pał się z tru​dem  po dra​bi​nie, od​pro​wa​dza​ny

przez j ed​ne​go z żoł​nie​rzy, i zno​wu sta​nął w sy ​pial​ni.

Opu​ścił spodnie i ukląkł przy  żo​nie. Ani drgnę​ła. Spoj ​rzał na swój  zwiot​cza​ły  czło​nek, za​sta​na​-

wia​j ąc się, j ak zdo​ła wy ​ko​nać roz​kaz pa​na. De​li​kat​nie m u​snął pal​cem  na​gi bok Fran​ce​ski. Dziew​-
czy ​na nie za​re​ago​wa​ła.

— Mu​szę… m u​si​m y  to zro​bić — szep​nął, bio​rąc żo​nę za Prze​gub rę​ki i pró​bu​j ąc od​wró​cić do

sie​bie.

— Nie do​ty ​kaj  m nie! — krzy k​nę​ła, na​gle oprzy ​tom ​niaw​szy. Obe​drze m nie ze skó​ry ! — Ber​nat

si​łą od​wró​cił żo​nę, od​kry ​wa​j ąc j ej  na​gie cia​ło.

— Puść!
Mo​co​wa​li się przez chwi​lę, ale w koń​cu Ber​nat chwy ​cił Fran​ce​scę za oba nad​garst​ki i przy ​cią​-

gnął do sie​bie. Mi​m o to na​dal się bro​ni​ła.

— Przy j ​dzie in​ny ! — szep​nął j ej  do ucha — przy j ​dzie in​ny  i cię… znie​wo​li! — Oczy  dziew​-

czy ​ny  wbi​ły  się w m ę​ża z wy ​rzu​tem . — On m nie obe​drze ze skó​ry, obe​drze ze skó​ry … — uspra​-
wie​dli​wiał się.

Fran​ce​sca na​dal się opie​ra​ła, ale Ber​nat rzu​cił się na nią gwał​tow​nie. Na​wet j ej  łzy  nie zdo​ła​ły

ostu​dzić po​żą​da​nia, któ​re opa​no​wa​ło go, gdy  do​tknął j ej  na​gie​go cia​ła. Wszedł w nią, a ona krzy ​-
cza​ła wnie​bo​gło​sy.

Sko​wy t Fran​ce​ski za​spo​ko​ił cie​ka​wość ry ​ce​rza, któ​ry  bez cie​nia za​kło​po​ta​nia przy ​glą​dał się ca​-

łej  sce​nie z dra​bi​ny.

Nim  Ber​nat skoń​czy ł, opór Fran​ce​ski nie​spo​dzie​wa​nie osłabł. Jej  krzy k prze​m ie​nił się w szloch.

Wła​śnie płacz żo​ny  to​wa​rzy ​szy ł Ber​na​to​wi w chwi​li szczy ​to​wa​nia.

Pan Na​varc​les sły ​szał roz​pacz​li​we wy ​cie do​bie​ga​j ą​ce z okna na dru​gim  pię​trze. Gdy  ty l​ko j e​-

go  szpieg  po​twier​dził,  że  m ał​żeń​stwo  zo​sta​ło  skon​su​m o​wa​ne,  ka​zał  przy ​pro​wa​dzić  ko​nie  i  od​da​lił
się wraz ze swą po​nu​rą kom ​pa​nią. Więk​szość przy ​gnę​bio​ny ch we​sel​ni​ków po​szła j e​go śla​dem .

W izbie pa​no​wa​ła ci​sza. Ber​nat le​żał na żo​nie, nie wie​dząc, co ro​bić. Do​pie​ro te​raz uświa​do​m ił

so​bie, że  przy ​trzy ​m u​j e  j ą  z  ca​łej   si​ły   za  ra​m io​na.  Zwol​nił  uścisk,  chcąc  oprzeć  dło​nie  o  sien​nik
przy  j ej  gło​wie, ale stra​cił rów​no​wa​gę i opadł na nią bez​wład​nie. Gdy  się pod​niósł od​ru​cho​wo,
pod​pie​ra​j ąc ra​m io​na​m i, na​po​tkał błęd​ny  wzrok żo​ny. W ta​kiej  po​zy ​cj i przy  każ​dy m  ru​chu m u​siał
się otrzeć o j ej  cia​ło. Za wszel​ką ce​nę chciał te​go unik​nąć, by  nie spra​wiać j ej  j esz​cze wię​cej  bó​-

lu. Ża​ło​wał, że nie po​tra​fi le​wi​to​wać i nie m o​że od​su​nąć się, nie do​ty ​ka​j ąc j ej  po​now​nie.

Wresz​cie, po dłu​gim  wa​ha​niu, zsu​nął się z Fran​ce​ski i ukląkł obok. Wciąż nie wie​dział, co ro​bić

— wstać, po​ło​ży ć się przy  niej , wy j ść, pró​bo​wać się uspra​wie​dli​wić? Uciekł wzro​kiem  od pro​wo​-
ku​j ą​co wy ​cią​gnię​te​go cia​ła Fran​ce​ski. Nie m ógł doj ​rzeć j ej  twa​rzy, znaj ​du​j ą​cej  się o dwie pię​dzi
od j e​go gło​wy. Spu​ścił oczy, spoj ​rzał na swój  na​gi czło​nek i na​gle ogar​nął go wsty d.

— Prze​prasz…
Nie​ocze​ki​wa​ny  ruch Fran​ce​ski za​sko​czy ł go. Dziew​czy ​na zwró​ci​ła ku nie​m u twarz. Ber​nat szu​-

kał na tej  twa​rzy  zro​zu​m ie​nia, ale zna​lazł ty l​ko bez​brzeż​ną pust​kę.

—  Prze​pra​szam   —  po​wtó​rzy ł.  Fran​ce​sca  na​dal  pa​trzy ​ła  na  nie​go  bez  wy ​ra​zu.  —  Prze​pra​-

szam , prze​pra​szam . Ob​darł​by  m nie, ob​darł​by  m nie ze skó​ry … — wy ​bą​kał.

Przy ​wo​łał  w  m y ​ślach  po​stać  pa​na  Na​varc​les,  któ​ry   stał  nad  nim   z  rę​ką  wy ​cią​gnię​tą  po  bat.

Jesz​cze raz przej ​rzał się w spoj ​rze​niu Fran​ce​ski — zo​ba​czy ł w nim  pust​kę. Zląkł się, po​pa​trzy w​szy
j ej  w oczy  w po​szu​ki​wa​niu od​po​wie​dzi: krzy ​cza​ły  bez​gło​śnie, krzy ​cza​ły  tak j ak ona przed chwi​lą.

Ber​nat chciał j ą po​cie​szy ć, gła​dząc dło​nią po po​licz​ku, j ak​by  by ​ła m a​łą dziew​czy n​ką.
— Ja… — za​czął.
Nie do​koń​czy ł zda​nia. Na wi​dok j e​go wy ​cią​gnię​tej  rę​ki ry ​sy  Fran​ce​ski stę​ża​ły. Cof​nął dłoń, za​-

kry ł nią twarz i za​łkał.

Dziew​czy ​na le​ża​ła bez ru​chu z nie​obec​ny m  spoj ​rze​niem .
Gdy  Ber​nat prze​stał pła​kać, wstał, wcią​gnął spodnie i znik​nął w otwo​rze pro​wa​dzą​cy m  na niż​-

sze pię​tro. Kie​dy  j e​go kro​ki uci​chły, Fran​ce​sca zwle​kła się z łóż​ka, po​de​szła do skrzy ​ni sta​no​wią​cej
j e​dy ​ny  m e​bel w izbie i wy ​j ę​ła ubra​nie. Odziaw​szy  się, po​zbie​ra​ła pie​czo​ło​wi​cie z pod​ło​gi swój
we​sel​ny  strój , m ię​dzy  in​ny ​m i tak dro​gą j ej  ser​cu bia​łą lnia​ną ko​szu​lę. Zło​ży ​ła j ą sta​ran​nie, pró​-
bu​j ąc do​pa​so​wać strzę​py, i scho​wa​ła do skrzy ​ni.

2

Fran​ce​sca snu​ła się po do​m u j ak du​sza po​ku​tu​j ą​ca. Choć nie za​nie​dby ​wa​ła swy ch obo​wiąz​ków,

wy ​peł​nia​ła j e w m il​cze​niu, bro​cząc sm ut​kiem , któ​ry  nie​ba​wem  za​gnieź​dził się w każ​dy m , na​wet
naj ​od​le​glej ​szy m  za​ka​m ar​ku go​spo​dar​stwa.

Ber​nat  wie​le  ra​zy   pro​sił  j ą  o  wy ​ba​cze​nie.  Gdy   czas  za​tarł  po​twor​ne  wspo​m nie​nie  we​se​la,

m ógł przed​sta​wić ar​gu​m en​ty  na swo​j ą obro​nę: strach przed okru​cień​stwem  pa​na Na​varc​les, kon​-
se​kwen​cj e,  j a​kie  nie​speł​nie​nie  j e​go  roz​ka​zu  m ia​ło​by   dla  nich  oboj ​ga.  Prze​pra​szał  Fran​ce​scę  po
ty ​siąc​kroć, ale ona pa​trzy ​ła ty l​ko na nie​go i słu​cha​ła w m il​cze​niu, j ak​by  cze​ka​ła, aż j e​go wy ​wód
do​trze nie​za​wod​nie do te​go sa​m e​go, klu​czo​we​go ar​gu​m en​tu: „Gdy ​by m  te​go nie zro​bił, przy ​szedł​-
by  in​ny …”. Bo gdy  Ber​nat do​cho​dził do te​go punk​tu, m ilkł, j e​go uspra​wie​dli​wie​nia tra​ci​ły  na si​le
i  do​ko​na​ny   gwałt  na  po​wrót  sta​wał  m ię​dzy   ni​m i  j ak  prze​szko​da  nie  do  po​ko​na​nia.  Prze​pro​si​ny
i uspra​wie​dli​wie​nia m ę​ża oraz m il​cze​nie, sta​no​wią​ce j e​dy ​ną od​po​wiedź żo​ny, po​wo​li za​bliź​nia​ły
ra​nę, któ​rą Ber​nat sta​rał się za​le​czy ć. Je​go wy ​rzu​ty  su​m ie​nia za​czy ​na​ły  nik​nąć po​śród co​dzien​-
ny ch obo​wiąz​ków. W koń​cu po​go​dził się z obo​j ęt​no​ścią Fran​ce​ski.

Każ​de​go dnia o świ​cie, przed roz​po​czę​ciem  cięż​kiej  pra​cy  na ro​li, Ber​nat wy ​glą​dał przez okno

sy ​pial​ni. To sa​m o ro​bił kie​dy ś z oj ​cem , na​wet w ostat​nich la​tach ży ​cia star​ca: opar​ci o gru​by  ka​-
m ien​ny   pa​ra​pet  spo​glą​da​li  ra​zem   w  nie​bo,  spraw​dza​j ąc,  j a​ką  przy ​nie​sie  im   po​go​dę.  Na​stęp​nie
obej ​m o​wa​li wzro​kiem  swe ży ​zne po​la, po​kry ​wa​j ą​ce roz​le​głą do​li​nę, któ​ra otwie​ra​ła się u stóp go​-
spo​dar​stwa.  Przy ​glą​da​li  się  pta​kom   i  bacz​nie  na​słu​chi​wa​li  do​cho​dzą​cy ch  z  par​te​ru  od​gło​sów
zwie​rząt ho​dow​la​ny ch. By ​ły  to chwi​le du​cho​wej  ko​m u​nii oj ​ca i sy ​na, ich ko​m u​nii z zie​m ią, j e​dy ​-
ny   m o​m ent,  gdy   oj ​ciec  zda​wał  się  od​zy ​ski​wać  j a​sność  um y ​słu.  Ber​nat  m a​rzy ł,  by   dzie​lić  te
chwi​le z  żo​ną,  a  nie  prze​ży ​wać  ich,  j ak  te​raz,  w  sa​m ot​no​ści,  słu​cha​j ąc  j ej   krzą​ta​ni​ny   w  kuch​ni.
Ma​rzy ł, by  opo​wie​dzieć Fran​ce​sce wszy st​ko, cze​go do​wie​dział się od oj ​ca, a cze​go j e​go oj ​ciec
do​wie​dział od swe​go dzia​da, i tak da​lej  — przez wie​ki i po​ko​le​nia.

Ma​rzy ł,  by   po​wie​dzieć  j ej ,  że  te  ży ​zne  grun​ty   sta​no​wi​ły   przed  trzy ​stu  la​ty   ro​do​wy   m a​j ą​tek

ro​dzi​ny  Es​ta​ny ​ol, że j e​go pra​dzia​do​wie upra​wia​li j e z m i​ło​ścią i od​da​niem  oraz ko​rzy ​sta​li w peł​ni

z ich plo​nów, nie m u​sząc pła​cić da​nin i czy n​szów ani skła​dać hoł​dów wy ​nio​sły m  i nie​spra​wie​dli​-
wy m   pa​nom .  Ma​rzy ł,  by   dzie​lić  z  nią,  swą  żo​ną  i  m at​ką  przy ​szły ch  spad​ko​bier​ców  ty ch  ziem ,
sm u​tek, j a​ki dzie​lił z nim  j e​go oj ​ciec, i wy ​j a​śnić, dla​cze​go j ej  dzie​ci uro​dzą się j a​ko chło​pi pańsz​-
czy ź​nia​ni.  Chęt​nie  opo​wie​dział​by   j ej   —  z  du​m ą  po​brzm ie​wa​j ą​cą  w  po​dob​ny ch  m o​m en​tach
w gło​sie j e​go oj ​ca — że przed trzy ​stu la​ty  ród Es​ta​ny ​ol, j ak wie​le in​ny ch chłop​skich ro​dów, m iał
pra​wo prze​cho​wy ​wać w do​m u wła​sny  oręż, j e​go przod​ko​wie by ​li bo​wiem  ludź​m i wol​ny ​m i, któ​-
rzy   pod  do​wódz​twem   hra​bie​go  Ra​m o​na  Bor​rel​la  i  j e​go  bra​ta  Er​m en​go​la  d’Urgell  bro​ni​li  Sta​rej
Ka​ta​lo​nii przed na​j az​da​m i Sa​ra​ce​nów. Chęt​nie opo​wie​dział​by  żo​nie, że nie​któ​rzy  z j e​go przod​ków
wal​czy ​li w zwy ​cię​skich od​dzia​łach, któ​re pod roz​ka​za​m i hra​bie​go Ra​m o​na po​ko​na​ły  Sa​ra​ce​nów
z ka​li​fa​tu kor​do​bań​skie​go w bi​twie pod Al​be​są, na rów​ni​nie Urgel, nie​da​le​ko m iej ​sco​wo​ści Ba​la​-
gu​er. W wol​ny ch chwi​lach oj ​ciec opo​wia​dał m u o ty m  wszy st​kim  z oży ​wie​niem , choć oży ​wie​nie
to prze​ra​dza​ło się w sm u​tek na wspo​m nie​nie śm ier​ci hra​bie​go Ra​m o​na Bor​rel​la w ro​ku 1017. Oj ​-
ciec Ber​na​ta uwa​żał, że to wła​śnie wte​dy  zro​bio​no z nich chło​pów pańsz​czy ź​nia​ny ch. Gdy  zm ar​-
łe​go hra​bie​go za​stą​pił j e​go pięt​na​sto​let​ni sy n, a re​gent​ką zo​sta​ła wdo​wa, hra​bi​na Er​m es​sen​da de
Car​cas​son​ne,  ka​ta​loń​scy   ba​ro​no​wie  —  któ​rzy   do​pie​ro  co  wal​czy ​li  ra​m ię  w  ra​m ię  z  wol​ny ​m i
chło​pa​m i  prze​ciw​ko  Sa​ra​ce​nom   —  wi​dząc,  że  gra​ni​ce  księ​stwa  są  j uż  bez​piecz​ne,  po​sta​no​wi​li
wy ​ko​rzy ​stać  bez​kró​le​wie.  Za​stra​szy ​li  chło​pów,  za​bi​li  ty ch,  któ​rzy   sta​wia​li  opór,  i  przy ​własz​czy ​li
so​bie ich zie​m ie, po​zwa​la​j ąc im  j e upra​wiać w za​m ian za pra​wo do czę​ści plo​nów. Wie​le ro​dzin
chłop​skich, wśród nich ród Es​ta​ny ​ol, ustą​pi​ło pod na​ci​skiem  m oż​ny ch, j ed​nak in​ne zo​sta​ły  be​stial​-
sko wy ​m or​do​wa​ne.

— My, ka​ta​loń​scy  chło​pi — m a​wiał oj ​ciec Ber​na​ta — by ​li​śm y  wol​ny ​m i ludź​m i i j a​ko pie​cho​-

ta wal​czy ​li​śm y  u bo​ku ry ​ce​rzy  prze​ciw​ko Mau​rom . Nie m o​gli​śm y  j ed​nak sta​wać prze​ciw​ko ry ​-
ce​rzom . Gdy  ko​lej ​ni hra​bio​wie Bar​ce​lo​ny  pró​bo​wa​li za​pro​wa​dzić po​rzą​dek w Ka​ta​lo​nii, na​po​ty ​-
ka​li opór bo​ga​ty ch i wpły ​wo​wy ch m oż​no​wład​ców, m u​sie​li więc iść z ni​m i na ugo​dę, za​wsze na​-
szy m  kosz​tem . Naj ​pierw ode​bra​no nam  zie​m ię, grun​ty  Sta​rej  Ka​ta​lo​nii, po​tem  wol​ność i… ho​-
nor,  na  ko​niec  po​zwo​lo​no  pa​nom   de​cy ​do​wać  o  na​szy m   ży ​ciu.  Twoi  dzia​do​wie  —  cią​gnął  drżą​-
cy m  gło​sem , nie od​ry ​wa​j ąc wzro​ku od pól — pierw​si utra​ci​li wol​ność. Za​bro​nio​no im  po​rzu​cać
zie​m ię, prze​m ie​nio​no ich w chło​pów pańsz​czy ź​nia​ny ch, lu​dzi z po​ko​le​nia na po​ko​le​nie przy ​pi​sa​-
ny ch do m a​j ąt​ku. Od tej  po​ry  na​sze ży ​cie… two​j e ży ​cie spo​czy ​wa w rę​kach pa​na, któ​ry  wy ​m ie​-
rza  spra​wie​dli​wość  i  m a  pra​wo  nas  drę​czy ć  i  po​ni​żać.  Nie  m o​że​m y   się  na​wet  bro​nić!  Bo  j e​śli
ktoś cię skrzy w​dzi, m u​sisz pro​sić pa​na, by  wy ​stą​pił w two​im  im ie​niu o od​szko​do​wa​nie, z któ​re​go
po​ło​wa przy ​pad​nie wła​śnie j e​m u.

Na​stęp​nie sta​rzec wy ​m ie​niał nie​zli​czo​ne pra​wa pa​na. Za​pi​sa​ły  się one na za​wsze w pa​m ię​ci

j e​go  sy ​na,  któ​ry   ni​g​dy   nie  m iał  od​wa​gi  wej ść  w  sło​wo  roz​sier​dzo​ne​m u  ro​dzi​co​wi.  Pan  m ógł
w  każ​dej   chwi​li  za​żą​dać  od  pod​da​ne​go  od​no​wie​nia  przy ​się​gi.  Mógł  przy ​własz​czy ć  so​bie  część
m a​j ąt​ku pod​da​ne​go, j e​śli ten um arł, nie zo​sta​wiw​szy  te​sta​m en​tu, lub j e​śli dzie​dzi​czy ł po nim  sy n,
a  tak​że  j e​śli  pod​da​ny   nie  do​cze​kał  się  po​tom ​stwa,  lub  j e​śli  j e​go  żo​na  do​pu​ści​ła  się  cu​dzo​łó​stwa,
j e​śli w go​spo​dar​stwie wy ​buchł po​żar, j e​śli go​spo​darz m u​siał j e za​sta​wić lub za​wie​rał m ał​żeń​stwo
z pod​da​ną in​ne​go pa​na i oczy ​wi​ście j e​że​li opusz​czał m a​j ą​tek. Pan m iał pra​wo spę​dzić noc po​ślub​-
ną  z  żo​ną  chło​pa  i  uczy ​nić  j ą  m am ​ką  swy ch  dzie​ci,  a  j e​go  cór​ki  m u​sia​ły   usłu​gi​wać  na  zam ​ku.
Pod​da​ni m u​sie​li upra​wiać pań​skie po​la, bro​nić zam ​ku, od​da​wać pa​nu część plo​nów, uży ​czać j e​-
m u  oraz  j e​go  wy ​słan​ni​kom   go​ści​ny   i  noc​le​gu,  pła​cić  m u  za  pra​wo  do  ko​rzy ​sta​nia  z  la​sów  i  pa​-
stwisk  —  a  tak​że  z  zam ​ko​wej   kuź​ni,  pie​ca  chle​bo​we​go  i  m ły ​na…  —  oraz  da​wać  m u  pre​zen​ty

z oka​zj i Bo​że​go Na​ro​dze​nia i in​ny ch świąt.

A Ko​ściół? Przy  ty m  py ​ta​niu oj ​ciec Ber​na​ta j esz​cze bar​dziej  się uno​sił.
—  Mni​si,  za​kon​ni​cy,  księ​ża,  dia​ko​ni,  ar​chi​dia​ko​ni,  ka​no​ni​cy,  opa​ci,  bi​sku​pi  —  wy ​li​czał.  —  Ni​-

czy m   się  oni  nie  róż​nią  od  pa​nów  feu​dal​ny ch,  któ​rzy   nas  uci​ska​j ą!  Za​bro​nio​no  na​wet  chło​pom
skła​dać  ślu​bów  za​kon​ny ch,  by   utrwa​lić  na​sze  pod​dań​stwo  i  unie​m oż​li​wić  nam   po​rzu​ce​nie  ro​li!
Sy ​nu  —  su​ro​wo  prze​strze​gał  Ber​na​ta  oj ​ciec,  gdy   zwra​cał  swój   gniew  prze​ciw​ko  Ko​ścio​ło​wi  —
ni​g​dy  nie ufaj  ty m , któ​rzy  twier​dzą, że słu​żą Bo​gu. Lu​dzie ci prze​m a​wia​j ą ła​god​nie i tak ucze​nie,
że aż nie​zro​zu​m ia​le. Pa​m ię​taj , bę​dą cię zwo​dzi​li pięk​ny ​m i słów​ka​m i, któ​re są ich spe​cj al​no​ścią,
a wszy st​ko po to, by  za​wład​nąć two​im  um y ​słem  i su​m ie​niem . Bę​dą cię prze​ko​ny ​wa​li, że przy ​-
cho​dzą w do​brej  wie​rze, że chcą cię uchro​nić przed złem  i po​ku​sa​m i, ale pa​trzą na nas po​przez
swe księ​gi. Wszy ​scy  ci, któ​rzy  zwą się ry ​ce​rza​m i Chry ​stu​sa, po​stę​pu​j ą zgod​nie ze swy ​m i pi​sm a​-
m i. Ich sło​wa to wy ​m ów​ki, ich ar​gu​m en​ty  to ba​j ecz​ki dla grzecz​ny ch dzie​ci.

— Oj ​cze, co m ó​wią o nas, chło​pach, ich księ​gi? — za​py ​tał chło​pak pew​ne​go ra​zu.
Oj ​ciec po​wiódł wzro​kiem  po po​lach, ale ty l​ko do li​nii, gdzie sty ​ka​ły  się z nie​bem . Nie chciał

pa​trzeć na m iej ​sce, w któ​re​go im ie​niu prze​m a​wia​li lu​dzie w ha​bi​tach i su​tan​nach.

— Że j e​ste​śm y  tę​pi ni​czy m  by ​dlę​ta, że nie m a​m y  po​j ę​cia o ogła​dzie. Że j e​ste​śm y  wstręt​ni,

pod​li, plu​ga​wi, bez​wsty d​ni i ciem ​ni. Że j e​ste​śm y  okrut​ni i upar​ci, że nie za​słu​gu​j e​m y  na ła​skę, bo

nie po​tra​fi​m y  j ej  do​ce​nić, że prze​m a​wia do nas ty l​ko pięść i bat. Na​pi​sa​no tam , że…

1

.

— Ta​cy  wła​śnie j e​ste​śm y, oj ​cze?
— Sy ​nu, to oni chcą nas ta​ki​m i wi​dzieć.
— Ale prze​cież wy, oj ​cze, m o​dli​cie się co​dzien​nie, a gdy  m at​ka um ar​ła…
— Mo​dlę się do Naj ​święt​szej  Pa​nien​ki, sy ​nu, do Naj ​święt​szej  Pa​nien​ki. Ona nie m a nic wspól​-

ne​go z za​kon​ni​ka​m i i kle​cha​m i. Jej  m o​że​m y  za​ufać.

Ber​nat Es​ta​ny ​ol m a​rzy ł, by  oprzeć się ran​kiem  o pa​ra​pet i roz​m a​wiać z Fran​ce​scą, j ak kie​dy ś

z oj ​cem . By  ra​zem  z nią pa​trzeć na po​la i roz​m a​wiać o ty m , cze​go się od nie​go na​uczy ł.

Przez po​zo​sta​łe dni wrze​śnia i ca​ły  paź​dzier​nik Ber​nat za​przę​gał wo​ły  do płu​ga i orał po​la, roz​-

dra​pu​j ąc i zry ​wa​j ąc z nich stward​nia​łą sko​ru​pę, by  słoń​ce, po​wie​trze i na​wóz tchnę​ły  w nie no​we
ży ​cie. Na​stęp​nie ra​zem  z żo​ną siał zbo​że: ona nio​sła ko​rzec i roz​rzu​ca​ła ziar​no, on pro​wa​dził za​-
przęg wo​łów, któ​ry  orał, a po​tem  ubi​j ał ob​sia​ną zie​m ię, prze​cią​ga​j ąc po niej  cięż​ką że​la​zną pły ​tę.
Pra​co​wa​li  w  m il​cze​niu,  za​kłó​ca​ny m   ty l​ko  od  cza​su  do  cza​su  przez  Ber​na​ta  po​krzy ​ku​j ą​ce​go  na
wo​ły. Je​go głos niósł się po do​li​nie. Ber​nat li​czy ł, że wspól​na pra​ca ich zbli​ży, ale j e​go na​dzie​j e
oka​za​ły  się płon​ne. Fran​ce​scą na​dal trak​to​wa​ła go j ak po​wie​trze. Się​ga​ła do kor​ca i roz​rzu​ca​ła na​-
sio​na, nie pa​trząc na​wet w stro​nę m ę​ża.

Nad​szedł  li​sto​pad,  a  wraz  z  nim   ko​lej ​ne  obo​wiąz​ki  w  go​spo​dar​stwie.  Ber​nat  pasł  świ​nie  prze​-

zna​czo​ne do ubo​j u, rą​bał drwa na zi​m ą, na​wo​ził i przy ​go​to​wy ​wał do wio​sen​ne​go sie​wu po​la oraz
wa​rzy w​nik,  przy ​ci​nał  i  szcze​pił  wi​no​rośl.  Gdy   wcho​dził  wie​czo​rem   do  kuch​ni,  Fran​ce​sca,  któ​ra
zdą​ży ​ła j uż  za​koń​czy ć  pra​cę  w  do​m u,  w  ogro​dzie,  w  kur​ni​ku  i  przy   kró​li​kach,  po​da​wa​ła  m u  bez
sło​wa ko​la​cj ę, po czy m  szła spać. Wsta​wa​ła wcze​śniej  od nie​go, więc co​dzien​nie ra​no na Ber​na​ta
cze​ka​ła w kuch​ni tor​ba z pro​wian​tem  i śnia​da​nie. Jadł j e sa​m ot​nie, przy ​słu​chu​j ąc się krzą​ta​ni​nie
żo​ny  w obo​rze.

Bo​że  Na​ro​dze​nie  m i​nę​ło  w  m gnie​niu  oka  i  w  sty cz​niu  za​koń​czo​no  zbiór  oli​wek.  Ber​nat  m iał

nie​wiel​ki sad oliw​ny, któ​ry  wy ​star​czał na za​spo​ko​j e​nie do​m o​wy ch po​trzeb oraz na spła​tę czy n​szu

na​leż​ne​go pa​nu.

Po​tem  przy ​szedł czas na świ​nio​bi​cie. Choć za ży ​cia sta​re​go Es​ta​ny ​ola są​sie​dzi rzad​ko za​glą​da​li

do fol​war​ku, w świ​nio​bi​cie ni​g​dy  nie za​wo​dzi​li. Ber​nat pa​m ię​tał tam ​te dni j a​ko praw​dzi​we świę​to:
po za​bi​ciu i ro​ze​bra​niu tucz​ni​ków m ęż​czy ź​ni ba​wi​li się, a ko​bie​ty  przy ​go​to​wy ​wa​ły  wę​dli​ny.

Oj ​ciec, m at​ka i dwaj  bra​cia Fran​ce​ski przy ​szli z sa​m e​go ra​na. Ber​nat przy ​wi​tał ich na po​dwó​-

rzu, j e​go żo​na cze​ka​ła z ty ​łu.

— Jak się m asz, có​ruś? — za​gad​nę​ła j ą m at​ka. Fran​ce​sca nic nie od​rze​kła, po​zwo​li​ła się j ed​nak

ob​j ąć. Ber​nat ob​ser​wo​wał, j ak stę​sk​nio​na m at​ka tu​li cór​kę, cze​ka​j ąc, aż ta od​wza​j em ​ni j ej  piesz​-
czo​tę. Na próż​no, dziew​czy ​na ani drgnę​ła. Ber​nat spoj ​rzał na te​ścia.

— Fran​ce​sco — rzu​cił ty l​ko Pe​re Es​te​ve, pa​trząc gdzieś za ple​ca​m i dziew​czy ​ny.
Bra​cia po​zdro​wi​li j ą ski​nie​niem  rę​ki.
Fran​ce​sca po​szła do chle​wu po wie​prz​ka, po​zo​sta​li cze​ka​li na dzie​dziń​cu. Nikt się nie ode​zwał,

ci​szę  prze​ry ​wał  j e​dy ​nie  zdła​wio​ny   szloch  m at​ki.  Ber​nat  chciał  j ą  po​cie​szy ć,  po​wstrzy ​m ał  się
j ed​nak, wi​dząc, że ani m ąż, ani sy ​no​wie nie re​agu​j ą na j ej  płacz.

Fran​ce​sca przy ​pro​wa​dzi​ła wie​prz​ka, któ​ry  za​pie​rał się, j ak​by  czuł, co go cze​ka. Prze​ka​za​ła go

m ę​żo​wi, j ak zwy ​kle bez sło​wa. Ber​nat i j e​go dwaj  szwa​gro​wie roz​cią​gnę​li zwie​rzę na zie​m i i usie​-
dli na nim . Prze​raź​li​wy  kwik wy ​peł​nił do​li​nę. Pe​re Es​te​ve j ed​ny m  zde​cy ​do​wa​ny m  ru​chem  po​-
de​rżnął  wie​przo​wi  gar​dło,  a  po​tem   wszy ​scy   cze​ka​li  w  m il​cze​niu,  aż  krew  zwie​rzę​cia  spły ​nie  do
na​czy ń pod​su​wa​ny ch raz za ra​zem  przez ko​bie​ty. Nikt na ni​ko​go nie pa​trzy ł.

Ty m   ra​zem ,  kie​dy   m at​ka  i  cór​ka  przy ​stą​pi​ły   do  ob​ra​bia​nia  po​ćwiar​to​wa​ne​go  j uż  wie​prz​ka,

m ęż​czy ź​ni nie się​gnę​li po wi​no.

O zm ro​ku, po za​koń​cze​niu świ​nio​bi​cia, m at​ka po​now​nie pró​bo​wa​ła przy ​tu​lić cór​kę. Ber​nat ob​-

ser​wo​wał tę sce​nę w na​dziei, że ty m  ra​zem  j e​go żo​na nie po​zo​sta​nie obo​j ęt​na na piesz​czo​tę m at​-
ki. My ​lił się. Oj ​ciec i bra​cia po​że​gna​li Fran​ce​scę ze wzro​kiem  wbi​ty m  w zie​m ię. Jej  m at​ka po​de​-
szła do Ber​na​ta.

— Gdy  zo​ba​czy sz, że zbli​ża się roz​wią​za​nie — po​wie​dzia​ła, od​cią​gnąw​szy  go na bok — po​ślij

po m nie. Nie są​dzę, by  Fran​ce​sca sa​m a cię o to po​pro​si​ła.

Ro​dzi​na Es​te​ve ru​szy ​ła w dro​gę po​wrot​ną. Tam ​te​go wie​czo​ru, kie​dy  Fran​ce​sca wcho​dzi​ła po

dra​bi​nie do sy ​pial​ni, Ber​nat nie m ógł ode​rwać oczu od j ej  na​pęcz​nia​łe​go brzu​cha.

Pod ko​niec m a​j a, pierw​sze​go dnia żniw, Ber​nat z sier​pem  na ra​m ie​niu roz​glą​dał się po swy ch

po​lach. Jak zdo​ła sam  ze​brać ca​łe zbo​że? Dwa ty ​go​dnie te​m u Fran​ce​sca dwa ra​zy  za​sła​bła i za​-
bro​nił j ej  się prze​m ę​czać. Po​słu​cha​ła go bez sło​wa. Co też go pod​ku​si​ło? Zno​wu po​to​czy ł wzro​-
kiem  po cze​ka​j ą​cy ch na nie​go ła​nach. Prze​cież to m o​że na​wet nie j e​go dziec​ko, tłu​m a​czy ł so​bie.
Po​za ty m  wszy st​kie chłop​ki ro​dzą w po​lu, przy  pra​cy. A j ed​nak Ber​nat nie m ógł ukry ć nie​po​ko​j u,
wi​dząc, j ak Fran​ce​sca osu​wa się na zie​m ię.

Chwy ​cił  m oc​no  sierp  i  za​czął  z  roz​m a​chem   żąć  zbo​że.  Kło​sy   pry ​ska​ły   na  wszy st​kie  stro​ny.

Słoń​ce sta​ło j uż w ze​ni​cie, ale Ber​nat nie zro​bił so​bie prze​rwy  na obiad. Ła​ny  cią​gnę​ły  się w nie​-
skoń​czo​ność. Oj ​ciec za​wsze po​m a​gał m u przy  żni​wach, na​wet w ostat​nich la​tach, gdy  j uż nie​do​-
m a​gał. Zbo​że zda​wa​ło się do​da​wać m u sił. „Da​lej , sy ​nu, do ro​bo​ty  — za​grze​wał go — za​nim  bu​-
rza lub grad po​psu​j ą nam  zbio​ry ”. I ko​si​li. Kie​dy  j e​den słabł, dru​gi do​da​wał m u otu​chy. Ra​zem
j e​dli obiad w cie​niu, po​pi​j a​li do​bre wi​no (naj ​lep​sze, naj ​star​sze wi​no z oj ​cow​skich za​pa​sów), ga​-
wę​dzi​li i śm ia​li się. A te​raz… Te​raz Ber​nat sły ​szał ty l​ko gwizd sier​pa prze​ci​na​j ą​ce​go po​wie​trze,
by   ude​rzy ć  w  kłos.  Sierp,  sierp,  sierp  —  wszech​obec​ny   znak  za​py ​ta​nia,  in​da​gu​j ą​cy   o  oj ​co​stwo

dziec​ka, któ​re m ia​ło się wkrót​ce uro​dzić.

Przez na​stęp​ne dni Ber​nat pra​co​wał aż do za​cho​du słoń​ca, nie​rzad​ko na​wet przy  świe​tle księ​ży ​-

ca. W kuch​ni za​wsze cze​ka​ła na nie​go ko​la​cj a. My ł się w m ied​ni​cy  i j adł bez ape​ty ​tu. Pew​ne​go
wie​czo​ru  drgnę​ła  ko​ły ​ska,  któ​rą  Ber​nat  wy ​rzeź​bił  zi​m ą,  gdy   cią​ża  Fran​ce​ski  by ​ła  j uż  wi​docz​na.
Ber​nat za​uwa​ży ł ruch ko​leb​ki ką​tem  oka, m i​m o to da​lej  j adł zu​pę. Fran​ce​sca spa​ła pię​tro wy ​żej .
Zno​wu zer​k​nął w stro​nę ko​ły ​ski. Jesz​cze j ed​na ły ż​ka zu​py, j esz​cze j ed​na i na​stęp​na. Ko​leb​ka zno​-
wu drgnę​ła. Ber​nat przy ​glą​dał się j ej  z ły ż​ką za​sty ​głą w po​wie​trzu. Om iótł wzro​kiem  izbę, szu​ka​-
j ąc śla​dów obec​no​ści te​ścio​wej … Fran​ce​sca uro​dzi​ła sa​m a… A po​tem  po​szła spać.

Opu​ścił ły ż​kę, wstał, ale nim  do​szedł do ko​ły ​ski, przy ​sta​nął, za​wró​cił i zno​wu usiadł. Wąt​pli​wo​-

ści opa​dły  go ze zdwo​j o​ną si​łą. „Każ​dy  Es​ta​ny ​ol m a ko​ło pra​we​go oka zna​m ię” — po​wie​dział m u
kie​dy ś oj ​ciec. Ber​nat m iał ten szcze​gól​ny  znak, j e​go oj ​ciec rów​nież. „Po​dob​nie j ak twój  dziad —
za​pew​nił go oj ​ciec — I pra​dziad…”.

Ber​nat by ł wy ​cień​czo​ny, przez ostat​nie dni pra​co​wał od świ​tu do no​cy. Zno​wu zer​k​nął na ko​ły ​-

skę.

Wstał i zbli​ży ł się do no​wo​rod​ka, któ​ry  spał słod​ko z otwar​ty ​m i rącz​ka​m i, przy ​kry ​ty  prze​ście​ra​-

dłem   zro​bio​ny m   ze  strzę​pów  bia​łej   lnia​nej   ko​szu​li.  Ob​szedł  ko​ły ​skę,  by   przy j ​rzeć  się  twa​rzy
dziec​ka.

3

Fran​ce​sca na​wet nie pa​trzy ​ła na swe​go sy n​ka. Przy ​sta​wia​j ąc do pier​si nie​m ow​lę, któ​re​m u da​li

na im ię Ar​nau, od​wra​ca​ła wzrok. Ber​nat czę​sto wi​dział wie​śniacz​ki kar​m ią​ce pier​sią. Wszy st​kie,
za​rów​no  te  naj ​uboż​sze,  j ak  i  opły ​wa​j ą​ce  w  do​stat​ki  wło​ścian​ki,  uśm ie​cha​ły   się  wte​dy   ła​god​nie,
przy ​m y ​ka​ły   po​wie​ki  lub  tu​li​ły   swe  po​cie​chy.  Fran​ce​sca  co  praw​da  prze​wi​j a​ła  i  kar​m i​ła  sy n​ka,
ale przez dwa m ie​sią​ce od j e​go na​ro​dzin Ber​nat nie sły ​szał ani nie wi​dział, by  za​gad​nę​ła do nie​go
słod​ko, by  się z nim  ba​wi​ła, ła​sko​ta​ła, ca​ło​wa​ła czy  cho​ciaż​by  przy ​tu​li​ła. Fran​ce​sco, w czy m ​że on
za​wi​nił? — m y ​ślał Ber​nat, bio​rąc Ar​naua na rę​ce. A po​tem  za​bie​rał go j ak naj ​da​lej  od niej , prze​-
m a​wiał do nie​go i ob​sy ​py ​wał piesz​czo​ta​m i, by  wy ​na​gro​dzić m u ozię​błość m at​ki.

Bo  Ar​nau  by ł  j e​go  sy ​nem .  „Znak  Es​ta​ny ​olów”,  m ru​czał  Ber​nat  pod  no​sem ,  ca​łu​j ąc  zna​m ię

ko​ło pra​wej  brwi dziec​ka. „Wszy ​scy  j e m a​m y, oj ​cze”, do​da​wał, uno​sząc sy ​na ku nie​bu.

Zna​m ię  sta​ło  się  nie​ba​wem   czy m ś  wię​cej   niż  ty l​ko  gwa​ran​cj ą  dla  Ber​na​ta.  Gdy   Fran​ce​sca

szła do zam ​ku piec chleb, ku​m y  uno​si​ły  ko​cy k, zer​ka​ły  na Ar​naua i uśm ie​cha​ły  się do sie​bie po​ro​-
zu​m ie​waw​czo w obec​no​ści pie​ka​rza i żoł​nie​rzy. Tak​że kie​dy  Ber​nat upra​wiał pań​skie zie​m ie, wie​-
śnia​cy  gra​tu​lo​wa​li m u i kle​pa​li go po ple​cach na oczach pil​nu​j ą​ce​go ich za​rząd​cy.

Llo​renc de Bel​le​ra spło​dził spo​ro nie​ślub​ny ch dzie​ci, choć ni​ko​m u nie uda​ło się upo​m nieć o ich

pra​wa, bo sło​wo pa​na li​czy ​ło się bar​dziej  niż skar​ga pierw​szej  lep​szej  wie​śniacz​ki. Nie prze​szka​-
dza​ło to j ed​nak Llo​ren​co​wi prze​chwa​lać się w gro​nie kam ​ra​tów swą j ur​no​ścią. Lecz by ​ło oczy ​-
wi​ste, że Ar​nau Es​ta​ny ​ol nie j est j e​go sy ​nem  i pan Na​varc​les co​raz czę​ściej  za​uwa​żał drwią​ce
uśm iesz​ki chło​pek od​wie​dza​j ą​cy ch za​m ek i wi​dział z okien zam ​ko​wy ch kom ​nat, j ak szep​czą m ię​-
dzy   so​bą,  a  na​wet  z  j e​go  żoł​nie​rza​m i  na  wi​dok  żo​ny   Es​ta​ny ​ola.  Wieść  roz​nio​sła  się  po  oko​li​cy
i Llo​renc stał się ofia​rą do​cin​ków in​ny ch m oż​ny ch.

—  Jedz,  j edz,  ko​cha​siu  —  rzekł  z  uśm ie​chem   pe​wien  ba​ron  gosz​czą​cy   na  zam ​ku.  —  Do​szły

m nie słu​chy, że si​ły  ci nie do​pi​su​j ą.

Bie​siad​ni​cy  na​gro​dzi​li żart sal​wą śm ie​chu.
—  W  m o​ich  wło​ściach  —  wtrą​cił  in​ny   gość  —  ni​g​dy   nie  po​zwo​lił​by m ,  by   pierw​szy   lep​szy

pa​ro​bek drwił z m o​j ej  m ę​sko​ści.

—  A  co,  za​bra​niasz  no​sze​nia  zna​m ion?  —  od​parł  odu​rzo​ny   wi​nem   ba​ron,  znów  wy ​wo​łu​j ąc

zbio​ro​wy  re​chot, na któ​ry  go​spo​darz od​po​wie​dział wy ​m u​szo​ny m  uśm ie​chem .

Pew​ne​go dnia, na po​cząt​ku sierp​nia, Ar​nau le​żał w ko​ły ​sce na fol​warcz​ny m  dzie​dziń​cu, w cie​-

niu drze​wa fi​go​we​go. Je​go m at​ka krzą​ta​ła się w ogro​dzie wa​rzy w​ny m  i w obór​kach, a oj ​ciec, ani
na chwi​lę nie spusz​cza​j ąc sy ​na z oka, zm u​szał wo​ły  do dep​ta​nia po zbo​żu roz​rzu​co​ny m  na kle​pi​-
sku. Pod ich ko​py ​ta​m i kło​sy  wy ​plu​wa​ły  dro​go​cen​ne ziar​no, któ​re m ia​ło wy ​ży ​wić ca​łą ro​dzi​nę aż
do przy ​szły ch zbio​rów.

Nie sły ​sze​li nad​j eż​dża​j ą​cy ch. Na po​dwó​rze wpa​dli ga​lo​pem  trzej  j eźdź​cy : za​rząd​ca w to​wa​-

rzy ​stwie dwóch żoł​nie​rzy. Wszy ​scy  trzej  by ​li uzbro​j e​ni i do​sia​da​li oka​za​ły ch ru​m a​ków stwo​rzo​-
ny ch  do  wo​j acz​ki.  Ber​nat  za​uwa​ży ł,  że  ko​nie  nie  są  przy ​stro​j o​ne  j ak  pod​czas  in​ny ch  wy ​pa​dów
zbroj ​ny ch pa​na Na​varc​les. Naj ​wy ​raź​niej  Llo​renc de Bel​le​ra uznał, że peł​ny  ry nsz​tu​nek nie j est
ko​niecz​ny  do za​stra​sze​nia pro​ste​go chło​pa. Za​rząd​ca zo​stał z ty ​łu, ale to​wa​rzy ​szą​cy  m u żoł​nie​rze
nie ty l​ko nie zwol​ni​li, ale j esz​cze spię​li ko​nie i skie​ro​wa​li się wprost na go​spo​da​rza. Na​wy ​kłe do bi​-
tew​ny ch na​tarć ru​m a​ki ru​szy ​ły  z ko​py ​ta. Ber​nat po​tknął się, co​fa​j ąc, i upadł tuż pod no​gi roz​pę​-
dzo​ny ch ko​ni. Do​pie​ro wte​dy  j eźdź​cy  ścią​gnę​li wo​dze.

— Pan Na​varc​les — krzy k​nął za​rząd​ca — przy ​sy ​ła nas po two​j ą żo​nę! Za​m iesz​ka na zam ​ku

j a​ko  m am ​ka  pa​ni​cza  Jau​m e​go,  sy ​na  two​j ej   pa​ni,  do​nii  Ca​te​ri​ny.  —  Ber​nat  chciał  się  pod​nieść,
ale j e​den z j eźdź​ców po​now​nie spiął ko​nia ostro​ga​m i. Za​rząd​ca zwró​cił się do Fran​ce​ski: — Bierz
dzie​cia​ka i chodź! — roz​ka​zał.

Fran​ce​sca wy ​j ę​ła Ar​naua z ko​ły ​ski i ze spusz​czo​ną gło​wą ru​szy ​ła za ko​niem  za​rząd​cy. Ber​nat

krzy k​nął i ze​rwał się z zie​m i, ale j e​den z ry ​ce​rzy  zno​wu go po​wa​lił. Spró​bo​wał j esz​cze raz, j esz​-
cze wie​le ra​zy, ale na próż​no. Jeźdź​cy  urzą​dzi​li so​bie za​ba​wę j e​go kosz​tem , go​ni​li go na ko​niach
i prze​wra​ca​li raz po raz. W koń​cu, zzia​j a​ny  i obo​la​ły, legł na kle​pi​sku pod no​ga​m i ko​ni, któ​re gry ​-
zły  ner​wo​wo wę​dzi​dła. Kie​dy  za​rząd​ca znik​nął na ho​ry ​zon​cie, żoł​nie​rze spię​li ru​m a​ki i od​j e​cha​li.

Gdy  na fol​war​ku zno​wu za​pa​no​wa​ła ci​sza, Ber​nat spoj ​rzał naj ​pierw na ob​łok ku​rzu wzbi​j a​ne​go

przez j eźdź​ców, a po​tem  na dwa wo​ły  prze​żu​wa​j ą​ce świe​żo po​de​pta​ne kło​sy.

Od  tej   po​ry   Ber​nat  zaj ​m o​wał  się  go​spo​dar​stwem ,  j ak​by   by ł  po​grą​żo​ny   we  śnie,  nie  m o​gąc

prze​stać m y ​śleć o sy ​nu. No​ca​m i snuł się po do​m u, wspo​m i​na​j ąc dzie​cię​ce ga​wo​rze​nie ozna​cza​-
j ą​ce ży ​cie i przy ​szłość, skrzy ​pie​nie drew​nia​nej  ko​ły ​ski, roz​pacz​li​wy  płacz, któ​ry m  Ar​nau do​m a​-
gał się j e​dze​nia. Pró​bo​wał od​szu​kać w m u​rach do​m u, w każ​dy m  za​kąt​ku obej ​ścia, za​pach nie​win​-
no​ści — za​pach dziec​ka. Gdzie te​raz sy ​pia m a​ły  Ar​nau?

Prze​cież w ro​dzin​ny m  do​m u po​zo​sta​ła ko​ły ​ska zro​bio​na przez j e​go oj ​ca. Jesz​cze do​brze nie za​-

snął, a za​raz bu​dzi​ła Ber​na​ta ci​sza. Wte​dy  zwi​j ał się w kłę​bek na sien​ni​ku i ca​ły ​m i go​dzi​na​m i słu​-
chał od​gło​sów zwie​rząt do​cho​dzą​cy ch z par​te​ru — ty l​ko one do​trzy ​m y ​wa​ły  m u to​wa​rzy ​stwa.

Re​gu​lar​nie  cho​dził  na  za​m ek  piec  chleb,  któ​re​go  nie  m o​gła  m u  przy ​no​sić  Fran​ce​sca,  od​cię​ta

od  świa​ta  i  cał​ko​wi​cie  uza​leż​nio​na  od  wi​dzi​m i​się  do​nii  Ca​te​ri​ny   i  zm ien​ne​go  ape​ty ​tu  j ej   sy n​ka.
Ber​nat do​wie​dział się od oj ​ca — pod​czas j ed​nej  ze wspól​ny ch wi​zy t na zam ​ku — że sie​dzi​ba pa​-
na  Na​varc​les  by ​ła  nie​gdy ś  zwy ​kłą  basz​tą  obron​ną  sto​j ą​cą  na  szczy ​cie  nie​wiel​kie​go  pa​gór​ka.
Przod​ko​wie  Llo​ren​ca  wy ​ko​rzy ​sta​li  za​m ie​sza​nie,  j a​kie  za​pa​no​wa​ło  po  śm ier​ci  hra​bie​go  Ra​m o​na
Bor​rel​la, i za​m ie​ni​li basz​tę w wa​row​ną twier​dzę dzię​ki pra​cy  chło​pów ze swy ch co​raz roz​le​głej
szy ch wło​ści. Do wie​ży  zam ​ko​wej  do​kle​j o​no bez ła​du i skła​du piec chle​bo​wy, kuź​nię, no​we, więk​-
sze staj ​nie, spi​chle​rze, kuch​nie i sy ​pial​nie.

Fol​wark Es​ta​ny ​olów dzie​li​ła od zam ​ku Llo​ren​ca po​nad m i​la. Z po​cząt​ku, ile​kroć Ber​nat pró​bo​-

wał  do​wie​dzieć  się  cze​goś  o  sy ​nu,  za​wsze  otrzy ​m y ​wał  tę  sa​m ą  od​po​wiedź:  Fran​ce​sca  i  Ar​nau
prze​by ​wa​j ą  w  kom ​na​tach  do​nii  Ca​te​ri​ny.  Jed​nak  nie​któ​rzy   m ó​wi​li  to  z  cy ​nicz​ny m   uśm ie​chem ,
in​ni  spusz​cza​li  wzrok,  bo​j ąc  się  spoj ​rzeć  m u  w  oczy.  Ber​nat  po​zwo​lił  się  tak  zwo​dzić  przez  ca​ły
m ie​siąc,  aż  pew​ne​go  dnia,  opusz​cza​j ąc  za​m ek  z  dwo​m a  świe​żo  upie​czo​ny ​m i  boch​na​m i  chle​ba
z bo​bo​wej  m ą​ki, na​po​tkał ty cz​ko​wa​te​go cze​lad​ni​ka ko​wal​skie​go, któ​re​go j uż kil​ka​krot​nie wy ​py ​ty ​-
wał o m a​łe​go Ar​naua.

— Wiesz coś o m o​im  sy ​nu? — za​gad​nął go i ty m  ra​zem . Na zam ​ko​wy m  dzie​dziń​cu nie by ​ło

aku​rat  ni​ko​go  oprócz  nich.  Cze​lad​nik  udał,  że  nie  sły ​szy   py ​ta​nia,  i  pró​bo​wał  wy ​m i​nąć  Ber​na​ta,
j ed​nak ten zła​pał go za ra​m ię.

— Py ​tam , czy  wiesz coś o m o​im  sy ​nu.
— Two​j a żo​na i sy n prze​by ​wa​j ą w… — za​czął cze​lad​nik ze Wzro​kiem  wbi​ty m  w zie​m ię.
— To j uż wiem  — prze​rwał m u Ber​nat. — Po​wiedz m i le​piej , czy  Ar​nau m a się do​brze.
Chło​pak nie od​ry ​wał wzro​ku od sto​py, któ​rą roz​grze​by ​wał zie​m ię. Ber​nat po​trzą​snął nim  z ca​łej

si​ły.

— No, m ów, m a się do​brze czy  nie?
Cze​lad​nik stał ze wzro​kiem  wbi​ty m  w zie​m ię. Ber​nat szar​pał go co​raz gwał​tow​niej .
— Nie! — krzy k​nął wresz​cie chło​pak. Ber​nat po​lu​zo​wał uścisk i sta​nął na​prze​ciw​ko roz​m ów​cy.

— Nie — po​wtó​rzy ł cze​lad​nik. Ber​nat wpa​try ​wał się w nie​go py ​ta​j ą​co.

— Co się dzie​j e z m o​im  sy ​nem ?
— Za​ka​za​no nam  m ó​wić… Nie m o​gę… — głos cze​lad​ni​ka za​czął się ła​m ać.
Ber​nat  zno​wu  po​trzą​snął  nim   z  ca​łej   si​ły   i  za​po​m i​na​j ąc,  że  m o​że  ścią​gnąć  so​bie  na  gło​wę

straż​ni​ków, krzy k​nął:

— Co się dzie​j e z m o​im  dziec​kiem ? No, m ów!
— Nie m o​gę. Za​ka​za​no nam …
— Mo​że to cię prze​ko​na. — Ber​nat po​dał chło​pa​ko​wi j e​den z boch​nów chle​ba.
Cze​lad​nik wy ​ba​łu​szy ł oczy  i bez sło​wa rzu​cił się na chleb, j ak​by  od wie​lu dni nic nie j adł. Ber​-

nat od​cią​gnął go na bok, j ak naj ​da​lej  od cie​kaw​skich spoj ​rzeń.

— Co się dzie​j e z m o​im  sy ​nem ? — za​py ​tał nie​spo​koj ​nie. Cze​lad​nik spoj ​rzał na nie​go z peł​ny ​-

m i usta​m i i dał m u znak, by  szedł za nim . Ostroż​nie, prze​m y ​ka​j ąc pod m u​ra​m i, do​tar​li do kuź​ni.
Wśli​zgnę​li się do środ​ka i skie​ro​wa​li do przy ​le​ga​j ą​cej  do kuź​ni ko​m ór​ki, gdzie skła​do​wa​no na​rzę​-
dzia  i  m a​te​ria​ły.  Cze​lad​nik  usiadł  na  kle​pi​sku  i  w  m il​cze​niu  po​chła​niał  chleb.  Ber​nat  prze​cze​sał
wzro​kiem  wnę​trze ko​m ór​ki, w któ​rej  pa​no​wał skwar i du​cho​ta. Nie bar​dzo ro​zu​m iał, dla​cze​go cze​-
lad​nik przy ​pro​wa​dził go wła​śnie tu: w ko​m ór​ce nie by ​ło nic prócz na​rzę​dzi i sta​re​go że​la​stwa.

Ber​nat spoj ​rzał py ​ta​j ą​co na chło​pa​ka. Cze​lad​nik, któ​ry  z naj ​więk​szą roz​ko​szą prze​żu​wał chleb,

wska​zał na kąt ko​m ór​ki, da​j ąc Ber​na​to​wi znak, by  tam  zaj ​rzał.

Na  ster​cie  de​sek  le​żał  w  dziu​ra​wy m   ko​szy ​ku  m a​ły   Ar​nau:  po​rzu​co​ny,  głod​ny,  cze​ka​j ą​cy   na

śm ierć. Przy ​kry ​ty  by ł oneg​daj  bia​łą, a te​raz brud​ną i złach​m a​nio​ną ko​szu​lą z lnu. Ber​nat nie po​-
tra​fił  zdła​wić  wy ​ry ​wa​j ą​ce​go  się  z  pier​si  krzy ​ku  —  nie​m e​go,  pra​wie  nie​ludz​kie​go  szlo​chu.  Pod​-
niósł Ar​naua i przy ​tu​lił do pier​si. Dziec​ko za​kwi​li​ło ci​chut​ko, bar​dzo ci​chut​ko, ale naj ​waż​niej ​sze, że
ży ​ło.

— Pan roz​ka​zał j e tu za​m knąć — do​biegł go głos cze​lad​ni​ka. — Z po​cząt​ku two​j a żo​na przy ​-

cho​dzi​ła kil​ka ra​zy  dzien​nie j e kar​m ić. — Ber​nat ze łza​m i w oczach obej ​m o​wał m a​leń​kie ciał​ko,

pró​bu​j ąc pod​trzy ​m ać w nim  ży ​cie. — Pierw​szy  do​brał się do niej  za​rząd​ca — cią​gnął cze​lad​nik.
— Two​j a żo​na opie​ra​ła się i krzy ​cza​ła… Ja by ​łem  aku​rat w kuź​ni i wi​dzia​łem  wszy st​ko przez dziu​-
rę w de​skach. Ale za​rząd​ca j est bar​dzo sil​ny … Gdy  zro​bił swo​j e, wszedł pan z żoł​nie​rza​m i. Fran​-
ce​sca le​ża​ła na kle​pi​sku. Pan za​czął się śm iać, po​zo​sta​li rów​nież. Od tam ​tej  po​ry, ile​kroć two​j a żo​-
na przy ​cho​dzi​ła kar​m ić dziec​ko, żoł​nie​rze czy ​ha​li j uż na nią za drzwia​m i. Bro​ni​ła się, lecz na próż​-
no…  Od  kil​ku  dni  przy ​cho​dzi  rza​dziej .  Żoł​nie​rze  bio​rą  j ą  w  ob​ro​ty …  gdy   ty l​ko  opu​ści  kom ​na​ty
do​nii Ca​te​ri​ny. No a po​tem  ro​bi się póź​no i m u​si wra​cać do pa​ni​cza. Cza​sa​m i pan wszy st​ko wi​dzi,
ale ty l​ko się śm ie​j e.

Ber​nat, nie​wie​le m y ​śląc, ukry ł za pa​zu​chą m a​leń​kie ciał​ko, za​sła​nia​j ąc j e bo​chen​kiem  chle​ba.

Dziec​ko na​wet nie drgnę​ło. Gdy  Ber​nat ru​szy ł ku wy j ​ściu, cze​lad​nik sko​czy ł na rów​ne no​gi.

— Pan za​bro​nił. Nie wol​no!
— Pusz​czaj , chłop​cze!
Cze​lad​nik chciał za​stą​pić m u dro​gę. Ber​nat, bez chwi​li wa​ha​nia, przy ​trzy ​m u​j ąc j ed​ną rę​ką bo​-

chen chle​ba i dziec​ko, dru​gą ze​rwał ze ścia​ny  że​la​zny  pręt i od​wró​cił się, zde​spe​ro​wa​ny. Pręt do​-
się​gnął  gło​wy   chło​pa​ka  do​kład​nie  w  chwi​li,  gdy   ten  j uż,  j uż  m iał  wy ​biec  z  ko​m ór​ki.  Cze​lad​nik
zwa​lił się na zie​m ię, nie zdą​ży w​szy  na​wet j ęk​nąć. Ber​nat ani spoj ​rzał na nie​go. Wy ​szedł, za​m y ​ka​-
j ąc za so​bą drzwi.

Bez prze​szkód opu​ścił za​m ek. Nikt nie po​dej ​rze​wał, że pod boch​nem  świe​żo upie​czo​ne​go chle​-

ba Ber​nat nie​sie sy n​ka. Do​pie​ro za bra​m ą po​m y ​ślał o Fran​ce​sce i żoł​nier​zach. Obu​rzo​ny, wy ​rzu​-
cał j ej  w du​chu, że nie pró​bo​wa​ła prze​słać m u wia​do​m o​ści i uprze​dzić go o nie​bez​pie​czeń​stwie
gro​żą​cy m  ich dziec​ku, że po​go​dzi​ła się z lo​sem . Przy ​tu​lił m oc​niej  za​wi​niąt​ko pod ko​szu​lą, m y ​śląc
o żo​nie gwał​co​nej  przez żoł​nie​rzy  i o nie​m ow​lę​ciu do​go​ry ​wa​j ą​cy m  na ster​cie prze​gni​ły ch de​sek.

Ile  cza​su  upły ​nie,  nim   od​naj ​dą  cze​lad​ni​ka?  Czy   go  za​bił?  Czy   za​m knął  drzwi  ko​m ór​ki?  Ta​kie

py ​ta​nia prze​bie​ga​ły  przez gło​wę ucie​ka​j ą​ce​go Ber​na​ta. Tak, chy ​ba tak. Pa​m ię​tał j ak przez m głę,
że j e za​m y ​kał.

Gdy  ty l​ko za​m ek znik​nął za za​krę​tem  wi​j ą​ce​go się go​ściń​ca, Ber​nat wy ​do​by ł sy n​ka zza pa​zu​-

chy.  Oczy   nie​m ow​lę​cia  by ​ły   nie​przy ​tom ​ne.  Ma​lec  wa​ży ł  m niej   niż  bo​che​nek  chle​ba!  A  te  rą​-
czy ​ny, te nóż​ki… Ber​nat po​czuł m ro​wie​nie w żo​łąd​ku, żal ści​snął go za gar​dło, a z oczu po​pły ​nę​ły
łzy.  Wy ​tłu​m a​czy ł  so​bie  j ed​nak,  że  nie  m a  cza​su  na  płacz.  Wie​dział,  że  pan  Na​varc​les  wy ​śle  za
nim  po​goń, spu​ści psy … Ale Ar​nau m u​si ży ć, ina​czej  ca​ła uciecz​ka na nic. Ber​nat zszedł z dro​gi
i skry ł się w za​ro​ślach. Uklęk​nął, po​ło​ży ł chleb na tra​wie, wziął Ar​naua i pod​niósł go na wy ​so​kość
oczu. Dziec​ko się ru​szy ​ło, j e​go prze​chy ​lo​na głów​ka zwi​sa​ła bez​wład​nie. „Ar​nau” — szep​nął j e​go
oj ​ciec. Po​trzą​snął nim  de​li​kat​nie raz, dru​gi… Ma​leń​kie oczka po​pa​trzy ​ły  na nie​go. Ber​nat za​lał się
łza​m i, wi​dząc, że j e​go sy n nie m a si​ły  na​wet pła​kać. Uło​ży ł go so​bie na ra​m ie​niu, a dru​gą rę​ką
po​kru​szy ł  tro​chę  chle​ba,  wy ​m ie​szał  go  ze  śli​ną  i  pod​su​nął  m a​łe​m u.  Ar​nau  nie  za​re​ago​wał,  ale
Ber​nat pró​bo​wał tak dłu​go, aż w koń​cu wsu​nął chleb do ust dziec​ka. Od​cze​kał. „Prze​łknij , sy n​ku”,
bła​gał. War​gi Ber​na​ta za​drża​ły, gdy  gar​dło dziec​ka po​ru​szy ​ło się nie​do​strze​gal​nie. Po​kru​szy ł j esz​-
cze tro​chę chle​ba i po​now​nie z na​dzie​j ą pod​su​nął okrusz​ki dziec​ku. Ar​nau i ty m  ra​zem  prze​łknął
chle​bo​wą pap​kę, a po​tem  po​ły ​kał j ą j esz​cze sied​m io​krot​nie.

— Po​ra​dzi​m y  so​bie — po​wie​dział Ber​nat. — Obie​cu​j ę. Wy ​szedł na dro​gę. By ​ło ci​cho i spo​-

koj ​nie. Naj ​wy ​raź​niej  nie zna​le​zio​no j esz​cze cze​lad​ni​ka, w prze​ciw​ny m  ra​zie na zam ​ku wsz​czę​to
by  j uż alarm . Po​m y ​ślał o pa​nu Na​varc​les, czło​wie​ku okrut​ny m , pod​ły m , nie​ubła​ga​ny m . Z j a​ką
przy ​j em ​no​ścią Llo​renc de Bel​le​ra pu​ści się w po​goń za j ed​ny m  z Es​ta​ny ​olów!

— Po​ra​dzi​m y  so​bie, sy n​ku — po​wtó​rzy ł Ber​nat, bie​gnąc w stro​nę fol​war​ku.
Przez ca​łą dro​gę nie przy ​sta​nął ani nie spoj ​rzał za sie​bie. Na​wet w do​m u nie po​zwo​lił so​bie na

chwi​lę  od​po​czy n​ku.  Uło​ży ł  Ar​naua  w  ko​ły ​sce  i  za​czął  przy ​go​to​wy ​wać  pro​wiant  i  ekwi​pu​nek  na
dro​gę. Wziął wo​rek fa​so​li i zm ie​lo​nej  psze​ni​cy, bu​kłak wo​dy, bu​kłak m le​ka, so​lo​ne m ię​so, m i​skę,
ły ż​kę, tro​chę ubrań i pie​nię​dzy, a do te​go nóż m y ​śliw​ski i ku​szę. To du​m a m o​j e​go oj ​ca! — po​m y ​-
ślał, prze​kła​da​j ąc ku​szę z rę​ki do rę​ki. Wal​czy ​ła pod roz​ka​za​m i Ra​m o​na Bor​rel​la, gdy  Es​ta​ny ​olo​-
wie by ​li j esz​cze wol​ny ​m i ludź​m i, po​wta​rzał m u oj ​ciec, ucząc go strze​lać z ku​szy. Wol​ny ​m i ludź​-
m i! Ber​nat przy ​wią​zał so​bie dziec​ko do pier​si i wziął to​boł​ki. Na za​wsze po​zo​sta​nie​m y  chło​pa​m i
pańsz​czy ź​nia​ny ​m i — po​m y ​ślał. Chy ​ba że…

— Na ra​zie j e​ste​śm y  ucie​ki​nie​ra​m i — rzekł do sy ​na i ru​szy ł w las. — Nikt nie zna ty ch bo​rów

tak do​brze j ak Es​ta​ny ​olo​wie — za​pew​nił, za​nu​rza​j ąc się w gąszcz. — Bo na​sza ro​dzi​na po​lu​j e tu
od po​ko​leń. — Prze​dzie​rał się przez za​ro​śla. Do​tarł​szy  do stru​m ie​nia, wszedł w sam  j e​go śro​dek
i po​czął iść pod prąd po ko​la​na w wo​dzie. Ar​nau za​snął, m i​m o to Ber​nat na​dal do nie​go prze​m a​-
wiał. — Psy  pa​na spry ​tem  nie grze​szą, bo są czę​sto bi​te. Pój ​dzie​m y  w gó​ry, gdzie las j est j esz​cze
gęst​szy   i  trud​no  wj e​chać  ko​niom .  Pa​no​wie  za​wsze  po​lu​j ą  kon​no  i  nie  za​pusz​cza​j ą  się  w  knie​j ę
w  tro​sce  o  swe  sza​ty.  A  żoł​nie​rze?  Po  co  m a​j ą  po​lo​wać,  sko​ro  m o​gą  kraść  j e​dze​nie  nam ,  chło​-
pom ? Ukry ​j e​m y  się. Nikt nas nie znaj ​dzie, obie​cu​j ę. — Ber​nat po​gła​skał głów​kę sy ​na i po​wę​dro​-
wał w gó​rę rze​ki.

Po  po​łu​dniu  przy ​sta​nął.  Las  ro​bił  się  co​raz  gęst​szy,  drze​wa  nie​m al  wcho​dzi​ły   do  stru​m y ​ka

i cał​ko​wi​cie prze​sła​nia​ły  nie​bo. Przy ​siadł na ka​m ie​niu i spoj ​rzał na swe bia​łe, po​m arsz​czo​ne od
wo​dy  no​gi. Do​pie​ro te​raz po​czuł, j ak bar​dzo go bo​lą. Nic so​bie z te​go nie ro​biąc, zrzu​cił z ra​m ion
to​boł​ki i od​wią​zał Ar​naua. Dziec​ko otwo​rzy ​ło oczy. Ber​nat zm ie​szał m le​ko z wo​dą oraz zm ie​lo​ną
psze​ni​cą  i  pod​su​nął  m i​secz​kę  sy n​ko​wi.  Ten  skrzy ​wił  się  i  od​wró​cił  gło​wę.  Ber​nat  ob​m y ł  pa​lec
w stru​m y ​ku, za​nu​rzy ł go w pap​ce i do​tknął ust sy ​na. Po kil​ku pró​bach Ar​nau na​uczy ł się ssać pa​-
lec i po​zwo​lił się kar​m ić. Za​spo​ko​iw​szy  głód, za​m knął oczy  i usnął. Ber​nat zj adł tro​chę so​lo​ne​go
m ię​sa. Chęt​nie by  od​po​czął, ale m ie​li przed so​bą dłu​gą dro​gę.

Do​pie​ro  po  zm ro​ku  Ber​nat  do​tarł  do  „Gro​ty   Es​ta​ny ​olów”,  j ak  j e​go  oj ​ciec  lu​bił  na​zy ​wać  to

m iej ​sce.  Po  dro​dze  raz  j esz​cze  za​trzy ​m ał  się,  by   na​kar​m ić  sy ​na.  Do  gro​ty   wcho​dzi​ło  się  przez
wą​ską szcze​li​nę. Ber​nat, j e​go oj ​ciec oraz dziad, za​pusz​cza​j ą​cy  się w te oko​li​ce na po​lo​wa​nia, za​-
sła​nia​li szcze​li​nę od środ​ka ga​łę​zia​m i, by  prze​no​co​wać bez​piecz​nie w gro​cie z da​la od ka​pry ​sów
po​go​dy  i od dzi​kiej  zwie​rzy ​ny.

Ber​nat roz​pa​lił ogni​sko przed j a​ski​nią i wszedł do środ​ka z po​chod​nią, by  spraw​dzić, czy  nie za​-

do​m o​wił się w niej  przy ​pad​kiem  j a​kiś czwo​ro​noż​ny  lo​ka​tor. Po​tem  wy ​pchał wo​rek su​chy ​m i ga​-
łąz​ka​m i, uło​ży ł sy n​ka na ty m  pro​wi​zo​ry cz​ny m  po​sła​niu i go na​kar​m ił. Nie​m ow​lę zj a​dło i za​snę​ło,
a Ber​nat, zby t zm ę​czo​ny, by  czuć głód, wziął przy ​kład z sy ​na, nie spró​bo​waw​szy  na​wet so​lo​ne​go
m ię​sa. Pan z Na​varc​les nas tu nie znaj ​dzie, zdą​ży ł j esz​cze po​m y ​śleć, za​m y ​ka​j ąc oczy  i do​pa​so​-
wu​j ąc od​dech do od​de​chu m a​łe​go Ar​naua.

Llo​renc de Bel​le​ra i j e​go żoł​nie​rze wy ​pa​dli ga​lo​pem  z zam ​ku, gdy  ty l​ko m aj ​ster ko​wal​ski zna​-

lazł m ar​twe​go cze​lad​ni​ka w ka​łu​ży  krwi. Znik​nię​cie m a​łe​go Ar​naua i fakt, że do​pie​ro co wi​dzia​no
na zam ​ku j e​go oj ​ca, wska​zy ​wa​ło j ed​no​znacz​nie na Ber​na​ta. Pan Na​varc​les, cze​ka​j ą​cy  na ko​niu
przed  fol​war​kiem   Es​ta​ny ​olów,  uśm iech​nął  się  na  wieść,  że  w  do​m u  pa​nu​j e  ba​ła​gan  i  że  Ber​nat
naj ​wy ​raź​niej  zbiegł z sy ​nem .

— Po śm ier​ci oj ​czul​ka ci się upie​kło — sy k​nął przez zę​by. — Ale ty m  ra​zem  wszy st​ko bę​dzie

m o​j e. Szu​kaj ​cie  go!  —  roz​ka​zał  swy m   lu​dziom ,  a  po​tem   zwró​cił  się  do  za​rząd​cy :  —  Spisz  ca​ły
do​by ​tek, sprzę​ty  oraz ży ​wy  in​wen​tarz i do​pil​nuj , by  nie skra​dzio​no ani fun​ta zbo​ża. A po​tem  przy ​-
pro​wadź m i te​go Es​ta​ny ​ola.

Po wie​lu dniach za​rząd​ca sta​nął przed swy m  pa​nem .
— Prze​szu​ka​li​śm y  oko​licz​ne fol​war​ki, la​sy  i po​la, ale nie zna​leź​li​śm y  ucie​ki​nie​ra. Pew​ni​kiem

ukry ​wa się w m ie​ście, m o​że w Man​re​sie al​bo…

Llo​renc na​ka​zał m u ge​stem  m il​cze​nie.
—  Znaj ​dzie​m y   go.  Za​wia​dom   oko​licz​ny ch  m oż​ny ch  oraz  na​szy ch  szpie​gów  w  m ie​ście,  że

zbiegł j e​den z m o​ich chło​pów. Niech go aresz​tu​j ą. — Do kom ​na​ty  we​szła do​nia Ca​te​ri​na w to​wa​-
rzy ​stwie Fran​ce​ski, nio​są​cej  na rę​kach pa​ni​cza Jau​m e​go. Llo​renc spoj ​rzał ze wzgar​dą na m am ​kę.
Już j ej  nie po​trze​bo​wał. — Pa​ni — zwró​cił się do żo​ny  — po​zwa​la​cie, by  dziew​ka ulicz​na wy ​cho​-
wy ​wa​ła wa​sze​go sy ​na? — Do​nia Ca​te​ri​na wzdry ​gnę​ła się. — Czy ż​by ​ście nie wie​dzie​li, pa​ni, że
ta la​dacz​ni​ca pusz​cza się z m o​im i żoł​da​ka​m i?

Do​nia Ca​te​ri​na wy ​rwa​ła sy ​na z rąk m am ​ki.
Gdy   Fran​ce​sca  usły ​sza​ła,  że  Ber​nat  uciekł  z  m a​ły m   Ar​nau​em ,  za​czę​ła  się  za​sta​na​wiać  nad

przy ​szło​ścią sy ​na i nad wła​sny m  lo​sem . Zie​m ie i m a​j ą​tek Es​ta​ny ​olów prze​szły  na wła​sność pa​na
Na​varc​les.  Fran​ce​sca  nie  m ia​ła  gdzie  się  po​dziać,  na​dal  by ​ła  za​baw​ką  żoł​nie​rzy.  Ka​wa​łek  czer​-
stwe​go chle​ba, zgni​łe j a​rzy ​ny  lub nie do koń​ca ogry ​zio​na kość by ​ły  za​pła​tą za j ej  cia​ło.

Chło​pi za​glą​da​j ą​cy   na za​m ek  od​wra​ca​li od  niej  wzrok.  Fran​ce​sca pró​bo​wa​ła  za​gad​nąć  daw​-

ny ch zna​j o​m y ch i są​sia​dów, ale wszy ​scy  na j ej  wi​dok ucie​ka​li. Mat​ka wy ​rze​kła się j ej  pu​blicz​nie
przed  pie​cem   chle​bo​wy m ,  więc  Fran​ce​sca  ba​ła  się  wró​cić  do  do​m u.  Chcąc  nie  chcąc,  przy ​łą​-
czy ​ła  się  do  że​bra​ków  we​ge​tu​j ą​cy ch  pod  m u​ra​m i  zam ​ku,  ży ​wi​ła  się  od​pad​ka​m i  i  od​da​wa​ła  się
żoł​nie​rzom  w za​m ian za reszt​ki z ich sto​łu.

Ty m ​cza​sem  nad​szedł wrze​sień. Ma​ły  Ar​nau na​uczy ł się uśm ie​chać i racz​ko​wał po j a​ski​ni i le​-

śny ch po​la​nach. Jed​nak zi​m a by ​ła tuż-tuż, a ucie​ki​nie​rom  koń​czy ​ły  się za​pa​sy. Trze​ba by ​ło ru​szać
w dro​gę.

4

U stóp Ber​na​ta roz​cią​ga​ło się m ia​sto.
— Patrz, sy ​nu, to Bar​ce​lo​na — rzekł do Ar​naua, któ​ry  spał słod​ko, wtu​lo​ny  w j e​go pierś. — Tu

bę​dzie​m y  wol​ni.

Od  uciecz​ki  z  zam ​ku  nie  prze​sta​wał  m y ​śleć  o  sto​li​cy   —  m ek​ce  chło​pów  pańsz​czy ź​nia​ny ch.

Nie​raz przy ​słu​chi​wał się roz​m o​wom  to​wa​rzy ​szy, z któ​ry ​m i pra​co​wał na po​lach Llo​ren​ca, na​pra​-
wiał zam ​ko​we m u​ry  lub wy ​peł​niał in​ne za​da​nia zle​co​ne przez pa​na. Roz​m o​wy  te, za​wsze pro​wa​-
dzo​ne szep​tem , w ta​j em ​ni​cy  przed za​rząd​cą i żoł​nie​rza​m i, bu​dzi​ły  w Ber​na​cie wy ​łącz​nie cie​ka​-
wość. By ł szczę​śli​wy  w ro​dzin​ny m  fol​war​ku, po​za ty m  za nic w świe​cie nie zo​sta​wił​by  oj ​ca. Nie
m ógł​by  też za​brać go ze so​bą. Jed​nak te​raz, gdy  nie m iał j uż zie​m i ani m a​j ąt​ku, Ber​nat, czu​wa​j ąc
no​ca​m i nad snem  sy ​na, wspo​m i​nał te roz​m o​wy, któ​re po​czę​ły  oży ​wać w j e​go m y ​ślach, a na​wet
roz​brzm ie​wać echem  w gro​cie.

„Je​śli spę​dzisz w Bar​ce​lo​nie rok i j e​den dzień i nie po​zwo​lisz się do​paść lu​dziom  pa​na — przy ​-

po​m niał so​bie to, co kie​dy ś usły ​szał — na​by ​wasz pra​wa m iesz​kań​ca i zo​sta​j esz zwol​nio​ny  z pod​-
dań​stwa”.  Ber​nat  pa​m ię​tał,  że  po  ty ch  sło​wach  za​pa​dło  m il​cze​nie,  a  on  ob​rzu​cił  spoj ​rze​niem
swy ch to​wa​rzy ​szy : j ed​ni przy ​m knę​li oczy  i za​ci​snę​li usta, in​ni krę​ci​li z nie​do​wie​rza​niem  gło​wą,
ale więk​szość uśm ie​cha​ła się, wpa​trzo​na w nie​bo.

— Mó​wisz, że trze​ba spę​dzić w m ie​ście ty l​ko rok? — ci​szę prze​rwał m ło​dy  chłop, j e​den z wie​-

lu, któ​rzy  spo​glą​da​li w nie​bo, m a​rząc za​pew​ne o ze​rwa​niu łań​cu​chów pod​dań​stwa. — Dla​cze​go
aku​rat w Bar​ce​lo​nie?

Naj ​star​szy  z chło​pów za​czął nie​spiesz​nie opo​wia​dać:
—  Tak,  wy ​star​czy   prze​sie​dzieć  rok  w  Bar​ce​lo​nie,  to  j e​dy ​ny   wa​ru​nek.  —  Py ​ta​j ą​ce​m u  m ło​-

dzia​no​wi roz​bły ​sły  oczy. Po​na​glił star​ca, by  m ó​wił da​lej . — Bar​ce​lo​na j est bar​dzo bo​ga​ta. Przez
dłu​gie la​ta, od Ja​ku​ba Zdo​by w​cy  po Pio​tra Wiel​kie​go, kró​lo​wie pro​si​li m ia​sto o pie​nią​dze na pro​-
wa​dze​nie wo​j en i utrzy ​m a​nie dwo​ru. Przy ​zna​wa​li m u w za​m ian spe​cj al​ne przy ​wi​le​j e, któ​re Piotr
Wiel​ki,  pro​wa​dzą​cy   wów​czas  woj ​nę  na  Sy ​cy ​lii,  ze​brał  w  ko​dek​sie…  —  sta​rzec  się  za​j ąk​nął  —

na​zwa​ny m   bo​daj ​że  Re​co​gno​ve​runt  pro​ce​res.  Tam   wła​śnie  za​pi​sa​no,  że  m o​że​m y   uzy ​skać  wol​-
ność. Bar​ce​lo​na po​trze​bu​j e rąk do pra​cy  i wol​ny ch pra​cow​ni​ków.

Na​za​j utrz  chło​pak  nie  przy ​szedł  na  po​le,  na​stęp​ne​go  dnia  rów​nież.  Je​go  oj ​ciec  pra​co​wał

w m il​cze​niu. Trzy  m ie​sią​ce póź​niej  przy ​pro​wa​dzo​no go sku​te​go łań​cu​cha​m i. Mi​m o śm i​ga​j ą​ce​go
nad j e​go gło​wą ba​ta wszy st​kim  wy ​da​ło się, że wi​dzą w j e​go oczach bły sk du​m y.

W gó​rach Col​l​se​ro​la i na prze​ci​na​j ą​cy m  j e trak​cie, zbu​do​wa​ny m  j esz​cze przez Rzy ​m ian, by

po​łą​czy ć Am ​pu​rias z Tar​ra​go​ną, Ber​nat cie​szy ł się wol​no​ścią oraz… m o​rzem ! Ni​g​dy  wcze​śniej
nie wi​dział — na​wet ocza​m i wy ​obraź​ni — ta​kie​go ogro​m u cią​gną​cy ch się bez koń​ca wód. Wie​-
dział, że za m o​rzem  le​żą ka​ta​loń​skie lą​dy  — tak twier​dzi​li wę​drow​ni kup​cy. Po raz pierw​szy  w ży ​-
ciu m iał przed so​bą coś, cze​go nie m ógł ob​j ąć wzro​kiem . „Za tam ​tą gó​rą. Na dru​gim  brze​gu tej
rze​ki” — do tej  po​ry  za​wsze m ógł wska​zać py ​ta​j ą​ce​m u o dro​gę kon​kret​ne m iej ​sce lub punkt. Po​-
wiódł spoj ​rze​niem  po li​nii ho​ry ​zon​tu sty ​ka​j ą​cej  się z m o​rzem . Stał przez chwi​lę, za​pa​trzo​ny  w si​-
ną dal, głasz​cząc głów​kę Ar​naua i j e​go nie​sfor​ne wło​ski, któ​re tak uro​sły  pod​czas ich po​by ​tu w le​-
sie.

Na​stęp​nie skie​ro​wał wzrok tam , gdzie m o​rze łą​czy  się z lą​dem . Tuż przy  brze​gu, obok wy ​sep​ki

Ma​ians, doj ​rzał piąć stat​ków. Do​tąd wi​dy ​wał stat​ki ty l​ko na ob​raz​kach. Na pra​wo wno​sił się szczy t
Mon​tj u​ic, pod​m y ​wa​ny   przez  m or​skie  fa​le.  Pod  nim   roz​cią​ga​ły   się  po​la  i  rów​ni​ny,  a  za  ni​m i  —
Bar​ce​lo​na. Od środ​ka m ia​sta, wy ​zna​czo​ne​go przez nie​wiel​ki pa​gó​rek m ons Ta​ber, roz​cho​dzi​ły  się
na wszy st​kie stro​ny  do​m y  i set​ki bu​dy n​ków: nie​któ​re by ​ły  ni​ziut​kie, przy ​tu​lo​ne do znacz​nie wy ż​-
szy ch są​sia​dów, in​ne — pa​ła​ce, ko​ścio​ły, klasz​to​ry … — osza​ła​m ia​ły  wiel​ko​ścią. Ber​nat pró​bo​wał
zgad​nąć, ile osób m iesz​ka w Bar​ce​lo​nie. Mia​sto m ia​ło wy ​raź​nie za​ry ​so​wa​ne gra​ni​ce, wy ​glą​da​ło
j ak ul otwar​ty  ty l​ko od stro​ny  m o​rza, z in​ny ch stron oto​czo​ny  m u​ra​m i, za któ​ry ​m i wi​dać by ​ło po​-
la. Zna​j o​m i chło​pi twier​dzi​li, że ży ​j e tu czter​dzie​ści ty ​się​cy  osób.

— Lu​dzie Llo​ren​ca nie znaj ​dą nas w ty m  m ro​wi​sku — szep​nął Ber​nat i spoj ​rzał na Ar​naua. —

Bę​dziesz wol​ny m  czło​wie​kiem , sy ​nu.

Ukry ​j ą się w Bar​ce​lo​nie. Ber​nat po​sta​no​wił od​szu​kać sio​strę, wie​dział j ed​nak, że naj ​pierw bę​-

dzie m u​siał przej ść przez m iej ​ską bra​m ę. A j e​śli pan Na​varc​les ro​ze​słał za nim  li​sty  goń​cze? No
i  to  zna​m ię…  Roz​m y ​ślał  o  ty m   przez  trzy   no​ce,  po​ko​nu​j ąc  m i​le  dzie​lą​ce  gro​tę  Es​ta​ny ​olów  od
m ia​sta.  Te​raz  przy ​siadł  na  tra​wie  i  się​gnął  po  za​j ą​ca,  ustrze​lo​ne​go  nie​daw​no  z  ku​szy.  Po​de​rżnął
sza​ra​ko​wi gar​dło i po​zwo​lił, by  krew kap​nę​ła m u na dłoń, do któ​rej  na​brał tro​chę zie​m i. Po​cze​kał,
aż m ie​sza​ni​na za​cznie za​sy ​chać, po czy m  roz​sm a​ro​wał j ą so​bie na pra​wy m  oku. Na​stęp​nie scho​-
wał za​j ą​ca do sa​kwy.

Gdy   m a​zi​dło  prze​m ie​ni​ło  się  w  strup,  unie​m oż​li​wia​j ą​cy   otwar​cie  oka,  Ber​nat  skie​ro​wał  się

w dół ku bra​m ie Świę​tej  An​ny, na​le​żą​cej  do naj ​bar​dziej  na pół​noc wy ​su​nię​te​go od​cin​ka m u​rów
za​chod​nich.  Do  m ia​sta  cią​gnął  go​ściń​cem   zbi​ty   tłum .  Ber​nat,  po​włó​cząc  no​ga​m i,  usta​wił  się
w ko​lej ​ce, sta​ra​j ąc się nie zwra​cać na sie​bie uwa​gi. Tu​lił dziec​ko, któ​re zdą​ży ​ło j uż się obu​dzić.
Bo​sy  chłop zgię​ty  wpół pod cię​ża​rem  wiel​kie​go wo​ra rze​py  od​wró​cił gło​wę w j e​go stro​nę. Ber​nat
się uśm iech​nął.

— Trąd! — wrza​snął wie​śniak, ci​ska​j ąc wór na dro​gę i od​ska​ku​j ąc na bok.
Tłum , aż po sa​m ą bra​m ę, roz​pierzchł się w m gnie​niu oka. Na opu​sto​sza​ły m  go​ściń​cu zo​sta​ły

ty l​ko po​rzu​co​ne w pa​ni​ce sprzę​ty, to​boł​ki z j e​dze​niem , dwu​kół​ki i kil​ka m u​łów. Na środ​ku te​go po​-
bo​j o​wi​ska m io​ta​li się ślep​cy, że​brzą​cy  zwy ​kle pod bra​m a​m i m ia​sta.

Ar​nau wy ​buch​nął pła​czem . Ber​nat zo​ba​czy ł, że straż​ni​cy  się​ga​j ą po m ie​cze i po​spiesz​nie za​-

m y ​ka​j ą bra​m ę.

— Idź do le​pro​zo​rium ! — krzy k​nął ktoś w j e​go stro​nę.
—  Nie  j e​stem   trę​do​wa​ty !  —  za​pro​te​sto​wał  Ber​nat.  —  Po  pro​stu  wbi​łem   so​bie  do  oka  ga​łąź.

Pa​trz​cie! — Uniósł rę​ce i po​ru​szy ł pal​ca​m i. Na​stęp​nie po​ło​ży ł Ar​naua na zie​m i i za​czął się roz​-
bie​rać.  —  No,  pa​trz​cie!  —  po​wtó​rzy ł,  po​ka​zu​j ąc  um ię​śnio​ne,  zdro​we,  wol​ne  od  ran,  wrzo​dów
i zna​m ion cia​ło. — Sa​m i wi​dzi​cie! Je​stem  zwy ​kły m  wie​śnia​kiem , szu​kam  le​ka​rza, któ​ry  wy ​le​czy
m i oko, by m  m ógł wró​cić do pra​cy.

Pod​szedł do nie​go j e​den ze straż​ni​ków. Do​wód​ca m u​siał wy ​pchnąć go si​łą z bra​m y. Za​trzy ​m ał

się kil​ka kro​ków od po​dej ​rza​ne​go i za​czął uważ​nie m u się przy ​glą​dać.

—  Ob​róć  się  —  roz​ka​zał,  za​ta​cza​j ąc  pal​cem   ko​ło.  Ber​nat  speł​nił  po​le​ce​nie.  Straż​nik  od​wró​cił

się do do​wód​cy

i po​krę​cił gło​wą. Z bra​m y  wska​za​no m ie​czem  na za​wi​niąt​ko u stóp Ber​na​ta.
— A dziec​ko?
Ber​nat schy ​lił się i pod​niósł Ar​naua. Ro​ze​brał go, przy ​ci​ska​j ąc do pier​si j e​go pra​wy  po​li​czek,

po  czy m   wy ​cią​gnął  w  stro​nę  straż​ni​ka,  trzy ​m a​j ąc  głów​kę  tak,  by   za​sło​nić  pal​ca​m i  zna​m ię  nad
okiem .

Żoł​nierz zno​wu od​wró​cił się ku bra​m ie i po​krę​cił gło​wą.
— Za​kry j  le​piej  tę ra​nę, wie​śnia​ku — po​ra​dził. — W prze​ciw​ny m  ra​zie nie​da​le​ko zaj ​dziesz.
Lu​dzie zno​wu wy ​sy ​pa​li się na dro​gę. Otwo​rzo​no bra​m y. Chłop z rze​pą po​zbie​rał swój  do​by ​tek,

om i​j a​j ąc Ber​na​ta wzro​kiem .

Ber​nat prze​szedł  przez bra​m ę  z pra​wy m   okiem  prze​pa​sa​ny m   ko​szul​ką Ar​naua.  Straż​ni​cy   od​-

pro​wa​dzi​li go spoj ​rze​niem . Jak​że m a nie zwra​cać na sie​bie uwa​gi w ta​kim  prze​bra​niu? Po le​wej
stro​nie  m i​nął  ko​le​gia​tę  Świę​tej   An​ny   i  drep​tał  da​lej   z  wle​wa​j ą​cą  się  do  m ia​sta  ciż​bą,  po  czy m
skrę​cił w pra​wo na plac o tej  sa​m ej  na​zwie. Szedł ze spusz​czo​ną gło​wą… W m ia​rę j ak wie​śnia​cy
roz​cho​dzi​li  się  po  m ie​ście,  sprzed  j e​go  oczu  za​czę​ły   zni​kać  bo​se  sto​py,  łap​cie  i  espa​dry ​le.  Je​go
wzrok  na​po​tkał  na​gle  ły d​ki  ob​cią​gnię​te  ogni​ście  czer​wo​ny ​m i  poń​czo​cha​m i  z  j e​dwa​biu  i  obu​te
w zie​lo​ne trze​wi​ki z de​li​kat​nej  m a​te​rii, bez po​de​szwy, do​pa​so​wa​ne do sto​py  i za​koń​czo​ne dłu​gim
szpi​cem , przy ​wią​za​ny m  do kost​ki zło​ty m  łań​cusz​kiem .

Od​ru​cho​wo pod​niósł gło​wę i zo​ba​czy ł m ęż​czy ​znę w ka​pe​lu​szu, odzia​ne​go we wspa​nia​łe czar​ne

sza​ty  ka​pią​ce zło​tem  i sre​brem , z pa​sem  ha​fto​wa​ny m  zło​tą ni​cią oraz ze skó​rza​ny ​m i wy ​koń​cze​-
nia​m i  ha​fto​wa​ny ​m i  per​ła​m i  i  dro​gi​m i  ka​m ie​nia​m i.  Ber​nat  wpa​try ​wał  się  w  nie​go  z  otwar​ty ​m i
usta​m i. Stroj ​niś od​wró​cił się w j e​go stro​nę, ale zda​wał się go nie do​strze​gać, zu​peł​nie j ak​by  by ł
po​wie​trzem .

Ber​nat  za​wa​hał  się,  spu​ścił  wzrok  i  ode​tchnął  z  ulgą,  wi​dząc,  że  prze​cho​dzień  nie  zwró​cił  na

nie​go  uwa​gi.  Ru​szy ł  da​lej   uli​cą  w  stro​nę  wzno​szo​nej   wła​śnie  ka​te​dry.  Pod​niósł  ostroż​nie  gło​wę.
Nikt  na  nie​go  nie  pa​trzy ł.  Przez  dłuż​szą  chwi​lę  przy ​glą​dał  się  ro​bot​ni​kom   cio​sa​j ą​cy m   ka​m ie​nie,
uwi​j a​j ą​cy m  się na wy ​so​kich rusz​to​wa​niach wo​kół ka​te​dry, wcią​ga​j ą​cy m  na krąż​kach wiel​kie ka​-
m ien​ne blo​ki… Z za​m y ​śle​nia wy ​rwał go do​pie​ro płacz Ar​naua.

— Do​bry  czło​wie​ku — za​gad​nął prze​cho​dzą​ce​go obok ro​bot​ni​ka — któ​rę​dy  do dziel​ni​cy  garn​-

ca​rzy ? — Mąż j e​go sio​stry  Gu​ia​m o​ny  by ł garn​ca​rzem .

— Idź pro​sto — za​czął tłu​m a​czy ć m u po​spiesz​nie ro​bot​nik — aż do pla​cu Świę​te​go Ja​ku​ba, któ​-

ry  po​znasz po stud​ni. Po​tem  skrę​cisz w pra​wo i bę​dziesz szedł pro​sto do no​wy ch m u​rów i do bra​-
m y  Bo​qu​eria. Nie wchodź do dziel​ni​cy  Ra​val, ty l​ko idź wzdłuż m u​rów, kie​ru​j ąc się ku m o​rzu, aż

do bra​m y  Tren​tac​laus. Tam  wła​śnie za​czy ​na się dziel​ni​ca garn​ca​rzy.

Ber​nat na próż​no sta​rał się spa​m ię​tać wszy st​kie na​zwy. Gdy  chciał po​now​nie za​gad​nąć ro​bot​-

ni​ka, ten znik​nął j uż w tłu​m ie.

— Pro​sto aż do pla​cu Świę​te​go Ja​ku​ba — po​wtó​rzy ł, zwra​ca​j ąc się do Ar​naua. — Ty ​le zdą​ży ​-

łem  za​pa​m ię​tać. A po​tem  m a​m y  skrę​cić w pra​wo, praw​da, sy n​ku?

Głos oj ​ca dzia​łał na Ar​naua ko​j ą​co. Spra​wiał, że dziec​ko na​ty ch​m iast prze​sta​wa​ło pła​kać.
— I co te​raz? — spy ​tał gło​śno Ber​nat, wy ​szedł​szy  na ko​lej ​ny  plac, plac Świę​te​go Mi​cha​ła. —

Ro​bot​nik  nie  wspo​m niał  o  ty m   m iej ​scu,  ale  nie​m oż​li​we,  by ​śm y   po​błą​dzi​li.  —  Pró​bo​wał  py ​tać
o dro​gę prze​chod​niów, ale nikt nie przy ​sta​nął. — Wszy st​kim  się tu bar​dzo spie​szy  — in​for​m o​wał
wła​śnie sy n​ka, gdy  do​strzegł m ęż​czy ​znę sto​j ą​ce​go do nie​go ty ​łem  przed wej ​ściem  do… Do zam ​-
ku? — Ten tu nie wy ​glą​da na za​bie​ga​ne​go, m o​że ty m  ra​zem  nam  się uda…

— Do​bry  czło​wie​ku… — za​gad​nął, do​ty ​ka​j ąc czar​nej  pe​le​ry ​ny  na ple​cach nie​zna​j o​m e​go.
Męż​czy ​zna  się  od​wró​cił.  Ber​nat  aż  pod​sko​czy ł  i  Ar​nau,  ucze​pio​ny   pier​si  oj ​ca,  rów​nież  się

wzdry ​gnął.

Sta​ry  Ży d po​krę​cił z re​zy ​gna​cj ą gło​wą; oto sku​tek ogni​sty ch ka​zań chrze​ści​j ań​skich księ​ży.
— Tak? — za​py ​tał.
Ber​nat nie m ógł ode​rwać oczu od czer​wo​no-żół​te​go krąż​ka na ubra​niu star​ca. Zaj ​rzał do wnę​-

trza bu​dow​li, któ​rą do​pie​ro co wziął za ob​wa​ro​wa​ny  za​m ek. Zo​ba​czy ł tam  ty l​ko i wy ​łącz​nie Ży ​-
dów! Wszy ​scy  m ie​li na pier​siach ta​ki sam  znak. Moż​na z ni​m i roz​m a​wiać?

— W czy m  m o​gę ci po​m óc? — za​py ​tał po​now​nie sta​rzec.
— Któ… któ​rę​dy  do dziel​ni​cy  garn​ca​rzy ?
—  Ca​ły   czas  pro​sto.  —  Sta​rzec  m ach​nął  rę​ką.  —  Aż  do  bra​m y   Bo​qu​eria.  Po​tem   pój ​dziesz

wzdłuż m u​rów w kie​run​ku wy ​brze​ża. Gdy  doj ​dziesz do na​stęp​nej  bra​m y, bę​dziesz j uż na m iej ​scu.

Bądź co bądź, Ko​ściół pięt​nu​j e ty l​ko sto​sun​ki cie​le​sne z Ży ​da​m i. Dla​te​go ka​że im  no​sić ten znak

na pier​siach, by  nikt nie tłu​m a​czy ł, że nie wie​dział, z kim  m a do czy ​nie​nia. Księ​ża grzm ią na Ży ​-
dów, ty m ​cza​sem  ten sta​rzec…

— Dzię​ku​j ę, do​bry  czło​wie​ku — po​wie​dział Ber​nat z uśm ie​chem .
— Nie m a za co — usły ​szał w od​po​wie​dzi. — Jed​nak na przy ​szłość nie za​ga​duj  nas na uli​cy,

a ty m  bar​dziej  nie uśm ie​chaj  się do nas. To m o​że się dla cie​bie źle skoń​czy ć. — Ży d wy ​krzy ​wił
usta ze sm ut​kiem .

W bra​m ie Bo​qu​eria Ber​nat na​po​tkał licz​ną grup​kę ko​biet ku​pu​j ą​cy ch w j at​ce po​dro​by  dro​bio​-

we i koź​lę​ci​nę. Przy ​glą​dał się przez chwi​lę, j ak wy ​brzy ​dza​j ą i tar​gu​j ą się z rzeź​ni​ka​m i. „Oto m ię​-
so, któ​re spę​dza sen z po​wiek na​sze​m u pa​nu”, m ruk​nął do sy ​na i za​śm iał się na wspo​m nie​nie Llo​-
ren​ca  de  Bel​le​ra.  Nie​raz  wi​dział,  j ak  pró​bu​j e  za​stra​szy ć  pa​ste​rzy   i  ho​dow​ców  za​opa​tru​j ą​cy ch
sto​li​cę w m ię​so i na​sy ​ła na nich kon​ny ch! Za​wsze j ed​nak koń​czy ​ło się na po​gróż​kach. Do Bar​ce​-
lo​ny   wpusz​cza​no  ty l​ko  ży ​we  zwie​rzę​ta,  dla​te​go  do​staw​cy   m ię​sa  m ie​li  pra​wo  wy ​pa​sać  sta​da  na
te​re​nie ca​łe​go księ​stwa.

Ber​nat ob​szedł tar​go​wi​sko i ru​szy ł ku bra​m ie Tren​tac​laus. Uli​ce by ​ły  tu szer​sze, co​raz wię​cej

by ​ło na nich gli​nia​ny ch wy ​ro​bów: ta​le​rzy, m is, sa​ga​nów, dzba​nów i ce​gieł su​szą​cy ch się na słoń​-
cu.

— Szu​kam  do​m u Graua Pu​iga — rzekł do j ed​ne​go z war​tow​ni​ków strze​gą​cy ch bra​m y.
Pu​igo​wie by ​li są​sia​da​m i Es​ta​ny ​olów. Ber​nat przy ​po​m niał so​bie Graua, czwar​te​go z ośm ior​ga

wiecz​nie głod​ny ch dzie​cia​ków, któ​re nie m o​gły  się wy ​ży ​wić z po​le​tek upra​wia​ny ch przez ro​dzi​nę.

Mat​ka  Ber​na​ta  ce​ni​ła  sta​rą  Pu​igo​wą,  któ​ra  po​m o​gła  Ber​na​to​wi  i  Gu​ia​m o​nie  przy j ść  na  świat.
Grau  by ł  naj ​by ​strzej ​szy   i  naj ​pra​co​wit​szy   z  ca​łe​go  ro​dzeń​stwa,  dla​te​go  gdy   Jo​sep  Pu​ig  upro​sił
krew​ne​go  garn​ca​rza  z  Bar​ce​lo​ny,  by   po​zwo​lił  j ed​ne​m u  z  j e​go  sy ​nów  ter​m i​no​wać  w  swo​im
warsz​ta​cie, wy ​bór padł na dzie​się​cio​let​nie​go Graua.

Ale sko​ro sta​ry  Pu​ig nie po​tra​fił wy ​ży ​wić ro​dzi​ny, ty m  bar​dziej  nie stać go by ​ło na da​nie kor​-

ca bia​łej  psze​ni​cy  i dzie​się​ciu sol​dów na utrzy ​m a​nie Graua pod​czas pię​cio​let​niej  na​uki rze​m io​sła.
Do te​go do​cho​dzi​ły  dwa sol​dy  dla Llo​ren​ca za uwol​nie​nie pod​da​ne​go oraz ubra​nie dla Graua, bo
we​dług um o​wy, m aj ​ster za​pew​niał ucznio​wi przy ​odzie​wek ty l​ko przez trzy  ostat​nie la​ta.

Dla​te​go sta​ry  Pu​ig za​wi​tał na fol​wark Es​ta​ny ​olów w to​wa​rzy ​stwie Graua, nie​co star​sze​go od

Ber​na​ta i j e​go sio​stry. Sza​lo​ny  Es​ta​ny ​ol wy ​słu​chał z uwa​gą pro​po​zy ​cj i Jo​se​pa Pu​iga: j e​śli prze​ka​-
że cór​ce w po​sa​gu po​trzeb​ną su​m ę i wy ​pła​ci j ą Grau​owi j uż te​raz, ten, gdy  ty l​ko skoń​czy  osiem ​-
na​ście lat i zo​sta​nie cze​lad​ni​kiem  garn​car​skim , oże​ni się z Gu​ia​m o​ną. Sza​lo​ny  Es​ta​ny ​ol przy j ​rzał
się wy ​rost​ko​wi. Gdy  Pu​igo​wie nie m o​gli zwią​zać koń​ca z koń​cem , przy ​sy ​ła​li m u go do po​m o​cy
w po​lu. Chło​pak ni​g​dy  nie żą​dał za​pła​ty, ale i tak za​wsze wra​cał do do​m u z pęcz​kiem  j a​rzy n czy
garn​cem  zbo​ża. Es​ta​ny ​ol m iał do nie​go za​ufa​nie. Dla​te​go przy ​stał na pro​po​zy ​cj ę są​sia​da.

Po  pię​ciu  cięż​kich  la​tach  ter​m i​no​wa​nia  Grau  zdo​by ł  sto​pień  cze​lad​ni​ka.  Na​dal  pra​co​wał  pod

kie​run​kiem   daw​ne​go  m aj ​stra,  któ​ry,  za​do​wo​lo​ny   z  pod​wład​ne​go,  za​czął  m u  wy ​pła​cać  pen​sj ę.
Grau do​trzy ​m ał obiet​ni​cy  i skoń​czy w​szy  osiem ​na​ście lat, oże​nił się z Gu​ia​m o​ną.

— Sy ​nu — zwró​cił się pew​ne​go dnia sza​lo​ny  Es​ta​ny ​ol do Ber​na​ta — po​sta​no​wi​łem  dać Gu​ia​-

m o​nie  no​wy   po​sag.  Nas  j est  ty l​ko  dwóch  i  m a​m y   naj ​ży ź​niej ​sze  i  naj ​bar​dziej   roz​le​głe  zie​m ie
w oko​li​cy. A two​j a sio​stra po​trze​bu​j e za​pew​ne pie​nię​dzy.

— Oj ​cze — prze​rwał m u Ber​nat — nie m u​si​cie py ​tać m nie o zda​nie.
— Gu​ia​m o​na j uż raz do​sta​ła po​sag. Je​steś m o​im  j e​dy ​ny m  spad​ko​bier​cą i m a​j ą​tek na​le​ży  do

cie​bie.

— Czy ń​cie, co uwa​ża​cie za sto​sow​ne.
Czte​ry   la​ta  póź​niej   dwu​dzie​sto​dwu​let​ni  Grau  zło​ży ł  eg​za​m in  m i​strzow​ski  przed  czte​ro​oso​bo​-

wy m  try ​bu​na​łem  ce​cho​wy m . Pod bacz​ny m  okiem  cech​m i​strzów wy ​ko​nał pierw​sze sa​m o​dziel​ne
pra​ce — dzban, dwa ta​le​rze oraz m i​sę — i otrzy ​m ał sto​pień m aj ​stra, któ​ry  po​zwo​lił m u otwo​rzy ć
warsz​tat  w  Bar​ce​lo​nie  i  po​słu​gi​wać  się  wła​sną  pie​czę​cią,  przy ​bi​j a​ną  od  tej   po​ry,  na  wy ​pa​dek
ewen​tu​al​ny ch re​kla​m a​cj i, na wszy st​kich j e​go wy ​ro​bach. Zgod​nie z ka​ta​loń​skim  zna​cze​niem  sło​-
wa pu​ig, Grau um ie​ścił na swo​im  zna​ku fir​m o​wy m  gó​rę.

Grau i ocze​ku​j ą​ca dziec​ka Gu​ia​m o​na za​m iesz​ka​li w j ed​no​pię​tro​wy m  dom ​ku w dziel​ni​cy  garn​-

ca​rzy, zlo​ka​li​zo​wa​nej  kró​lew​skim  de​kre​tem  na za​chod​nich obrze​żach Bar​ce​lo​ny, m ię​dzy  sta​ry ​m i
m u​ra​m i m iej ​ski​m i i now​szy ​m i for​ty ​fi​ka​cj a​m i wznie​sio​ny ​m i przez Ja​ku​ba I. Dom  ku​pi​li z po​sa​gu
Gu​ia​m o​ny, od​kła​da​ne​go spe​cj al​nie na ten upra​gnio​ny  cel.

W  ty m   dom ​ku  —  bę​dą​cy m   j ed​no​cze​śnie  warsz​ta​tem   i  m iesz​ka​niem ,  gdzie  łóż​ka  sta​ły   obok

pie​ca  do  wy ​pa​la​nia  gli​ny   —  Grau  roz​po​czął  pra​cę  w  chwi​li,  gdy   pręż​ny   roz​wój   ka​ta​loń​skie​go
han​dlu  re​wo​lu​cj o​ni​zo​wał  garn​car​ski  fach,  skła​nia​j ąc  do  spe​cj a​li​za​cj i,  któ​rej   opie​ra​ło  się  wie​lu
przy ​wią​za​ny ch do tra​dy ​cj i rze​m ieśl​ni​ków.

—  Bę​dzie​m y   ro​bi​li  dzba​ny   i  am ​fo​ry   —  oznaj ​m ił  Grau.  —  Wy ​łącz​nie  dzba​ny   i  am ​fo​ry.  —

Wzrok Gu​ia​m o​ny  spo​czął na czte​rech wy ​ro​bach, któ​re za​pew​ni​ły  j ej  m ę​żo​wi ty ​tuł m i​strza garn​-
car​stwa. — Na​pa​trzy ​łem  się na kup​ców, któ​rzy  bła​ga​li m o​ich ko​le​gów z ce​chu o am ​fo​ry  na oli​-
wę, m iód czy  wi​no, a ci od​pra​wia​li ich z kwit​kiem , bo m ie​li pie​ce za​wa​lo​ne wy ​m y śl​ny ​m i ka​fla​-

m i, po​li​chro​m o​wa​ny ​m i za​sta​wa​m i sto​ło​wy ​m i dla m oż​ny ch i fla​ko​na​m i dla ap​te​ka​rzy.

Gu​ia​m o​na m u​snę​ła pal​ca​m i czte​ry  na​czy ​nia. Ja​kie gład​kie! Gdy  uszczę​śli​wio​ny  Grau po​da​ro​-

wał j ej  po eg​za​m i​nie te cac​ka, m y ​śla​ła, że j ej  dom  bę​dzie od tej  po​ry  pe​łen ta​kich wła​śnie cu​de​-
niek.  Za​chwy ​ca​li  się  ni​m i  na​wet  sa​m i  cech​m i​strzo​wie.  Ty ​m i  czte​re​m a  przed​m io​ta​m i  Grau  do​-
wiódł,  że  po​siadł  taj ​ni​ki  garn​car​skie​go  rze​m io​sła.  Dzban,  dwa  ta​le​rze  i  m i​sa,  po​wle​czo​ne  bia​łą
war​stwą cy ​ny  i ozdo​bio​ne zy g​za​ka​m i, ga​łąz​ka​m i pal​m o​wy ​m i, ro​ze​ta​m i i li​lij ​ka​m i, m ie​ni​ły  się ko​-
lo​ra​m i  tę​czy :  cha​rak​te​ry ​sty cz​ną  m ie​dzia​ną  zie​le​nią,  nie​odzow​ną  w  pra​cy   każ​de​go  sza​nu​j ą​ce​go
się garn​ca​rza z Bar​ce​lo​ny, pur​pu​rą i fio​le​tem  m an​ga​nu, czer​nią że​la​za, błę​ki​tem  ko​bal​tu i żół​cią
an​ty ​m o​nu. Każ​da kre​ska, każ​dy  za​wi​j as m ia​ły  in​ny  ko​lor. Gu​ia​m o​na z drże​niem  cze​ka​ła, aż zo​sta​-
ną wy ​j ę​te z pie​ca, bo​j ąc się, że po​pę​ka​j ą w wy ​so​kiej  tem ​pe​ra​tu​rze. Na za​koń​cze​nie Grau po​wlekł
j e prze​zro​czy ​stą war​stew​ką wo​do​od​por​ne​go la​kie​ru z ze​szklo​ne​go oło​wiu. Gu​ia​m o​na j esz​cze raz
m u​snę​ła opusz​ka​m i pal​ców ich gład​ką po​wierzch​nię. A te​raz… m iał ro​bić ty l​ko i wy ​łącz​nie am ​-
fo​ry.

Grau pod​szedł do żo​ny.
— Nie m artw się — pró​bo​wał j ą po​cie​szy ć. — Dla cie​bie na​dal bę​dę ro​bił ta​kie cu​deń​ka.
De​cy ​zj a  Graua  oka​za​ła  się  strza​łem   w  dzie​siąt​kę.  Na​peł​nił  przy ​do​m o​wą  su​szar​nię  dzba​na​m i

i am ​fo​ra​m i, a kup​cy  szy b​ko zwie​dzie​li się, że w j e​go nie​wiel​kim  warsz​ta​cie za​spo​ko​j ą swe garn​-
car​skie po​trze​by  i nie bę​dą j uż m u​sie​li nad​ska​ki​wać za​du​fa​ny m  m aj ​strom .

Nic więc dziw​ne​go, że dom , przed któ​ry m  stał te​raz Ber​nat — trzy ​m a​j ąc na rę​kach Ar​naua,

znów  się  do​m a​ga​j ą​ce​go  j e​dze​nia  —  w  ni​czy m   nie  przy ​po​m i​nał  pierw​sze​go  dom ​ku-warsz​ta​tu
Graua  i  Gu​ia​m o​ny.  By ł  to  wiel​ki  trzy ​pię​tro​wy   bu​dy ​nek.  Na  wy ​cho​dzą​cy m   na  uli​cę  par​te​rze
znaj ​do​wał  się  warsz​tat,  na  pierw​szy m   i  dru​gim   pię​trze  m iesz​ka​nie  m aj ​stra.  Do  do​m u  przy ​le​gał
ogród  i  wa​rzy w​nik,  ko​m ór​ki  są​sia​du​j ą​ce  z  pie​ca​m i  garn​car​ski​m i  oraz  wiel​kie,  nie​za​da​szo​ne  po​-
dwó​rze, za​sta​wio​ne nie​prze​bra​ną ilo​ścią dzba​nów i am ​for wszy st​kich ro​dza​j ów, roz​m ia​rów i ko​lo​-
rów. Za do​m em , zgod​nie z za​rzą​dze​niem  władz m iej ​skich, skła​do​wa​no gli​nę i in​ne su​row​ce. Gro​-
m a​dzo​no  tam   rów​nież  po​piół  oraz  od​pa​dy,  któ​ry ch  pra​wo  za​bra​nia​ło  garn​ca​rzom   wy ​rzu​cać  na
uli​cę.

W  warsz​ta​cie  uwi​j a​ło  się  j ak  w  ukro​pie  dzie​się​ciu  pra​cow​ni​ków.  Ber​nat  nie  do​strzegł  wśród

nich  Graua,  zwró​cił  na​to​m iast  uwa​gę  na  dwóch  m ęż​czy zn,  któ​rzy   że​gna​li  się  wła​śnie  przy   bra​-
m ie, obok za​ła​do​wa​nej  no​wiut​ki​m i am ​fo​ra​m i fu​ry  za​przę​żo​nej  w wo​ły. Je​den z nich wsko​czy ł na
wóz i od​j e​chał, dru​gi, ele​ganc​ko ubra​ny, skie​ro​wał się do warsz​ta​tu.

— Po​cze​kaj ​cie! — krzy k​nął za nim  Ber​nat. — Szu​kam  Graua Pu​iga — wy ​j a​śnił, zbli​ża​j ąc się.
Męż​czy ​zna zm ie​rzy ł go wzro​kiem  od stóp do głów.
—  Je​śli  chcesz  pro​sić  go  o  pra​cę,  m ar​nu​j esz  czas.  Czas  m aj ​stra  —  burk​nął  nie​ży cz​li​wie  —

a przy  oka​zj i i m ój  — do​dał i ru​szy ł przed sie​bie.

— Je​stem  krew​ny m  m aj ​stra.
Męż​czy ​zna za​m arł, a po​tem  od​wró​cił się gwał​tow​nie.
— Dość j uż pie​nię​dzy  od nie​go wy ​łu​dzi​łeś! Daj  m u wresz​cie świę​ty  spo​kój ! — rzu​cił przez za​-

ci​śnię​te zę​by  i ode​pchnął Ber​na​ta. Ar​nau wy ​buch​nął pła​czem . — Prze​cież cię ostrze​ga​no, że j e​śli
na​dal bę​dziesz na​cho​dził m aj ​stra, zaj ​m ą się to​bą wła​dze. Chy ​ba wiesz, że Grau Pu​ig j est wpły ​-
wo​wą oso​bi​sto​ścią…

Męż​czy ​zna od​py ​chał Ber​na​ta, któ​ry  co​fał się, nic nie ro​zu​m ie​j ąc.
— Ale po​słu​chaj ​cie — pró​bo​wał tłu​m a​czy ć — j a… Ar​nau darł się wnie​bo​gło​sy.

— Nie ro​zu​m iesz po do​bro​ci? — m ęż​czy ​zna pró​bo​wał prze​krzy ​czeć pła​czą​ce nie​m ow​lę.
Na​gle z ostat​nie​go pię​tra do​m u do​bie​gły  j esz​cze gło​śniej ​sze krzy ​ki.
— Ber​nat! Ber​nat!
Spoj ​rze​li na ko​bie​tę, któ​ra wy ​chy ​la​ła się z okna, m a​cha​j ąc w ich stro​nę.
— Gu​ia​m o​na! — krzy k​nął Ber​nat, od​po​wia​da​j ąc na j ej  po​zdro​wie​nie.
Gdy  ko​bie​ta zni​kła w głę​bi do​m u, Ber​nat zm ru​ży ł oczy  i spoj ​rzał na swe​go prze​śla​dow​cę.
— To pa​ni Gu​ia​m o​na cię zna? — zdzi​wił się tam ​ten.
— Je​stem  j ej  bra​tem  — oznaj ​m ił chłod​no Ber​nat. — I wiedz, że ni​cze​go od ni​ko​go nie wy ​łu​-

dzam .

—  Prze​pra​szam .  —  Męż​czy ​zna  by ł  wy ​raź​nie  zm ie​sza​ny.  —  Wzią​łem   cię  za  bra​ta  m aj ​stra.

Na​cho​dzą go na zm ia​nę i bez koń​ca do​m a​ga​j ą się pie​nię​dzy …

Na wi​dok bie​gną​cej  sio​stry  Ber​nat prze​rwał m u w pół sło​wa i rzu​cił się, by  j ą uści​skać.
— A Grau? — za​py ​tał Ber​nat, ob​m y w​szy  oko z krwi i od​daw​szy  Ar​naua arab​skiej  nie​wol​ni​cy,

któ​ra  opie​ko​wa​ła  się  naj ​m łod​szy ​m i  dzieć​m i  Gu​ia​m o​ny.  Przez  chwi​lę  przy ​glą​dał  się,  j ak  m a​lec
po​chła​nia kasz​kę na m le​ku. — Chciał​by m  się z nim  przy ​wi​tać.

Gu​ia​m o​na spo​waż​nia​ła.
— Coś się sta​ło? — zdzi​wił się Ber​nat.
— Grau bar​dzo się zm ie​nił. Te​raz j est bo​ga​ty  i wpły ​wo​wy. — Gu​ia​m o​na wska​za​ła ku​fry  sto​j ą​-

ce rzę​dem  pod ścia​ną, sza​fę oraz za​sta​wio​ny  książ​ka​m i i wy ​ro​ba​m i ce​ra​m icz​ny ​m i m e​bel, j a​kie​-
go  Ber​nat  ni​g​dy   wcze​śniej   nie  wi​dział,  na  za​sła​ną  dy ​wa​na​m i  pod​ło​gę  oraz  na  ko​bier​ce  i  ko​ta​ry
wi​szą​ce na ścia​nach i w oknach. — Już się pra​wie nie zaj ​m u​j e warsz​ta​tem . Za​stę​pu​j e go Jau​m e,
pod​m aj ​strzy, z któ​ry m  przed chwi​lą roz​m a​wia​łeś. Grau po​świę​cił się han​dlo​wi. No, wiesz, wi​no,
oli​wa, stat​ki… Te​raz na​le​ży  do star​szy ch ce​chu, więc we​dle Usat​ges, ka​ta​loń​skie​go ko​dek​su praw,
j est pa​try ​cj u​szem  i pro​m i​nen​tem  m iej ​skim , la​da dzień m a​j ą go m ia​no​wać człon​kiem  Ra​dy  Stu.
— Gu​ia​m o​na om io​tła izbę nie​obec​ny m  spoj ​rze​niem . — To j uż nie ten sam  Grau.

— Ty  też bar​dzo się zm ie​ni​łaś — za​uwa​ży ł Ber​nat. Gu​ia​m o​na po​pa​trzy ​ła na swą fi​gu​rę m a​tro​-

ny  i przy ​tak​nę​ła z uśm ie​chem . — Ten Jau​m e — Ber​nat zm ie​nił te​m at — na​po​m knął coś o krew​-
ny ch Graua. Co m iał na m y ​śli?

Gu​ia​m o​na po​krę​ci​ła gło​wą i za​czę​ła opo​wia​dać:
— Gdy  ro​ze​szła się wieść, że Grau​owi świet​nie się po​wo​dzi, wszy ​scy  j e​go bra​cia, ku​zy ​ni, sio​-

strzeń​cy  i bra​tan​ko​wie po​czę​li ścią​gać do Bar​ce​lo​ny. Po​rzu​ca​li wieś i przy ​cho​dzi​li pro​sić Graua
o po​m oc. — Gu​ia​m o​na za​uwa​ży ​ła zm ie​sza​nie na twa​rzy  bra​ta. — Ty  też? — Ber​nat przy ​tak​nął.
— Ale… Prze​cież m ie​li​śm y  wspa​nia​łe go​spo​dar​stwo!

Gu​ia​m o​na za​la​ła się łza​m i, słu​cha​j ąc opo​wie​ści bra​ta. Gdy  do​wie​dzia​ła się o chło​pa​ku z zam ​-

ko​wej  kuź​ni, wsta​ła i uklę​kła obok Ber​na​ta.

—  Nie  m ów  o  ty m   ni​ko​m u  —  po​ra​dzi​ła,  po  czy m   po​ło​ży ​ła  gło​wę  na  j e​go  ko​la​nach.  —  Nie

m artw się — za​łka​ła, gdy  Ber​nat skoń​czy ł. — Po​m o​że​m y  ci.

—  Sio​strzy cz​ko  —  rzekł  Ber​nat,  gła​dząc  Gu​ia​m o​nę  po  wło​sach  —  prze​cież  Grau  nie  po​m ógł

na​wet ro​dzo​ny m  bra​ciom …

— Bo Ber​nat to co in​ne​go! — krzy k​nę​ła Gu​ia​m o​na z ta​ką fu​rią, że Grau aż się cof​nął.
Wró​cił do do​m u do​pie​ro po zm ro​ku. Ten drob​ny  czło​wie​czek wbiegł po scho​dach roz​j u​szo​ny,

m am ​ro​cząc  pod  no​sem   prze​kleń​stwa.  Gu​ia​m o​na  cze​ka​ła  na  nie​go.  Jau​m e  po​wie​dział  m u
o wszy st​kim  j esz​cze na po​dwó​rzu: „Wasz szwa​gier śpi z ter​m i​na​to​ra​m i, a j e​go sy n… z wa​szy ​m i

dzieć​m i”.

Grau ru​szy ł czy m  prę​dzej  do żo​ny.
— Jak m o​głaś?! — wrza​snął, wy ​słu​chaw​szy  j ej  wy ​j a​śnień. — To zbie​gły  chłop pańsz​czy ź​nia​-

ny ! Wiesz, co się sta​nie, j e​śli ktoś się do​wie? To bę​dzie ko​niec m o​j ej  ka​rie​ry ! Ro​zu​m iesz? Ko​niec!

Gu​ia​m o​na pa​trzy ​ła w m il​cze​niu na pie​klą​ce​go się i wy ​m a​chu​j ą​ce​go rę​ka​m i m ę​ża. Prze​ra​sta​ła

go o gło​wę.

—  Ro​zum   ci  od​j ę​ło?!  Wła​sny ch  bra​ci  wpa​ko​wa​łem   na  sta​tek  i  wy ​sła​łem   za  gra​ni​cę.  Krew​-

niacz​kom  na wy ​da​niu da​łem  po​sag, że​by  wy ​szły  za cu​dzo​ziem ​ców i nikt nie wy ​cie​rał so​bie gę​by
m o​j ą ro​dzi​ną, a ty … Dla​cze​go m iał​by m  da​rzy ć szcze​gól​ny ​m i wzglę​da​m i two​j e​go bra​ta?

— Bo Ber​nat to co in​ne​go! — krzy k​nę​ła Gu​ia​m o​na ku zdu​m ie​niu m ę​ża.
Grau się za​wa​hał.
— Co…? Co m asz na m y ​śli?
— Do​brze wiesz, co m am  na m y ​śli. Chy ​ba nie m u​szę ci przy ​po​m i​nać…
Grau spu​ścił wzrok.
— Aku​rat dzi​siaj  — m ruk​nął — na​m a​wia​łem  j ed​ne​go z pię​ciu raj ​ców m iej ​skich, by  wy ​bra​no

m nie j a​ko cech​m i​strza garn​ca​rzy  na człon​ka Ra​dy  Stu. Zj ed​na​łem  j uż so​bie trzech z nich, m u​szę
j esz​cze ty l​ko prze​ko​nać bur​m i​strza i na​czel​ni​ka m ia​sta. Wy ​obraź so​bie ra​dość m o​ich wro​gów, j e​-
śli się wy ​da, że ukry ​wam  zbie​głe​go chło​pa…

— Wszy st​ko, co m a​m y, za​wdzię​cza​m y  wła​śnie j e​m u — prze​m ó​wi​ła słod​ko Gu​ia​m o​na.
— Je​stem  ty l​ko rze​m ieśl​ni​kiem , Gu​ia​m o​no. Zwy ​kły m , choć bo​ga​ty m  rze​m ieśl​ni​kiem . Moż​ni

m ną gar​dzą, kup​cy  m nie nie​na​wi​dzą, choć chcąc nie chcąc, m u​szą ze m ną trzy ​m ać. Je​śli wy j ​-
dzie na j aw, że udzie​lam  schro​nie​nia zbie​go​wi… Po​m y śl ty l​ko, co po​wie​dzą m oż​ni zie​m ia​nie.

— Wszy st​ko, co m a​m y, za​wdzię​cza​m y  m o​j e​m u bra​tu — po​wtó​rzy ​ła Gu​ia​m o​na.
— Do​brze, daj ​m y  m u więc pie​nią​dze i niech so​bie idzie.
— Ber​nat chce by ć wol​ny. Mu​si prze​cze​kać rok i j e​den dzień…
Grau cho​dził ner​wo​wo po po​ko​j u. Uniósł rę​ce do twa​rzy.
— Nie m o​że​m y  — po​wie​dział przez pal​ce. — Nie m o​że​m y, Gu​ia​m o​no — po​wtó​rzy ł, zer​ka​j ąc

na żo​nę. — No, po​m y śl ty l​ko…

— Po​m y śl ty l​ko! Po​m y śl ty l​ko! — prze​rwa​ła m u zi​ry ​to​wa​na Gu​ia​m o​na. — A ty  po​m y ​śla​łeś,

co bę​dzie, j e​śli go wy ​pę​dzi​m y  i wpad​nie w rę​ce pa​na Na​varc​les czy  cho​ciaż​by  two​ich wro​gów?
Wszy ​scy  się do​wie​dzą, że za​wdzię​czasz ka​rie​rę zbie​głe​m u chło​pu pańsz​czy ź​nia​ne​m u i po​sa​go​wi,
któ​ry  wca​le m i się nie na​le​żał.

— Gro​zisz m i?
—  Nie,  by ​naj ​m niej ,  ale  do​ku​m en​ty   wszy st​ko  po​twier​dzą.  Wszy st​ko  zo​sta​ło  za​pi​sa​ne,  Grau.

Po​wi​nie​neś  po​m óc  m o​j e​m u  bra​tu,  j e​śli  nie  z  wdzięcz​no​ści,  to  przy ​naj ​m niej   kie​ru​j ąc  się  zdro​-
wy m  roz​sąd​kiem . Le​piej  m ieć go na oku. Chce by ć wol​ny m  czło​wie​kiem , więc i tak nie opu​ści
Bar​ce​lo​ny. Je​śli go wy ​gnasz, bę​dzie błą​kał się po m ie​ście, a j e​go zna​m ię nad pra​wy m  okiem , do​-
kład​nie ta​kie j ak m o​j e, m o​że zwró​cić uwa​gę twy ch wro​gów, któ​ry ch tak się lę​kasz.

Grau Pu​ig spoj ​rzał prze​ni​kli​wie na żo​nę. Chciał coś po​wie​dzieć, ale m ach​nął ty l​ko rę​ką i wy ​-

padł z po​ko​j u. Gu​ia​m o​na sły ​sza​ła, j ak wcho​dzi po scho​dach do sy ​pial​ni.

5

— Twój  sy n zo​sta​nie u pań​stwa, do​nia Gu​ia​m o​na weź​m ie go na wy ​cho​wa​nie. Gdy  pod​ro​śnie,

bę​dzie się uczy ł na garn​ca​rza.

Ber​nat  nie  słu​chał  j uż  pod​m aj ​strze​go.  Jau​m e  wszedł  o  świ​cie  do  izby   sy ​pial​nej .  Nie​wol​ni​cy

i ter​m i​na​to​rzy  sko​czy ​li na rów​ne no​gi, j ak​by  uka​zał im  się sam  bies, i wy ​pa​dli z izby, po​trą​ca​j ąc
się na​wza​j em . Ber​nat po​m y ​ślał, że Ar​nau bę​dzie pod do​brą opie​ką, a z cza​sem  zo​sta​nie ter​m i​na​-
to​rem  garn​car​stwa i wol​ny m  rze​m ieśl​ni​kiem .

— Sły ​szy sz, co się do cie​bie m ó​wi? — nie​cier​pli​wił się Jau​m e. Za​klął, nie m o​gąc do​cze​kać się

od​po​wie​dzi: — Cho​ler​ni wie​śnia​cy !

Ber​nat j uż, j uż m iał się na nie​go rzu​cić, ale po​wstrzy ​m ał go uśm ie​szek na j e​go twa​rzy.
— Ty l​ko spró​buj  m nie do​tknąć — sy k​nął Jau​m e — a wy ​le​cisz na zbi​ty  py sk. Nie po​m o​że ci

na​wet  pro​tek​cj a  sio​stry.  Po​wta​rzam   ci,  wie​śnia​ku,  za​sa​dy :  bę​dziesz  pra​co​wał  od  świ​tu  do  no​cy,
j ak wszy ​scy, za dach nad gło​wą przy ​odzie​wek i stra​wę. I za to, że do​nia Gu​ia​m o​na za​opie​ku​j e się
two​im  sy ​nem . Nie m o​żesz wcho​dzić do do​m u m aj ​stra. Nie wol​no ci też wy ​ściu​biać no​sa z warsz​-
ta​tu, za​nim  upły ​nie rok i uzy ​skasz pra​wa wol​ne​go oby ​wa​te​la. Bę​dziesz m u​siał się cho​wać, ile​kroć
przy j ​dzie  ktoś  nie​zna​j o​m y,  i  nie  m o​żesz  opo​wia​dać  o  so​bie  ni​ko​m u,  na​wet  po​zo​sta​ły m   ro​bot​ni​-
kom .  Cho​ciaż  z  ty m   zna​m ie​niem …  —  Jau​m e  po​krę​cił  gło​wą.  —  Tak  za​rzą​dzi​li  m aj ​ster  i  do​nia
Gu​ia​m o​na. Co ty  na to?

— Kie​dy  bę​dę m ógł zo​ba​czy ć sy ​na? — za​py ​tał Ber​nat.
— To j uż nie m o​j a spra​wa.
Ber​nat przy ​m knął oczy. Gdy  po raz pierw​szy  zo​ba​czy ł Bar​ce​lo​nę, obie​cał Ar​nau​owi wol​ność.

Je​go sy n nie bę​dzie m iał pa​na.

— Co m am  ro​bić? — spy ​tał w koń​cu.
No​sił chrust. Dźwi​gał drwa, set​ki, ty ​sią​ce drew, i pod​trzy ​m y ​wał ogień w pie​cach. No​sił gli​nę

i  czy ​ścił  warsz​tat  z  bło​ta  i  gli​nia​ne​go  py ​łu,  wy ​m ia​tał  po​piół  z  pie​ców.  Zla​ny   po​tem   pu​co​wał
warsz​tat i wy ​no​sił po​piół za dom . Gdy  wra​cał, um o​ru​sa​ny  sa​dzą i py ​łem , warsz​tat zno​wu to​nął

w bru​dzie i m u​siał za​czy ​nać od no​wa. Ra​zem  z nie​wol​ni​ka​m i wy ​no​sił świe​żo ule​pio​ne na​czy ​nia
na  słoń​ce,  za​wsze  pod  bacz​ny m   okiem   pod​m aj ​strze​go,  któ​ry   do​glą​da​j ąc  warsz​ta​tu,  prze​cha​dzał
się  wśród  pra​cow​ni​ków  i  po​krzy ​ki​wał,  po​licz​ko​wał  ter​m i​na​to​rów  i  z  by ​le  po​wo​du  okła​dał  ba​tem
nie​wol​ni​ków.

Kie​dy ś, gdy  Ber​nat niósł z nie​wol​ni​ka​m i do su​szar​ni wiel​ką am ​fo​rę, na​czy ​nie wy ​śli​zgnę​ło im

się  z  rąk  i  po​to​czy ​ło  po  zie​m i.  Jau​m e  rzu​cił  się  z  ba​tem   na  wi​no​waj ​ców.  Am ​fo​ra  na​wet  się  nie
wy ​szczer​bi​ła,  ale  pod​m aj ​strzy,  wrzesz​cząc  j ak  opę​ta​ny,  za​czął  okła​dać  bez​li​to​śnie  nie​wol​ni​ków.
W pew​nej  chwi​li pod​niósł bat rów​nież na Ber​na​ta.

— Uderz, a za​bi​j ę — za​gro​ził Es​ta​ny ​ol, spo​glą​da​j ąc na nie​go har​do.
Jau​m e za​wa​hał się, spą​so​wiał i strze​lił z ba​ta w kie​run​ku to​wa​rzy ​szy  Ber​na​ta, któ​rzy  zdą​ży ​li j uż

od​su​nąć się na bez​piecz​ną od​le​głość. Pod​m aj ​strzy  pu​ścił się za ni​m i w po​goń. Ber​nat ode​tchnął
głę​bo​ko, od​pro​wa​dza​j ąc go wzro​kiem .

Pra​co​wał bar​dzo cięż​ko i nie trze​ba by ​ło stać nad nim  z ba​tem . Nie wy ​brzy ​dzał przy  po​sił​kach,

choć m iał cza​sa​m i ocho​tę po​wie​dzieć usłu​gu​j ą​cej  im  opa​słej  ko​bie​cie, że j e​go psy  j a​da​ły  le​piej .
Jed​nak na wi​dok ter​m i​na​to​rów i nie​wol​ni​ków rzu​ca​j ą​cy ch się łap​czy ​wie na stra​wę wo​lał trzy ​m ać
j ę​zy k za zę​ba​m i. Spał we wspól​nej  izbie na sien​ni​ku, pod któ​ry m  prze​cho​wy ​wał swój  li​chy  do​by ​-
tek i sa​kiew​kę za​bra​ną z Na​varc​les. Od​kąd po​sta​wił się pod​m aj ​strze​m u, nie​wol​ni​cy, ter​m i​na​to​rzy
i cze​lad​ni​cy  da​rzy ​li go sza​cun​kiem , m ógł więc spać spo​koj ​nie m i​m o pcheł, od​gło​sów chra​pa​nia
i sm ro​du spo​co​ny ch ciał.

Zno​sił to wszy st​ko z m y ​ślą o dwóch dniach w ty ​go​dniu, gdy  arab​ska nie​wol​ni​ca przy ​no​si​ła m u,

za zgo​dą Gu​ia​m o​ny, sy ​na. Ar​nau za​zwy ​czaj  spał. Ber​nat brał go na rę​ce i roz​ko​szo​wał się za​pa​-
chem  j e​go czy ​stej  bie​li​zny  i dzie​cię​cy ch pach​ni​deł. De​li​kat​nie, nie chcąc obu​dzić sy n​ka, roz​su​-
wał ubran​ka i po​dzi​wiał j e​go pulch​ne nóż​ki, rącz​ki, peł​ny  brzu​szek. Ar​nau rósł i przy ​bie​rał na wa​-
dze.  Ber​nat  tu​lił  go  i  spo​glą​dał  bła​gal​nie  na  Ha​bi​bę,  m ło​dą  nie​wol​ni​cę,  pro​sząc  o  do​dat​ko​wą
chwil​kę.  Cza​sa​m i  chciał  po​gła​skać  sy n​ka,  ale  j e​go  szorst​kie  rę​ce  ra​ni​ły   de​li​kat​ną  skó​rę  dziec​ka
i wte​dy  Ha​bi​ba za​bie​ra​ła m u m al​ca. Z cza​sem  za​warł z niań​ką ci​chą um o​wę (Arab​ka ni​g​dy  się
do  nie​go  nie  od​zy ​wa​ła)  i  gła​dził  za​ru​m ie​nio​ne  po​licz​ki  sy ​na  od​wrot​ną  stro​ną  dło​ni.  Do​ty k  j e​go
skó​ry  przy ​pra​wiał go o drże​nie. Gdy  słu​żą​ca da​wa​ła znak, że czas się że​gnać, Ber​nat ca​ło​wał sy ​-
na w czo​ło.

Po  kil​ku  m ie​sią​cach  Jau​m e  stwier​dził,  że  Ber​nat  m o​że  wy ​ko​ny ​wać  bar​dziej   od​po​wie​dzial​ne

za​da​nia. Na​uczy ​li się wza​j em ​nie sza​no​wać.

—  Nie​wol​ni​cy   to  ban​da  ga​m o​ni  —  po​wie​dział  kie​dy ś  Grau​owi.  —  Pra​cu​j ą  ty l​ko  ze  stra​chu

przed ba​tem , nic ich nie ob​cho​dzi sam  fach. Ale wasz szwa​gier…

— Nie na​zy ​waj  go m o​im  szwa​grem ! — zru​gał go, zresz​tą nie po raz pierw​szy, Pu​ig. Jau​m e lu​-

bił wy ​po​m i​nać m u po​kre​wień​stwo z Ber​na​tem .

—  Prze​pra​szam ,  wie​śniak…  —  po​pra​wił  się  star​szy   cze​lad​nik,  uda​j ąc  za​kło​po​ta​nie.  —  Ten

wie​śniak  m a  zu​peł​nie  in​ne  po​dej ​ście,  przy ​kła​da  się  na​wet  do  naj ​bar​dziej   bła​hy ch  prac.  Czy ​ści
pie​ce tak sta​ran​nie, że ni​g​dy  do​tąd…

— Co w związ​ku z ty m  pro​po​nu​j esz? — prze​rwał m u Grau, za​to​pio​ny  w do​ku​m en​tach.
— Moż​na m u po​wie​rzy ć bar​dziej  od​po​wie​dzial​ne za​da​nia. Sko​ro kosz​tu​j e nas tak nie​wie​le…
Grau spio​ru​no​wał pod​wład​ne​go wzro​kiem .
—  My ​lisz  się  —  po​wie​dział  —  nie  ku​pi​łem   go  j ak  nie​wol​ni​ka,  nie  pod​pi​sa​łem   z  nim   um o​wy

ter​m i​na​tor​skiej  i nie pła​cę m u j ak cze​lad​ni​ko​wi, ale to m ój  naj ​droż​szy  ro​bot​nik.

— Mia​łem  na m y ​śli…
— Wiem , co m ia​łeś na m y ​śli. — Grau zno​wu za​czął prze​glą​dać pa​pie​ry. — Rób, co chcesz,

pod  j ed​ny m   wa​run​kiem :  ten  wie​śniak  m u​si  pa​m ię​tać,  gdzie  j est  j e​go  m iej ​sce.  W  prze​ciw​ny m
ra​zie stra​cisz pra​cę i ni​g​dy  nie zo​sta​niesz m aj ​strem . Zro​zu​m ia​no?

Jau​m e ski​nął gło​wą. Od tej  po​ry  Ber​nat pra​co​wał ra​m ię w ra​m ię z cze​lad​ni​ka​m i. Zle​ca​no m u

na​wet za​da​nia, któ​ry ch nie po​wie​rza​no m ło​dy m  ter​m i​na​to​rom , zby t sła​by m , by  udźwi​gnąć nie​-
po​ręcz​ne i cięż​kie for​m y  z ognio​od​por​nej  gli​ny. For​m y  te, w któ​ry ch wy ​pa​la​no fa​j ans i ce​ra​m i​-
kę, słu​ży ​ły  do wy ​ro​bu wiel​kich, pę​ka​ty ch am ​for o wą​skiej  i krót​kiej  szy j ​ce oraz pła​skiej , zwę​ża​j ą​-

cej   się  pod​sta​wie,  m o​gą​cy ch  po​m ie​ścić  na​wet  dwie​ście  osiem ​dzie​siąt  li​trów

2

  ziar​na  lub  wi​na.

Do​ty ch​czas  przy   wy ​ro​bie  ta​kich  na​czy ń  asy ​sto​wa​ło  co  naj ​m niej   dwóch  cze​lad​ni​ków,  ale  dzię​ki
po​m o​cy  Ber​na​ta j e​den do​świad​czo​ny  rze​m ieśl​nik wy ​star​czał do ca​łe​go pro​ce​su, któ​ry  po​le​gał na
ule​pie​niu i wy ​pa​le​niu for​m y, po​kry ​ciu na​czy ​nia war​stwą top​ni​ka z tlen​ku cy ​ny  i oło​wiu, po​now​-
ny m  wy ​pa​le​niu go w niż​szej  tem ​pe​ra​tu​rze, tak by  cy ​na i ołów sto​pi​ły  się i ob​la​ły  na​czy ​nie, two​-
rząc na j e​go po​wierzch​ni bia​łe, wo​do​od​por​ne szkli​wo.

Jau​m e śle​dził efek​ty  wpro​wa​dzo​ny ch zm ian i gra​tu​lo​wał so​bie po​m y ​słu. Wy ​daj ​ność warsz​ta​tu

wy ​raź​nie wzro​sła, a Ber​nat na​dal przy ​kła​dał się do pra​cy. Bar​dziej  niż nie​j e​den ty ​tu​ło​wa​ny  rze​-
m ieśl​nik!  —  m u​siał  przy ​znać,  pod​cho​dząc  do  Ber​na​ta  i  cze​lad​ni​ka,  by   od​bić  znak  m i​strza  pod
prze​wę​że​niem  no​wej  am ​fo​ry.

Jau​m e pró​bo​wał wy ​czy ​tać z oczu wie​śnia​ka, o czy m  m y ​śli. W j e​go spoj ​rze​niu nie by ​ło nie​na​-

wi​ści ani ura​zy. Za​sta​na​wiał się, co spra​wi​ło, że zna​lazł się w ta​kim  po​ło​że​niu. Nie przy ​po​m i​nał
in​ny ch krew​ny ch m aj ​stra, któ​ry m  cho​dzi​ło wy ​łącz​nie o pie​nią​dze. Ty m ​cza​sem  Ber​nat… Jak on
tu​lił swe​go sy ​na! Ma​rzy ł o wol​no​ści i po​tra​fił na nią cięż​ko za​pra​co​wać, cię​żej  niż kto​kol​wiek in​ny.

Od​wza​j em ​nio​na  sy m ​pa​tia  pod​m aj ​strze​go  do  Ber​na​ta  za​owo​co​wa​ła  nie  ty l​ko  zwięk​sze​niem

wy ​daj ​no​ści warsz​ta​tu. Pew​ne​go ra​zu, gdy  Jau​m e j uż, j uż m iał od​bić stem ​pel na no​wy m  na​czy ​-
niu, Ber​nat zm ru​ży ł oczy  i wbił wzrok w pod​sta​wę am ​fo​ry.

„Ni​g​dy  nie zo​sta​niesz m aj ​strem !”, za​gro​ził Grau. Sło​wa te roz​brzm ie​wa​ły  w gło​wie pod​m aj ​-

strze​go, ile​kroć chciał po​trak​to​wać Ber​na​ta nie​co ser​decz​niej .

Udał na​pad kasz​lu. Od​su​nął się od am ​fo​ry  i spoj ​rzał w kie​run​ku wska​za​ny m  przez wie​śnia​ka.

Zo​ba​czy ł m a​łe pęk​nię​cie, któ​re spo​wo​do​wa​ło​by  znisz​cze​nie na​czy ​nia pod​czas wy ​pa​la​nia. Wpadł
w gniew, któ​ry  wy ​ła​do​wał na cze​lad​ni​ku i na… Ber​na​cie.

Upły ​nął  rok  i  j e​den  dzień.  Ber​nat  i  j e​go  sy n  by ​li  j uż  wol​ny ​m i  oby ​wa​te​la​m i  Bar​ce​lo​ny,

a uszczę​śli​wio​ny  Grau Pu​ig zo​stał na​resz​cie człon​kiem  Ra​dy  Stu. Pod​m aj ​strze​m u zda​wa​ło się, że
Ber​nat obo​j ęt​nie przy ​j ął swój  no​wy  sta​tus. Każ​dy  in​ny  wy ​stą​pił​by  na​ty ch​m iast o glej t oby ​wa​-
tel​ski i ru​szy ł na uli​ce Bar​ce​lo​ny  w po​go​ni za roz​ry w​ka​m i i ko​bie​ta​m i. Każ​dy, ale nie Ber​nat. Co
gry ​zie te​go wie​śnia​ka?

Ber​nat nie m ógł za​po​m nieć o chłop​cu z zam ​ko​wej  kuź​ni. Nie m iał wy ​rzu​tów su​m ie​nia — nie​-

szczę​sny  cze​lad​nik za​gra​żał j e​go sy ​no​wi. Ale j e​śli go za​bił… By ł j uż wol​ny, ale rok i j e​den dzień
nie wy ​star​czą, by  unik​nąć ka​ry  za m or​der​stwo. Idąc za ra​dą sio​stry, nie po​wie​dział ni​ko​m u o tam ​-
ty m  wy ​da​rze​niu. Nie m ógł ry ​zy ​ko​wać, na wy ​pa​dek gdy ​by  Llo​renc de Bel​le​ra ści​gał go nie ty l​ko
za po​rzu​ce​nie fol​war​ku, ale rów​nież za za​bój ​stwo. A j e​śli zo​sta​nie poj ​m a​ny, co sta​nie się z j e​go
sy ​nem ? Mor​der​cę cze​ka ka​ra śm ier​ci.

Ar​nau rósł zdro​wy  i sil​ny. Jesz​cze nie m ó​wił, ale racz​ko​wał i ga​wo​rzy ł tak, że j e​go oj ​ciec ze

wzru​sze​nia do​sta​wał gę​siej  skór​ki. Choć Jau​m e na​dal nie spo​ufa​lał się z Ber​na​tem , j e​go no​wa po​-
zy ​cj a w warsz​ta​cie — o któ​rej  Grau, po​chło​nię​ty  in​te​re​sa​m i i obo​wiąz​ka​m i w ra​dzie m iej ​skiej ,
nie m iał po​j ę​cia — spra​wia​ła, że sza​no​wa​no go j esz​cze bar​dziej . Rów​nież Gu​ia​m o​na, bar​dzo za​-
j ę​ta  w  związ​ku  z  no​wy m   sta​no​wi​skiem   m ę​ża,  po​zwo​li​ła  niań​ce  przy ​no​sić  m u  czę​ściej   dziec​ko,
któ​re te​raz j uż nie spa​ło pod​czas ich spo​tkań.

Jed​nak dla do​bra sy ​na Ber​nat na​dal m u​siał się ukry ​wać.

CZĘŚĆ DRU​GA

SŁU​DZY MOŻ​NYCH

6

Bar​ce​lo​na,

Bo​że Na​ro​dze​nie 1329 ro​ku

Ar​nau m iał j uż osiem  lat. Wy ​rósł na grzecz​ne​go i roz​trop​ne​go chłop​ca. Kę​dzie​rza​we kasz​ta​no​-

we wło​sy  spły ​wa​ły  m u na ra​m io​na, oka​la​j ąc ład​ną bu​zię, w któ​rej  zwra​ca​ły  uwa​gę du​że, bły sz​-
czą​ce oczy  bar​wy  m io​du.

Dom  Graua Pu​iga by ł ude​ko​ro​wa​ny  na Bo​że Na​ro​dze​nie. Pu​igo​wi, któ​ry  dzię​ki po​m o​cy  hoj ​-

ne​go są​sia​da opu​ścił dom  ro​dzin​ny  j a​ko dzie​się​cio​la​tek, po​szczę​ści​ło się w Bar​ce​lo​nie. Te​raz cze​-
kał z żo​ną na go​ści.

— Chcą wkraść się w m o​j e ła​ski — rzekł do Gu​ia​m o​ny. — Pro​szę, pro​szę, m oż​ni i kup​cy  wie​-

cze​rza​j ą pod da​chem  rze​m ieśl​ni​ka…

Gu​ia​m o​na słu​cha​ła go w m il​cze​niu.
— Na​wet król m nie po​pie​ra. Ro​zu​m iesz, co to zna​czy ? Król we wła​snej  oso​bie! Sam  król Al​-

fons.

Te​go  dnia  nie  pra​co​wa​no  w  warsz​ta​cie,  więc  Ber​nat  i  Ar​nau  m ar​z​li  na  dzie​dziń​cu  za​sta​wio​-

ny m   gli​nia​ny ​m i  na​czy ​nia​m i,  pa​trząc,  j ak  nie​wol​ni​cy,  cze​lad​ni​cy   i  ter​m i​na​to​rzy   po​j a​wia​j ą  się
i zni​ka​j ą w sie​ni Pu​igów. Przez osiem  lat Ber​nat nie prze​kro​czy ł Pro​gu do​m u. I co z te​go? — m y ​-
ślał, m ierz​wiąc Ar​nau​owi czu​pry ​nę. Naj ​waż​niej ​sze, że m am  przy  so​bie sy ​na, że m o​gę go przy ​-
tu​lać. Cze​góż chcieć wię​cej ? Ar​nau m iesz​kał i j a​dał w do​m u Gu​ia​m o​ny, a na​wet po​bie​rał na​uki
pod okiem  pre​cep​to​ra j ej  dzie​ci. Ra​zem  z ni​m i na​uczy ł się czy ​tać, pi​sać i ra​cho​wać. Gu​ia​m o​na
do​pil​no​wa​ła, by  pa​m ię​tał, kto j est j e​go oj ​cem . Z ko​lei Grau trak​to​wał m a​łe​go krew​nia​ka obo​j ęt​-
nie.

Ar​nau nie stro​nił od psot, Ber​nat cią​gle m u przy ​po​m i​nał, by  by ł grzecz​ny. Gdy  wpa​dał ro​ze​-

śm ia​ny  do warsz​ta​tu, twarz j e​go oj ​ca pro​m ie​nia​ła. Nie​wol​ni​cy  i cze​lad​ni​cy, na​wet sam  Jau​m e,
uśm ie​cha​li się do chłop​ca, któ​ry  wy ​bie​gał na po​dwó​rze i cze​kał, aż Ber​nat bę​dzie m iał dla nie​go

chwil​kę. Rzu​cał m u się w ra​m io​na, a po​tem  zno​wu sia​dał na ubo​czu, przy ​glą​dał się oj ​cu i uśm ie​-
chał do wszy st​kich, któ​rzy  go za​ga​dy ​wa​li. Wie​czo​rem , gdy  koń​czo​no pra​cę w warsz​ta​cie, Ar​nau
wy ​m y ​kał się z do​m u za zgo​dą Ha​bi​by. Wte​dy  oj ​ciec i sy n m o​gli ga​wę​dzić i śm iać się do wo​li.

Sy ​tu​acj a w warsz​ta​cie ule​gła zm ia​nie, choć Jau​m e wciąż od​gry ​wał ro​lę na​rzu​co​ną m u przez

cią​gle ak​tu​al​ną groź​bę m aj ​stra. Grau nie za​przą​tał so​bie gło​wy  do​cho​da​m i z warsz​ta​tu ani żad​ny ​-
m i in​ny ​m i kwe​stia​m i z nim  zwią​za​ny ​m i. Warsz​tat by ł m u po​trzeb​ny, by  zdo​by ć i utrzy ​m ać ty ​tuł
cech​m i​strza, pa​try ​cj u​sza i człon​ka Ra​dy  Stu, po​zwa​lał m u rzu​cić się w wir po​li​ty ​ki i fi​nan​sów, co
dla pa​try ​cj u​sza ta​kie​go m ia​sta j ak Bar​ce​lo​na wca​le nie by ​ło rze​czą trud​ną.

Od po​cząt​ku swe​go pa​no​wa​nia Ja​kub II, któ​ry  ob​j ął wła​dzę w ro​ku 1291, pró​bo​wał zm niej ​szy ć

wpły ​wy  ka​ta​loń​skiej  oli​gar​chii feu​dal​nej , w czy m  po​m óc m u m ie​li m iesz​kań​cy  wol​ny ch m iast,
na cze​le z Bar​ce​lo​ną. Sy ​cy ​lię przy ​łą​czy ł do ko​ro​ny  j esz​cze Piotr Wiel​ki, a gdy  pa​pież ze​zwo​lił Ja​-
ku​bo​wi  II  na  pod​bój   Sar​dy ​nii,  Bar​ce​lo​na  i  j ej   oby ​wa​te​le  sfi​nan​so​wa​li  kró​lew​ską  wy ​pra​wę  wo​-
j en​ną.

Przy ​łą​cze​nie  do  ko​ro​ny   dwóch  wy sp  na  Mo​rzu  Śród​ziem ​ny m   opła​ca​ło  się  za​rów​no  wład​cy,

j ak i m ia​stu: gwa​ran​to​wa​ło do​sta​wy  zbo​ża do Ka​ta​lo​nii oraz um ac​nia​ło j ej  po​zy ​cj ę w za​chod​niej
czę​ści  Mo​rza  Śród​ziem ​ne​go,  a  ty m   sa​m y m   kon​tro​lę  m or​skich  szla​ków  han​dlo​wy ch.  Z  ko​lei  król
za​strze​gał so​bie pra​wa do ko​pal​ni sre​bra i żup sol​ny ch na Sar​dy ​nii.

Grau Pu​ig nie uczest​ni​czy ł w owy ch wy ​da​rze​niach. Po​czą​tek j e​go po​li​ty cz​nej  ka​rie​ry  zbiegł

się ze śm ier​cią Ja​ku​ba II i ko​ro​na​cj ą Al​fon​sa III. Wte​dy  wła​śnie, w ro​ku 1329, wy ​bu​chło po​wsta​-
nie w sar​dy ń​skim  m ie​ście Sas​sa​ri. Jed​no​cze​śnie Ge​nu​eń​czy ​cy, nie​za​do​wo​le​ni z ro​sną​cy ch wpły ​-
wów Ka​ta​lo​nii, wy ​po​wie​dzie​li j ej  woj ​ną i za​ata​ko​wa​li stat​ki han​dlo​we pły ​wa​j ą​ce pod ka​ta​loń​ską
ban​de​rą. Król i kup​cy  uzna​li, że stłu​m ie​nie bun​tu na Sar​dy ​nii i woj ​na prze​ciw Ge​nui po​win​ny  zo​-
stać  sfi​nan​so​wa​ne  przez  bo​ga​ty ch  bar​ce​loń​skich  m iesz​czan.  Tak  też  się  sta​ło,  przede  wszy st​kim
dzię​ki sta​ra​niom  j ed​ne​go z głów​ny ch pa​try ​cj u​szy, Graua Pu​iga, któ​ry  nie ty l​ko sam  wy ​ło​ży ł spo​-
rą su​m ę na po​trze​by  woj ​ny, ale pło​m ien​ny ​m i prze​m ó​wie​nia​m i za​chę​cił na​wet naj ​bar​dziej  opor​-
ny ch m iesz​czan do pój ​ścia w j e​go śla​dy.

Sam  król pu​blicz​nie po​dzię​ko​wał m u za po​m oc.
Grau co rusz pod​cho​dził do okna, wy ​pa​tru​j ąc go​ści. Ber​nat na po​że​gna​nie po​ca​ło​wał Ar​naua

w po​li​czek.

— Zro​bi​ło się zim ​no, sy n​ku. Bie​gnij  le​piej  do do​m u. — Chło​piec chciał za​pro​te​sto​wać. — No,

j uż! Na pew​no cze​ka na cie​bie py sz​na ko​la​cj a.

— Ko​gut, nu​gat i wa​fel​ki — wy ​re​cy ​to​wał m a​lec. Ber​nat klep​nął go w pu​pę.
— No, ucie​kaj . Póź​niej  po​roz​m a​wia​m y.
Gdy  Ar​nau wszedł do do​m u, za​sia​da​no j uż do ko​la​cj i. Miał j eść w kuch​ni ra​zem  z m łod​szy ​m i

ku​zy ​na​m i: j e​go ró​wie​śni​kiem  Gu​ia​m o​nem  i pół​to​ra ro​ku star​szą Mar​ga​ri​dą. Dwóm  star​szy m  ku​-
zy ​nom , Jo​se​po​wi i Ge​ni​so​wi, po​zwo​lo​no j eść na gó​rze z ro​dzi​ca​m i.

Grau by ł bar​dzo prze​j ę​ty  zj a​wie​niem  się go​ści.
— Sam  wszy st​kie​go do​pil​nu​j ę — oznaj ​m ił Gu​ia​m o​nie pod​czas przy ​go​to​wań do uro​czy ​sto​ści.

— Ty  bę​dziesz po​dej ​m o​wać da​m y.

— Jak to ty  do​pil​nu​j esz? — pró​bo​wa​ła opo​no​wać Gu​ia​m o​na, ale Grau za​brał się ocho​czo do

wy ​da​wa​nia po​le​ceń ku​char​ce: tę​giej , nie​po​zba​wio​nej  tu​pe​tu Mu​lat​ce, któ​ra słu​cha​ła go​spo​da​rza,
ze​zu​j ąc na swą pa​nią.

A cze​go się spo​dzie​wa​łeś? — zży ​m a​ła się w du​chu Gu​ia​m o​na. — Prze​cież nie prze​m a​wiasz do

swe​go se​kre​ta​rza, nie j e​ste​śm y  też w sie​dzi​bie ce​chu ani Ra​dy  Stu. Nie wie​rzy sz, że po​tra​fię ob​-
słu​ży ć two​ich go​ści, bo​isz się, że nie sta​nę na wy ​so​ko​ści za​da​nia? O to ci cho​dzi?

Za ple​ca​m i m ę​ża pró​bo​wa​ła za​pro​wa​dzić po​rzą​dek w sze​re​gach służ​by  i j ak naj ​le​piej  przy ​go​-

to​wać bo​żo​na​ro​dze​nio​we przy ​j ę​cie. Jed​nak gdy  nad​szedł ocze​ki​wa​ny  m o​m ent i wszy st​ko by ​ło j uż
go​to​we  —  łącz​nie  z  wy ​kwint​ny ​m i  szkla​ni​ca​m i  dla  go​ści  —  Gu​ia​m o​na  m u​sia​ła  wy ​co​fać  się  na
m iej ​sce wy ​zna​czo​ne j ej  przez m ę​ża i uśm ie​chać się do za​pro​szo​ny ch dam , któ​re spo​glą​da​ły  na
nią  z  gó​ry.  Grau  na​to​m iast  przy ​po​m i​nał  ge​ne​ra​ła  na  po​lu  bi​twy :  ga​wę​dził  z  go​ść​m i,  po​ka​zu​j ąc
j ed​no​cze​śnie nie​wol​ni​kom , co m a​j ą ro​bić i ko​go ob​słu​ży ć. Jed​nak im  ży ​wiej  ge​sty ​ku​lo​wał, ty m
więk​sza  pa​ni​ka  ogar​nia​ła  służ​bę.  Na  ko​niec  wszy ​scy   nie​wol​ni​cy   —  z  wy ​j ąt​kiem   ku​char​ki,  któ​ra
przy ​go​to​wy ​wa​ła ko​la​cj ę — cho​dzi​li krok w krok za go​spo​da​rzem  w ocze​ki​wa​niu na roz​ka​zy.

Mar​ga​ri​da, Gu​ia​m on i Ar​nau, spusz​cze​ni z oka przez ku​char​kę, któ​ra wraz z po​m oc​ni​ka​m i uwi​-

j a​ła się przy  garn​kach, wy ​m ie​sza​li pie​czo​ne​go ko​gu​ta z nu​ga​tem  oraz wa​fel​ka​m i i roz​po​czę​li wła​-
sną ucztę wi​gi​lij ​ną, śm ie​j ąc się i żar​tu​j ąc. W pew​nej  chwi​li Mar​ga​ri​da się​gnę​ła po dzban nie​roz​-
wod​nio​ne​go wi​na i wy ​pi​ła du​ży  ły k. Krew ude​rzy ​ła j ej  do twa​rzy, a po​licz​ki za​pło​nę​ły, ale dziew​-
czy n​ka znio​sła tę pró​bę i nie wy ​plu​ła trun​ku. Skło​ni​ła bra​ta i ku​zy ​na, by  wzię​li z niej  przy ​kład. Ar​-
nau i Gu​ia​m on prze​łknę​li wi​no, ro​biąc do​brą m i​nę do złej  gry, ale łzy  na​pły ​nę​ły  im  do oczu, za​-
czę​li się krztu​sić i wy ​cią​gać rę​ce po wo​dę. Po chwi​li ca​ła trój ​ka za​czę​ła chi​cho​tać z by ​le po​wo​du,
pa​trząc po so​bie, na dzba​nek wi​na czy  choć​by  na ty ​łek ku​char​ki.

— Wy ​no​cha! — wrza​snę​ła Es​tra​ny a, m a​j ąc dość ich do​cin​ków. Dzie​ciar​nia wy ​pa​dła z kuch​ni

z krzy ​kiem  i śm ie​chem .

— Psss! — zga​nił ich przy  scho​dach nie​wol​nik. — Pan nie chce was tu wi​dzieć.
— Ale… — za​czę​ła Mar​ga​ri​da.
— Żad​ny ch „ale” — uciął m ęż​czy ​zna.
Ha​bi​ba  ze​szła  aku​rat  po  wi​no.  Pan  do​pie​ro  co  spio​ru​no​wał  j ą  wzro​kiem ,  wi​dząc,  j ak  j e​den

z go​ści się​ga po pu​sty  dzban.

— Pil​nuj  dzie​ci — rzu​ci​ła do nie​wol​ni​ka na scho​dach. — Po​lej ​cie wi​na! — za​wo​ła​ła, wcho​-

dząc do kuch​ni.

Grau wy ​biegł za nią w oba​wie, że Arab​ka przy ​nie​sie zwy ​kłe wi​no, a nie to trzy ​m a​ne na spe​-

cj al​ne oka​zj e.

Dzie​ci prze​sta​ły  się śm iać i ob​ser​wo​wa​ły  te​raz ner​wo​wą krzą​ta​ni​nę, do któ​rej  do​łą​czy ł nie​spo​-

dzie​wa​nie sam  pan do​m u.

— Co wy  tu ro​bi​cie? — zga​nił m al​ców. — A ty ? — zwró​cił się do nie​wol​ni​ka. — Co tak sto​isz?

Pędź po​wie​dzieć Ha​bi​bie, że m a za​czerp​nąć wi​na ze sta​ry ch na​czy ń. Ty l​ko cze​goś nie po​kręć, bo
obe​drę cię ży w​cem  ze skó​ry. Dzie​ci, do łó​żek!

Nie​wol​nik po​biegł do kuch​ni. Dzie​ci spoj ​rza​ły  po so​bie roz​ba​wio​ne, z ocza​m i bły sz​czą​cy ​m i od

wi​na. Gdy  Grau zno​wu wbiegł po scho​dach, wy ​bu​chły  śm ie​chem . Do łó​żek? Mar​ga​ri​da zer​k​nę​ła
na otwar​te drzwi na po​dwó​rze, wy ​krzy ​wi​ła war​gi i unio​sła brwi.

— A dzie​ci? — za​py ​ta​ła Ha​bi​ba na wi​dok wcho​dzą​ce​go nie​wol​ni​ka.
— Wi​no ze sta​ry ch na​czy ń… — beł​ko​tał nie​wol​nik.
— A dzie​ci?
— Ze sta​ry ch… z ty ch sta​ry ch…
— A dzie​ci? — nie ustę​po​wa​ła Ha​bi​ba.
— U cie​bie w łóż​ku. Pan po​wie​dział: do łó​żek! Są ra​zem  z nim . Ze sta​ry ch na​czy ń, sły ​szy sz?

Bo obe​drze nas ze skó​ry …

W  noc  wi​gi​lij ​ną  Bar​ce​lo​na  opu​sto​sza​ła.  Wszy ​scy   cze​ka​li  na  pa​ster​kę,  by   za​nieść  do  ko​ścio​ła

ko​gu​ta za​bi​te​go spe​cj al​nie na tę oka​zj ę. Księ​ży c od​bi​j ał się w m o​rzu, j ak​by  uli​ca cią​gnę​ła się aż
po wid​no​krąg. Tro​j e dzie​ci wpa​try ​wa​ło się w sre​brzy ​sty  od​blask na wo​dzie.

— Na pla​ży  nie m a na pew​no ży ​we​go du​cha — szep​nę​ła Mar​ga​ri​da.
— Nikt nie wy ​pły ​wa w m o​rze w Wi​gi​lię — po​twier​dził Gu​ia​m on.
Od​wró​ci​li się w stro​nę Ar​naua, któ​ry  po​krę​cił gło​wą.
— Nikt się nie do​wie — prze​ko​ny ​wa​ła Mar​ga​ri​da. — Pój ​dzie​m y  na chwil​kę i za​raz wró​ci​m y.

Prze​cież to bli​ziut​ko.

— Tchórz — za​drwił z ku​zy ​na Gu​ia​m on.
Po​bie​gli do Fra​m e​nors — po​ło​żo​ne​go nad sa​m y m  m o​rzem  klasz​to​ru fran​cisz​ka​nów, przy ​le​ga​-

j ą​ce​go do naj ​bar​dziej  wy ​su​nię​tej  na wschód czę​ści m u​rów m iej ​skich. Stam ​tąd po​pa​trzy ​li na pla​-
żę, któ​ra cią​gnę​ła się po za​chod​nie krań​ce Bar​ce​lo​ny, aż do klasz​to​ru Świę​tej  Kla​ry.

— Oj ej ​ku! — wy ​krzy k​nął Gu​ia​m on. — Ile stat​ków!
— Jesz​cze ni​g​dy  nie wi​dzia​łam  ty ​lu na​raz — do​da​ła Mar​ga​ri​da.
Ar​nau, z ocza​m i wiel​ki​m i j ak spodki, ty l​ko ki​wał gło​wą.
Ca​ła pla​ża, od Fra​m e​nors po klasz​tor kla​ry ​sek, za​peł​nio​na by ​ła stat​ka​m i wszel​kich roz​m ia​rów.

Brak  na​brzeż​ny ch  za​bu​do​wań  uła​twiał  po​dzi​wia​nie  te​go  nie​co​dzien​ne​go  wi​do​ku.  Kie​dy ś,  gdy
dzie​ci po​szły  z pre​cep​to​rem  po​pa​trzeć na wy ​ła​du​nek j ed​ne​go z oj ​cow​skich stat​ków, Grau opo​wie​-
dział im , że pra​wie sto lat te​m u król Ja​kub Zdo​by w​ca za​ka​zał wzno​sze​nia bu​dow​li na pla​ży  Bar​ce​-
lo​ny. Ale dzie​ci nie bar​dzo ro​zu​m ia​ły, co oj ​ciec m iał na m y ​śli. Prze​cież to j a​sne, że stat​ki sto​j ą na
pla​ży. To ich m iej ​sce, za​wsze tu sta​ły. Grau i pre​cep​tor spoj ​rze​li po so​bie.

— W por​tach na​szy ch nie​przy ​j a​ciół i ry ​wa​li han​dlo​wy ch nikt nie wy ​cią​ga stat​ków na brzeg —

wy ​j a​śnił pre​cep​tor.

Czwo​ro dzie​ci Graua j ak na ko​m en​dę od​wró​ci​ło się do na​uczy ​cie​la. Nie​przy ​j a​cie​le! To za​czy ​-

na​ło brzm ieć in​te​re​su​j ą​co.

—  Świę​ta  praw​da  —  wtrą​cił  się  Grau,  wzbu​dza​j ąc  za​in​te​re​so​wa​nie  dzie​ci,  a  pre​cep​tor  się

uśm iech​nął. — Na​si wro​go​wie z Ge​nui m a​j ą wspa​nia​ły, na​tu​ral​nie osło​nię​ty  port i nie m u​szą wy ​-
cią​gać ło​dzi na pla​żę. We​ne​cj a, nasz sprzy ​m ie​rze​niec, po​sia​da la​gu​nę, do któ​rej  wpły ​wa się przez
sieć  wą​skich  ka​na​łów.  Nie  prze​do​sta​j ą  się  tam   wy ​so​kie  fa​le  i  stat​ki  m o​gą  bez​piecz​nie  cu​m o​wać
na​wet pod​czas naj ​więk​szy ch sztor​m ów. Port w Pi​zie łą​czy  z m o​rzem  rze​ka Ar​no i na​wet w Mar​-
sy ​lii j est na​tu​ral​ny  port, któ​ry  chro​ni j ą przed ka​pry ​sa​m i po​go​dy.

— Już sta​ro​ży t​ni Gre​cy  ko​rzy ​sta​li z por​tu w Mar​sy ​lii — za​zna​czy ł pre​cep​tor.
— Na​si nie​przy ​j a​cie​le m a​j ą do​god​niej ​sze por​ty ? — za​py ​tał Jo​sep, naj ​star​szy  z ro​dzeń​stwa. —

Ale prze​cież m y  j e​ste​śm y  od nich lep​si, pa​nu​j e​m y  na Mo​rzu Śród​ziem ​ny m ! — po​wtó​rzy ł sło​wa
za​sły ​sza​ne od oj ​ca. Je​go ro​dzeń​stwo przy ​tak​nę​ło. — Jak to m oż​li​we?

Grau spoj ​rzał py ​ta​j ą​co na pre​cep​to​ra.
— Bar​ce​lo​na za​wsze m ia​ła naj ​lep​szy ch m a​ry ​na​rzy. I choć nie m a​m y  j uż por​tu…
— Jak to nie m a​m y  por​tu? — wszedł m u w sło​wo Ge​nis. — A to? — Wska​zał pla​żę.
— To nie j est port. Port j est m iej ​scem  za​cisz​ny m , osło​nię​ty m , a to… — Pre​cep​tor wy ​cią​gnął

rę​kę ku otwar​te​m u m o​rzu, któ​re ob​m y ​wa​ło pla​żę. — Coś wam  po​wiem . Bar​ce​lo​na od za​wsze by ​-
ła m ia​stem  że​gla​rzy. Kie​dy ś, wie​le, wie​le lat te​m u m ie​li​śm y  wła​sny  port, j ak wszy st​kie m ia​sta,
o któ​ry ch wspo​m niał wasz oj ​ciec. Za Rzy ​m ian stat​ki cu​m o​wa​ły  u stóp gó​ry  Ta​ber, m niej  wię​cej

w  ty m   m iej ​scu.  —  Wska​zał  w  głąb  m ia​sta.  —  Jed​nak  ląd  za​czął  po​su​wać  się  w  stro​nę  m o​rza
i  port  znikł.  Po​tem   m ie​li​śm y   j esz​cze  port  Com ​tal,  rów​nież  po​chło​nię​ty   z  cza​sem   przez  ląd,  oraz
port Ja​ku​ba Pierw​sze​go w za​tocz​ce u pod​nó​ża nie​wiel​kiej  gó​ry  Pu​ig de les Fal​sies. Wie​cie, gdzie
j est te​raz Pu​ig de les Fal​sies?

Dzie​ci  spoj ​rza​ły   po  so​bie,  a  po​tem   na  oj ​ca,  któ​ry   z  fi​glar​ny m   uśm iesz​kiem   wska​zał  pal​cem

pod no​gi tak, by  pre​cep​tor go nie za​uwa​ży ł.

— Tu​taj ? — za​py ​ta​ły  chó​rem  dzie​ci.
— Ow​szem  — od​parł wy ​cho​waw​ca. — Wła​śnie tu, gdzie te​raz sto​im y. Daw​na za​tocz​ka rów​-

nież zo​sta​ła po​chło​nię​ta przez ląd i Bar​ce​lo​na zo​sta​ła bez por​tu. Ale przez ten czas zdą​ży ​li​śm y  się
wy ​szko​lić na do​sko​na​ły ch, naj ​lep​szy ch na świe​cie że​gla​rzy. Mi​m o że nie m a​m y  por​tu…

— W ta​kim  ra​zie, po co ko​m u port? — za​py ​ta​ła Mar​ga​ri​da.
— O ty m  opo​wie ci twój  oj ​ciec — po​wie​dział pre​cep​tor, a Grau ski​nął gło​wą.
— Port j est waż​ny, có​recz​ko, bar​dzo waż​ny. Wi​dzisz tam ​ten okręt? — Wska​zał ga​le​rę oto​czo​ną

przez m a​łe łód​ki. — Gdy ​by ​śm y  m ie​li port, wy ​ła​du​nek od​by ​wał​by  się bez​po​śred​nio przy  brze​gu,
obe​szło​by  się bez prze​woź​ni​ków, któ​rzy  trans​por​tu​j ą ła​du​nek na pla​żę. Po​za ty m , gdy ​by  ze​rwał się
te​raz sztorm , okrę​to​wi gro​zi​ło​by  wiel​kie nie​bez​pie​czeń​stwo, bo stoi za​ko​twi​czo​ny  bli​sko pla​ży. Mu​-
siał​by  um y ​kać z Bar​ce​lo​ny.

— Dla​cze​go? — do​py ​ty ​wa​ła się dziew​czy n​ka.
— Bo na tak pły t​kich wo​dach nie m ógł​by  wal​czy ć ze sztor​m em  i nie​chy b​nie za​to​nął​by. Na​wet

Ko​deks  Mor​ski  Bar​ce​lo​ny   na​ka​zu​j e,  by   okrę​ty   chro​ni​ły   się  przed  bu​rzą  w  por​cie  w  Sa​lou  lub
w Tar​ra​go​nie.

— Nie m a​m y  por​tu — wes​tchnął Gu​ia​m on, j ak​by  wła​śnie stra​cił coś bar​dzo cen​ne​go.
— Ano nie — ro​ze​śm iał się Grau i przy ​tu​lił sy ​na. — Ale i tak j e​ste​śm y  do​sko​na​ły ​m i m a​ry ​na​-

rza​m i, Gu​ia​m o​nie. Pa​nu​j e​m y  na Mo​rzu Śród​ziem ​ny m ! I m a​m y  pla​żę, na któ​rej  trzy ​m a​m y  stat​ki
po se​zo​nie, gdzie bu​du​j e​m y  no​we ło​dzie i re​pe​ru​j e​m y  uszko​dzo​ne. Wi​dzisz do​ki — tam , na pla​ży,
na​prze​ciw​ko ar​kad?

— Mo​że​m y  po​ba​wić się na ło​dziach? — za​py ​tał Gu​ia​m on.
— Nie — od​parł z po​wa​gą oj ​ciec. — Sta​tek to rzecz świę​ta, sy ​nu.
Ar​nau ni​g​dy  nie cho​dził na spa​ce​ry  z Grau​em  i m a​ły ​m i krew​nia​ka​m i, a ty m  bar​dziej  z Gu​ia​-

m o​ną. Zo​sta​wał w do​m u pod opie​ką Ha​bi​by, ale ku​zy ​ni po po​wro​cie opo​wia​da​li m u o ty m , co wi​-
dzie​li i sły ​sze​li. Po​wtó​rzy ​li m u też wy ​kład oj ​ca o por​tach i stat​kach.

A te​raz, wła​śnie w noc wi​gi​lij ​ną, Ar​nau zo​ba​czy ł stat​ki na wła​sne oczy. Wszy st​kie, wszy ​ściu​-

teń​kie!  Ma​łe:  fe​lu​ki,  czół​na  i  gon​do​le,  śred​nie:  bar​ki,  tra​twy,  bar​ka​sy,  ka​ra​we​le,  bry ​gi,  ga​le​asy
i ba​rqu​ants, a na​wet kil​ka więk​szy ch: ka​ra​ki, na​ve​tes, co​cas i ga​le​ry, któ​ry m  król za​ka​zy ​wał że​glu​gi
od paź​dzier​ni​ka do kwiet​nia, m i​m o ich wiel​kich roz​m ia​rów.

— Oj ej ​ku! — za​wo​łał zno​wu Gu​ia​m on.
W  do​kach  na​prze​ciw​ko  Re​go​m ir  pło​nę​ły   ogni​ska,  przy   któ​ry ch  grza​li  się  straż​ni​cy.  Ską​pa​ne

w bla​sku księ​ży ​ca stat​ki wy ​peł​nia​ły  po​grą​żo​ną w ci​szy  pla​żę od uli​cy  Re​go​m ir aż po klasz​tor Fra​-
m e​nors.

— Za m ną, m a​ry ​na​rze! — roz​ka​za​ła Mar​ga​ri​da, uno​sząc pra​wą rę​kę.
Mi​m o  sztor​m ów,  pi​ra​tów,  abor​da​ży   i  m or​skich  bi​tew  ka​pi​tan  Mar​ga​ri​da  pro​wa​dzi​ła  swój   od​-

dział od stat​ku do stat​ku, ska​cząc z po​kła​du na po​kład, wy ​cho​dząc obron​ną rę​ką ze starć z woj ​ska​m i
Ge​nu​eń​czy ​ków i Mau​rów oraz zdo​by ​wa​j ąc Sar​dy ​nię po​śród wi​wa​tów na cześć kró​la Al​fon​sa.

— Stać! Kto idzie?
Tro​j e dzie​ci przy ​lgnę​ło do po​kła​du j ed​nej  z fe​luk.
— Kto idzie?
Mar​ga​ri​da wy j ​rza​ła zza bur​ty. Mię​dzy  ło​dzia​m i zbli​ża​ły  się ku nim  trzy  po​chod​nie.
— Ucie​kaj ​m y  — szep​nął Gu​ia​m on, cią​gnąc sio​strę za su​kien​kę.
— Nie m o​że​m y  — od​par​ła Mar​ga​ri​da. — Od​cię​li nam  dro​gę…
— Mo​że w stro​nę do​ków? — za​pro​po​no​wał Ar​nau. Mar​ga​ri​da spoj ​rza​ła ku Re​go​m ir. W ich kie​-

run​ku su​nę​ły  ko​lej ​ne dwie po​chod​nie.

— Nic z te​go — wy ​m am ​ro​ta​ła.
Sta​tek to rzecz świę​ta! Dzie​ci przy ​po​m nia​ły  so​bie prze​stro​gę Graua. Gu​ia​m on za​czął po​pła​ki​-

wać, ale Mar​ga​ri​da go uci​szy ​ła. Księ​ży c skry ł się za chm u​ra​m i.

Do m o​rza! — rzu​ci​ła pa​ni ka​pi​tan.
Wy ​sko​czy ​li przez bur​tę i we​szli do wo​dy. Mar​ga​ri​da i Ar​nau sku​li​li się, Gu​ia​m on stał wy ​pro​sto​-

wa​ny. Ca​ła trój ​ka nie spusz​cza​ła z oka klu​czą​cy ch m ię​dzy  ło​dzia​m i świa​teł. Gdy  war​tow​ni​cy  po​-
de​szli do brze​gu, dzie​ci cof​nę​ły  się głę​biej  w m o​rze. Mar​ga​ri​da zer​k​nę​ła na księ​ży c, za​kli​na​j ąc go
w du​chu, by  j ak naj ​dłu​żej  po​zo​stał za chm u​ra​m i.

War​tow​ni​cy  nie​pręd​ko da​li za wy ​gra​ną. Ża​den z nich nie spoj ​rzał na m o​rze, a na​wet j e​śli…

Prze​cież  to  Bo​że  Na​ro​dze​nie  i  tro​j e  wy ​stra​szo​ny ch,  prze​m o​czo​ny ch  do  su​chej   nit​ki  dzie​cia​ków.
Ziąb by ł nie do znie​sie​nia.

Gu​ia​m on  nie  m ógł  wró​cić  do  do​m u  o  wła​sny ch  si​łach.  Szczę​kał  zę​ba​m i,  ko​la​na  m u  drża​ły,

trząsł się j ak ga​la​re​ta. Mar​ga​ri​da i Ar​nau wzię​li go pod pa​chy  i nie​śli. Na szczę​ście do do​m u by ​ło
bli​sko.

Gdy  do​tar​li na m iej ​sce, go​ście j uż od​j e​cha​li. Za​uwa​żo​no znik​nię​cie dzie​ci i Grau wraz z nie​-

wol​ni​ka​m i wy ​bie​rał się wła​śnie na ich po​szu​ki​wa​nie.

—  To  przez  Ar​naua  —  Mar​ga​ri​da  zrzu​ci​ła  wi​nę  na  ku​zy ​na.  Gu​ia​m o​na  i  arab​ska  nie​wol​ni​ca

wsa​dzi​ły  j ej  m łod​sze​go bra​ta do ba​lii z go​rą​cą wo​dą. — Na​m ó​wił nas, by ​śm y  szli na pla​żę. Ja nie
chcia​łam … — Dziew​czy n​ka ubar​wi​ła opo​wieść łza​m i, na któ​ry ch wi​dok j ej  oj ​cu za​wsze m ię​kło
ser​ce.

Gu​ia​m o​no​wi  nie  po​m o​gła  ani  go​rą​ca  ką​piel,  ani  ple​dy   i  ko​ce,  ani  na​wet  cie​plut​ki  ro​sół.  Gdy

tem ​pe​ra​tu​ra  pod​sko​czy ​ła,  Grau  we​zwał  le​ka​rza,  ale  i  on  by ł  bez​rad​ny.  Go​rącz​ka  ro​sła  z  każ​dą
chwi​lą, Gu​ia​m on za​czął kasz​leć, a j e​go od​dech prze​m ie​nił się w ża​ło​sny  świst.

— Nie m o​gę m u po​m óc — przy ​znał sm ut​no trze​cie​go wie​czo​ru le​karz, Se​ba​stia Font.
Gu​ia​m o​na skry ​ła bla​dą, po​sta​rza​łą twarz w dło​niach i za​łka​ła.
— To nie​praw​da! — krzy k​nął Grau. — Mu​si by ć j a​kiś spo​sób.
— Mo​że j est, ale… — Se​ba​stia Font znał nie​chęć swe​go klien​ta do Ży ​dów… Jed​nak sy ​tu​acj a

by ​ła na​praw​dę dra​m a​ty cz​na. — Ra​dzę po​słać po Ja​fii​da Bon​se​ny ​ora.

Grau onie​m iał.
— We​zwij  go! — po​na​gla​ła m ę​ża Gu​ia​m o​na, za​no​sząc się pła​czem .
Ży ​da?! — prze​m knę​ło przez gło​wę Grau​owi. W m ło​do​ści wpo​j o​no m u, że kto bi​j e Ży ​da, bi​j e

wcie​lo​ne​go dia​bła. W dzie​ciń​stwie Grau ga​niał z ko​le​ga​m i z warsz​ta​tu Ży ​dów​ki, któ​re cho​dzi​ły  po
wo​dę  do  m iej ​skich  stud​ni,  i  tłukł  im   dzba​ny.  Prze​stał  prze​śla​do​wać  sta​ro​za​kon​ny ch,  do​pie​ro  gdy
na proś​bę ży ​dow​skiej  spo​łecz​no​ści osia​dłej  w Bar​ce​lo​nie król za​ka​zał te​go ro​dza​j u szy ​kan. Jed​nak
na​dal ich nie​na​wi​dził. Ca​łe ży ​cie drę​czy ł i pluł na prze​chod​niów z żół​to-czer​wo​ny m  zna​kiem  na

pier​siach. Prze​cież to he​re​ty ​cy, ukrzy ​żo​wa​li Chry ​stu​sa… Jak​że m iał te​raz wpu​ścić j ed​ne​go z nich
do do​m u?

— We​zwij  go! — krzy k​nę​ła Gu​ia​m o​na, a j ej  krzy k po​niósł się echem  po oko​li​cy.
Sły ​sząc go, Ber​nat i po​zo​sta​li ro​bot​ni​cy  sku​li​li się na sien​ni​kach. Ber​nat nie roz​m a​wiał z Ar​nau​-

em  ani z Ha​bi​bą od trzech dni, ale wie​dział o wszy st​kim  od pod​m aj ​strze​go.

— Two​j e​m u sy ​no​wi nic się nie sta​ło — szep​nął Jau​m e, gdy  nikt nie pa​trzy ł w ich stro​nę.
Je​fu​da Bon​se​ny ​or zj a​wił się nie​zwłocz​nie. Miał na so​bie zwy ​kłą czar​ną sza​tę z kap​tu​rem  i nie​-

odzow​ną na​szy w​ką na pier​si. Grau za​szy ł się w j a​dal​ni i ty l​ko od​pro​wa​dził wzro​kiem  zgar​bio​ne​go
star​ca z dłu​gą si​wą bro​dą, któ​ry  sto​j ąc obok Gu​ia​m o​ny, słu​chał wy ​j a​śnień Se​ba​stia. „Ra​tuj  m e​go
sy ​na, Ży ​dzie!” — m ruk​nął pod no​sem , gdy  ich spoj ​rze​nia się spo​tka​ły. Je​fu​da Bon​se​ny ​or ukło​nił
m u się. By ł m ę​dr​cem , po​świę​cił ca​łe ży ​cie stu​dio​wa​niu świę​ty ch pism  i zgłę​bia​niu na​uk fi​lo​zo​-

ficz​ny ch. Na​pi​sał Lli​bre de pa​rau​les de sa​vis yji​lo​sofs

3

,  ale  znał  się  rów​nież  na  m e​dy ​cy ​nie,  by ł

naj ​bar​dziej   ce​nio​ny m   w  Bar​ce​lo​nie  le​ka​rzem   ży ​dow​skim .  Te​raz  j ed​nak  spoj ​rzał  na  Gu​ia​m o​na
i po​krę​cił ty l​ko sm ut​no gło​wą.

Usły ​szaw​szy   krzy k  żo​ny,  Grau  rzu​cił  się  bie​giem   ku  scho​dom .  Gu​ia​m o​na  wy ​szła  z  sy ​pial​ni

dzie​ci w to​wa​rzy ​stwie Se​ba​stia. Za ni​m i po​dą​żał Je​fu​da.

— Ty  Ży ​dzie! — krzy k​nął Grau i splu​nął m u pod no​gi.
Gu​ia​m on um arł dwa dni póź​niej .
Za​raz po po​wro​cie z po​grze​bu sy ​na Grau przy ​wo​łał pod​m aj ​strze​go.
— Za​bierz stąd Ar​naua i do​pil​nuj , by  ni​g​dy  wię​cej  nie prze​kro​czy ł pro​gu te​go do​m u.
Gu​ia​m o​na nie za​re​ago​wa​ła na sło​wa m ę​ża.
Grau po​wtó​rzy ł żo​nie za​pew​nie​nia cór​ki, że to wła​śnie Ar​nau za​cią​gnął j ą oraz j ej  bra​ta nad

m o​rze. Je​go sy n​ko​wi i m a​łej  dziew​czy n​ce ni​g​dy  nie przy ​szło​by  to do gło​wy. Gu​ia​m o​na słu​cha​ła
wy ​rzu​tów m ę​ża, że przy ​j ę​ła pod dach bra​ta i bra​tan​ka. I choć w głę​bi ser​ca wie​dzia​ła, że wszy st​-
kie​m u  win​na  j est  dzie​cię​ca  lek​ko​m y śl​ność,  któ​ra  za​owo​co​wa​ła  tra​ge​dią,  śm ierć  naj ​m łod​sze​go
dziec​ka po​zba​wi​ła j ą sił i wo​li, by  sprze​ci​wić się m ę​żo​wi. Oskar​że​nie Mar​ga​ri​dy  spra​wi​ło, że nie
m o​gła się na​wet do Ar​naua ode​zwać. By ł sy ​nem  j ej  ro​dzo​ne​go bra​ta, ży ​czy ​ła m u j ak naj ​le​piej ,
ale nie chcia​ła go wi​dzieć.

— Przy ​wiąż Arab​kę do bel​ki — rzu​cił Grau do pod​m aj ​strze​go idą​ce​go po Ar​naua. — I zgro​-

m adź w warsz​ta​cie ca​łą służ​bę, te​go m a​łe​go ga​gat​ka rów​nież.

Pod​czas uro​czy ​sto​ści po​grze​bo​wy ch Grau do​szedł do wnio​sku, że głów​ną wi​nę za tra​ge​dię po​-

no​si niań​ka, któ​ra nie do​pil​no​wa​ła dzie​ci. Pod​czas gdy  Gu​ia​m o​na szlo​cha​ła, a ksiądz od​m a​wiał ża​-
łob​ne m o​dli​twy, Grau przy ​m knął oczy  i za​czął ob​m y ​ślać ze​m stę. Pra​wo za​bra​nia​ło m u za​bić czy
trwa​le oka​le​czy ć nie​wol​ni​ka, ale nikt nic m u nie po​wie, j e​śli Arab​ka um rze od ran. Grau nie m iał
j esz​cze do czy ​nie​nia z tak po​waż​ny m  prze​wi​nie​niem . Przy ​po​m niał so​bie tor​tu​ry, o j a​kich sły ​szał.
Mo​że po​wi​nien ob​lać nie​wol​ni​cę wrzą​cy m  sa​dłem ? (Ale czy  Es​tra​ny a znaj ​dzie w kuch​ni dość sa​-
dła?). A m o​że ra​czej  za​kuć j ą w kaj ​da​ny  i wrzu​cić do lo​chu? (Nie, zby t ła​god​ne). Po​bić? Za​truć
w dy ​by ? Wy ​chło​stać?

„Uży ​waj   go  ostroż​nie  —  ostrzegł  go  ka​pi​tan  j ed​ne​go  z  j e​go  okrę​tów,  wrę​cza​j ąc  m u  bicz  —

j ed​ny m  ude​rze​niem  m o​żesz ze​drzeć z czło​wie​ka skó​rę”. Od tam ​tej  po​ry  pre​zent ka​pi​ta​na — pięk​-
ny   orien​tal​ny   bicz  z  ple​cio​ny ch  rze​m ie​ni,  gru​by,  ale  zgrab​ny   i  po​ręcz​ny,  za​koń​czo​ny   frędz​la​m i
na​bi​j a​ny ​m i ostry ​m i ka​wał​ka​m i m e​ta​lu — spo​czy ​wał na dnie ku​fra

Ka​płan za​m ilkł i m i​ni​stran​ci obe​szli ka​ta​falk, ko​ły ​sząc ka​dziel​ni​cą. Gu​ia​m o​na za​kasz​la​ła, Grau

wziął głę​bo​ki od​dech.

Arab​ka, przy ​wią​za​na za nad​garst​ki do bel​ki, do​ty ​ka​ła kle​pi​ska ty l​ko czub​ka​m i pal​ców.
— Nie chcę, by  m ój  sy n na to pa​trzy ł — po​wie​dział Ber​nat pod​m aj ​strze​m u.
— To nie j est naj ​lep​szy  m o​m ent, Ber​na​cie — ostrzegł go Jau​m e. — Na​py ​tasz so​bie bie​dy …
Ber​nat nie ustę​po​wał.
— Pra​co​wa​łeś bar​dzo cięż​ko. Le​piej  siedź ci​cho, zrób to dla sy ​na.
Odzia​ny  w czerń Grau wy ​szedł na śro​dek krę​gu utwo​rzo​ne​go wo​kół Ha​bi​by  przez nie​wol​ni​ków,

ter​m i​na​to​rów i cze​lad​ni​ków.

— Roz​bierz j ą — roz​ka​zał pod​m aj ​strze​m u.
Czu​j ąc,  j ak  Jau​m e  zry ​wa  z  niej   ubra​nie,  Arab​ka  pró​bo​wa​ła  pod​cią​gnąć  wsty ​dli​wie  no​gi.  Jej

na​gie, śnia​de, lśnią​ce od po​tu cia​ło m ia​ło zo​stać wy ​sta​wio​ne na pa​stwę ga​piów zgro​m a​dzo​ny ch tu
wbrew  ich  wo​li,  oraz…  bi​cza  le​żą​ce​go  na  kle​pi​sku.  Ber​nat  ści​snął  Ar​naua  za  ra​m io​na.  Chło​piec
wy ​buch​nął pła​czem .

Grau od​rzu​cił rę​kę do ty ​łu i za​m ie​rzy ł się. Rze​m ie​nie ude​rzy ​ły  o ple​cy  nie​wol​ni​cy  i na​bi​j a​ne

m e​ta​lem   frędz​le,  opló​tł​szy   j ej   cia​ło,  wbi​ły   się  w  pier​si.  Cien​ka  struż​ka  krwi  po​pły ​nę​ła  Po  śnia​-
dy ch  ple​cach,  m e​tal  zry ​wał  pła​ty   skó​ry.  Ból  prze​szy ł  Ha​bi​bę  od  stóp  do  głów.  Unio​sła  gło​wę
i krzy k​nę​ła roz​dzie​ra​j ą​co. Ar​nau za​czął się trząść, bła​ga​j ąc Graua, by  prze​stał.

Grau za​m ach​nął się po​now​nie.
— Nie do​pil​no​wa​łaś dzie​ci!
Przy   ko​lej ​ny m   trza​sku  rze​m ie​nia  Ber​nat  od​wró​cił  i  przy ​cią​gnął  do  sie​bie  sy ​na.  Nie​wol​ni​ca

zno​wu za​wy ​ła. Ubra​nie Ber​na​ta zdu​si​ło krzy ​ki chłop​ca. Grau chło​stał Arab​kę, pó​ki j ej  ple​cy, ra​-
m io​na, pier​si, po​ślad​ki i no​gi nie za​m ie​ni​ły  się w krwa​wą m a​sę.

— Prze​każ m aj ​stro​wi, że od​cho​dzę.
Jau​m e  za​gry zł  war​gi.  Miał  ocho​tę  uści​skać  Ber​na​ta,  ale  w  ich  stro​nę  zer​ka​ło  kil​ku  ter​m i​na​to​-

rów.

Ber​nat od​pro​wa​dził wzro​kiem  pod​m aj ​strze​go, któ​ry  skie​ro​wał się do do​m u Pu​igów. Kil​ka​krot​-

nie roz​m a​wiał z sio​strą, by ​ła j ed​nak głu​cha na j e​go wy ​j a​śnie​nia i proś​by. Od j a​kie​goś cza​su Ar​-
nau nie ru​szał się z sien​ni​ka, któ​ry  dzie​lił te​raz z oj ​cem . Wpa​try ​wał się w po​sła​nie, na któ​ry m  po​-
ło​żo​no j e​go do​go​ry ​wa​j ą​cą niań​kę.

Gdy  Grau wy ​szedł z warsz​ta​tu, od​wią​za​no j ą, nie wie​dzia​no j ed​nak, j ak j ej  po​m óc. Ku​char​ka

Es​tra​ny a przy ​bie​gła z ole​j a​m i i m a​ścia​m i, ale spoj ​rzaw​szy  na krwa​wą m a​sę, w j a​ką za​m ie​ni​ło
się cia​ło Arab​ki, po​krę​ci​ła ty l​ko gło​wą. Ar​nau śle​dził z bo​ku, ze łza​m i w oczach, roz​pacz​li​we wy ​-
sił​ki służ​by. Ber​nat na​m a​wiał go, by  opu​ścił izbę, ale chło​piec nie po​słu​chał. Jesz​cze tej  sa​m ej  no​-
cy  usta​ło kwi​le​nie — po​dob​ne do pła​czu no​wo​rod​ka — któ​re przez ca​ły  dzień roz​dzie​ra​ło wszy st​-
kim  ser​ca. Ha​bi​ba um ar​ła.

Jau​m e  prze​ka​zał  Grau​owi  wia​do​m ość  od  Ber​na​ta.  Te​go  ty l​ko  bra​ko​wa​ło:  dwaj   Es​ta​ny ​olo​wie

ze  zna​m ie​niem   nad  okiem   szwen​da​j ą​cy   się  po  Bar​ce​lo​nie  w  po​szu​ki​wa​niu  pra​cy,  plot​ku​j ą​cy
z  każ​dy m ,  kto  ty l​ko  ze​chce  na​sta​wić  ucha.  A  chęt​ny ch  nie  za​brak​nie,  bo  Grau  by ł  j uż  pra​wie
u szczy ​tu wła​dzy. Po​czuł ucisk w żo​łąd​ku i su​chość w gar​dle. Grau Pu​ig, pa​try ​cj usz, star​szy  ce​chu
garn​ca​rzy, czło​nek Ra​dy  Stu, udzie​la schro​nie​nia zbie​gły m  chło​pom . Miał na pień​ku z m oż​ny ​m i.
Im  bar​dziej  Bar​ce​lo​na wspie​ra​ła kró​la, ty m  m niej  by t on uza​leż​nio​ny  od pa​nów feu​dal​ny ch, m a​-
la​ły  więc ko​rzy ​ści i przy ​wi​le​j e, na któ​re m o​gli li​czy ć. A kto naj ​bar​dziej  za​bie​gał o po​m oc dla kró​-

la? On, Grau Pu​ig. A ko​m u naj ​bar​dziej  za​szko​dzi uciecz​ka chło​pów ze wsi? Moż​ny m  zie​m ia​nom .
Grau po​krę​cił gło​wą i wes​tchnął. Co też, u dia​bła, go pod​ku​si​ło, że​by  przy ​j ąć te​go wie​śnia​ka pod
swój  dach!

— We​zwij  Es​ta​ny ​ola — roz​ka​zał pod​m aj ​strze​m u.
— Jau​m e po​wia​do​m ił m nie, że za​m ie​rzasz nas opu​ścić — rzekł do szwa​gra.
Ber​nat po​twier​dził ski​nie​niem  gło​wy.
— I co za​m ie​rzasz ro​bić?
— Po​szu​kam  pra​cy, by  za​ro​bić na utrzy ​m a​nie sy ​na.
— Nie znasz żad​ne​go fa​chu. Bar​ce​lo​na peł​na j est bie​da​ków ta​kich j ak ty : chło​pów, któ​rzy  po​-

rzu​ci​li ro​lę, któ​rzy  nie m a​j ą pra​cy  i przy ​m ie​ra​j ą gło​dem . Po​za ty m  — do​dał Grau — spę​dzi​łeś
j uż dość cza​su w Bar​ce​lo​nie, ale nie po​sta​ra​łeś się na​wet o glej t m iesz​kań​ca.

— Ja​ki glej t? — zdzi​wił się Ber​nat.
—  Do​ku​m ent  po​twier​dza​j ą​cy,  że  m iesz​kasz  w  Bar​ce​lo​nie  od  po​nad  ro​ku  i  j e​steś  zwol​nio​ny

z obo​wiąz​ków feu​dal​ny ch.

— Gdzie m oż​na go do​stać?
— Wy ​sta​wia​j ą go raj ​cy  m iej ​scy.
— Zdo​bę​dę ten glej t.
Grau  spoj ​rzał  na  Ber​na​ta.  By ł  brud​ny,  m iał  na  so​bie  zno​szo​ną  ka​m i​ze​lę  i  espa​dry ​le.  Ocza​m i

wy ​obraź​ni zo​ba​czy ł, j ak sta​j e przed raj ​ca​m i, opo​wie​dziaw​szy  wszy st​kim  pi​sa​rzom  z m a​gi​stra​tu,
że  j est  szwa​grem   Graua  Pu​iga,  pa​try ​cj u​sza  Bar​ce​lo​ny,  i  przez  la​ta  ukry ​wał  się  wraz  z  sy ​nem
w j e​go warsz​ta​cie. Wieść roz​nio​sła​by  się po m ie​ście lo​tem  bły ​ska​wi​cy. Grau nie​raz Po​słu​ży ł się
po​dob​ny ​m i in​for​m a​cj a​m i, by  znisz​czy ć swy ch wro​gów.

— Sia​daj . — Wska​zał szwa​gro​wi krze​sło. — Gdy  ty l​ko Jau​m e po​wie​dział m i o two​ich za​m ia​-

rach, od​by ​łem  roz​m o​wę z Gu​ia​m o​ną. — Skła​m ał, by  uspra​wie​dli​wić zm ia​nę de​cy ​zj i. — bła​ga​ła,
by m  się nad to​bą uli​to​wał.

— Nie po​trze​bu​j ę li​to​ści — prze​rwał m u Ber​nat, m y ​śląc o sy ​nu sie​dzą​cy m  na po​sła​niu i pa​-

trzą​cy m  za​gu​bio​ny m  wzro​kiem . — Od wie​lu lat cięż​ko pra​cu​j ę w za​m ian za…

— Bo ta​ka by ​ła um o​wa — uciął Grau. — Przy ​sta​łeś na m o​j e wa​run​ki. Wte​dy  by ​ły  ci na rę​kę.
— By ć m o​że. Ale nie sprze​da​łem  się j ak nie​wol​nik i te​raz na​sza um o​wa j uż m nie nie in​te​re​su​-

j e.

— Do​brze, za​po​m nij ​m y  o li​to​ści. Nie są​dzę, by  kto​kol​wiek w Bar​ce​lo​nie ze​chciał cię za​trud​nić,

j e​śli nie po​tra​fisz do​wieść, że j e​steś wol​ny m  m iesz​kań​cem . Bez glej ​tu cze​ka cię wy ​zy sk. Wiesz,
ilu chło​pów pańsz​czy ź​nia​ny ch błą​ka się po m ie​ście

1 pra​cu​j e bez za​pła​ty, ty l​ko i wy ​łącz​nie po to, by  prze​m iesz​kać w Bar​ce​lo​nie rok i j e​den dzień?

Nie m o​żesz z ni​m i kon​ku​ro​wać. Um rzesz z gło​du w ocze​ki​wa​niu na glej t, ty  al​bo… twój  sy n. Mi​-
m o wszy st​ko nie m o​że​m y  po​zwo​lić, by  m a​ły  Ar​nau po​dzie​lił los na​sze​go Gu​ia​m o​na. Jed​na tra​ge​-
dia to i tak za du​żo. Two​j a sio​stra by  te​go nie prze​ży ​ła. — Ber​nat m il​czał, cze​ka​j ąc, aż szwa​gier
skoń​czy   wy ​wód.  —  Je​śli  chcesz,  m o​żesz  na​dal  pra​co​wać  u  m nie  na  do​ty ch​cza​so​wy ch  wa​run​-
kach, za pen​sj ę przy ​słu​gu​j ą​cą nie​wy ​kwa​li​fi​ko​wa​ne​m u ro​bot​ni​ko​wi, z któ​rej  od​li​czy ​m y  ci za po​-
sła​nie i stra​wę, two​j ą i twe​go sy ​na.

— A Ar​nau?
— Co m asz na m y ​śli?
— Obie​ca​łeś, że bę​dzie u cie​bie ter​m i​no​wał.

— I obiet​ni​cy  do​trzy ​m am , ale Ar​nau m u​si j esz​cze pod​ro​snąć.
— Chcę to na pi​śm ie.
— Zgo​da — przy ​stał Grau.
— A glej t?
Grau ski​nął gło​wą. Zdo​bę​dzie sto​sow​ny  do​ku​m ent tak, by  nikt się nie do​wie​dział.

7

Usta​na​wia​m y   wol​ny ​m i  m iesz​kań​ca​m i  Bar​ce​lo​ny   Ber​na​ta  Es​ta​ny ​ola  i  j e​go  sy ​na  Ar​naua…

Na​resz​cie!  Nie​pew​ne  sło​wa  m ęż​czy ​zny,  któ​ry   od​czy ​tał  gło​śno  do​ku​m ent,  przy ​pra​wi​ły   Ber​na​ta
o dreszcz. Na​tknął się na nie​go w do​kach, gdzie roz​py ​ty ​wał o ko​goś, kto po​tra​fi czy ​tać. Za​pła​tą za
przy ​słu​gę  m ia​ła  by ć  m a​ła  gli​nia​na  m i​ska.  Ber​na​to​wi,  słu​cha​j ą​ce​m u  te​raz  tre​ści  dru​gie​go  do​ku​-
m en​tu, to​wa​rzy ​szy ł ha​łas j ak zwy ​kle pa​nu​j ą​cy  w do​kach, za​pach dzieg​ciu oraz m or​ska bry ​za, któ​-
ra  m u​ska​ła  m u  twarz.  Grau  zo​bo​wią​zy ​wał  się  przy ​j ąć  j e​go  sy ​na  na  ter​m i​na​to​ra,  gdy   chło​piec
skoń​czy  dzie​sięć lat, i na​uczy ć go sztu​ki garn​car​skiej . Ar​nau nie ty l​ko j est wol​ny m  czło​wie​kiem ,
ale w przy ​szło​ści zo​sta​nie rze​m ieśl​ni​kiem  i bę​dzie m ógł utrzy ​m ać się w Bar​ce​lo​nie.

Ber​nat uśm iech​nął się, wrę​czy ł nie​zna​j o​m e​m u obie​ca​ną m i​skę i ru​szy ł w dro​gę po​wrot​ną do

warsz​ta​tu.  Sko​ro  przy ​zna​no  im   glej t  m iej ​ski,  naj ​wi​docz​niej   Llo​renc  de  Bel​le​ra  nie  ści​ga  go  za
m or​der​stwo.  Czy ż​by   m ło​dy   cze​lad​nik  prze​ży ł?  A  j e​śli  na​wet…  „Za​trzy ​m aj   so​bie  na​sze  zie​m ie,
m y   wo​li​m y   wol​ność”  —  m ruk​nął  Ber​nat  har​do,  prze​m a​wia​j ąc  w  m y ​ślach  do  pa​na  Na​varc​les.
Nie​wol​ni​cy  Graua,  a na​wet  sam  Jau​m e  prze​rwa​li pra​cę  na wi​dok  pro​m ie​nie​j ą​ce​go  szczę​ściem
Ber​na​ta. Na kle​pi​sku wciąż wi​dać by ​ło krew Ha​bi​by, bo Grau nie po​zwo​lił j ej  zm y ć. Ber​nat spo​-
waż​niał i om i​nął krwa​we pla​m y.

— Ar​nau — szep​nął w no​cy  do sy ​na.
— Słu​cham , oj ​cze?
— Od dzi​siaj  j e​ste​śm y  wol​ny ​m i m iesz​kań​ca​m i Bar​ce​lo​ny. Chło​piec nie od​po​wie​dział. Ber​nat

od​na​lazł w ciem ​no​ści j e​go gło​wę i po​gła​skał go. Wie​dział, j ak nie​wie​le zna​czy  wol​ność dla dziec​-
ka, któ​re utra​ci​ło ra​dość ży ​cia. Nie prze​sta​j ąc go do sie​bie tu​lić, wsłu​chał się w od​dech śpią​cy ch
nie​wol​ni​ków. Jed​na m y śl nie da​wa​ła m u spo​ko​j u: czy  Ar​nau kie​dy ​kol​wiek ze​chce pra​co​wać dla
Graua? Jesz​cze dłu​go nie m ógł za​snąć.

Co​dzien​nie, gdy  ro​bot​ni​cy  ru​sza​li sko​ro świt do pra​cy, Ar​nau opusz​czał warsz​tat. Ber​nat pró​bo​-

wał z nim  roz​m a​wiać i pod​nieść go na du​chu. Po​wi​nie​neś zna​leźć so​bie przy ​j a​ciół, m iał m u kie​-
dy ś po​wie​dzieć, ale nie zdą​ży ł, bo chło​piec od​wró​cił się na pię​cie i po​wlókł ku wy j ​ściu. Ciesz się

wol​no​ścią, sy ​nu, chciał do​dać in​ny m  ra​zem , a chło​piec, wi​dząc, że oj ​ciec chce m u coś po​wie​-
dzieć,  po​pa​trzy ł  na  nie​go  py ​ta​j ą​co.  Ber​nat  j uż  m iał  się  ode​zwać,  ale  wte​dy   po  po​licz​ku  dziec​ka
spły ​nę​ła łza. Ber​nat uklęk​nął i przy ​tu​lił sy ​na, a po​tem  pa​trzy ł, j ak idzie przez po​dwó​rze, po​włó​cząc
no​ga​m i. Gdy  po raz ko​lej ​ny  Ar​nau om i​j ał krwa​we pla​m y  na kle​pi​sku, w gło​wie Ber​na​ta roz​legł
się trzask bi​cza Graua. Obie​cał so​bie, że ni​g​dy  wię​cej  nie ustą​pi przed ba​tem : zro​bił to ty l​ko raz,
wy ​star​czy.

Ber​nat pod​biegł do sy ​na, któ​ry  od​wró​cił się na od​głos j e​go kro​ków. Do​go​niw​szy  go, po​czął ry ć

sto​pą  zie​m ię  prze​siąk​nię​tą  krwią  Ha​bi​by.  Twarz  Ar​naua  po​j a​śnia​ła,  więc  Ber​nat  ko​pał  z  j esz​cze
więk​szy m  za​pa​łem .

— Co ty  wy ​pra​wiasz?! — krzy k​nął Jau​m e z dru​gie​go koń​ca po​dwó​rza.
Py ​ta​nie zm ro​zi​ło Ber​na​ta. Zno​wu usły ​szał trzask bi​cza…
— Oj ​cze…
Czub​kiem  espa​dry ​la Ar​nau wol​no od​gar​niał po​czer​nia​łą zie​m ię, do​pie​ro co sko​pa​ną przez Ber​-

na​ta.

— Co ro​bisz? — spy ​tał po​now​nie Jau​m e.
Ber​nat nie od​po​wie​dział. Jau​m e ro​zej ​rzał się i zo​ba​czy ł, że nie​wol​ni​cy  tkwią bez ru​chu wpa​-

trze​ni w… nie​go.

— Przy ​nieś wo​dy, sy ​nu — rzu​cił Ber​nat do Ar​naua, wy ​ko​rzy ​stu​j ąc wa​ha​nie pod​m aj ​strze​go.
Chło​pak  wy ​padł  z  warsz​ta​tu  j ak  strza​ła.  Pierw​szy   raz  od  wie​lu  m ie​się​cy   Ber​nat  wi​dział,  j ak

bie​gnie. Jau​m e ski​nął przy ​zwa​la​j ą​co gło​wą.

Na ko​la​nach, oj ​ciec i sy n ry ​li zie​m ię, pó​ki nie zm y ​li śla​dów nie​spra​wie​dli​wo​ści.
— Idź się ba​wić, sy ​nu — po​wie​dział Ber​nat, gdy  skoń​czy ​li. Ar​nau spu​ścił wzrok. Miał ocho​tę

spy ​tać, z kim  m a się ba​wić. Oj ​ciec zm ierz​wił m u czu​pry ​nę i po​pchnął ku wy j ​ściu. Ar​nau j ak co
dzień ob​szedł dom  i wdra​pał się na roz​ło​ży ​ste drze​wo ro​sną​ce przy  ogro​do​wy m  m u​rze. Z tej  zie​-
lo​nej  kry ​j ów​ki pod​glą​dał ku​zy ​nów, któ​rzy  zwy ​kle o tej  po​rze wy ​cho​dzi​li z Gu​ia​m o​ną do ogro​du.

— Dla​cze​go j uż m nie nie ko​chasz? — szep​nął na wi​dok ciot​ki. — Prze​cież to nie m o​j a wi​na…
Ku​zy ​ni wy ​glą​da​li na szczę​śli​wy ch. Czas za​cie​rał po​wo​li wspo​m nie​nie ich m łod​sze​go bra​cisz​-

ka, ty l​ko na twa​rzy  m at​ki wciąż m a​lo​wa​ło się cier​pie​nie. Jo​sep i Ge​nis to​czy ​li po​j e​dy ​nek na ni​by,
Mar​ga​ri​da przy ​glą​da​ła się bra​ciom , sie​dząc obok m at​ki, któ​ra nie od​stę​po​wa​ła j ej  na krok. Ukry ​-
te​m u w li​sto​wiu Ar​nau​owi ser​ce ści​snę​ło się na m y śl o piesz​czo​tach ciot​ki.

Ar​nau przy ​cho​dził tu każ​de​go ran​ka.
— Już cię nie ko​cha​j ą? — usły ​szał pew​ne​go ra​zu. Prze​stra​szy ł się nie na żar​ty, stra​cił rów​no​-

wa​gę i o m a​ły  włos nie spadł z drze​wa. Ro​zej ​rzał się, ale ni​ko​go nie do​strzegł.

— Tu​taj  — usły ​szał zno​wu.
Spoj ​rzał w głąb drze​wa, skąd do​cho​dził głos, ale i ty m  ra​zem  ni​cze​go nie zo​ba​czy ł. Wresz​cie

li​ście za​sze​le​ści​ły  i wy j ​rzał z nich m a​ły  chło​piec, któ​ry  sie​dział okra​kiem  u na​sa​dy  ga​łę​zi i z po​-
waż​ną m i​ną po​zdro​wił Ar​naua ru​chem  rę​ki.

— Co tu ro​bisz? Skąd się wzią​łeś na m o​im  drze​wie? — za​py ​tał oschle Ar​nau.
Um o​ru​sa​ny  dzie​ciak za​cho​wał sto​ic​ki spo​kój .
— To sa​m o co ty  — od​parł — pa​trzę.
— To​bie nie wol​no — stwier​dził Ar​nau.
— Ni​by  dla​cze​go? Od daw​na tu przy ​cho​dzę. Przed​tem  pod​glą​da​łem  rów​nież cie​bie. — Ma​ły

bru​das za​m ilkł na chwi​lę. — Już cię nie ko​cha​j ą? Dla​te​go tak czę​sto pła​czesz?

Ar​nau po​czuł, że łza spły ​wa m u po po​licz​ku, i roz​zło​ścił się. Ten m a​ły  go szpie​go​wał!
— Złaź — roz​ka​zał i sam  zsu​nął się z drze​wa. Chło​piec ze​sko​czy ł zwin​nie i sta​nął przed Ar​nau​-

em . By ł od

nie​go niż​szy  o gło​wę, ale nie wy ​glą​dał na wy ​stra​szo​ne​go.
— Szpie​go​wa​łeś! — oskar​ży ł go Ar​nau.
— Po​dob​nie j ak ty  — bro​nił się m a​lec.
— Tak, ale to m oi ku​zy ​ni, m nie wol​no.
— W ta​kim  ra​zie dla​cze​go j uż się z ni​m i nie ba​wisz? Ar​nau nie m ógł zdu​sić szlo​chu, któ​ry  na​-

gle wy ​rwał m u się z pier​si. Głos m u drżał, gdy  pró​bo​wał od​po​wie​dzieć na py ​ta​nie.

— Nie wsty dź się. Ja też czę​sto pła​czę — po​cie​szał go m a​lec.
— Dla​cze​go? — wy ​du​sił Ar​nau przez łzy.
— Sam  nie wiem … Cza​sem  pła​czę, gdy  m y ​ślę o m a​m ie.
— Masz m a​m ę?
— Mam , ale…
— Więc co tu ro​bisz? Cze​m u się z nią nie ba​wisz?
— Bo nie m o​gę.
— Dla​cze​go? Nie m iesz​ka z to​bą?
— Nie o to cho​dzi… — od​parł nie​pew​nie chło​piec. — Miesz​kać, m iesz​ka…
— W ta​kim  ra​zie, dla​cze​go nie spę​dzasz z nią cza​su? Ma​ły  bru​das nie od​po​wia​dał.
— Jest cho​ra? Po​krę​cił gło​wą.
— Nie — bąk​nął.
— W ta​kim  ra​zie? — do​py ​ty ​wał się Ar​nau.
Ma​luch spoj ​rzał na nie​go ża​ło​śnie. Kil​ka​krot​nie przy ​gry zł dol​ną war​gę, w koń​cu rzu​cił:
— Chodź — po​cią​gnął Ar​naua za rę​kaw. — Coś ci po​ka​żę.
Pu​ścił się bie​giem  z szy b​ko​ścią za​dzi​wia​j ą​cą u ta​kie​go szkra​ba. Ar​nau pę​dził za nim , sta​ra​j ąc

się  nie  stra​cić  go  z  oczu.  W  z  rzad​ka  za​bu​do​wa​nej   dziel​ni​cy   garn​ca​rzy   nie  by ​ło  to  trud​ne,  ale
spra​wa za​czę​ła się kom ​pli​ko​wać, w m ia​rę j ak za​pusz​cza​li się w głąb Bar​ce​lo​ny. Za​tło​czo​ne i za​-
sta​wio​ne kra​m a​m i ulicz​ki by ​ły  tak wą​skie, że cięż​ko się by ​ło prze​ci​snąć.

Ar​nau nie wie​dział, gdzie j est, ale by ​ło m u wszy st​ko j ed​no. Mar​twił się ty l​ko o to, by  nie stra​-

cić z oczu zwin​nej  sy l​wet​ki no​we​go ko​le​gi, któ​ry  prze​py ​chał się m ię​dzy  stra​ga​na​m i, roz​trą​ca​j ąc
prze​chod​niów  i  wzbu​dza​j ąc  ogól​ne  obu​rze​nie.  Gniew  tłu​m u,  po​trak​to​wa​ne​go  bez  par​do​nu  przez
bez​czel​ne​go m al​ca, skru​pił się na star​szy m  chłop​cu, m niej  na​wy ​kły m  do m a​new​ro​wa​nia w ciż​-
bie. Po​sy ​pa​ły  się na Ar​naua prze​kleń​stwa i zło​rze​cze​nia. Obe​rwał na​wet po gło​wie i pró​bo​wa​no
go zła​pać za ko​szu​lę, na szczę​ście uda​ło m u się wy ​rwać. Jed​nak na​wał prze​szkód spra​wił, że stra​cił
z oczu swe​go prze​wod​ni​ka, i rap​tem  zna​lazł się sam  na wiel​kim  pla​cu, wy ​peł​nio​ny m  ludź​m i.

Wie​dział, gdzie j est, by ł tu kie​dy ś z oj ​cem . „To plac Blat — po​wie​dział m u wte​dy  Ber​nat. —

Ser​ce Bar​ce​lo​ny. Wi​dzisz ten ka​m ień na środ​ku?”. Ar​nau spoj ​rzał we wska​za​ny m  kie​run​ku. „Dzie​li
on m ia​sto na kwar​ta​ły : Mar, Fra​m e​nors, Pi oraz Sa​la​da, zwa​ny  rów​nież Sant Pe​re”. Ar​nau tra​fił
na ten plac, bie​gnąc uli​cą za​m iesz​ka​ną przez han​dla​rzy  j e​dwa​biu, i sta​nąw​szy  w bra​m ie pa​ła​cu
na​czel​ni​kow​skie​go,  wy ​pa​try ​wał  m a​łe​go  bru​da​sa,  j ed​nak  kłę​bią​cy   się  tłum   za​sła​niał  m u  wi​dok.
Za​raz przy  bra​m ie znaj ​do​wa​ła się głów​na j at​ka m iej ​ska, po dru​giej  stro​nie sta​ły  kra​m y  pie​ka​rzy.
Ar​nau szu​kał ko​le​gi po​śród ka​m ien​ny ch ław po obu stro​nach pla​cu, gdzie prze​le​wał się te​raz zbi​ty
tłum . „Tu han​dlu​j e się psze​ni​cą — wy ​j a​śnił m u kie​dy ś oj ​ciec. — Na ty ch ła​wach ubi​j a​j ą in​te​re​-

sy  po​śred​ni​cy  i kup​cy  m iej ​scy, po dru​giej  stro​nie han​dlu​j ą wie​śnia​cy, któ​rzy  przy ​wo​żą do m ia​sta
plo​ny ”. Ar​nau ni​g​dzie nie wi​dział m a​łe​go bru​da​sa, któ​ry  przy ​pro​wa​dził go aż tu​taj : ani wśród kup​-
ców, ani wśród chło​pów, ani wśród tar​gu​j ą​cy ch się i ro​bią​cy ch za​ku​py  prze​chod​niów.

Na​gle, gdy  stał w bra​m ie, roz​glą​da​j ąc się na wszy st​kie stro​ny, po​rwał go tłum  wle​wa​j ą​cy  się

na plac. Chcąc się od​su​nąć, pod​szedł do kra​m ów z pie​czy ​wem , ale gdy  ty l​ko do​tknął ple​ca​m i j ed​-
ne​go ze sto​łów, obe​rwał — i to po​rząd​nie — po kar​ku.

— Zm y ​kaj  stąd, sm ar​ka​czu! — wrza​snął pie​karz. Zno​wu po​rwał go tłum , zno​wu ogłu​szy ł zgiełk

i  tar​go​wa  wrza​wa.  Ar​nau  nie  wie​dział,  co  ro​bić.  Znacz​nie  od  nie​go  wy ​żsi,  zgię​ci  pod  cię​ża​rem
wor​ków zbo​ża lu​dzie spy ​cha​li go to na j e​den, to na dru​gi ko​niec pla​cu, na​wet go nie do​strze​ga​j ąc.

Ar​nau​owi za​czy ​na​ło krę​cić się w gło​wie. Na​gle, j ak spod zie​m i, wy ​rósł przed nim  m a​ły  szel​-

m a z um o​ru​sa​ną bu​zią, za któ​ry m  gnał przez pół Bar​ce​lo​ny.

— Co tak sto​isz j ak cie​lę?! — Ma​lec pró​bo​wał prze​krzy ​czeć tar​go​wy  gwar.
Ar​nau nie od​po​wie​dział. Zła​pał się ko​szu​li chłop​ca i dał m u się prze​pro​wa​dzić przez plac i przez

uli​cę  Bó​ria.  Za​pu​ści​li  się  w  dziel​ni​cę  ko​tla​rzy,  w  krę​te  ulicz​ki,  wi​bru​j ą​ce  w  takt  m łot​ków  kle​pią​-
cy ch m iedź i że​la​zo. Już nie bie​gli, le​d​wo ży ​wy  ze zm ę​cze​nia Ar​nau uwie​sił się rę​ka​wa to​wa​rzy ​-
sza, zm u​sza​j ąc nie​cier​pli​we​go i lek​ko​m y śl​ne​go prze​wod​ni​ka do zwol​nie​nia kro​ku.

—  To  m ój   dom   —  oznaj ​m ił  wresz​cie  chło​piec,  wska​zu​j ąc  na  m a​ły   j ed​no​pię​tro​wy   bu​dy ​nek.

Przy  usta​wio​ny m  przed wej ​ściem  sto​le, za​wa​lo​ny m  m ie​dzia​ny ​m i ko​cioł​ka​m i i sa​ga​na​m i roz​m a​-
ity ch roz​m ia​rów, pra​co​wał tę​gi m ęż​czy ​zna, któ​ry  na​wet na nich nie spoj ​rzał. — To m ój  oj ​ciec —
do​dał m a​lec, gdy  m i​nę​li dom .

— Dla​cze​go nie… — za​czął py ​tać Ar​nau, oglą​da​j ąc się.
— Po​cze​kaj  — prze​rwał m u m a​ły  bru​das.
Do​szli do koń​ca ulicz​ki i za​pu​ści​li się w la​bi​ry nt przy ​do​m o​wy ch ogród​ków. Gdy  do​tar​li na ty ​ły

do​m u m a​łe​go bru​da​sa, ten wspiął się na m ur ota​cza​j ą​cy  ogród i dał znak Ar​nau​owi, by  zro​bił to
sa​m o.

— Dla​cze​go…
— No, wchodź! — po​na​glił go m a​lec, sie​dząc okra​kiem  na m u​rze.
Ze​sko​czy ​li  do  m a​łe​go  ogród​ka.  Chło​piec  za​m arł,  utkwiw​szy   wzrok  w  przy ​kle​j o​nej   do  do​m u

przy ​bu​dów​ce  —  nie​wiel​kiej   ko​m ór​ce  z  m a​lut​kim ,  wy ​bi​ty m   dość  wy ​so​ko  i  wy ​cho​dzą​cy m   na
ogród otwo​rem  w kształ​cie okna. Ar​nau od​cze​kał kil​ka se​kund, ale j e​go to​wa​rzy sz ani drgnął.

— Co te​raz? — za​py ​tał w koń​cu. Ma​lec od​wró​cił się.
— I co…?
Ma​ły  szel​m a nie zwra​cał na nie​go uwa​gi. Ar​nau stał bez ru​chu i pa​trzy ł, j ak cią​gnie drew​nia​ną

skrzy n​kę, usta​wia j ą pod oknem  i wdra​pu​j e się na nią, nie od​ry ​wa​j ąc oczu od okien​ka.

— Ma​m o — szep​nął, sta​nąw​szy  na skrzy ​ni.
Przez  otwór  z  tru​dem   prze​ci​snę​ła  się  bla​da  ko​bie​ca  rę​ka.  Ło​kieć  za​trzy ​m ał  się  na  wy ​so​ko​ści

pa​ra​pe​tu, dłoń szy b​ko na​m a​ca​ła gło​wę dziec​ka i za​czę​ła j ą gła​skać.

— Jo​anet. — Ar​nau usły ​szał słod​ki głos do​bie​ga​j ą​cy  z okna. — Przy ​sze​dłeś wcze​śniej  niż zwy ​-

kle, j esz​cze nie m a po​łu​dnia.

Jo​anet ski​nął ty l​ko gło​wą.
— Coś się sta​ło? — py ​tał głos.
Jo​anet od​cze​kał kil​ka se​kund, po czy m  po​cią​gnął no​sem  i po​wie​dział:
— Przy ​pro​wa​dzi​łem  ko​le​gę.

— Cie​szę się, że m asz ko​le​gów. Jak m a na im ię?
— Ar​nau.
Skąd on wie? No, tak! Prze​cież m nie śle​dził, po​m y ​ślał Ar​nau.
— Przy ​szedł z to​bą? — Tak, m a​m o.
— Dzień do​bry, Ar​nau.
Ar​nau zer​k​nął na okno. Jo​anet od​wró​cił się do nie​go.
—  Dzień  do​bry …  psze  pa​ni  —  wy ​bą​kał,  nie  wie​dząc,  j ak  Zwra​cać  się  do  gło​su  pły ​ną​ce​go

z okna.

— Ile m asz lat? — za​py ​ta​ła ko​bie​ta.
— Osiem , psze pa​ni.
— Je​steś dwa la​ta star​szy  od m o​j e​go Jo​ane​ta, ale m am  na​dzie​j ę, że ład​nie się ra​zem  ba​wi​cie

i że bę​dzie​cie dba​li o wa​szą przy ​j aźń. Do​bry  przy ​j a​ciel to naj ​waż​niej ​sza rzecz na świe​cie, ni​g​dy
o ty m  nie za​po​m i​naj ​cie.

Głos za​m ilkł, ale rę​ka nie prze​sta​wa​ła gła​dzić gło​wy  Jo​ane​ta. Ar​nau pa​trzy ł, j ak m a​luch, sie​-

dzą​cy   bez  ru​chu  ze  zwie​szo​ny ​m i  no​ga​m i  na  drew​nia​nej   skrzy ​ni  opar​tej   o  ścia​nę,  pod​da​j e  się
m at​czy ​nej  piesz​czo​cie.

— Idź​cie się ba​wić — po​wie​dzia​ła na​gle ko​bie​ta, co​fa​j ąc rę​kę. — Do wi​dze​nia, Ar​nau. Opie​-

kuj  się m o​im  sy n​kiem , j e​steś od nie​go star​szy. — Ar​nau chciał się po​że​gnać, ale sło​wa uwię​zły
m u w gar​dle. — Do wi​dze​nia, sy n​ku — do​dał głos. — Przy j ​dziesz j esz​cze?

— Oczy ​wi​ście, m a​m o.
— No, idź​cie j uż.
Chłop​cy  znów za​pu​ści​li się w gwar​ne uli​ce Bar​ce​lo​ny  i po​czę​li prze​m ie​rzać j e bez ce​lu. Ar​nau

cze​kał na wy ​j a​śnie​nia Jo​ane​ta, ale wi​dząc, że j e​go kom ​pan m il​czy  j ak za​klę​ty, ze​brał się na od​-
wa​gę i za​py ​tał:

— Dla​cze​go two​j a m a​m a nie wy ​szła do ogro​du?
— Bo j est za​m knię​ta — od​parł Jo​anet.
— Cze​m u?
— Nie wiem . Wiem , że j est za​m knię​ta, i j uż.
— To dla​cze​go nie wej ​dziesz do niej  przez okno?
— Nie m o​gę. Po​ne m i nie po​zwa​la.
— Kto to j est Po​ne?
— Mój  ta​ta.
— Dla​cze​go ci nie po​zwa​la?
— Nie wiem .
— A dla​cze​go nie na​zy ​wasz go ta​tą?
— Też m i nie po​zwa​la.
Ar​nau za​trzy ​m ał się i szarp​nął Jo​ane​ta tak, że ich twa​rze pra​wie się ze​tknę​ły.
— I też nie wiem  dla​cze​go — m a​lec ubiegł py ​ta​nie star​sze​go ko​le​gi.
Wę​dro​wa​li da​lej  uli​ca​m i Bar​ce​lo​ny. Ar​nau pró​bo​wał zro​zu​m ieć ca​ły  ten ga​li​m a​tias, a Jo​anet

cze​kał na ko​lej ​ne py ​ta​nie.

— Jak wy ​glą​da two​j a m a​m a? — zde​cy ​do​wał się w koń​cu ode​zwać Ar​nau.
— Ni​g​dy  j ej  nie wi​dzia​łem  — wy ​znał Jo​anet, si​ląc się na uśm iech. — Kie​dy ś, gdy  Po​ne wy ​-

j e​chał, chcia​łem  wej ść przez okno, ale m i nie po​zwo​li​ła. Nie chce, że​by m  j ą oglą​dał.

— Dla​cze​go się uśm ie​chasz?
Jo​anet prze​szedł kil​ka kro​ków, nim  zde​cy ​do​wał się na od​po​wiedź.
— Bo m a​m a m i ka​że.
Przez  resz​tę  przed​po​łu​dnia  Ar​nau  włó​czy ł  się  po  Bar​ce​lo​nie  z  po​chy ​lo​ną  gło​wą,  w  ślad  za

um o​ru​sa​ny m  chłop​cem , któ​ry  ni​g​dy  nie wi​dział wła​snej  m at​ki.

—  Ma​m a  głasz​cze  go  przez  okno  ko​m ór​ki,  w  któ​rej   j ą  za​m knię​to  —  zwie​rzy ł  się  Ar​nau  oj ​cu

j esz​cze tej  sa​m ej  no​cy, gdy  le​że​li obok sie​bie. — Jo​anet ni​g​dy  j ej  nie wi​dział. Oj ​ciec m u nie po​-
zwa​la, zresz​tą ona też nie chce, że​by  j ą oglą​dał.

Ber​nat  gła​skał  sy ​na  po  gło​wie,  zu​peł​nie  j ak  m a​m a  j e​go  no​we​go  ko​le​gi.  Ty l​ko  chra​pa​nie  nie​-

wol​ni​ków  i  ter​m i​na​to​rów  prze​ry ​wa​ło  ci​szę,  któ​ra  za​pa​no​wa​ła  na​gle  w  izbie.  Ber​nat  za​sta​na​wiał
się, czy m  nie​szczę​sna ko​bie​ta za​słu​ży ​ła so​bie na tak strasz​ny  los.

„Cu​dzo​łó​stwem !” od​po​wie​dział​by  m u bez wa​ha​nia ko​tlarz Po​ne. Mó​wił o ty m  każ​de​m u, kto się

ty l​ko na​pa​to​czy ł.

—  Na​kry ​łem   j ą  z  ko​chan​kiem ,  m ło​ko​sem   w  j ej   wie​ku.  Za​ba​wia​li  się,  gdy   j a  pra​co​wa​łem

w  kuź​ni.  Po​sze​dłem ,  rzecz  Ja​sna,  do  na​czel​ni​ka  m ia​sta,  upo​m nieć  się  o  przy ​kład​ną  ka​rę.  —  Na​-
stęp​nie  osił​ko​wa​ty   ko​tlarz  roz​pły ​wał  się  w  za​chwy ​tach  nad  Pra​wem ,  dzię​ki  któ​re​m u  spra​wie​dli​-
wo​ści sta​ło się za​dość: — Na​si ksią​żę​ta to lu​dzie ucze​ni, wie​dzą, że ko​bie​ty  są isto​ta​m i do grun​tu
ze​psu​ty ​m i. Ty l​ko nie​wia​sty  szla​chet​nie uro​dzo​ne m o​gą uwol​nić się po​przez przy ​się​gę od za​rzu​tu
cu​dzo​łó​stwa, po​zo​sta​łe, ta​kie j ak m o​j a Jo​ana, m u​szą zdać się na po​j e​dy ​nek i wy ​rok opatrz​no​ści.

Świad​ko​wie  pa​m ię​ta​j ą,  że  Po​ne  roz​niósł  na  strzę​py   m ło​de​go  ko​chan​ka  Jo​any.  Na​wet  opatrz​-

ność nie m o​gła wy ​ba​wić wą​tłe​go m ło​dzi​ka, ży ​j ą​ce​go ty l​ko m i​ło​ścią, od śm ier​ci z rąk ko​tla​rza za​-
har​to​wa​ne​go pra​cą w kuź​ni.

Wy ​rok  kró​lew​ski  by ł  zgod​ny   z  ko​dek​sem   Usat​ges:  Je​śli  po​j e​dy ​nek  zo​sta​nie  roz​strzy ​gnię​ty   na

ko​rzy ść nie​wia​sty, za​cho​wa ona cześć i zo​sta​nie przy  m ę​żu, któ​ry  po​kry ​j e kosz​ty  pro​ce​su i po​j e​-
dy n​ku, po​nie​sio​ne przez nią i j ej  stron​ni​ków, oraz wy ​na​gro​dzi szko​dy  ry ​wa​lo​wi. Je​śli ko​bie​ta nie
obro​ni swe​go ho​no​ru w po​j e​dy n​ku, zda​na bę​dzie na ła​skę m ę​ża, któ​re​m u przy ​pad​nie ca​ły  j ej  m a​-
j ą​tek.  Po​ne  nie  po​tra​fił  czy ​tać,  ale  re​cy ​to​wał  z  pa​m ię​ci  orze​cze​nie  try ​bu​na​łu,  pod​su​wa​j ąc
wszy st​kim  pi​sm o pod nos:

Za​są​dza​m y, że ko​tlarz Po​ne po​czy ​nić m u​si, za​nim  wy ​da​na m u zo​sta​nie żo​na Jo​ana, sto​sow​ną

po​rę​kę tu​dzież gwa​ran​cj ę, że za​pew​ni j ej  m iesz​ka​nie we wła​sny m  do​m u, w izbie m ie​rzą​cej  dwa​-

na​ście pię​dzi dłu​go​ści, sześć sze​ro​ko​ści i wy ​so​kiej  na dwie ka​ny

4

. Po​nad​to za​pew​ni j ej  do​sta​tecz​-

nie gru​by  sien​nik i der​kę do spa​nia, otwór do za​ła​twia​nia na​tu​ral​ny ch po​trzeb, tu​dzież otwór okien​-
ny, przez któ​ry  po​da​wać j ej  bę​dzie po​ży ​wie​nie. Ty m  sa​m y m  ko​tlarz Po​ne zo​bo​wią​za​ny  j est do​-
star​czać  żo​nie  co​dzien​nie  osiem ​na​ście  un​cj i  upie​czo​ne​go  chle​ba  i  wo​dę  po​dług  po​trzeb,  przy
czy m  nie m o​że j ej  po​dać ani po​le​cić po​dać ni​cze​go, co przy ​spie​szy  j ej  zgon lub śm ierć j ej  za​da.
Co do wszy st​kich ni​niej ​szy ch kwe​stii ko​tlarz Po​ne po​czy ​ni po​rę​kę i gwa​ran​cj ę, za​nim  prze​ka​za​na
m u zo​sta​nie rze​czo​na Jo​ana.

Ko​tlarz Po​ne przed​sta​wił po​rę​kę za​są​dzo​ną przez na​czel​ni​ka, a ten wy ​dał m u żo​nę. Zdra​dzo​ny

m ąż wy ​bu​do​wał w ogro​dzie przy ​bu​dów​kę m ie​rzą​cą dwa i pół m e​tra na m etr dwa​dzie​ścia, wy ​ko​-
pał dziu​rę peł​nią​cą ro​lę klo​aki, wy ​bił okno i za​m u​ro​wał ży w​cem  swą m ło​dą żo​nę. Wła​śnie przez
otwór w ścia​nie Jo​ana m o​gła gła​skać sy ​na, któ​ry  przy ​szedł na świat dzie​więć m ie​się​cy  po pro​ce​-
sie i do któ​re​go ko​tlarz się nie przy ​zna​wał.

— Oj ​cze — szep​nął Ar​nau — opo​wiedz m i o m a​m ie. Dla​cze​go ni​g​dy  o niej  nie wspo​m i​nasz?
Co  m am   ci  po​wie​dzieć?  Że  dzie​wic​two  ode​brał  j ej   pi​j a​ny   m oż​no​wład​ca?  Że  skoń​czy ​ła  j a​ko

la​dacz​ni​ca na zam ​ku pa​na Na​varc​les? — po​m y ​ślał Ber​nat.

— Two​j a m a​m a… — za​czął — nie m ia​ła w ży ​ciu szczę​ścia. Du​żo wy ​cier​pia​ła.
Ar​nau po​cią​gnął no​sem .
— A ko​cha​ła m nie? — za​py ​tał po chwi​li zm ie​nio​ny m  gło​sem .
— Nie zdą​ży ​ła. Um ar​ła przy  po​ro​dzie.
— Ha​bi​ba m nie ko​cha​ła.
— Ja też cię ko​cham .
— Ale wy, oj ​cze, nie j e​ste​ście m o​j ą m at​ką. Na​wet Jo​anet m a m a​m ę, któ​ra głasz​cze go po gło​-

wie.

— Nie wszy st​kie dzie​ci m a​j ą… — za​czął tłu​m a​czy ć Ber​nat. Mat​ka wszy st​kich chrze​ści​j an…

Ber​nat przy ​po​m niał so​bie ty ​le​kroć sły ​sza​ne sło​wa księ​ży.

— Co m ó​wi​li​ście, oj ​cze?
—  Masz  m at​kę.  Oczy ​wi​ście,  że  m asz  m at​kę.  —  Ber​nat  po​czuł,  że  Ar​nau  nie​ru​cho​m ie​j e.  —

Wszy st​kim  osie​ro​co​ny m  dzie​ciom  Pan Bóg zsy ​ła in​ną, wspól​ną m at​kę, Mat​kę Bo​ską.

— A gdzie j est ta Bo​ska?
— Mat​ka Bo​ska — po​pra​wił sy ​na Ber​nat. — Czy ​li Ma​don​na. Miesz​ka w nie​bie.
Ar​nau m il​czał przez chwi​lę, a po​tem  po​wie​dział:
— Na co ko​m u m at​ka, któ​ra m iesz​ka w nie​bie? Ta​ka m at​ka nie m o​że m nie przy ​tu​lić ani po​ca​ło​-

wać, ani się ze m ną ba​wić, ani…

— Oczy ​wi​ście, że m o​że. — Ber​nat pa​m ię​tał sło​wa swe​go oj ​ca, gdy  za​dał m u kie​dy ś to sa​m o

py ​ta​nie. — Mat​ka Bo​ska roz​m a​wia ze swy ​m i dzieć​m i za po​śred​nic​twem  pta​ków. Gdy  zo​ba​czy sz
pta​ka, prze​każ m u wia​do​m ość dla Ma​don​ny, a on za​nie​sie j ą do nie​ba. Po​tem  pta​ki opo​wie​dzą so​-
bie o wszy st​kim  i bę​dą cię od​wie​dzać, po​ćwier​ki​wać i fru​wać ra​do​śnie nad two​j ą gło​wą.

— Ale j a nie ro​zu​m iem  m o​wy  pta​ków.
— Na​uczy sz się.
— Ni​g​dy  nie zo​ba​czę tej  m at​ki…
—  Zo​ba​czy sz…  Wła​śnie,  że  zo​ba​czy sz.  Spo​tkasz  j ą  w  ko​ścio​łach,  bę​dziesz  m ógł  z  nią  na​wet

roz​m a​wiać.

— W ko​ście​le?
— Tak sy n​ku, wła​śnie tam . Mat​ka Bo​ska m iesz​ka w nie​bie oraz w nie​któ​ry ch świą​ty ​niach. Dla​-

te​go m o​żesz z nią roz​m a​wiać za po​śred​nic​twem  pta​ków i w ko​ście​le. Od​po​wie ci pta​sim  gło​sem
lub no​cą, we śnie, a ko​chać cię bę​dzie i ho​łu​bić bar​dziej  niż j a​ka​kol​wiek ziem ​ska m at​ka.

— Bar​dziej  niż Ha​bi​ba?
— Du​żo bar​dziej .
— Tej  no​cy  rów​nież? — za​py ​tał Ar​nau. — Bo dzi​siaj  j esz​cze z nią nie roz​m a​wia​łem .
— Nie m artw się, zro​bi​łem  to za cie​bie. Za​śnij , a sam  się prze​ko​nasz.

8

Dwaj  przy ​j a​cie​le  wi​dy ​wa​li się  co​dzien​nie, bie​ga​li  ra​zem  na  pla​żę oglą​dać  stat​ki,  do​ka​zy ​wa​li

na uli​cach Bar​ce​lo​ny  lub po pro​stu włó​czy ​li się po m ie​ście. Gdy  ba​wi​li się pod m u​rem  do​m u Pu​-
igów i z ogro​du do​cho​dzi​ły  śm ie​chy  Jo​se​pa, Ge​ni​sa i Mar​ga​ri​dy, Ar​nau spo​glą​dał w nie​bo, j ak​by
szu​kał cze​goś w ob​ło​kach.

— Na co pa​trzy sz? — za​py ​tał go kie​dy ś Jo​anet.
— Na nic — usły ​szał w od​po​wie​dzi.
Gdy  od​gło​sy  zza m u​ru przy ​bra​ły  na si​le, Ar​nau zno​wu spoj ​rzał w nie​bo.
— Chcesz wej ść na drze​wo? — za​py ​tał Jo​anet, m y ​śląc, że przy ​j a​ciel przy ​glą​da się ko​na​rom

nad ich gło​wa​m i.

— Nie — od​po​wie​dział Ar​nau, roz​glą​da​j ąc się za pta​kiem , któ​ry  prze​ka​zał​by  wia​do​m ość j e​go

no​wej  m at​ce.

— Dla​cze​go nie? Z gó​ry  by ​ło​by  wi​dać…
Co m a po​wie​dzieć Mat​ce Bo​skiej ? Co m ó​wi się m at​ce? Jo​anet pra​wie nie od​zy ​wał się do swo​-

j ej  m a​m y, po pro​stu słu​chał i po​ta​ki​wał lub… za​prze​czał. No tak, ale sły ​szał j ej  głos i czuł na gło​-
wie do​ty k j ej  dło​ni, po​m y ​ślał Ar​nau.

— To co, wła​zi​m y ?
— Nie! — krzy k​nął Ar​nau, zdm u​chu​j ąc uśm iech z warg Przy ​j a​cie​la. — Prze​cież m asz m a​-

m ę, któ​ra cię ko​cha, nie m u​sisz pod​glą​dać in​ny ch.

— Ale ty  nie m asz — przy ​po​m niał Jo​anet. — Je​śli wej ​dzie​m y  na drze​wo…
Po​wie, że j ą ko​cha! To wła​śnie m ó​wi​li cio​ci Gu​ia​m o​nie j e​go ku​zy ​ni.
„Tak j ej  wła​śnie po​wiedz, ptasz​ku. — Ar​nau pa​trzy ł w ślad za ula​tu​j ą​cy m  ku nie​bu pta​kiem . —

Po​wiedz, że j ą ko​cham ”.

— No więc j ak? Wcho​dzisz czy  nie? — na​le​gał Jo​anet, huś​ta​j ąc się na naj ​niż​szej  ga​łę​zi.
— Nie, j uż nie m u​szę… — Jo​anet ze​sko​czy ł z drze​wa i wle​pił z przy ​j a​cie​la py ​ta​j ą​ce spoj ​rze​-

nie. — Ja też m am  m a​m ę.

— No​wą m a​m ę? Ar​nau za​wa​hał się.
— Sam  nie wiem . Na​zy ​wa się Ma​don​na.
— Ma​don​na? Kto to ta​ki?
— Moż​na j ą spo​tkać w nie​któ​ry ch ko​ścio​łach. Oni — Ar​nau wska​zał ogród za m u​rem  — cho​-

dzi​li do ko​ścio​ła, ale ni​g​dy  nie bra​li m nie ze so​bą.

— Znam  kil​ka ko​ścio​łów. — Ar​nau wy ​trzesz​czy ł oczy  na przy ​j a​cie​la. — Mo​gę cię za​pro​wa​-

dzić. Po​ka​żę ci naj ​więk​szy  ko​ściół w Bar​ce​lo​nie!

Jo​anet ru​szy ł pę​dem  w głąb m ia​sta, nie cze​ka​j ąc na​wet na od​po​wiedź, ale Ar​nau, na​wy ​kły  do

te​go, że przy ​j a​ciel szy b​ko bie​ga, wnet go do​go​nił.

Prze​bie​gli uli​cę Bo​qu​eria i uli​cę Bis​be, oka​la​j ą​cą dziel​ni​cę ży ​dow​ską, i sta​nę​li pod ka​te​drą.
— My ​ślisz, że spo​tkam  tu Ma​don​nę? — za​py ​tał Ar​nau, wska​zu​j ąc la​bi​ry nt rusz​to​wań ob​le​pia​-

j ą​cy ch nie​do​koń​czo​ne m u​ry. Za​ga​pił się na wiel​ki ka​m ień, któ​ry  po​szy ​bo​wał w gó​rę dzię​ki wy ​sił​-
ko​wi kil​ku ro​bot​ni​ków cią​gną​cy ch za li​nę.

— Pew​nie — rzu​cił Jo​anet z prze​ko​na​niem . — Prze​cież to ko​ściół.
—  To  nie  ko​ściół!  —  usły ​sze​li  za  ple​ca​m i.  Od​wró​ci​li  się  i  zo​ba​czy ​li  zwa​li​ste​go  m ęż​czy ​znę

z m łot​kiem  i dłu​tem  w rę​ce. — Ma​cie przed so​bą ka​te​drę — po​uczy ł ich dum ​ny  po​m oc​nik ka​m ie​-
nia​rza. — Nie m y l​cie j ej  z ko​ścio​łem .

Ar​nau spio​ru​no​wał przy ​j a​cie​la wzro​kiem .
— A gdzie j est j a​kiś ko​ściół? — za​py ​tał Jo​anet nie​zna​j o​m e​go, gdy  ten j uż m iał się od​da​lić.
— Choć​by  tam  — od​parł ro​bot​nik i ku zdu​m ie​niu chłop​ców wska​zał dłu​tem  uli​cę, któ​rą tra​fi​li

pod ka​te​drę. — Na pla​cu Świę​te​go Ja​ku​ba.

Ar​nau i Jo​anet po​pę​dzi​li z po​wro​tem  uli​cą Bis​be i wbie​gli na plac Świę​te​go Ja​ku​ba. Ich uwa​gę

zwró​cił nie​wiel​ki, róż​nią​cy  się od są​sied​nich do​m ów bu​dy ​nek z nie​zli​czo​ny ​m i fi​gu​ra​m i wy ​ku​ty ​m i
nad wej ​ściem , od​dzie​lo​ny m  od uli​cy  kil​ko​m a schod​ka​m i. Chłop​cy  bez chwi​li na​m y ​słu wbie​gli do
środ​ka. We​wnątrz pa​no​wał m rok i chłód. Za​nim  ich wzrok przy ​zwy ​cza​ił się do ciem ​no​ści, m oc​ne
dło​nie zła​pa​ły  dwóch cie​kaw​skich za ra​m io​na i wy ​rzu​ci​ły  na ze​wnątrz, spy ​cha​j ąc ze scho​dów.

— Ile ra​zy  m am  po​wta​rzać, że​by ​ście nie ga​nia​li po ko​ście​le Świę​te​go Ja​ku​ba!
Ar​nau i Jo​anet spoj ​rze​li po so​bie, nie przej ​m u​j ąc się zło​rze​cze​nia​m i księ​dza. Ko​ściół Świę​te​go

Ja​ku​ba! A więc to też nie j est dom  Mat​ki Bo​skiej , zda​wał się m ó​wić ich wzrok.

Gdy   po  odej ​ściu  księ​dza  zbie​ra​li  się  z  zie​m i,  oto​czy ​ło  ich  na​gle  sze​ściu  wy ​rost​ków,  bo​sy ch

i brud​ny ch ob​dar​tu​sów po​dob​ny ch do Jo​ane​ta.

— Strasz​ny  z nie​go pie​kiel​nik — stwier​dził j e​den z nich, pa​trząc na zni​ka​j ą​ce​go w drzwiach ka​-

pła​na.

—  Mo​że​m y   wam   po​ka​zać  dru​gie  wej ​ście  —  za​pro​po​no​wał  in​ny   —  ale  w  środ​ku  bę​dzie​cie

m u​sie​li ra​dzić so​bie sa​m i. Je​śli was do​pad​nie…

— Nie, nie m a​m y  tu cze​go szu​kać — od​parł Ar​nau. — Mo​że wie​cie, gdzie j est j a​kiś in​ny  ko​-

ściół?

— Wie​m y, ale tam  też was nie wpusz​czą — uprze​dził ich trze​ci czło​nek ban​dy.
— To j uż nie wa​sza spra​wa — uciął Jo​anet.
— Co ty  po​wiesz, sm ar​ka​czu — za​śm iał się naj ​star​szy  chło​pak, pod​cho​dząc do Jo​ane​ta. By ł od

nie​go dwa ra​zy  wy ż​szy. Ar​nau po​m y ​ślał z nie​po​ko​j em , że m o​że się to źle skoń​czy ć dla j e​go przy ​-
j a​cie​la. — Wszy st​ko, co dzie​j e się na ty m  pla​cu, to na​sza spra​wa, ro​zu​m iesz? — do​dał, od​py ​cha​-
j ąc m al​ca.

Jo​anet j uż, j uż m iał się rzu​cić na dry ​bla​sa, gdy  na​gle coś przy ​cią​gnę​ło uwa​gę ban​dy.
— Ży ​dziak! — krzy k​nął j e​den z nich.
Po​pę​dzi​li  co  tchu  na  dru​gi  ko​niec  pla​cu  do  chłop​ca  z  żół​to-czer​wo​ną  na​szy w​ką  na  pier​siach.

Ma​ły  Ży d  dał  dra​pa​ka,  gdy   ty l​ko  zo​ba​czy ł,  co  się  świę​ci.  Zdą​ży ł  ukry ć  się  w  dziel​ni​cy   ży ​dow​-
skiej . Je​go prze​śla​dow​cy  wy ​ha​m o​wa​li tuż przed bra​m ą pro​wa​dzą​cą do get​ta. Ty l​ko naj ​m łod​szy
czło​nek szaj ​ki, m niej ​szy  na​wet od Jo​ane​ta, zo​stał pod ko​ścio​łem  i ga​pił się na chłop​ca, któ​ry  nie
prze​stra​szy ł się hersz​ta j e​go ban​dy.

— Tam , za​raz za Świę​ty m  Ja​ku​bem , j est j esz​cze j e​den ko​ściół. Ale le​piej  ucie​kaj ​cie, bo Pau

— ski​nął na swy ch kam ​ra​tów, któ​rzy  j uż ku nim  zm ie​rza​li — wró​ci wście​kły  i bę​dzie pró​bo​wał od​-
bić so​bie na was nie​uda​ny  po​ścig. Za​wsze wpa​da w złość, gdy  wy ​m knie m u się Ży d.

Ar​nau po​cią​gnął Jo​ane​ta, któ​ry  zro​bił j ed​nak groź​ną m i​nę, go​to​wy  zm ie​rzy ć się z Pau​em . Jed​-

nak na wi​dok pę​dzą​cy ch na nie​go wy ​rost​ków po​szedł po ro​zum  do gło​wy  i usłu​chał przy ​j a​cie​la.

Po​bie​gli w stro​nę m o​rza i zwol​ni​li do​pie​ro, gdy  prze​ko​na​li się, że Pau i spół​ka j uż ich nie go​nią.

Ich no​wi zna​j o​m i wo​le​li naj ​wy ​raź​niej  wró​cić na plac, by  da​lej  po​lo​wać na Ży ​dów.

Za​raz za pla​cem  Ar​nau i Jo​anet zo​ba​czy ​li j esz​cze j e​den ko​ściół. Sta​nę​li przed nim  i spoj ​rze​li

na sie​bie. Jo​anet wska​zał gło​wą na drzwi.

— Le​piej  za​cze​kaj ​m y  — po​sta​no​wił Ar​nau.
Jak na za​wo​ła​nie, z ko​ścio​ła wy ​ło​ni​ła się sta​rusz​ka i za​czę​ła scho​dzić po scho​dach. Ar​nau nie

za​sta​na​wiał się dłu​go.

— Do​bra ko​bie​to — za​gad​nął j ą, gdy  ba​bi​na ze​szła na uli​cę — j a​ki to ko​ściół?
—  Świę​te​go  Mi​cha​ła  —  od​par​ła,  nie  za​trzy ​m u​j ąc  się.  Ar​nau  wes​tchnął.  Masz  ba​bo  pla​cek!

Naj ​pierw świę​ty  Ja​kub, te​raz świę​ty  Mi​chał…

— A gdzie j est j a​kiś in​ny ? — prze​j ął ini​cj a​ty ​wę Jo​anet, wi​dząc nie​tę​gą m i​nę przy ​j a​cie​la.
— Na koń​cu tej  uli​cy.
— A j a​ki? — do​py ​ty ​wał się m a​lec, wzbu​dza​j ąc po​dej rz​li​wość sta​rusz​ki.
— Świę​ty ch Ju​sta i Pa​sto​ra. Dla​cze​go py ​ta​cie? Chłop​cy  nie od​po​wie​dzie​li, spu​ści​li gło​wy  i ru​-

szy ​li przed sie​bie. Sta​rusz​ka od​pro​wa​dzi​ła ich wzro​kiem .

— Sa​m i m ęż​czy ź​ni! — m ruk​nął Ar​nau. — Mu​si​m y  zna​leźć j a​kiś ko​bie​cy  ko​ściół, da​j ę gło​wę,

że tam  wła​śnie znaj ​dzie​m y  Mat​kę Bo​ską.

Jo​anet po​padł w za​du​m ę.
— Znam  ta​kie m iej ​sce… — po​wie​dział w koń​cu. — Tam  m iesz​ka​j ą sa​m e ko​bie​ty. Le​ży  nad

m o​rzem ,  na  koń​cu  m iej ​skich  m u​rów.  Na​zy ​wa  się…  —  Jo​anet  wy ​tę​ży ł  pa​m ięć.  —  Na​zy ​wa  się
Świę​ta Kla​ra.

— A co m a świę​ta Kla​ra do Ma​don​ny ?
— To też ko​bie​ta. Za​ło​żą się, że two​j a m at​ka j est u niej . Prze​cież nie m o​że by ć u m ęż​czy ​zny

in​ne​go niż twój  oj ​ciec.

Uli​cą Ciu​tat do​szli do bra​m y  Mar, obok zam ​ku Re​go​m ir, na​le​żą​cej  do daw​ny ch m u​rów obron​-

ny ch zbu​do​wa​ny ch przez Rzy ​m ian. Stąd dro​ga wio​dła do klasz​to​ru Świę​tej  Kla​ry, któ​ry, po​ło​żo​ny
nad sa​m y m  m o​rzem , wień​czy ł​by  od wscho​du no​we m u​ry  obron​ne. Mi​nę​li za​m ek, od​bi​li w le​wo
i do​szli do uli​cy  Mar — cią​gną​cej  się od pla​cu Blat po ko​ściół San​ta Ma​ria de la Mar — gdzie roz​-
ga​łę​zia​ła się ona na sieć rów​no​le​gły ch uli​czek pro​wa​dzą​cy ch na pla​żę. Stam ​tąd, m i​nąw​szy  plac
Born, do​cho​dzi​ło się uli​cą Świę​tej  Kla​ry  do klasz​to​ru.

Choć m a​li po​szu​ki​wa​cze bar​dzo chcie​li uj ​rzeć upra​gnio​ny  ko​ściół, nie opar​li się po​ku​sie i przy ​-

sta​nę​li przy  kra​m ach srebr​ni​ków na uli​cy  Mar. Bar​ce​lo​na by ​ła opły ​wa​j ą​cy m  w do​stat​ki m ia​stem ,
świad​czy ​ły  o ty m  dro​go​cen​ne cac​ka pię​trzą​ce się na stra​ga​nach: srebr​ne na​czy ​nia sto​ło​we, dzba​-
ny  i kub​ki ze szla​chet​ny ch krusz​ców wy ​sa​dza​ne dro​gi​m i ka​m ie​nia​m i, na​szy j ​ni​ki, bran​so​le​ty, pier​-
ście​nie,  klam ​ry …  Ar​nau  i  Jo​anet  po​chła​nia​li  wzro​kiem   te  wspa​nia​ło​ści  m ie​nią​ce  się  w  let​nim
słoń​cu. Kra​m a​rze prze​ga​nia​li ich krzy ​ka​m i lub sztur​chań​ca​m i.

Zm y ​ka​j ąc przed po​m oc​ni​kiem  j ed​ne​go z rze​m ieśl​ni​ków, dwaj  przy ​j a​cie​le do​tar​li na plac San​-

ta Ma​ria. Po pra​wej  stro​nie zo​ba​czy ​li m a​ły  cm en​tarz, po le​wej  ko​ściół.

— Klasz​tor Świę​tej  Kla​ry  j est… — za​czął tłu​m a​czy ć Jo​anet, lecz urwał w pół sło​wa. Coś…

coś ta​kie​go! — po​m y ​ślał.

— Co to? — wy ​beł​ko​tał Ar​nau i roz​dzia​wił bu​zię ze zdu​m ie​nia.
Sta​li przed ko​lej ​ny m  ko​ścio​łem : po​tęż​ny m , do​stoj ​ny m , po​sęp​ny m  i przy ​sa​dzi​sty m , o wy ​j ąt​ko​-

wo  gru​by ch  m u​rach  bez  okien.  Ze  świe​żo  uprząt​nię​te​go  i  wy ​rów​na​ne​go  te​re​nu  wo​kół  świą​ty ​ni
wy ​sta​wa​ło m nó​stwo po​wią​za​ny ch koł​ków, two​rzą​cy ch wo​kół bu​dy n​ku fi​gu​ry  geo​m e​try cz​ne.

Ap​sy ​dę  m a​łe​go  ko​ściół​ka  ota​cza​ło  dzie​sięć  wy ​sm u​kły ch,  szes​na​sto​m e​tro​wy ch  ko​lum n  z  ka​-

m ie​nia, któ​ry ch biel prze​świ​ty ​wa​ła przez de​ski rusz​to​wań.

Drew​nia​ne rusz​to​wa​nia, opar​te o ty l​ną część ko​ścio​ła, pię​ły  się wy ​so​ko ni​czy m  scho​dy  do nie​-

ba.  Choć  Ar​nau  stał  w  pew​nej   od​le​gło​ści  od  pla​cu  bu​do​wy,  m u​siał  za​drzeć  gło​wę,  by   doj ​rzeć
punkt, znacz​nie po​wy ​żej  ko​lum n, w któ​ry m  rusz​to​wa​nia się koń​czy ​ły.

—  No,  chodź  —  po​na​glił  go  Jo​anet.  Ma​lec  do​stał  gę​siej   skór​ki  na  wi​dok  ro​bot​ni​ków  uwi​j a​j ą​-

cy ch się na pod​nieb​nej  kon​struk​cj i. — To na pew​no ko​lej ​na ka​te​dra.

— To nie ka​te​dra — po​wie​dział ktoś za ich ple​ca​m i. Ar​nau i Jo​anet uśm iech​nę​li się do sie​bie.

Obej ​rze​li się i zo​ba​czy ​li spo​co​ne​go osił​ka tasz​czą​ce​go wiel​ki głaz. W ta​kim  ra​zie co? — zda​wał się
py ​tać  uśm iech​nię​ty   Jo​anet.  —  Ka​te​dry   po​wsta​j ą  z  pie​nię​dzy   m oż​ny ch  i  raj ​ców,  a  ten  ko​ściół,
któ​ry  nie​ba​wem  bę​dzie pięk​niej ​szy  i wspa​nial​szy  od ka​te​dry, bu​du​j ą wszy ​scy  m iesz​kań​cy  Bar​ce​-
lo​ny.

Męż​czy ​zna  na​wet  nie  przy ​sta​nął,  zdą​ży ł  się  ty l​ko  do  m al​ców  uśm iech​nąć.  Cię​żar  zda​wał  się

pchać go do przo​du.

Chłop​cy   ru​szy ​li  za  nim   w  stro​nę  ko​ścio​ła.  Sta​nę​li  przy   m u​rze  przy ​le​ga​j ą​cy m   do  dru​gie​go,

m niej ​sze​go cm en​ta​rza.

— Po​m óc wam , pa​nie? — za​py ​tał Ar​nau.
— Dzię​ku​j ę, chłop​cze, le​piej  nie.
Schy ​lił się i zrzu​cił cię​żar z ple​ców. Chłop​cy  zer​k​nę​li na wiel​ki ka​m ień, Jo​anet spró​bo​wał go po​-

ru​szy ć. Głaz ani drgnął. Ro​bot​nik za​re​cho​tał, Jo​anet się uśm iech​nął.

— Je​śli to nie ka​te​dra… — ode​zwał się Ar​nau, wska​zu​j ąc na wy ​so​kie ośm io​bocz​ne ko​lum ​ny

— to co?

—  No​wy   ko​ściół  bu​do​wa​ny   przez  m iesz​kań​ców  dziel​ni​cy   Ri​be​ra  w  po​dzię​ce  i  hoł​dzie  Mat​ce

Bo​skiej …

Ar​nau aż pod​sko​czy ł.
— Mat​ce Bo​skiej ? — za​py ​tał, wy ​trzesz​cza​j ąc oczy.
— A ow​szem , m ój  chłop​cze — od​parł m ęż​czy ​zna, m ierz​wiąc Ar​nau​owi czu​pry ​nę. — To ko​-

ściół San​ta Ma​ria de la Mar, po​świę​co​ny  Mat​ce Bo​skiej , pa​tron​ce m o​rza.

— Ale… gdzie j est Ma​don​na? — spy ​tał Ar​nau ze wzro​kiem  utkwio​ny m  w ko​ście​le.
—  Na  ra​zie  tam ,  w  ty m   m a​ły m   ko​ściół​ku.  Ale  gdy   skoń​czy ​m y   bu​do​wę,  bę​dzie  m ia​ła  naj ​-

wspa​nial​szą świą​ty ​nię na świe​cie.

Tam  w środ​ku! Ar​nau nie sły ​szał dal​szy ch wy ​j a​śnień ro​bot​ni​ka. Tam  w środ​ku m iesz​ka Mat​ka

Bo​ska! Usły ​szał ło​pot skrzy ​deł i za​darł gło​wę: ze szczy ​tu rusz​to​wań po​de​rwa​ło się w nie​bo sta​do
pta​ków.

9

Ri​be​ra  de  Mar,  dziel​ni​ca  Bar​ce​lo​ny,  gdzie  bu​do​wa​no  te​raz  ko​ściół  San​ta  Ma​ria  de  la  Mar,

w  cza​sach  ka​ro​liń​skich  znaj ​do​wa​ła  się  po​za  gra​ni​ca​m i  m ia​sta,  szczel​nie  oto​czo​ne​go  m u​ra​m i
obron​ny ​m i wznie​sio​ny ​m i przez Rzy ​m ian. Z po​cząt​ku za​m iesz​ki​wa​li j ą j e​dy ​nie ry ​ba​cy, tra​ga​rze
por​to​wi i pro​ści lu​dzie trud​nią​cy  się naj ​po​spo​lit​szy ​m i za​j ę​cia​m i. Już wte​dy  stał tam  m a​leń​ki ko​-
śció​łek  pod  we​zwa​niem   Mat​ki  Bo​skiej   od  Pia​sków  —  San​ta  Ma​ria  de  las  Are​nas  —  zbu​do​wa​ny
w m iej ​scu, gdzie w 303 ro​ku po​nio​sła m ę​czeń​ską śm ierć świę​ta Eu​la​lia. Jed​nak na​no​szo​ne przez
m o​rze osa​dy, te sa​m e, któ​re nisz​czy ​ły  ko​lej ​ne por​ty, od​dzie​li​ły  ko​ściół od piasz​czy ​ste​go wy ​brze​ża
i za​de​cy ​do​wa​ły  o zm ia​nie na​zwy  świą​ty ​ni. Pa​tron​kę ko​ściół​ka prze​m ia​no​wa​no na Mat​kę Bo​ską od
Mo​rza — San​ta Ma​ria de la Mar — bo choć świą​ty ​nia le​ża​ła te​raz znacz​nie da​lej  od wy ​brze​ża,
na​dal od​wie​dza​li j ą lu​dzie m o​rza.

Gdy   czas  oczy ​ścił  z  pia​sku  oko​li​ce  skrom ​ne​go  ko​ściół​ka  i  stwo​rzy ł  no​wą  kla​sę  spo​łecz​ną  —

m iesz​czań​stwo — Bar​ce​lo​na po​czę​ła wy ​le​wać się po​za swe na​zby t te​raz cia​sne gra​ni​ce wy ​zna​-
czo​ne j esz​cze przez Rzy ​m ian. Za​czę​to szu​kać no​wy ch grun​tów za m u​ra​m i m ia​sta. Spo​śród trzech
m oż​li​wy ch  kie​run​ków  m iesz​cza​nie  wy ​bra​li  przed​m ie​ścia  przy ​le​ga​j ą​ce  do  wschod​nie​go  od​cin​ka
m u​rów,  łą​czą​ce  wy ​brze​że  z  cen​trum   m ia​sta.  Tam   wła​śnie,  na  uli​cy   Mar,  osie​dli​li  się  srebr​ni​cy,
a tuż obok ban​kie​rzy, rzeź​ni​cy, pie​ka​rze, wi​nia​rze i se​ro​wa​rzy, ka​pe​lusz​ni​cy, płat​ne​rze oraz in​ni rze​-
m ieśl​ni​cy, któ​rzy  nada​li na​zwy  no​wy m  uli​com . Po​nad​to po​wsta​ło tam  m ia​stecz​ko ku​piec​kie, gdzie
za​trzy ​m y ​wa​li się kup​cy  za​gra​nicz​ni, a na ty ​łach ko​ścio​ła San​ta Ma​ria zbu​do​wa​no plac Born, na
któ​ry m  od​by ​wa​ły  się tur​nie​j e ry ​cer​skie. Lecz no​wa dziel​ni​ca Ri​be​ra przy ​cią​gnę​ła nie ty l​ko bo​ga​-
ty ch rze​m ieśl​ni​ków.  W ślad  za se​ne​sza​lem   Gu​il​le​m em  Ra​m o​nem   de Mont​ca​da,  któ​re​m u  hra​bia
Bar​ce​lo​ny,  Ra​m on  Be​ren​gu​er  IV,  prze​ka​zał  grun​ty   —  na​zwa​ne  póź​niej   na  cześć  dar​czy ń​cy   —
za​m iesz​ka​ło tam  rów​nież wie​lu m oż​ny ch. Nie​ba​wem  na uli​cy  Mont​ca​da, prze​cho​dzą​cej  w plac
Born, któ​ry  przy ​le​gał do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria de la Mar, wy ​ro​sły  wspa​nia​łe pa​ła​ce.

Z chwi​lą gdy  Ri​be​ra de Mar prze​m ie​ni​ła się w bo​ga​tą, do​sko​na​le pro​spe​ru​j ą​cą dziel​ni​cę, sta​ry

ko​śció​łek  ro​m ań​ski,  od​wie​dza​ny   do​ty ch​czas  przez  ry ​ba​ków  i  in​ny ch  lu​dzi  m o​rza,  oka​zał  się  zby t

m a​ły  i zby t ubo​gi dla tak wy ​kwint​ny ch i za​m oż​ny ch pa​ra​fian. Jed​nak wła​dze ko​ściel​ne i ro​dzi​na
kró​lew​ska kie​ro​wa​li ca​łą swą uwa​gę i środ​ki na roz​bu​do​wę ka​te​dry  w Bar​ce​lo​nie.

Miesz​kań​ców pa​ra​fii San​ta Ma​ria de la Mar, bo​ga​ty ch i bied​ny ch, zj ed​no​czo​ny ch m i​ło​ścią do

swej  pa​tron​ki, brak wspar​cia by ​naj ​m niej  nie znie​chę​cił. Za po​śred​nic​twem  Ber​na​ta Llul​la, świe​-
żo no​m i​no​wa​ne​go ar​chi​dia​ko​na, wy ​stą​pi​li do władz du​chow​ny ch o zgo​dę na bu​do​wę no​we​go ko​-
ścio​ła. Ma​rzy ​li 0 wznie​sie​niu naj ​więk​szej  i naj ​wspa​nial​szej  świą​ty ​ni ku czci Ma​rii. Zgo​dę otrzy ​-
m a​li.

Ko​ściół San​ta Ma​ria de la Mar by ł więc bu​do​wa​ny  i fi​nan​so​wa​ny  przez m iesz​kań​ców Bar​ce​-

lo​ny, co uwiecz​nio​no na ka​m ie​niu wę​giel​ny m  um iesz​czo​ny m  do​kład​nie pod głów​ny m  oł​ta​rzem .
W prze​ci​wień​stwie do bu​dy n​ków wzno​szo​ny ch przez wła​dze m iej ​skie, na ka​m ie​niu wy ​ry ​to ty l​ko
herb pa​ra​fii. Ozna​cza​ło to, że ko​ściół j est dzie​łem  pa​ra​fian: ty ch za​m oż​ny ch, ło​żą​cy ch na bu​do​-
wę,  oraz  bied​niej ​szy ch,  pra​cu​j ą​cy ch  na  niej .  Od  wm u​ro​wa​nia  ka​m ie​nia  wę​giel​ne​go  re​pre​zen​-
tan​ci pa​ra​fian i pa​try ​cj u​szy  — wy ​stę​pu​j ą​cy  pod na​zwą „Vi​ge​si​m o​qu​in​ta” — spo​ty ​ka​li się co ro​-
ku, by  w obec​no​ści re​j en​ta prze​ka​zać kie​row​ni​ko​wi bu​do​wy  klu​cze do świą​ty ​ni.

Ar​nau  przy j ​rzał  się  ro​bot​ni​ko​wi,  któ​ry   przy ​dźwi​gał  wiel​ki  głaz.  By ł  za​sa​pa​ny   i  spo​co​ny,  ale

uśm ie​chał się, pa​trząc na po​wsta​j ą​cy  ko​ściół.

— Moż​na j ą od​wie​dzić? — za​py ​tał Ar​nau.
— Ko​go? Mat​kę Bo​ską? — Ro​bot​nik uśm iech​nął się do chłop​ca.
A j e​śli dzie​ci nie m o​gą wcho​dzić sa​m e do ko​ścio​ła? — po​m y ​ślał Ar​nau. A j e​śli wpusz​cza​ne są

ty l​ko z ro​dzi​ca​m i? Czy  nie to wła​śnie m iał na m y ​śli ksiądz z ko​ścio​ła Świę​te​go Ja​ku​ba?

— Oczy ​wi​ście, że m oż​na. Ma​don​na na pew​no przy j ​m ie was z ra​do​ścią.
Ar​nau za​chi​cho​tał ner​wo​wo i zer​k​nął na Jo​ane​ta. — Idzie​m y  — po​wie​dział.
— Ej , ej ! Chwi​lecz​kę! — od​rzekł ro​bot​nik. — Ja m u​szę wra​cać do pra​cy. — Spoj ​rzał na rze​-

m ieśl​ni​ków ob​ra​bia​j ą​cy ch ka​m ien​ne blo​ki. — An​gel! — przy ​wo​łał m niej  wię​cej  dwu​na​sto​let​nie​-
go chłop​ca. — Za​pro​wadź ich do ko​ścio​ła. Po​wiedz pro​bosz​czo​wi, że przy ​szli do Ma​don​ny.

Ro​bot​nik j esz​cze raz zm ierz​wił Ar​nau​owi wło​sy  i od​szedł w stro​nę m o​rza. Chłop​cy  zo​sta​li sa​m i

z An​ge​lem . Gdy  ten ob​rzu​cił ich spoj ​rze​niem , spu​ści​li wzrok.

— Chce​cie zo​ba​czy ć Ma​don​nę? — spy ​tał ser​decz​nie. Ar​nau przy ​tak​nął i za​py ​tał:
— To ty … j ą znasz?
— Pew​nie — za​śm iał się An​gel. — To m o​j a pa​tron​ka. Mój  oj ​ciec j est prze​woź​ni​kiem  por​to​-

wy m , pły ​wa na ło​dzi! — do​dał z du​m ą. — Chodź​cie.

Po​drep​ta​li za nim . Jo​anet roz​glą​dał się sze​ro​ko roz​war​ty ​m i ocza​m i, Ar​nau szedł ze spusz​czo​ną

gło​wą.

— Masz m a​m ę? — za​py ​tał ni z te​go, ni z owe​go.
— Oczy ​wi​ście — od​parł An​gel, nie od​wra​ca​j ąc się.
Ar​nau uśm iech​nął się do Jo​ane​ta. Przy ​sta​nę​li w pro​gu świą​ty ​ni, cze​ka​j ąc, aż ich wzrok przy ​-

wy k​nie  do  m ro​ku.  Pach​nia​ło  wo​skiem   i  ka​dzi​dłem .  Ar​nau  po​rów​nał  dłu​gie,  wy ​sm u​kłe  ko​lum ​ny
przed ko​ścio​łem  z ty ​m i we​wnątrz: ni​ski​m i, kwa​dra​to​wy ​m i, przy ​sa​dzi​sty ​m i. Mdłe świa​tło są​czy ​ło
się  do  środ​ka  przez  wą​skie,  po​dłuż​ne,  za​to​pio​ne  w  gru​by ch  m u​rach  okna,  m a​lu​j ąc  na  po​sadz​ce
żół​te pro​sto​ką​ty. Wszę​dzie — pod su​fi​tem , na ścia​nach — wi​sia​ły  m a​łe łód​ki. Nie​któ​re wy ​glą​da​ły
zu​peł​nie zwy ​czaj ​nie, in​ne by ​ły  praw​dzi​wy ​m i dzie​ła​m i sztu​ki.

— Chodź​cie — szep​nął An​gel.
W dro​dze do oł​ta​rza m i​nę​li wie​le klę​czą​cy ch po​sta​ci. Zwró​ci​li na nie uwa​gę do​pie​ro te​raz, gdy

usły ​sze​li szm er m o​dlitw. Jo​anet szep​nął Ar​nau​owi do ucha:

— Co oni ro​bią?
— Mo​dlą się.
Gdy   ciot​ka  Gu​ia​m o​na  wra​ca​ła  z  j e​go  ku​zy ​na​m i  z  ko​ścio​ła,  ka​za​ła  m u  klę​kać  pod  krzy ​żem

w sy ​pial​ni i od​m a​wiać pa​cierz.

Jo​anet ukry ł się za Ar​nau​em  na wi​dok chu​de​go księ​dza zm ie​rza​j ą​ce​go ku nim  od oł​ta​rza.
— Co cię tu spro​wa​dza? — za​py ​tał ka​płan An​ge​la, zer​ka​j ąc na j e​go to​wa​rzy ​szy.
An​gel schy ​lił się do dło​ni wy ​cią​gnię​tej  przez ka​pła​na.
— Ci dwaj , oj ​cze. Przy ​szli zo​ba​czy ć Ma​don​nę.
Oczy  księ​dza lśni​ły  w pół​m ro​ku, gdy  wska​zu​j ąc oł​tarz, po​wie​dział:
— Oto ona.
Ar​nau po​dą​ży ł wzro​kiem  za j e​go dło​nią i zo​ba​czy ł skrom ​ną ka​m ien​ną fi​gur​kę ko​bie​ty  z dziec​-

kiem  na pra​wej  rę​ce i drew​nia​ny m  stat​kiem  u stóp. Przy ​m knął oczy. Ta ko​bie​ta o ła​god​ny ch ry ​-
sach j est j e​go m at​ką!

— Jak się na​zy ​wa​cie? — za​gad​nął ka​płan.
— Ar​nau Es​ta​ny ​ol.
— A j a Jo​an, ale wszy ​scy  wo​ła​j ą na m nie Jo​anet.
— A na dru​gie?
Jo​anet  prze​stał  się  uśm ie​chać.  Nie  po​tra​fił  od​po​wie​dzieć  na  py ​ta​nie  księ​dza.  Je​go  m at​ka  nie

chcia​ła, by  przed​sta​wiał się j  j a​ko Jo​an Po​ne, bo to m o​gło​by  roz​zło​ścić ko​tla​rza, nie po​zwo​li​ła m u
j ed​nak uży ​wać j ej  na​zwi​ska. Nikt wcze​śniej  go o to nie py ​tał. Do​pie​ro ten ksiądz… Co go ob​cho​-
dzi j e​go na​zwi​sko? Jed​nak du​chow​ny  naj ​wy ​raź​niej  cze​kał na od​po​wiedź.

— Na​zy ​wam  się tak j ak on — rzu​cił w koń​cu Jo​anet. — Es​ta​ny ​ol.
Ar​nau od​wró​cił się do przy ​j a​cie​la i na​po​tkał j e​go bła​gal​ny  wzrok.
— A, j e​ste​ście brać​m i.
— T… tak — bąk​nął Jo​anet wo​bec przy ​zwa​la​j ą​ce​go m il​cze​nia Ar​naua.
— Um ie​cie się m o​dlić?
— Tak — od​parł Ar​nau.
— Ja nie… Jesz​cze nie — wy ​znał Jo​anet.
— Brat cię na​uczy  — po​wie​dział ksiądz. — Po​m ó​dl​cie się te​raz do Mat​ki Bo​skiej . An​gel, chodź

na chwil​kę. Prze​każ ode m nie m aj ​stro​wi, że te ka​m ie​nie…

Głos księ​dza cichł, w m ia​rę j ak się od​da​lał. Chłop​cy  zo​sta​li sa​m i przed oł​ta​rzem .
— Po​win​ni​śm y  uklęk​nąć? — szep​nął Jo​anet do Ar​naua. Ar​nau zer​k​nął na wska​za​ne przez nie​go

cie​nie. Po​wstrzy ​m ał przy ​j a​cie​la, któ​ry  j uż ru​szy ł ku obi​ty m  czer​wo​ny m  j e​dwa​biem  klęcz​ni​kom
sto​j ą​cy m  przed głów​ny m  oł​ta​rzem .

—  Wszy ​scy   klę​czą  na  po​sadz​ce  —  od​po​wie​dział  m u  rów​nież  szep​tem   i  ski​nął  na  obec​ny ch

w ko​ście​le wier​ny ch. — Po​za ty m  oni się m o​dlą.

— A ty  ni​by  co chcesz ro​bić?
— Po​roz​m a​wiać z no​wą m at​ką. Prze​cież nie bę​dę się do niej  m o​dlił. Ty  nie klę​kasz przed swo​-

j ą m a​m ą, praw​da?

Jo​anet spoj ​rzał na Ar​naua. Nie, nie klę​kał.
— Ale ksiądz po​wie​dział, że m a​m y  się m o​dlić, nie roz​m a​wiać.
— Więc le​piej  m u o ni​czy m  nie m ów. Chy ​ba nie chcesz, że​by  się do​wie​dział, że go okła​m a​łeś

i wca​le nie j e​steś m o​im  bra​tem ?

Jo​anet  sta​nął  obok  Ar​naua  i  za​czął  się  przy ​glą​dać  łód​kom   zdo​bią​cy m   ko​ściół.  Bar​dzo  chciał

m ieć któ​rąś z nich. By ł cie​kaw, czy  uno​szą się na wo​dzie. Na pew​no, bo po co by  j e rzeź​bio​no?
Po​sta​wił​by  j ed​ną na brze​gu m o​rza i…

Ar​nau wpa​try ​wał się w ka​m ien​ną fi​gur​kę. Co m a po​wie​dzieć Mat​ce Bo​skiej ? Czy  pta​ki prze​ka​-

za​ły  j e​go wia​do​m ość? Mia​ły  j ej  po​wie​dzieć, że j ą ko​cha, po​wta​rzał im  to wie​le, wie​le ra​zy.

Ta​ta twier​dzi, że Ha​bi​ba j est te​raz z to​bą. Mi​m o że by ​ła Arab​ką. Nie m o​gę ty l​ko o ty m  ni​ko​m u

m ó​wić, bo wszy ​scy  m y ​ślą, że Ara​bo​wie nie idą do nie​ba. Ha​bi​ba by ​ła bar​dzo do​bra. To nie ona
za​wi​ni​ła. To Mar​ga​ri​da…

Ar​nau nie od​ry ​wał oczu od ka​m ien​nej  fi​gur​ki, oto​czo​nej  dzie​siąt​ka​m i pło​ną​cy ch świec, któ​re

wpra​wia​ły  w drże​nie po​wie​trze.

Czy  Ha​bi​ba na​praw​dę j est u cie​bie? Je​śli tak, prze​każ j ej , że j ą rów​nież ko​cham . Nie m asz m i

te​go za złe, praw​da? Nie m asz m i za złe, że ko​cham  Arab​kę?

W m ro​ku, wśród drga​j ą​ce​go po​wie​trza i m i​go​ta​nia świec, ką​ci​ki warg Ma​don​ny  zda​wa​ły  się

uno​sić w uśm ie​chu.

— Jo​anet! — szep​nął Ar​nau.
— Co?
Wska​zał na fi​gur​kę, ale j ej  war​gi… Mo​że Ma​don​na uśm ie​cha się ty l​ko do nie​go? Mo​że to ich

słod​ka ta​j em ​ni​ca… — No, co? — do​py ​ty ​wał się Jo​anet.

— Nic, j uż nic…
— Po​m o​dli​li​ście się?
Nie za​uwa​ży ​li na​dej ​ścia księ​dza i An​ge​la.
— Tak — od​parł Ar​nau.
— Ja nie… — za​czął się uspra​wie​dli​wiać Jo​anet.
— Tak, wiem … — wszedł m u w sło​wo ka​płan, głasz​cząc go czu​le po gło​wie. — No, a ty, j a​ką

m o​dli​twę zm ó​wi​łeś? — zwró​cił się do Ar​naua.

— Ave Ma​ria.
— Tak, to pięk​na m o​dli​twa. Chodź​m y  j uż — rzu​cił ksiądz, pro​wa​dząc ich do wy j ​ścia.
— Oj ​cze — ode​zwał się Ar​nau, gdy  zna​leź​li się przed ko​ścio​łem  — bę​dzie​m y  m o​gli tu j esz​cze

kie​dy ś przy j ść?

Ksiądz się uśm iech​nął.
—  Oczy ​wi​ście.  Ale  m am   na​dzie​j ę,  że  przed  na​stęp​ną  wi​zy ​tą  na​uczy sz  bra​ta  się  m o​dlić.  —

Po​kle​pał  Jo​ane​ta  po  j   po​licz​ku.  Chło​piec  przy ​j ął  piesz​czo​tę  z  peł​ną  po​wa​gą.  —  i  Przy ​chodź​cie,
kie​dy  chce​cie — do​dał ka​płan. — Je​ste​ście tu m i​le wi​dzia​ni.

An​gel skie​ro​wał się ku gó​rze ka​m ie​ni. Ar​nau i Jo​anet ru​szy ​li za nim .
— A wy  do​kąd? — za​py ​tał m ło​dy  ro​bot​nik. Chłop​cy  spoj ​rze​li po so​bie i wzru​szy ​li ra​m io​na​m i.

— Nie m o​że​cie pę​tać się po bu​do​wie. Je​śli m aj ​ster…

— Masz na m y ​śli te​go si​ła​cza z ka​m ie​niem ? — wszedł m u w sło​wo Ar​nau.
— Ależ skąd! — za​śm iał się An​gel. — Tam ​ten to ba​sta​ix i m a na im ię Ra​m on. — Jo​anet i Ar​-

nau spoj ​rze​li na nie​go py ​ta​j ą​co. — Ba​sta​ixos to tra​ga​rze, ta​cy  m ul​ni​cy, ty ​le że pra​cu​j ą w por​cie.
Prze​no​szą  to​wa​ry   z  pla​ży   do  skła​dów  ku​piec​kich  i  z  po​wro​tem .  Za​ła​do​wu​j ą  i  roz​ła​do​wu​j ą  łód​ki
prze​woź​ni​ków, któ​rzy  od​bie​ra​j ą ła​du​nek z okrę​tów i do​star​cza​j ą go na brzeg.

— To oni nie pra​cu​j ą w ko​ście​le San​ta Ma​ria? — za​py ​tał Ar​nau.

—  Oj ,  pra​cu​j ą,  pra​cu​j ą,  i  to  cię​żej   od  nas  wszy st​kich.  —  An​gel  ro​ze​śm iał  się  na  wi​dok  m in

chłop​ców. — To pro​ści ro​bot​ni​cy, ale bar​dzo ko​cha​j ą swo​j ą Ma​don​nę. Są bied​ni i nie m o​gą ło​ży ć
na bu​do​wę ko​ścio​ła, za to przy ​no​szą nam  za dar​m o ka​m ie​nie. Tasz​czą j e na ple​cach aż z ka​m ie​-
nio​ło​m u Mon​tj u​ic. — An​gel za​pa​trzy ł się w si​ną dal. — Po​ko​nu​j ą ca​łe m i​le, dźwi​ga​j ąc gła​zy, któ​-
ry ch m y  nie m o​że​m y  na​wet ru​szy ć — Ar​nau przy ​po​m niał so​bie głaz, do​pie​ro co przy ​nie​sio​ny
przez Ra​m o​na.

— Oj , pra​cu​j ą dla swo​j ej  Ma​don​ny, pra​cu​j ą — po​wtó​rzy ł An​gel. — Cię​żej  od nas wszy st​kich.

No, idź​cie j uż się ba​wić — do​dał i ru​szy ł do swo​ich za​j ęć.

10

— Dla​cze​go te rusz​to​wa​nia są ta​kie wy ​so​kie?
Ar​nau wska​zał na ty ​ły  ro​m ań​skie​go ko​ściół​ka. An​gel, któ​ry  j adł wła​śnie chleb z se​rem , za​darł

gło​wę i coś wy ​beł​ko​tał. Jo​anet ro​ze​śm iał się, Ar​nau m u za​wtó​ro​wał. An​gel nie wy ​trzy ​m ał i rów​-
nież par​sk​nął śm ie​chem , ale się za​krztu​sił i za​czął kasz​leć.

Ar​nau i Jo​anet co​dzien​nie wstę​po​wa​li do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria i klę​ka​li przed oł​ta​rzem . Jo​anet,

za​chę​co​ny   przez  m at​kę,  po​sta​no​wił  na​uczy ć  się  m o​dlić  i  na  okrą​gło  kle​pał  pa​cie​rze,  na​śla​du​j ąc
Ar​naua. Gdy  się roz​sta​wa​li, m a​lec biegł do ogro​du i opo​wia​dał m at​ce o swy ch po​stę​pach. Ar​nau
nie m o​dlił się, ty l​ko roz​m a​wiał ze swą no​wą m at​ką. Je​dy ​nie gdy  pod​cho​dził do nich oj ​ciec Al​bert
— bo tak na​zy ​wał się zna​j o​m y  ksiądz — I przy ​łą​czał się do m am ​ro​ta​nia przy ​j a​cie​la.

Po wy j ​ściu z ko​ścio​ła przy ​glą​da​li się z pew​nej  od​le​gło​ści po​stę​po​wi ro​bót oraz pra​cy  cie​śli, ka​-

m ie​nia​rzy  i m u​ra​rzy. Po​tem  sia​da​li na pla​cu i cze​ka​li na An​ge​la, któ​ry  lu​bił j eść w ich to​wa​rzy ​-
stwie dru​gie śnia​da​nie. Za​skar​bi​li so​bie sy m ​pa​tię oj ​ca Al​ber​ta, ro​bot​ni​cy  uśm ie​cha​li się do nich,
na​wet ba​sta​ixos, zgię​ci pod cię​ża​rem  ogrom ​ny ch ka​m ie​ni, zer​ka​li przy ​j aź​nie na dwóch chłop​ców
prze​sia​du​j ą​cy ch pod ko​ścio​łem  San​ta Ma​ria.

— Dla​cze​go rusz​to​wa​nia się​ga​j ą tak wy ​so​ko? — za​py ​tał znów Ar​nau.
Wszy ​scy   trzej   spoj ​rze​li  na  ty ​ły   ko​ścio​ła,  gdzie  sta​ło  dzie​sięć  ko​lum n:  osiem   w  pół​ko​lu,  dwie

z bo​ku. Za ko​lum ​na​m i za​czę​to j uż bu​do​wać przy ​po​ry  oraz m u​ry  przy ​szłej  ap​sy ​dy. Ko​lum ​ny  gó​-
ro​wa​ły  nad ko​ściół​kiem , j ed​nak rusz​to​wa​nia wzno​si​ły  się, nie wia​do​m o dla​cze​go, j esz​cze wy ​żej .
Moż​na by  po​m y ​śleć, że ro​bot​ni​cy  osza​le​li i bu​du​j ą scho​dy  do nie​ba.

— Nie wiem  — od​parł An​gel.
— Prze​cież te rusz​to​wa​nia ni​cze​go nie przy ​trzy ​m u​j ą — za​uwa​ży ł Jo​anet.
— Ale bę​dą przy ​trzy ​m y ​wać — roz​legł się na​gle sta​now​czy  m ę​ski głos.
Trzej  chłop​cy  spoj ​rze​li za sie​bie. Chi​cho​cząc i kasz​ląc, na​wet nie za​uwa​ży ​li, że za ich ple​ca​m i

ze​bra​ła się grup​ka m ęż​czy zn. Nie​któ​rzy  by ​li wy ​twor​nie ubra​ni, in​ni no​si​li su​tan​ny, na szy i zło​te,
wy ​sa​dza​ne  dro​gi​m i  ka​m ie​nia​m i  krzy ​że,  a  do  te​go  wiel​kie  pier​ście​nie  i  pa​sy   ha​fto​wa​ne  zło​tem

i sre​brem .

Oj ​ciec  Al​bert  do​pie​ro  co  do​strzegł  go​ści  i  po​spie​szy ł  ich  przy ​wi​tać.  An​gel  sko​czy ł  na  rów​ne

no​gi i zno​wu się za​krztu​sił. Znał m ęż​czy ​znę, któ​ry  ich za​gad​nął, nie​czę​sto j ed​nak wi​dy ​wał go w tak
do​bo​ro​wy m  to​wa​rzy ​stwie. By ł to Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut, m istrz bu​dow​la​ny  kie​ru​j ą​cy  ro​bo​ta​m i
w ko​ście​le San​ta Ma​ria de la Mar.

Ar​nau i Jo​anet rów​nież wsta​li. Oj ​ciec Al​bert do​łą​czy ł do ze​bra​ny ch i za​czął ca​ło​wać bi​sku​pie

pier​ście​nie.

— A co bę​dą przy ​trzy ​m y ​wać?
Py ​ta​nie Jo​ane​ta za​sko​czy ​ło oj ​ca Al​ber​ta, po​chy ​la​j ą​ce​go się wła​śnie nad dło​nią ko​lej ​ne​go bi​-

sku​pa. Zgię​ty  wpół spio​ru​no​wał chłop​ca wzro​kiem , j ak​by  chciał m u po​wie​dzieć: nie od​zy ​waj  się
nie​py ​ta​ny. Je​den z do​stoj ​ni​ków j uż za​m ie​rzał ru​szy ć w stro​nę ko​ścio​ła, ale Be​ren​gu​er de Mon​ta​-
gut po​ło​ży ł rę​kę na ra​m ie​niu do​cie​kli​we​go m al​ca i po​chy ​lił się nad nim .

—  Dzie​ci  czę​sto  wi​dzą  to,  cze​go  nie  do​strze​ga​j ą  do​ro​śli  —  rzekł  gło​śno  do  ota​cza​j ą​cy ch  go

oso​bi​sto​ści.  —  Nie  zdzi​wił​by m   się,  gdy ​by   te  pę​dra​ki  za​uwa​ży ​ły   coś,  co  m y ​śm y   prze​oczy ​li.
Chcesz  wie​dzieć,  dla​cze​go  rusz​to​wa​nia  się​ga​j ą  tak  wy ​so​ko?  —  Jo​anet  ski​nął  gło​wą,  zer​k​nąw​szy
j ed​nak uprzed​nio na oj ​ca Al​ber​ta. — Wi​dzisz, gdzie koń​czą się ko​lum ​ny ? No więc tam , na gó​rze,
ze szczy ​tu ty ch ko​lum n od​cho​dzić bę​dzie sześć łu​ków, a na naj ​waż​niej ​szy m  z nich spo​cznie ap​sy ​-
da no​we​go ko​ścio​ła.

— Co to j est ap​sy ​da? — spy ​tał Ar​nau.
Be​ren​gu​er uśm iech​nął się i zer​k​nął za sie​bie. Nie​któ​rzy  z to​wa​rzy ​szą​cy ch m u do​stoj ​ni​ków słu​-

cha​li go nie m niej  uważ​nie niż dzie​ci.

—  Ap​sy ​da  to  coś  ta​kie​go  —  m istrz  złą​czy ł  koń​ce  dło​ni  i  roz​sta​wił  pal​ce.  Dzie​ci  z  za​par​ty m

tchem   ob​ser​wo​wa​ły   ten  j   m a​gicz​ny   po​kaz.  Kil​ka  osób  sto​j ą​cy ch  za  m i​strzem ,  m ię​dzy   in​ny ​m i
sam   oj ​ciec  Al​bert,  zer​k​nę​ło  m u  z  za​cie​ka​wie​niem   przez  ra​m ię.  —  No  więc  na  sa​m ej   gó​rze  —
cią​gnął Be​ren​gu​er, od​su​wa​j ąc j ed​ną rę​kę i do​ty ​ka​j ąc ko​niusz​ka pal​ca wska​zu​j ą​ce​go — um iesz​cza
się  du​ży   ka​m ień,  zwa​ny   klu​czem   skle​pie​nia  lub  zwor​ni​kiem .  Naj ​pierw  na​le​ży   wcią​gnąć  ka​m ień
na  sam   szczy t  rusz​to​wań.  Wła​śnie  tam ,  wi​dzi​cie?  —  Wszy ​scy   za​dar​li  gło​wy.  —  Gdy   ka​m ień
znaj ​dzie  się  j uż  na  gó​rze,  bę​dzie  m oż​na  roz​po​cząć  bu​do​wę  że​ber  skle​pie​nia,  któ​re  pod​trzy ​m a​j ą
zwor​nik. Do te​go wła​śnie po​trzeb​ne są tak wy ​so​kie rusz​to​wa​nia.

— Po co ty ​le za​cho​du? — wy ​pa​lił Ar​nau. Ksiądz aż pod​sko​czy ł, sły ​sząc py ​ta​nie swe​go pu​pi​la,

m i​m o że za​czy ​nał się j uż przy ​zwy ​cza​j ać do j e​go uwag. — Prze​cież od do​łu nic nie bę​dzie wi​dać.
Skle​pie​nie ko​ścio​ła wszy st​ko za​sło​ni.

Be​ren​gu​er ro​ze​śm iał się po​dob​nie j ak kil​ku in​ny ch do​stoj ​ni​ków. Oj ​ciec Al​bert ode​tchnął.
— My ​lisz się, chłop​cze. Skle​pie​nie sta​rej  świą​ty ​ni bę​dzie roz​bie​ra​ne w m ia​rę po​wsta​wa​nia no​-

wej  kon​struk​cj i. To tak j ak​by  sta​ry  ko​ściół prze​ista​czał się z wol​na w no​wy, więk​szy, bar​dziej …

Sm u​tek na  twa​rzy  Jo​ane​ta  za​sko​czy ł m i​strza.  Ma​lec przy ​zwy ​cza​ił  się do  przy ​tul​ne​go  m a​łe​go

ko​ściół​ka, do j e​go za​pa​chu, pół​m ro​ku, at​m os​fe​ry  za​cisz​no​ści, któ​rą roz​ko​szo​wał się pod​czas m o​dli​-
twy.

—  Ko​chasz  Mat​kę  Bo​ską  od  Mo​rza?  —  za​py ​tał  Be​ren​gu​er.  Jo​anet  zer​k​nął  na  Ar​naua.  Obaj

przy ​tak​nę​li.

— Mat​ka Bo​ska, któ​rą tak ko​cha​cie, bę​dzie m ia​ła w no​wy m  ko​ście​le wię​cej  świa​tła niż j a​ka​kol​-

wiek  in​na  Ma​don​na  na  świe​cie.  Nie  bę​dzie  j uż  m u​sia​ła  stać  w  m ro​ku,  stwo​rzy ​m y   dla  niej   naj ​-
pięk​niej ​szą świą​ty ​nię, świą​ty ​nię, o j a​kiej  nikt ni​g​dy  nie m a​rzy ł. Nie bę​dzie j uż za​m knię​ta w gru​-

by ch m u​rach, po​da​ru​j e​m y  j ej  no​wy  dom : wy ​so​ki, wy ​sm u​kły, strze​li​sty, z ko​lum ​na​m i i ap​sy ​da​m i
się​ga​j ą​cy ​m i nie​bios.

Wszy ​scy  znów za​dar​li gło​wy.
— Tak, tak — cią​gnął Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut — no​wy  ko​ściół na​szej  Mat​ki Bo​skiej  się​gać bę​-

dzie aż do nie​ba. — Ru​szy ł w kie​run​ku świą​ty ​ni, za nim  po​szli to​wa​rzy ​szą​cy  m u do​stoj ​ni​cy. Trzej
chłop​cy  i oj ​ciec Al​bert po​zo​sta​li na pla​cu i od​pro​wa​dzi​li ich wzro​kiem .

— Oj ​cze, co sta​nie się z Mat​ką Bo​ską, gdy  za​cznie się roz​biór​ka sta​re​go ko​ścio​ła, a no​wy  nie

bę​dzie j esz​cze go​to​wy ? — za​py ​tał Ar​nau, upew​niw​szy  się, że od​cho​dzą​cy  j uż go nie usły ​szą.

— Wi​dzisz tam ​te przy ​po​ry ? — Ksiądz ski​nął na po​dwój ​ną kon​struk​cj ę, któ​ra prze​gro​dzić m ia​ła

am ​bit

5

  za  głów​ny m   oł​ta​rzem .  —  Tam   wła​śnie  sta​nie  pierw​sza  ka​pli​ca  no​wej   świą​ty ​ni,  ka​pli​ca

Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu, gdzie wraz z cia​łem  Chry ​stu​sa i re​li​kwia​rzem  świę​tej  Eu​la​lii prze​-
nie​sio​na zo​sta​nie na czas bu​do​wy  fi​gur​ka Ma​don​ny.

— A kto bę​dzie j ej  strzegł?
—  O  to  nie  m u​sisz  się  m ar​twić  —  uspo​ko​ił  chłop​ca  du​chow​ny,  uśm ie​cha​j ąc  się  od  ucha  do

ucha. — Mat​ka Bo​ska bę​dzie w do​bry ch rę​kach. Pie​czę nad ka​pli​cą Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​-
tu  spra​wu​j e  brac​two  ba​sta​ixos.  Po​wie​rzo​ny   im   zo​sta​nie  klucz  do  kra​ty   ka​pli​cy,  by   czu​wa​li  nad
two​j ą Ma​don​ną.

Ar​nau  i  Jo​anet  zna​li  j uż  im io​na  por​to​wy ch  tra​ga​rzy.  Pew​ne​go  dnia  An​gel  przed​sta​wił  im

wszy st​kich  ba​sta​ixos  idą​cy ch  gę​sie​go,  każ​dy   z  wiel​kim   ka​m ie​niem   na  ple​cach.  By ł  wśród  nich
Ra​m on, któ​re​go po​zna​li pierw​sze​go dnia na bu​do​wie; Gu​il​lem , nie​prze​nik​nio​ny  ni​czy m  gła​zy, któ​-
re dźwi​gał, ale do​bry  i ser​decz​ny, ogo​rza​ły  od słoń​ca, z twa​rzą po​twor​nie znie​kształ​co​ną po nie​-
szczę​śli​wy m  wy ​pad​ku; dru​gi Ra​m on, na​zy ​wa​ny  „Mniej ​szy m ”, krę​py  i niż​szy  od swe​go im ien​ni​-
ka;  ży ​la​sty   Mi​qu​el,  któ​ry   —  wy ​da​wa​ło​by   się  —  nie  m o​że  udźwi​gnąć  cię​ża​ru,  ale  któ​ry   na​pi​nał
wszy st​kie  m ię​śnie  i  ścię​gna,  j ak​by   m iał  za  chwi​lę  pęk​nąć;  Se​ba​stia,  naj ​bar​dziej   an​ty ​pa​ty cz​ny
i  po​sęp​ny   ze  wszy st​kich,  oraz  j e​go  sy n  Ba​stia​net;  Pe​re,  Jau​m e  i  wie​lu,  wie​lu  in​ny ch  tra​ga​rzy
z dziel​ni​cy  Ri​be​ra, któ​rzy  za​ofia​ro​wa​li się do​star​czy ć z kró​lew​skich ka​m ie​nio​ło​m ów La Ro​ca ty ​-
sią​ce blo​ków skal​ny ch na bu​do​wę ko​ścio​ła San​ta Ma​ria de la Mar.

Ar​nau  po​m y ​ślał  o  nich:  o  spoj ​rze​niu,  j a​kim   ob​rzu​ca​li  ko​ściół,  gdy   zgię​ci  wpół  wcho​dzi​li  na

plac,  o  uśm ie​chu  roz​j a​śnia​j ą​cy m   ich  twa​rze,  kie​dy   po​zby ​wa​li  się  ła​dun​ku,  o  ich  że​la​zny ch  ple​-
cach. Wie​dział, że pod ich opie​ką Mat​ka Bo​ska bę​dzie bez​piecz​na.

Za​po​wiedź Be​ren​gu​era de Mon​ta​gut speł​ni​ła się sie​dem  dni póź​niej .
— Ju​tro przy j dź​cie sko​ro świt — po​ra​dził im  An​gel. — Bę​dzie​m y  wcią​ga​li klucz skle​pie​nia.
Na​za​j utrz  chłop​cy   od  sa​m iut​kie​go  ra​na  krę​ci​li  się  w  po​nad-stu​oso​bo​wy m   tłu​m ie  zgro​m a​dzo​-

ny m  pod rusz​to​wa​nia​m i, w któ​ry m  nie za​bra​kło tra​ga​rzy  por​to​wy ch, a na​wet księ​ży. Oj ​ciec Al​-
bert ty m  ra​zem  zre​zy ​gno​wał z su​tan​ny  i wdział pro​sty  strój  ro​bot​ni​ka, prze​wią​za​ny  w pa​sie gru​-
by m  ka​wał​kiem  czer​wo​ne​go suk​na.

Ar​nau i Jo​anet la​wi​ro​wa​li w tłu​m ie, wi​ta​j ąc się ze zna​j o​m y ​m i i uśm ie​cha​j ąc się do wszy st​-

kich.

— Chłop​cy  — zwró​cił się do nich j e​den z m aj ​strów m u​rar​skich — gdy  za​cznie​m y  wcią​gać

zwor​nik, nie chcę was tu wi​dzieć.

Ski​nę​li gło​wa​m i.
— A klucz skle​pie​nia? — za​py ​tał Jo​anet, zer​ka​j ąc na m aj ​stra.

Po​pę​dzi​li we wska​za​ny m  kie​run​ku, pod pierw​sze, naj ​niż​sze rusz​to​wa​nie.
— Wiel​kie nie​ba! — za​krzy k​nę​li j ak na ko​m en​dę, sta​nąw​szy  przed okrą​gły m  gła​zem .
Spo​ra  grup​ka  ro​bot​ni​ków  rów​nież  się  przy ​glą​da​ła  ka​m ie​nio​wi,  ty ​le  że  w  m il​cze​niu.  Wszy ​scy

czu​li, że cze​ka ich do​nio​sła chwi​la.

— Wa​ży  po​nad sześć ton — rzu​cił ktoś.
Jo​anet wy ​trzesz​czy ł oczy  na sto​j ą​ce​go tuż obok tra​ga​rza Ra​nio​na.
—  Nie,  nie  —  po​wie​dział  tra​garz,  od​ga​du​j ąc  m y ​śli  m al​ca  —  to  nie  m y   go  tu  przy ​tasz​czy ​li​-

śm y.

Kil​ka  osób  skwi​to​wa​ło  j e​go  sło​wa  ner​wo​wy m   chi​cho​tem ,  któ​ry   bar​dzo  szy b​ko  ucichł.  Ar​nau

i  Jo​anet  pa​trzy ​li,  j ak  ro​bot​ni​cy   zer​ka​j ą  na  głaz,  a  po​tem   prze​no​szą  wzrok  na  szczy t  rusz​to​wa​nia.
Mie​li wcią​gnąć na li​nach sze​ścio​to​no​wy  głaz na wy ​so​kość trzy ​dzie​stu m e​trów!

— Je​śli coś pój ​dzie nie tak… — po​wie​dział ktoś, że​gna​j ąc się.
— To nas zm iaż​dży  — do​koń​czy ł ktoś in​ny, wy ​krzy ​wia​j ąc war​gi.
Nikt nie stał w m iej ​scu, na​wet oj ​ciec Al​bert w swy m  nie​co​dzien​ny m  stro​j u krę​cił się ner​wo​-

wo wśród zgro​m a​dzo​ny ch, do​da​j ąc im  otu​chy, po​kle​pu​j ąc po ple​cach i za​ga​du​j ąc. Ten i ów zer​-
kał w stro​nę sta​re​go ko​ściół​ka sto​j ą​ce​go m ię​dzy  ro​bot​ni​ka​m i i rusz​to​wa​nia​m i. Miesz​kań​cy  Bar​ce​-
lo​ny  za​czę​li gro​m a​dzić się w pew​nej  od​le​gło​ści od pla​cu bu​do​wy.

W koń​cu zj a​wił się Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut. Nie tra​cąc cza​su na po​wi​ta​nia i po​ga​węd​ki, wstą​pił

na naj ​niż​sze rusz​to​wa​nie i prze​m ó​wił do ze​bra​ny ch. Ty m ​cza​sem  kil​ku m u​ra​rzy  za​czę​ło przy ​wią​-
zy ​wać do zwor​ni​ka wiel​ki blok pod​cią​go​wy.

— Jak za​uwa​ży ​li​ście — wy ​j a​śniał m istrz Be​ren​gu​er — na szczy ​cie rusz​to​wa​nia za​m o​co​wa​no

licz​ne wie​lo​krąż​ki, któ​re po​m o​gą nam  wcią​gać zwor​nik. Blo​ki, za​rów​no te na gó​rze, j ak i ten przy ​-
wią​zy ​wa​ny  wła​śnie do klu​cza skle​pie​nia, po​sia​da​j ą po​trój ​ny  układ krąż​ków, z któ​ry ch każ​dy  skła​da
się z trzech osob​ny ch blocz​ków. Jak j uż za​pew​ne wie​cie, nie po​słu​ży ​m y  się ko​ło​wro​ta​m i ani ko​ła​-
m i,  po​nie​waż  bę​dzie​m y   prze​su​wa​li  zwor​nik  w  po​przek.  Przez  blo​ki  prze​rzu​co​no  trzy   li​ny,  któ​re
pro​wa​dzą w gó​rę i w dół. — Sto głów po​ru​sza​ło się w ślad za pal​cem  m i​strza wska​zu​j ą​cy m  po​-
wro​zy. — Po​dziel​cie się na trzy  gru​py.

Maj ​stro​wie  za​czę​li  usta​wiać  ro​bot​ni​ków.  Ar​nau  i  Jo​anet  po​bie​gli  na  ty ​ły   ko​ścio​ła  i  stam ​tąd,

opar​ci o m ur świą​ty ​ni, śle​dzi​li przy ​go​to​wa​nia. Gdy  trzy  gru​py  by ​ły  j uż wy ​dzie​lo​ne, Be​ren​gu​er
po​wie​dział:

— Każ​da z dru​ży n bę​dzie cią​gnąć za j ed​ną li​nę. Wy  — zwró​cił się do pierw​szej  gru​py  — j e​-

ste​ście dru​ży ​ną  Ma​don​ny. Po​wtórz​cie  ze m ną:  Ma-don-na! —  Ro​bot​ni​cy  po​wtó​rzy ​li  okrzy k  m i​-
strza. — Wy, dru​ży ​ną świę​tej  Kla​ry. — Dru​ga gru​pa rów​nież wy ​skan​do​wa​ła swą na​zwę. — Na​-
to​m iast wy, dru​ży ​ną świę​tej  Eu​la​lii. Bę​dę się do was zwra​cał im io​na​m i wa​szy ch pa​tro​nek. Gdy
po​wiem : „Ra​zem !”, bę​dę m iał na m y ​śli wszy st​kie trzy  gru​py. Sta​nie​cie gę​sie​go i bę​dzie​cie cią​-
gnę​li w li​nii pro​stej . Mu​si​cie m ieć przed so​bą ple​cy  oso​by  przed wa​m i i słu​chać roz​ka​zów m aj ​-
stra kie​ru​j ą​ce​go gru​pą. Pa​m ię​taj ​cie: m u​si​cie stać rów​no! Ustaw​cie się!

Każ​dej   gru​pie  przy ​dzie​lo​no  m aj ​stra  m u​rar​skie​go,  któ​ry   usta​wił  swy ch  pod​ko​m end​ny ch.  Ro​-

bot​ni​cy  chwy ​ci​li li​ny. Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut nie dał im  cza​su do na​m y ​słu.

— Ra​zem ! Na roz​kaz „Już!” za​czy ​na​cie cią​gnąć, z po​cząt​ku po​wo​li, aż po​czu​j e​cie, że li​ny  się

na​pi​na​j ą. Już!

Sze​re​gi za​fa​lo​wa​ły. Li​ny  za​czę​ły  się na​prę​żać.
— Ra​zem ! Z ca​łej  si​ły !

Ar​nau i Jo​anet wstrzy ​m a​li od​dech. Ro​bot​ni​cy  wbi​li pię​ty  w zie​m ię i za​czę​li cią​gnąć, na​pi​na​j ąc

m ię​śnie ra​m ion i ple​ców, wy ​krzy ​wia​j ąc twa​rze. Ar​nau i Jo​anet utkwi​li wzrok w wiel​kim  ka​m ie​niu.
Ani drgnął.

— Ra​zem ! Moc​niej !
Roz​kaz  m i​strza  po​niósł  się  po  pla​cu,  a  gry ​m as  na  po​bla​dły ch  z  wy ​sił​ku  twa​rzach  ro​bot​ni​ków

stał się j esz​cze bar​dziej  wy ​ra​zi​sty. Drew​nia​ne rusz​to​wa​nia za​trzesz​cza​ły, zwor​nik uniósł się piędź
nad zie​m ię. Sze​ścio​to​no​wa ska​ła!

— Moc​niej ! — ry k​nął Be​ren​gu​er, nie od​ry ​wa​j ąc wzro​ku od ka​m ie​nia.
Dwie pię​dzi. Ar​nau i Jo​anet wstrzy ​m a​li z wra​że​nia od​dech.
— Ma​don​na! Moc​niej ! Jesz​cze m oc​niej !
Ar​nau  i  Jo​anet  spoj ​rze​li  na  dru​ży ​nę  Ma​don​ny.  Na​le​żał  do  niej   oj ​ciec  Al​bert,  któ​ry   zm ru​ży ł

oczy  i szarp​nął za li​nę.

— Do​brze, wła​śnie tak! A te​raz wszy ​scy  ra​zem ! Moc​niej !
De​ski  na​dal  trzesz​cza​ły.  Ar​nau  i  Jo​anet  po​pa​trzy ​li  na  rusz​to​wa​nia,  po​tem   prze​nie​śli  wzrok  na

Be​ren​gu​era  de  Mon​ta​gut.  Ca​ła  j e​go  uwa​ga  sku​pio​na  by ​ła  na  ka​m ie​niu,  któ​ry   uno​sił  się  po​wo​li,
bar​dzo po​wo​li…

— Jesz​cze! Moc​niej ! Jesz​cze m oc​niej ! Wszy ​scy  ra​zem ! Z ca​łej  si​ły !
Gdy   zwor​nik  zna​lazł  się  na  wy ​so​ko​ści  pierw​sze​go  rusz​to​wa​nia,  Be​ren​gu​er  ka​zał  prze​stać  cią​-

gnąć i utrzy ​m ać ka​m ień w po​wie​trzu.

— Ma​don​na, Świę​ta Eu​la​lia, trzy ​m aj ​cie! — za​wo​łał po chwi​li. — Świę​ta Kla​ra, cią​gnij ​cie! —

Ka​m ień  za​wisł  nad  rusz​to​wa​niem ,  z  któ​re​go  Be​ren​gu​er  wy ​da​wał  roz​ka​zy.  —  A  te​raz  ra​zem !
Opusz​czaj ​cie po​wo​li.

Wszy ​scy, na​wet oso​by  cią​gną​ce za li​ny, wstrzy ​m a​li od​dech, Gdy  głaz spo​czął u stóp Be​ren​gu​-

era.

— Po​wo​li! — po​wtó​rzy ł m istrz bu​do​wy. Rusz​to​wa​nie wy ​gię​ło się pod cię​ża​rem  zwor​ni​ka.
— A j e​śli się za​rwie? — szep​nął Ar​nau do Jo​ane​ta.
Je​śli się za​rwie, Be​ren​gu​er…
Nie  za​rwa​ło  się.  Jed​nak  dol​ne  rusz​to​wa​nie  nie  utrzy ​m a​ło​by   dłu​go  sze​ścio​to​no​we​go  zwor​ni​ka.

Trze​ba by ​ło wcią​gnąć ka​m ień na sa​m ą gó​rę, gdzie we​dle ob​li​czeń Be​ren​gu​era de​ski m o​gły  wy ​-
trzy ​m ać więk​sze ob​cią​że​nie. Mu​ra​rze prze​ło​ży ​li li​ny  na wy ż​sze blo​ki i ro​bot​ni​cy  znów chwy ​ci​li za
li​ny.  W  ten  spo​sób,  z  rusz​to​wa​nia  na  rusz​to​wa​nie,  sze​ścio​to​no​wy   ka​m ień  zbli​żał  się  do  punk​tu,
gdzie w przy ​szło​ści m iał po​łą​czy ć że​bra skle​pie​nia — po​nad gło​wa​m i ro​bot​ni​ków i ga​piów, hen,
wy ​so​ko, pod sa​m y m  nie​bem .

Ro​bot​ni​cy   by ​li  m o​krzy   od  po​tu,  drę​twia​ły   im   m ię​śnie.  Cza​sa​m i  któ​ry ś  osu​wał  się  na  zie​m ię,

a wte​dy  m aj ​ster ka​zał po​spiesz​nie wy ​cią​gnąć go spod nóg to​wa​rzy ​szy. Sil​niej ​si ga​pie rwa​li się do
po​m o​cy  i m aj ​ster po​zwa​lał im  za​stę​po​wać zm ę​czo​ny ch ro​bot​ni​ków.

Be​ren​gu​er kie​ro​wał te​raz ak​cj ą ze szczy ​tu rusz​to​wa​nia, a sto​j ą​cy  ni​żej  m aj ​ster po​wta​rzał j e​go

roz​ka​zy. Gdy  klucz skle​pie​nia zna​lazł się na naj ​wy ż​szy m  po​zio​m ie, na za​gry ​zio​ny ch war​gach nie​-
któ​ry ch  ro​bot​ni​ków  po​j a​wił  się  uśm iech.  Jed​nak  naj ​trud​niej ​szy   m o​m ent  wciąż  by ł  przed  ni​m i.
Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut sta​ran​nie do​li​czy ł punkt, w któ​ry m  zwor​nik znaj ​dzie się do​kład​nie w środ​-
ku łu​ków skle​pie​nia. Przez wie​le dni, za po​m o​cą sznur​ków i koł​ków, do​ko​ny ​wał trian​gu​la​cj i po​m ię​-
dzy  dzie​się​cio​m a ko​lum ​na​m i, spraw​dzał pion i kre​ślił nie​zli​czo​ne li​nie prze​bie​ga​j ą​ce od dol​ny ch
koł​ków po sam  szczy t kon​struk​cj i. Na​stęp​nie prze​no​sił ob​li​cze​nia na per​ga​m in, skre​ślał, wy ​m a​zy ​-

wał, po​pra​wiał  szki​ce, ry ​so​wał  od no​wa.  Klucz skle​pie​nia,  um iesz​czo​ny  w  nie​wła​ści​wy m   m iej ​-
scu, nie wy ​trzy ​m ał​by  na​po​ru łu​ków i ap​sy ​da by  się za​wa​li​ła.

W  koń​cu,  po  ty ​sią​cach  ob​li​czeń  i  szki​ców,  za​zna​czy ł  na  de​skach  gór​ne​go  rusz​to​wa​nia  punkt,

w któ​ry m  na​le​ża​ło um ie​ścić klucz skle​pie​nia — do​kład​nie tu, ani pię​dzi w j ed​ną czy  dru​gą stro​nę.
Ro​bot​ni​cy  nie​cier​pli​wi​li się, nie wie​dząc, dla​cze​go nie m o​gą j esz​cze opu​ścić ka​m ie​nia na rusz​to​-
wa​nie. Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut za​rzą​dzał:

— Ma​don​na, j esz​cze tro​chę. Nie! Świę​ta Kla​ra, cią​gnij ​cie.
A te​raz trzy ​m aj ​cie. Świę​ta Eu​la​lia! Świę​ta Kla​ra! Ma​don​na! W dół! Do gó​ry ! Te​raz! — krzy k​-

nął na​gle. — Wszy ​scy  ra​zem , trzy ​m aj ​cie! W dół! Po​wo​li, po​wo​li… Ostroż​nie!

Na​gle li​ny  prze​sta​ły  cią​ży ć. Za​pa​no​wa​ła ci​sza i wszy ​scy  spoj ​rze​li w gó​rę. Be​ren​gu​er de Mon​-

ta​gut kuc​nął, by  spraw​dzić po​ło​że​nie zwor​ni​ka. Okrą​ży w​szy  dwu​m e​tro​wej  śred​ni​cy  ka​m ień, wstał
i uniósł rę​ce, po​zdra​wia​j ąc zgro​m a​dzo​ny  na do​le tłum .

Ar​naua i Jo​ane​ta, opar​ty ch o m u​ry  sta​re​go ko​ścio​ła, prze​szły  ciar​ki na od​głos po​m ru​ku wy ​do​-

by ​wa​j ą​ce​go się z gar​deł ro​bot​ni​ków, któ​rzy  przez kil​ka go​dzin cią​gnę​li za li​ny. Wie​lu osu​nę​ło się na
zie​m ię. Ty l​ko kil​ku m ia​ło j esz​cze si​łę ska​kać z ra​do​ści i pa​dać so​bie w ra​m io​na. Set​ki śle​dzą​cy ch
ca​łą ope​ra​cj ę ga​piów wi​wa​to​wa​ły  i bi​ły  bra​wo. Ar​nau po​czuł ucisk w gar​dle i do​stał gę​siej  skór​ki.

—  Chciał​by m   j uż  by ć  du​ży   —  szep​nął  tej   no​cy   do  oj ​ca,  gdy   le​że​li  ra​zem   na  sien​ni​ku.  Jak

zwy ​kle to​wa​rzy ​szy ​ło im  chra​pa​nie i po​ka​sły ​wa​nie nie​wol​ni​ków i ter​m i​na​to​rów.

Ber​nat pró​bo​wał od​gad​nąć, skąd u sy ​na to oso​bli​we pra​gnie​nie. Kil​ka go​dzin wcze​śniej  Ar​nau

wpadł do warsz​ta​tu roz​ra​do​wa​ny  i za​czął opo​wia​dać, j ak wcią​ga​no zwor​nik ap​sy ​dy  na wierz​cho​-
łek ko​ścio​ła San​ta Ma​ria. Na​wet Jau​m e słu​chał z za​in​te​re​so​wa​niem .

— Dla​cze​go, sy n​ku?
Wszy ​scy  coś ro​bią. W San​ta Ma​ria du​żo dzie​ci po​m a​ga ro​dzi​com  lub m aj ​strom  na bu​do​wie,

ty m ​cza​sem  j a i Jo​anet… Ber​nat przy ​tu​lił sy ​na do ser​ca. Rze​czy ​wi​ście, z wy ​j ąt​kiem  rzad​kich zle​-
ceń i drob​ny ch za​j ęć Ar​nau spę​dzał ca​łe dnie, włó​cząc się po m ie​ście. Co po​ży ​tecz​ne​go m ógł​by
ro​bić? — Lu​bisz ba​sta​ixos, praw​da?

Ber​nat pa​m ię​tał oży ​wie​nie, z j a​kim  Ar​nau opo​wia​dał o tra​ga​rzach por​to​wy ch zno​szą​cy ch ka​-

m ie​nie na bu​do​wę. Chłop​cy  od​pro​wa​dza​li ich aż do bram  m ia​sta, gdzie cze​ka​li na ich po​wrót z ka​-
m ie​nio​ło​m u, a po​tem  szli za ni​m i wzdłuż pla​ży, od klasz​to​ru Fra​m e​nors aż do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria.

— Bar​dzo lu​bię — przy ​tak​nął Ar​nau. Ber​nat wsu​nął wol​ną rę​kę pod sien​nik, pró​bu​j ąc coś na​-

m a​cać.

— Pro​szę — po​wie​dział w koń​cu, wrę​cza​j ąc sy ​no​wi sta​ry  bu​kłak, któ​ry  to​wa​rzy ​szy ł im  pod​-

czas uciecz​ki z Na​varc​les. Ar​nau chwy ​cił bu​kłak po om ac​ku. — Mo​żesz czę​sto​wać pra​cu​j ą​cy ch
ba​sta​ixos świe​żą wo​dą. Zo​ba​czy sz, nie ty l​ko nie od​m ó​wią, ale bę​dą ci bar​dzo wdzięcz​ni.

Na​za​j utrz o świ​cie Jo​anet j ak zwy ​kle cze​kał na przy ​j a​cie​la pod warsz​ta​tem  Graua. Ar​nau po​-

ka​zał m u bu​kłak, któ​ry  za​wie​sił so​bie na szy i, i po​bie​gli nad m o​rze, do po​ło​żo​nej  obok tar​go​wi​ska
En​can​tes  stud​ni  Pod  Anio​łem ,  j e​dy ​nej   na  szla​ku  ba​sta​ixos.  Na​stęp​na  stud​nia  by ​ła  do​pie​ro  przy
ko​ście​le San​ta Ma​ria.

Gdy   chłop​cy   zo​ba​czy ​li  nad​cią​ga​j ą​cy ch  z  wol​na  tra​ga​rzy,  zgię​ty ch  pod  cię​ża​rem   ka​m ie​ni,

wsko​czy ​li  na  j ed​ną  z  łó​dek  wy ​cią​gnię​ty ch  na  pla​żę.  Ar​nau  pod​su​nął  bu​kłak  pierw​sze​m u  z  nich.
Ba​sta​ix uśm iech​nął się, przy ​sta​nął obok łód​ki i po​zwo​lił na​lać so​bie wo​dy  wprost do ust. Je​go to​-
wa​rzy ​sze cze​ka​li z ty ​łu na swo​j ą ko​lej . W dro​dze po​wrot​nej  do ka​m ie​nio​ło​m u przy ​sta​wa​li i dzię​-
ko​wa​li chłop​com  za przy ​słu​gę.

I tak Ar​nau i Jo​anet zo​sta​li ofi​cj al​ny ​m i „po​icie​la​m i” por​to​wy ch tra​ga​rzy. Cze​ka​li na nich przy

stud​ni Pod Anio​łem , a kie​dy  ba​sta​ixos  nie  no​si​li  ka​m ie​ni,  ty l​ko  roz​ła​do​wy ​wa​li  stat​ki,  szli  za  ni​m i
przez m ia​sto i wle​wa​li im  orzeź​wia​j ą​cą wo​dę wprost do ust, by  nie m u​sie​li zrzu​cać z ple​ców cięż​-
kich pa​kun​ków.

Nie prze​sta​li za​glą​dać na plac bu​do​wy. Spraw​dza​li po​stęp prac, roz​m a​wia​li z oj ​cem  Al​ber​tem

lub po pro​stu sia​da​li na zie​m i i pa​trzy ​li na An​ge​la po​chła​nia​j ą​ce​go dru​gie śnia​da​nie. Gdy  zer​ka​li
na ko​ściół, ich oczy  lśni​ły  ina​czej  niż do​ty ch​czas, go te​raz oni rów​nież bra​li udział w bu​do​wie! Tak
im  po​wie​dzie​li tra​ga​rze oraz sam  oj ​ciec Al​bert.

Chłop​cy  m o​gli ob​ser​wo​wać, j ak z czub​ka ośm iu ko​lum n przy ​szłej  ap​sy ​dy  za​czy ​na​j ą wy ​ra​stać

ku  zwor​ni​ko​wi  że​bra  no​we​go  skle​pie​nia.  Mu​ra​rze  zbi​li  z  de​sek  krą​ży ​ny,  na  któ​ry ch  opie​ra​li  te​raz
ka​m ien​ne  blo​ki,  wzno​szą​ce  się  łu​kiem   aż  do  zwor​ni​ka.  Za  ośm io​m a  pierw​szy ​m i  ko​lum ​na​m i  po​-
wsta​ły  j uż m u​ry  am ​bi​tu wzm oc​nio​ne we​wnętrz​ny ​m i przy ​po​ra​m i. Mię​dzy  ty ​m i przy ​po​ra​m i, po​-
wie​dział oj ​ciec Al​bert, wska​zu​j ąc dwie z nich, po​wsta​nie do​glą​da​na przed ba​sta​ixos ka​pli​ca Prze​-
naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu, do któ​rej  prze​nie​sie​m y  Mat​kę Bo​ską.

W m ia​rę bu​do​wy  am ​bi​tu i dzie​wię​ciu ko​le​bek skle​pien​ny ch, wspar​ty ch na że​brach od​cho​dzą​-

cy ch od ko​lum n, za​czę​to bo​wiem  roz​bie​rać sta​ry  ko​ściół.

— Ap​sy ​da — opo​wia​dał ksiądz, a An​gel ki​wał gło​wą — przy ​kry ​ta zo​sta​nie da​chem . A wie​cie,

z cze​go bę​dzie dach? — Chłop​cy  po​krę​ci​li gło​wa​m i. — Z wy ​bra​ko​wa​ny ch na​czy ń gli​nia​ny ch ze​-
bra​ny ch  na  m ie​ście.  Naj ​pierw  po​wsta​nie  skle​pie​nie  z  ka​m ie​nia,  na  nich  uło​żo​ne  zo​sta​ną  w  rzę​-
dach na​czy ​nia, a do​pie​ro na koń​cu wła​ści​we za​da​sze​nie.

Ar​nau  zwró​cił  j uż  uwa​gę  na  gó​rę  gli​nia​ny ch  na​czy ń  zm a​ga​zy ​no​wa​ny ch  na  pla​cu,  obok  ka​-

m ie​ni. Na​wet za​py ​tał o nie oj ​ca, ale Ber​nat nie po​tra​fił za​spo​ko​ić j e​go cie​ka​wo​ści.

— Wiem  ty l​ko — po​wie​dział — że po​le​co​no nam  od​kła​dać wszy st​kie wy ​bra​ko​wa​ne na​czy ​nia,

bo ktoś m a się po nie zgło​sić. Nie m ia​łem  po​j ę​cia, że tra​fią aku​rat do two​j e​go ko​ścio​ła.

Za ap​sy ​dą sta​rej  świą​ty ​ni — któ​rą za​czę​to roz​bie​rać ostroż​nie, by  wy ​ko​rzy ​stać bu​du​lec — po​-

wsta​wał  więc  po​wo​li  no​wy   ko​ściół.  Miesz​kań​cy   dziel​ni​cy   Ri​be​ra  chcie​li  od​wie​dzać  ulu​bio​ne
m iej ​sce kul​tu na​wet pod​czas bu​do​wy  oka​zal​szej  świą​ty ​ni Ma​ry j ​nej , dla​te​go nie od​wo​ła​no na​bo​-
żeństw, m i​m o trwa​j ą​cy ch prac. Jed​nak wier​ni czu​li się tu dziw​nie. Ar​nau na​dal wcho​dził, po​dob​-
nie j ak wszy ​scy, przez zwę​ża​j ą​cy  się ro​m ań​ski por​ty k, ale m rok, któ​ry  spo​wi​j ał go do​tąd pod​czas
roz​m o​wy  z Ma​don​ną, roz​pra​sza​ło te​raz świa​tło wle​wa​j ą​ce się przez okna no​wej  ap​sy ​dy. Sta​ry  ko​-
śció​łek przy ​po​m i​nał szka​tuł​kę w szka​tu​le, j  ska​za​ną na znisz​cze​nie w m ia​rę po​wsta​wa​nia tej  więk​-
szej  ( i wspa​nial​szej  — szka​tuł​kę, nad któ​rą otwie​ra​ła się nie​zwy ​kle wy ​so​ka i za​da​szo​na j uż ap​sy ​-
da.

11

Jed​nak ży ​cie Ar​naua nie ogra​ni​cza​ło się wy ​łącz​nie do wi​zy t w ko​ście​le San​ta Ma​ria i po​j e​nia

ba​sta​ixos. Aby  za​pra​co​wać na stra​wę i po​sła​nie, m u​siał m ię​dzy  in​ny ​m i cho​dzić z ku​char​ką na za​-
ku​py.

Co dwa, trzy  dni Ar​nau opusz​czał bla​dy m  świ​tem  warsz​tat i ru​szał do m ia​sta z nie​wol​ni​cą Es​-

tra​ny ą, Mu​lat​ką, któ​ra drep​ta​ła nie​pew​nie na sze​ro​ko roz​sta​wio​ny ch no​gach, a j ej  buj ​ne cia​ło ko​-
ły ​sa​ło  się  nie​bez​piecz​nie.  Gdy   ty l​ko  Ar​nau  sta​wał  w  drzwiach  kuch​ni,  nie​wol​ni​ca  wrę​cza​ła  m u
bez sło​wa pierw​sze pa​kun​ki: dwa ko​sze z cia​stem  chle​bo​wy m , któ​re m ie​li za​nieść na uli​cę Ol​lers
Blancs, by  tam  upie​czo​no chleb. Je​den kosz za​wie​rał cia​sto na chleb dla ro​dzi​ny  Graua, za​czy ​nio​-
ne z czy ​stej  pszen​nej  m ą​ki, m a​j ą​ce się nie​ba​wem  prze​m ie​nić w py sz​ne bia​łe bo​chen​ki. W dru​-
gim  ko​szy ​ku znaj ​do​wa​ło się cia​sto na chleb dla służ​by  i ro​bot​ni​ków: z j ęcz​m ie​nia, pro​sa, cza​sem
na​wet z bo​bu lub gro​chu. Po​wsta​wał z nie​go ciem ​ny, zbi​ty  i twar​dy  chleb.

Prze​ka​zaw​szy  pie​ka​rzo​wi cia​sto, Es​tra​ny a i Ar​nau opusz​cza​li dziel​ni​cę garn​ca​rzy  i przez bra​-

m ę w m u​rach m iej ​skich uda​wa​li się do cen​trum  Bar​ce​lo​ny. Z po​cząt​ku Ar​nau na​dą​żał za nie​wol​-
ni​cą bez kło​po​tu, na​śm ie​wa​j ąc się z j ej  ka​cze​go cho​du i fa​lu​j ą​cy ch fał​dów ciem ​nej  skó​ry.

— Z cze​go rży sz? — py ​ta​ła go nie​raz Mu​lat​ka.
Ar​nau zer​kał na j ej  okrą​głą, spłasz​czo​ną twarz, pró​bu​j ąc ukry ć roz​ba​wie​nie.
— Tak ci we​so​ło? Zo​ba​czy ​m y, czy  te​raz też ci bę​dzie do śm ie​chu — oznaj ​m ia​ła ku​char​ka na

pla​cu Blat, obar​cza​j ąc m a​łe​go po​m oc​ni​ka wo​rem  psze​ni​cy. — No co, dla​cze​go j uż się nie śm ie​-
j esz? — py ​ta​ła go na stro​m ej  ulicz​ce La Llet, do​da​j ąc do wo​ra psze​ni​cy  m le​ko dla j e​go ku​zy ​nów.
Po​wta​rza​ła  to  sa​m o  py ​ta​nie  na  skwe​rze  Les  Cols,  gdzie  ku​po​wa​li  ka​pu​stę,  j a​rzy ​ny   i  wa​rzy ​wa
strącz​ko​we, oraz na pla​cu L'Oli, gdy  wrę​cza​ła m uł oli​wę, dzi​czy ​znę i drób.

Ale to by ł do​pie​ro po​czą​tek. Po​tem  Ar​nau ze spusz​czo​ną gło​wą prze​m ie​rzał w ślad za Mu​lat​ką

ca​łą Bar​ce​lo​nę. W dni po​st​ne, przy ​pa​da​j ą​ce na sto sześć​dzie​siąt — pra​wie po​ło​wę — dni w ro​ku,
ta tłu​sta ko​bie​ta zm ie​rza​ła ka​czy m  kro​kiem  na wy ​brze​że, nie​da​le​ko ko​ścio​ła San​ta Ma​ria, gdzie na
j ed​ny m  z dwóch m iej ​skich tar​gów ry b​ny ch — sta​ry m  lub no​wy m  — wy ​kłó​ca​ła się o naj ​do​rod​-

niej ​sze del​fi​ny, tuń​czy ​ki, j e​sio​try, am ie, gra​ni​ki, scj e​ny  lub dru​m y.

— A te​raz idzie​m y  po ry b​ki dla cie​bie — ob​wiesz​cza​ła ra​do​śnie Ar​nau​owi, gdy  zdo​by ​ła j uż

dla swo​ich pań​stwa naj ​do​rod​niej ​sze oka​zy.

Szli na ty ​ły  kra​m ów, gdzie Mu​lat​ka ku​po​wa​ła ry ​bie reszt​ki. Rów​nież tam  kłę​bił się tłum , ale Es​-

tra​ny a ty m  ra​zem  bra​ła co po​pad​nie, nie wy ​brzy ​dza​j ąc.

Mi​m o wszy st​ko Ar​nau wo​lał dni po​st​ne od ty ch, kie​dy  Es​tra​ny a ku​po​wa​ła m ię​so, bo ry ​bie od​-

pad​ki  cze​ka​ły   na  nich  na  za​ple​czu,  a  po  m ię​sne  ochła​py   m u​sie​li  iść  na  dru​gi  ko​niec  Bar​ce​lo​ny.
W dro​dze po​wrot​nej  Ar​nau aż się ugi​nał pod cię​ża​rem  wo​rów i pa​ku​nów.

W  j at​kach  przy ​le​ga​j ą​cy ch  do  m iej ​skich  rzeź​ni  ku​po​wa​li  m ię​so  dla  Graua  i  j e​go  ro​dzi​ny   —

m ię​so naj ​lep​sze​go ga​tun​ku, j ak każ​de sprze​da​wa​ne w Bar​ce​lo​nie. Zwie​rzę​ta ho​dow​la​ne prze​kra​-
cza​ły  bra​m y  m iej ​skie o wła​sny ch si​łach i pro​wa​dzo​ne by ​ły  wprost do rzeź​ni, pra​wo za​bra​nia​ło
bo​wiem  wno​sze​nia do Bar​ce​lo​ny  m ię​sa.

Dla​te​go  aby   ku​pić  ochła​py,  któ​ry ​m i  ży ​wio​no  służ​bę  i  nie​wol​ni​ków,  na​le​ża​ło  udać  się  bra​m ą

Por​ta​fer​ri​sa  na  pod​m iej ​ski  targ,  gdzie  tra​fia​ło  m ię​so  nie​wia​do​m e​go  po​cho​dze​nia.  Es​tra​ny a
uśm ie​cha​ła  się  do  Ar​naua,  ku​pu​j ąc  ochła​py   i  ob​ła​do​wu​j ąc  go  ko​lej ​ny ​m i  pa​ku​na​m i.  Na  ko​niec
od​bie​ra​li upie​czo​ne boch​ny  i wra​ca​li do do​m u: Es​tra​ny a, ko​ły ​sząc się j ak zwy ​kle, Ar​nau, po​włó​-
cząc no​ga​m i.

Pew​ne​go  ran​ka,  gdy   Es​tra​ny a  i  Ar​nau  ro​bi​li  za​ku​py   w  głów​nej   rzeź​ni  m iej ​skiej   przy   pla​cu

Blat, w ko​ście​le Świę​te​go Ja​ku​ba za​bi​ły  dzwo​ny, choć nie by ​ła to nie​dzie​la ani żad​ne świę​to. Zwa​-
li​sta  Es​tra​ny a  za​m ar​ła  w  po​ciesz​ny m   roz​kro​ku.  Ktoś  krzy k​nął  coś,  cze​go  Ar​nau  nie  zro​zu​m iał.
Wie​le gło​sów pod​chwy ​ci​ło ten okrzy k i lu​dzie roz​bie​gli się na wszy st​kie stro​ny. Ar​nau spoj ​rzał py ​-
ta​j ą​co na Es​tra​ny ę, nie m o​gąc wy ​du​sić sło​wa. Upu​ścił pa​kun​ki. Kup​cy  zbo​żo​wi po​spiesz​nie zwi​-
j a​li kra​m y. Lu​dzie bie​ga​li po uli​cach, po​krzy ​ku​j ąc, dzwo​ny  ko​ścio​ła Świę​te​go Ja​ku​ba nie prze​sta​-
wa​ły   bić.  Ar​nau  j uż  chciał  ru​szy ć  na  plac  Świę​te​go  Ja​ku​ba,  ale…  Czy ż​by   dzwo​nio​no  rów​nież
u kla​ry ​sek? Skie​ro​wał ucho ku klasz​tor​nej  wie​ży, a tu na​gle ode​zwa​ły  się rów​nież dzwo​ny  u Świę​-
te​go Pio​tra, u fran​cisz​ka​nów i u Świę​te​go Ju​sta. Bi​to we wszy st​kie dzwo​ny  w Bar​ce​lo​nie! Ar​nau,
ogłu​szo​ny,  za​sty gł  z  otwar​ty ​m i  usta​m i,  wo​dząc  wzro​kiem   za  m i​j a​j ą​cy ​m i  go  bie​giem   prze​chod​-
nia​m i.

Na​gle zo​ba​czy ł przed so​bą bu​zię Jo​ane​ta. Je​go przy ​j a​ciel, roz​e​m o​cj o​no​wa​ny, nie m ógł ustać

w m iej ​scu.

— ¡Via fo​ra! ¡Via fo​ra! — krzy ​czał.
— Co?
— ¡Via fo​ra! — wrza​snął m u do ucha Jo​anet. Co to zna​czy ?
Jo​anet uci​szy ł go ru​chem  rę​ki i wska​zał na daw​ną bra​m ę m iej ​ską pod pa​ła​cem  na​czel​ni​ka.
Wła​śnie  wy ​szedł  z  niej   he​rold  w  stro​j u  bo​j o​wy m :  sre​brzy ​stej   i  z  wiel​kim   m ie​czem   u  pa​sa.

W pra​wej  rę​ce trzy ​m ał zło​te drzew​ce z cho​rą​gwią świę​te​go Je​rze​go, pa​tro​na Ka​ta​lo​nii; czer​wo​-
ny  krzy ż na bia​ły m  po​lu. Za nim  kro​czy ł dru​gi he​rold rów​nież w stro​j u bo​j o​wy m , nio​sąc cho​rą​-
giew m ia​sta. Obaj  skie​ro​wa​li się na śro​dek pla​cu, ku ka​m ie​nio​wi wy ​zna​cza​j ą​ce​m u dziel​ni​ce m ia​-
sta. Sta​nąw​szy  przy  nim , unie​śli cho​rą​gwie i krzy k​nę​li j ed​no​cze​śnie:

— ¡Via fo​ra! ¡Via fo​ra!

Dzwo​ny  nie prze​sta​wa​ły  bić, a ¡Via fo​ra!, po​wta​rza​ne przez set​ki ust, wy ​peł​nia​ło uli​ce Bar​ce​lo​-

ny.

Jo​anet, któ​ry  do​tąd z prze​j ę​ciem  ob​ser​wo​wał he​rol​dów, za​czął krzy ​czeć bez opa​m ię​ta​nia.
Es​tra​ny a  oprzy ​tom ​nia​ła  i  po​pchnę​ła  Ar​naua.  Chło​piec  ocią​gał  się,  nie  m o​gąc  ode​rwać  oczu

od he​rol​dów w lśnią​cy ch zbro​j ach, któ​rzy  prę​ży ​li się na środ​ku pla​cu pod barw​ny ​m i cho​rą​gwia​-
m i.

— Do do​m u — roz​ka​za​ła Es​tra​ny a.
— Nie — zbun​to​wał się Ar​nau, pod​bu​rzo​ny  przez Jo​ane​ta. Mu​lat​ka zła​pa​ła go za ra​m ię i po​-

trzą​snę​ła.

— Idzie​m y. Nas to nie do​ty ​czy.
— Coś ty  po​wie​dzia​ła, nie​wol​ni​co? — rzu​ci​ła j ed​na z ko​biet, któ​re przy ​glą​da​ły  się, ocza​ro​wa​-

ne, wy ​da​rze​niom  na pla​cu i by ​ły  świad​kiem  szar​pa​ni​ny  Ar​naua i Mu​lat​ki. — Chło​piec j est nie​-
wol​ni​kiem ?  —  Es​tra​ny a  za​prze​czy ​ła  ru​chem   gło​wy.  —  Jest  oby ​wa​te​lem   Bar​ce​lo​ny ?  —  Ar​nau
po​twier​dził. — W ta​kim  ra​zie dla​cze​go m ó​wisz, że Via fo​ra go nie do​ty ​czy ? — Es​tra​ny a za​wa​ha​ła
się, a j ej  sto​py  po​ru​szy ​ły  się j ak u roz​le​ni​wio​nej  kacz​ki.

— Jak śm iesz, nie​wol​ni​co — do​da​ła in​na ko​bie​ta — od​m a​wiać chłop​cu za​szczy ​tu obro​ny  na​-

szy ch praw, praw Bar​ce​lo​ny ?

Es​tra​ny a spu​ści​ła gło​wę. Co po​wie j ej  pan, kie​dy  się do​wie? Prze​cież tak za​bie​ga o m iej ​skie

za​szczy ​ty.  Dzwo​ny   nie  m il​kły.  Jo​anet  pod​szedł  do  grup​ki  ko​biet  i  pró​bo​wał  na​kło​nić  Ar​naua,  by
zro​bił to sa​m o.

— Nie​wia​sty  nie bio​rą udzia​łu w po​spo​li​ty m  ru​sze​niu — przy ​po​m nia​ła ko​bie​ta, któ​ra pierw​sza

zbesz​ta​ła Es​tra​ny ę.

— Ty m  bar​dziej  nie​wol​ni​cy  — do​da​ła in​na.
—  Jak  m y ​ślisz,  Mu​lat​ko,  kto  po​m a​gał​by   na​szy m   m ę​żom   w  wo​j acz​ce,  j e​śli  nie  ta​cy   wła​śnie

chłop​cy ?

Es​tra​ny a ba​ła się pod​nieść wzrok.
— Kto przy ​rzą​dzał​by  im  stra​wę, bie​gał na po​sy ł​ki, roz​zu​wał, czy ​ścił ku​sze?
— Wra​caj  do swy ch za​j ęć — roz​ka​za​ły  Mu​lat​ce. — To nie m iej ​sce dla nie​wol​ni​ków.
Es​tra​ny a wzię​ła wor​ki, któ​re do tej  po​ry  dźwi​gał Ar​nau, i ru​szy ​ła przed sie​bie, ko​ły ​sząc wiel​-

kim  ciel​skiem . Jo​anet pro​m ie​niał szczę​ściem  i pa​trzy ł z wdzięcz​no​ścią na grup​kę ko​biet. Ar​nau nie
ru​szał się z m iej ​sca.

— No, idź​cie j uż, chłop​cy  — po​na​gli​ły  ich ko​bie​ty. — I opie​kuj ​cie się na​szy ​m i m ę​ża​m i.
— Po​wiedz oj ​cu! — za​wo​łał Ar​nau do Es​tra​ny i, któ​ra od​da​li​ła się za​le​d​wie o trzy  lub czte​ry

kro​ki.

Jo​anet,  wi​dząc,  że  Ar​nau  nie  od​ry ​wa  wzro​ku  od  czła​pią​cej   po​wo​li  nie​wol​ni​cy,  od​gadł  j e​go

m y ​śli.

— Sam  sły ​sza​łeś — po​wie​dział. — Mu​si​m y  opie​ko​wać się żoł​nie​rza​m i Bar​ce​lo​ny. Twój  oj ​ciec

zro​zu​m ie.

Ar​nau  przy ​tak​nął,  naj ​pierw  bez  prze​ko​na​nia,  po​tem   bar​dziej   zde​cy ​do​wa​nie.  Oczy ​wi​ście,  że

zro​zu​m ie! Prze​cież za​bie​gał o to, by  zo​sta​li oby ​wa​te​la​m i Bar​ce​lo​ny !

Zwró​ciw​szy  się znów w stro​nę pla​cu, chłop​cy  spo​strze​gli trze​cią cho​rą​giew — ku​piec​ką. Ty m

ra​zem   he​rold  nie  m iał  na  so​bie  zbroi,  j ed​nak  przez  ple​cy   prze​wie​sił  ku​szę  i  przy ​piął  do  Pa​sa
m iecz. Po chwi​li po​j a​wił się na​stęp​ny  sztan​dar: srebr​ni​ków. Stop​nio​wo plac Blat po​czę​ły  za​le​wać

barw​ne cho​rą​gwie prze​róż​ny ch ce​chów: ku​śnie​rzy, fel​cze​rów i cy ​ru​li​ków, cie​śli, ko​tla​rzy, garn​ca​-
rzy …

Pod  sztan​da​ra​m i  bractw  ce​cho​wy ch  zbie​ra​li  się  wol​ni  oby ​wa​te​le  Bar​ce​lo​ny.  Zgod​nie  z  pra​-

wem  wszy ​scy  uzbro​j e​ni by ​li w ku​szę, koł​czan z set​ką strzał i m iecz lub włócz​nię. Nie​ca​łe 3 go​dzi​-
ny  póź​niej  od​dzia​ły  po​spo​li​te​go ru​sze​nia by ​ły  go​to​we wal​ki w obro​nie przy ​wi​le​j ów Bar​ce​lo​ny.

W  cią​gu  ty ch  dwóch  go​dzin  Ar​nau  po​j ął  sens  ca​łe​go  za​m ie​sza​nia.  Jo​anet  na​resz​cie  m u

wszy st​ko wy ​j a​śnił:

— Bar​ce​lo​na m o​że się nie ty l​ko bro​nić — tłu​m a​czy ł — ale rów​nież ata​ko​wać ty ch, któ​rzy  j ej

szko​dzą. — Ma​lec m ó​wił z prze​j ę​ciem , wska​zu​j ąc żoł​nie​rzy  i sztan​da​ry. By ł wy ​raź​nie dum ​ny  ze
swe​go m ia​sta i j e​go m iesz​kań​ców. — Cze​ka nas wspa​nia​ła przy ​go​da, zo​ba​czy sz. Przy  odro​bi​nie
szczę​ścia spę​dzi​m y  kil​ka dni po​za do​m em . Gdy  ktoś pod​nie​sie rę​kę na oby ​wa​te​la Bar​ce​lo​ny  al​bo
po​gwał​ci na​sze przy ​wi​le​j e, po​wia​da​m ia się o ty m … no, nie wiem  ko​go, chy ​ba na​czel​ni​ka lub Ra​-
dę Stu. W każ​dy m  ra​zie, j e​śli wła​dze m ia​sta uzna​j ą, żel po​gwał​co​no pra​wo, zwo​łu​j ą pod sztan​da​-
rem  świę​te​go Je​rze​go po​spo​li​te ru​sze​nie, czy ​li host  Bar​ce​lo​ny.  Wi​dzisz  cho​rą​giew;  świę​te​go  Je​-
rze​go? Tam , na sa​m y m  środ​ku, gó​ru​j e nad in​ny ​m i. No więc wła​dze ka​żą bić w dzwo​ny  i wzy ​wa​-
j ą  wszy st​kich  m iesz​kań​ców  do  bro​ni  okrzy ​kiem   ¡Via  fo​ra!  Na  ten  znak  cech​m i​strze  wy ​no​szą  na
plac cho​rą​gwie ce​cho​we, a człon​ko​wie bractw gro​m a​dzą się wo​kół, by  wspól​nie ru​szy ć do wal​ki.

Ar​nau chło​nął sze​ro​ko otwar​ty ​m i ocza​m i wszy st​ko, co dzia​ło się wo​kół. Prze​dzie​rał się za Jo​-

ane​tem  przez ciż​bę wy ​peł​nia​j ą​cą plac Blat.

— A co trze​ba ro​bić? Czy  to nie​bez​piecz​ne? — za​py ​tał na wi​dok kusz, m ie​czy  i włócz​ni.
— Na ogół nie — uśm iech​nął się Jo​anet. — Pa​m ię​taj , że na​czel​nik zwo​łu​j e po​spo​li​te ru​sze​nie

nie ty l​ko w im ie​niu m ia​sta, ale rów​nież sa​m e​go kró​la, a nikt przy  zdro​wy ch zm y ​słach nie za​dzie​ra
z m o​nar​chą. Za​le​ży, kto j est spraw​cą ca​łe​go za​m ie​sza​nia, choć naj ​czę​ściej  pan feu​dal​ny  na wi​-
dok nad​cią​ga​j ą​ce​go host pod​da​j e się i przy ​sta​j e na żą​da​nia m ia​sta.

— Nie do​cho​dzi do bi​twy ?
— To za​le​ży  od de​cy ​zj i władz m iej ​skich i za​cho​wa​nia win​ne​go. Ostat​nim  ra​zem  sztur​m o​wa​li​-

śm y  za​m ek i nie oby ​ło się bez bi​twy, ofiar, ob​lę​że​nia i… O, patrz! Tam  na pew​no j est twój  wuj
— rzu​cił na​gle Jo​anet, wska​zu​j ąc cho​rą​giew garn​ca​rzy. — Chodź​m y !

Pod sztan​da​rem  brac​twa stał Grau Pu​ig w wy ​so​kich bu​tach, skó​rza​ny m  ka​sa​ku się​ga​j ą​cy m  do

pół ły d​ki i z m ie​czem  u pa​sa. Wo​kół nie​go oraz trzech po​zo​sta​ły ch cech​m i​strzów zgro​m a​dzi​li się
garn​ca​rze z ca​łe​go m ia​sta. Grau do​strzegł krew​nia​ka w tłu​m ie i ski​nął na Jau​m e​go, któ​ry  na​ty ch​-
m iast za​gro​dził chłop​com  dro​gę.

— Do​kąd to? — za​py ​tał.
Ar​nau spoj ​rzał bła​gal​nie na Jo​ane​ta.
—  Pro​po​nu​j e​m y   m aj ​stro​wi  na​sze  usłu​gi  —  oznaj ​m ił  m a​lec.  —  Mo​że​m y   no​sić  pro​wiant  i…

speł​niać wszy st​kie roz​ka​zy.

— Przy ​kro m i, nie — uciął Jau​m e.
— I co te​raz? — spy ​tał Ar​nau, gdy  pod​m aj ​strzy  się od​wró​cił.
— Też m i coś! — rzu​cił Jo​anet. — Tu aż się roi od lu​dzi, któ​rzy  bar​dzo chęt​nie przy j ​m ą nas na

gierm ​ków. A twój  wuj  na​wet nas nie za​uwa​ży  w ta​kim  tłu​m ie.

Chłop​cy  za​czę​li  brnąć przez  ciż​bę, przy ​glą​da​j ąc  się m ie​czom ,  ku​szom  i  włócz​niom ,  zer​ka​j ąc

z po​dzi​wem  na żoł​nie​rzy  w zbro​j ach i przy ​słu​chu​j ąc się oży ​wio​ny m  roz​m o​wom .

— Co z tą wo​dą? — usły ​sze​li za ple​ca​m i.

Od​wró​ci​li  się.  Bu​zie  chłop​ców  po​j a​śnia​ły   na  wi​dok  uśm ie​cha​j ą​ce​go  się  do  nich  Ra​m o​na.

Prócz nie​go pa​trzy ​ło na nich po​nad dwu​dzie​stu in​ny ch uzbro​j o​ny ch i po​tęż​ny ch ba​sta​ixos.

Ar​nau się​gnął na ple​cy, a nie wy ​m a​caw​szy  bu​kła​ka, zro​bił tak ża​ło​sną m i​nę, że kil​ku tra​ga​rzy

po​da​ło m u ze śm ie​chem  wła​sne ła​gwie.

— Trze​ba by ć zwar​ty m  i go​to​wy m , gdy  m ia​sto wzy ​wa — żar​to​wa​li.
Od​dzia​ły  host opu​ści​ły  Bar​ce​lo​nę za sztan​da​rem  świę​te​go Je​rze​go i skie​ro​wa​ły  się ku są​sia​du​-

j ą​ce​m u z Tar​ra​go​ną gro​do​wi Cre​ixell, któ​re​go m iesz​kań​cy  za​trzy ​m a​li sta​do z Bar​ce​lo​ny.

To aż ta​kie prze​stęp​stwo? — za​gad​nął Ar​nau Ra​m o​na, Któ​re​go gierm ​ka​m i po​sta​no​wi​li zo​stać.
A pew​nie. By ​dłu rzeź​ni​ków z Bar​ce​lo​ny  przy ​słu​gu​j e na te​re​nie ca​łej  Ka​ta​lo​nii pra​wo wol​ne​go

wy ​pa​su. Nikt, na​wet sam  król, nie m o​że prze​trzy ​m y ​wać na​szy ch stad. Na​sze dzie​cia​ki m u​szą j eść
naj ​lep​sze m ię​so — od​parł Ra​m on, m ierz​wiąc wło​sy  obu chłop​com . — Pan z Cre​ixell za​trzy ​m ał
sta​do i do​m a​ga się od pa​ste​rza za​pła​ty  za wy ​pas i przej ​ście przez j e​go zie​m ie. Po​m y ​śl​cie ty l​ko,
co by  by ​ło, gdy ​by  wszy ​scy  feu​da​ło​wie, od Tar​ra​go​ny  po Bar​ce​lo​nę, do​m a​ga​li się opłat za wy ​-
pas i przej ​ście by ​dła. Mu​sie​li​by ​śm y  za​m ie​nić się w j a​ro​szów!

Gdy ​by ś wie​dział, j a​kim  m ię​sem  kar​m i m nie Es​tra​ny a, po​m y ​ślał Ar​nau. Jo​anet od​gadł m y ​śli

przy ​j a​cie​la i skrzy ​wił się z obrzy ​dze​niem . Ar​nau ty l​ko j e​m u po​wie​dział o wstręt​ny ch ochła​pach
ku​po​wa​ny ch przez ku​char​kę. Nie​raz ku​si​ło go, by  uświa​do​m ić oj ​cu po​cho​dze​nie m ię​sa pły ​wa​j ą​-
ce​go w zu​pie, ale wi​dząc, żel ape​ty t m u do​pi​su​j e — po​dob​nie j ak resz​cie ro​bot​ni​ków i nie​wol​ni​-
kom  — ro​bił do​brą m i​nę do złej  gry  i j adł w m il​cze​niu.

— Są j a​kieś in​ne po​wo​dy  zwo​ła​nia host — za​py ​tał Ar​nau, wciąż wal​cząc z obrzy ​dze​niem .
— Oczy ​wi​ście. Każ​dy  atak na przy ​wi​le​j e Bar​ce​lo​ny  lub j ej  m iesz​kań​ców m o​że spo​wo​do​wać

zbroj ​ną wy ​pra​wę. Je​śli, daj ​m y  na to, ktoś ośm ie​li się upro​wa​dzić oby ​wa​te​la m ia​sta, po​spie​szy ​-
m y  m u na ra​tu​nek.

Ga​wę​dząc, Ar​nau i Jo​anet prze​m ie​rza​li z od​dzia​ła​m i po​spo​li​te​go ru​sze​nia ka​ta​loń​skie wy ​brze​że

—  Sant  Boi,  Ca​stel​l​de​fels  i  Gar​raf  —  ob​ser​wo​wa​ni  spod  oka  przez  na​po​tka​ny ch  po  dro​dze  wę​-
drow​ców,  któ​rzy   na  ich  wi​dok  m il​kli  i  ustę​po​wa​li  im   z  dro​gi.  Na​wet  m o​rze  zda​wa​ło  się  czuć  re​-
spekt przed host Bar​ce​lo​ny, bo ci​chło, gdy  set​ki uzbro​j o​ny ch m ęż​czy zn, m a​sze​ru​j ą​cy ch za bia​łą
cho​rą​gwią z czer​wo​ny m  krzy ​żem , su​nę​ły  brze​giem . Słoń​ce świe​ci​ło przez ca​ły  dzień, a gdy  m o​-
rze za​czę​ło po​wle​kać się sre​brem , za​trzy ​m a​li się na noc w Sit​ges. Pan z Fo​nol​lar ugo​ścił m iej ​skich
dy ​gni​ta​rzy  w swy m  zam ​ku, resz​ta woj sk roz​bi​ła obóz za m u​ra​m i.

— Bę​dzie woj ​na? — za​py ​tał Ar​nau.
Wzrok wszy st​kich ba​sta​ixos spo​czął na chłop​cu. Ci​szę za​kłó​cał ty l​ko sy k pło​m ie​ni. Jo​anet za​snął

z gło​wą na ko​la​nach Ra​m o​na. Sły ​sząc py ​ta​nie Ar​naua, kil​ku tra​ga​rzy  por​to​wy ch spoj ​rza​ło po so​-
bie. Bę​dzie woj ​na?

— Nie — od​po​wie​dział Ra​m on. — Pan z Cre​ixell nie od​wa​ży  się wy ​stą​pić prze​ciw​ko nam .
Ar​nau by ł wy ​raź​nie za​wie​dzio​ny.
— A m o​że bę​dzie — po​cie​szał go sie​dzą​cy  po dru​giej  stro​nie ogni​ska in​ny  czło​nek ce​cho​wej

star​szy ​zny. — Wie​le lat te​m u, gdy  by ​łem  j esz​cze bar​dzo m ło​dy, m niej  wię​cej  w two​im  wie​ku,
host wy ​ru​szy ​ło do Ca​stel​l​bis​bal. — Ar​nau słu​chał z ta​kim  prze​j ę​ciem , że om al się nie po​pa​rzy ł.
—  Tam ​tej ​szy   pan  feu​dal​ny   rów​nież  za​trzy ​m ał  sta​do  by ​dła,  zu​peł​nie  j ak  ty m   ra​zem .  Za​m iast
pod​dać się po do​bro​ci, sta​nął do wal​ki z na​szy ​m i woj ​ska​m i. Pew​nie m y ​ślał, że kup​cy, rze​m ieśl​ni​-
cy  i ba​sta​ixos nie zna​j ą się na wo​j acz​ce. Zdo​by ​li​śm y  za​m ek i poj ​m a​li​śm y  pa​na oraz j e​go wo​j a​-
ków. Z twier​dzy  nie po​zo​stał ka​m ień na ka​m ie​niu.

Ar​nau  wi​dział  j uż  ocza​m i  wy ​obraź​ni,  j ak  wspi​na  się  z  m ie​czem   na  dra​bi​nę  przy ​sta​wio​ną  do

m u​rów i krzy ​czy  zwy ​cię​sko z blan​ków zam ​ku Cre​ixell: „Kto śm ie sta​wać do wal​ki z host  Bar​ce​lo​-
ny ?!”. Ba​sta​ixos roz​śm ie​szy ​ła m i​na chłop​ca, któ​ry  prze​j ę​ty, ze wzro​kiem  utkwio​ny m  w pło​m ie​-
niach, ści​skał kur​czo​wo ki​j ek, słu​żą​cy  m u wcze​śniej  do za​ba​wy, i roz​dm u​chi​wał ogień, drżąc na
ca​ły m  cie​le. „Ja, Ar​nau Es​ta​ny ​ol…”. Śm ie​chy  spra​wi​ły, że Ar​nau ock​nął się znów w obo​zo​wi​sku
w Sit​ges.

—  Idź  spać  —  po​ra​dził  m u  Ra​m on,  pod​no​sząc  Jo​ane​ta.  Ar​nau  zm arsz​czy ł  czo​ło.  —  Mo​że

przy ​śni ci się bi​twa — pró​bo​wał go po​cie​szy ć.

Noc by ​ła chłod​na, więc ktoś otu​lił chłop​ców der​ką.
Na​za​j utrz o świ​cie ru​szy ​li w dal​szą dro​gę. Mi​nę​li osa​dy  Vi​la​no​va, Cu​bel​les, Se​gur i Ba​ra, z któ​-

ry ch każ​da Po​sia​da​ła wła​sny  za​m ek. W Ba​ra od​bi​li w głąb lą​du, kie​ru​j ąc się ku Cre​ixell, od​da​lo​-
ne​m u nie​ca​łą m i​lę od m o​rza. Gród znaj ​do​wał się na wznie​sie​niu, na któ​re​go szczy ​cie, na ośm io​-
bocz​nej  ka​m ien​nej  skar​pie stał za​m ek na​szpi​ko​wa​ny  obron​ny ​m i basz​ta​m i. Wo​kół zam ​ku przy ​kuc​-
nę​ły  cha​łu​py.

Do zm ierz​chu po​zo​sta​ło kil​ka go​dzin. Raj ​cy  i na​czel​nik m ia​sta we​zwa​li cech​m i​strzów. Woj ​sko

usta​wi​ło się w szy ​ku bo​j o​wy m , z cho​rą​gwia​m i na cze​le. Ar​nau i Jo​anet krą​ży ​li na ty ​łach z bu​kła​-
ka​m i wo​dy, ale ba​sta​ixos, wpa​trze​ni w wa​row​nię, nie zwra​ca​li na nich uwa​gi. Nikt się nie od​zy ​-
wał, więc chłop​cy  rów​nież ba​li się prze​rwać ci​szę. Star​szy ​zna wró​ci​ła z na​ra​dy  i za​j ę​ła m iej ​sca
w szy ​ku bo​j o​wy m . Na oczach woj ​ska trzej  po​sło​wie ru​szy ​li w stro​nę zam ​ku. Z prze​ciw​ka zm ie​-
rza​ło ku nim  po​sel​stwo wro​ga. Do spo​tka​nia do​szło w pół dro​gi.

Ar​nau  i  Jo​anet,  po​dob​nie  j ak  wszy ​scy   in​ni  oby ​wa​te​le  Bar​ce​lo​ny,  spo​glą​da​li  w  m il​cze​niu  na

roz​m a​wia​j ą​cy ch po​słów.

Nie do​szło do bi​twy. Pan z Cre​ixell zdą​ży ł um knąć przed nad​cią​ga​j ą​cą ar​m ią, wy ​ko​rzy ​stu​j ąc

taj ​ne przej ​ście łą​czą​ce za​m ek z m o​rzem . Al​kad gro​du, na wi​dok woj sk Bar​ce​lo​ny  go​to​wy ch do
ata​ku, pod​dał się, przy ​sta​j ąc na wszy st​kie żą​da​nia. Cre​ixell od​da​ło prze​trzy ​m y ​wa​ne by ​dło, uwol​-
ni​ło pa​ste​rza i zgo​dzi​ło się za​pła​cić du​że od​szko​do​wa​nie, przy ​rze​kło sza​no​wać przy ​wi​le​j e Bar​ce​lo​-
ny   oraz  wy ​da​ło  dwóch  do​m nie​m a​ny ch  spraw​ców  ca​łe​go  zda​rze​nia,  któ​rzy   na​ty ch​m iast  zo​sta​li
wzię​ci do nie​wo​li.

— Cre​ixell się pod​da​ło — ob​wie​ści​li raj ​cy  m iej ​scy.
Po  od​dzia​łach  host  prze​szedł  po​m ruk.  Miesz​cza​nie,  ty m ​cza​so​wo  prze​m ie​nie​ni  w  wo​j a​ków,

wsu​nę​li m ie​cze do pochw, odło​ży ​li ku​sze i włócz​nie, zrzu​ci​li zbro​j e oraz ka​sa​ki. W sze​re​gach roz​le​-
gły  się śm ie​chy, krzy ​ki i żar​ty.

— Dzie​cia​ki, przy ​nie​ście wi​na! — po​na​glił swy ch pu​pi​li ba​sta​ix Ra​m on. — Co wam  tak m i​ny

zrze​dły ? — za​py ​tał, bo chłop​cy  nie ru​sza​li się z m iej ​sca. — Ostrzy ​li​ście so​bie zę​by  na bi​twę, zga​-
dłem ?

Ar​nau i Jo​anet nie m u​sie​li od​po​wia​dać. Ich twa​rze wy ​ra​ża​ły  wszy st​ko.
— Ktoś z nas m ógł zo​stać ran​ny, a na​wet zgi​nąć w wal​ce. Chy ​ba by ​ście te​go nie chcie​li? —

Ar​nau  i  Jo​anet  skwa​pli​wie  po​krę​ci​li  gło​wa​m i.  —  Spój rz​cie  na  to  z  dru​giej   stro​ny :  m iesz​ka​cie
w naj ​więk​szy m  i naj ​po​tęż​niej ​szy m  m ie​ście w Ka​ta​lo​nii, wszy ​scy  bo​j ą się sta​nąć z na​m i do wal​-
ki.  —  Chłop​cy   słu​cha​li  Ra​m o​na  z  sze​ro​ko  otwar​ty ​m i  ocza​m i.  —  No,  a  te​raz  pędź​cie  po  wi​no.
Wam  też na​le​ży  się to​ast za na​sze wspól​ne zwy ​cię​stwo. Sztan​dar świę​te​go Je​rze​go po​wró​cił z ho​-
no​ra​m i  do  Bar​ce​lo​ny,  a  wraz  z  nim   dwaj   chłop​cy,  dum ​ni  ze  swe​go  m ia​sta,  z  j e​go  oby ​wa​te​li
i z sie​bie sa​m y ch. Sku​ci łań​cu​cha​m i j eń​cy  z Cre​ixell zo​sta​li opro​wa​dze​ni po uli​cach. Ko​bie​ty  oraz

wszy ​scy, któ​rzy  wy ​pa​try ​wa​li po​wro​tu host, wi​wa​to​wa​li na cześć swy ch obroń​ców i plu​li na j eń​-
ców. Ar​nau i Jo​anet, dum ​ni i wy ​nio​śli, to​wa​rzy ​szy ​li woj ​sku pod​czas j e​go prze​m ar​szu. Gdy  j eń​cy
zo​sta​li wtrą​ce​ni do lo​chów pa​ła​cu na​czel​ni​kow​skie​go, chłop​cy  — na​dal dum ​ni i wy ​nio​śli — sta​wi​-
li się przed Ber​na​tem . Ten, na wi​dok sy ​na, ca​łe​go i zdro​we​go, za​po​m niał u bu​rze, j a​ką m u obie​-
cał, i z uśm ie​chem  słu​chał j e​go re​la​cj i z wy ​pra​wy.

12

Od wy ​da​rzeń w Cre​ixell upły ​nę​ło kil​ka m ie​się​cy, ale ży ​cie Ar​naua nie​wie​le się zm ie​ni​ło. Nie

skoń​czy ł j esz​cze dzie​się​ciu lat, wie​ku, w któ​ry m  m iał roz​po​cząć na​ukę w warsz​ta​cie Graua, m ógł
więc na​dal prze​m ie​rzać z Jo​ane​tem  Bar​ce​lo​nę, j ak zwy ​kle peł​ną atrak​cj i i nie​spo​dzia​nek, po​ić ba​-
sta​ixos, a przede wszy st​kim  od​wie​dzać świą​ty ​nię San​ta Ma​ria de la Mar, gdzie śle​dził po​stęp ro​bót
i roz​m a​wiał z Mat​ką Bo​ską, otwie​ra​j ąc przed nią ser​ce, za​chwy ​co​ny  uśm ie​chem , j a​ki do​strze​gał
na war​gach ka​m ien​nej  fi​gur​ki.

Zgod​nie  z  za​po​wie​dzią  oj ​ca  Al​ber​ta,  po  ro​ze​bra​niu  sta​re​go  oł​ta​rza  Ma​don​nę  prze​nie​sio​no  do

nie​wiel​kiej  ka​pli​cy  Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu, zbu​do​wa​nej  w am ​bi​cie na ty ​łach no​we​go oł​-
ta​rza,  m ię​dzy   dwo​m a  przy ​po​ra​m i  i  m a​sy w​ną  że​la​zną  kra​tą.  Ka​pli​ca  Prze​naj ​święt​sze​go  Sa​kra​-
m en​tu nie by ​ła ob​ło​żo​na żad​ny m  pra​wem  do do​cho​dów, z wy ​j ąt​kiem  czy ​sto du​cho​we​go przy ​wi​-
le​j u, j a​kim  cie​szy ​li się j ej  ofi​cj al​ni opie​ku​no​wie, ba​sta​ixos, obo​wią​za​ni czu​wać nad nią i dbać, by
za​wsze  pło​nę​ły   w  niej   świe​ce.  Choć  by ​ła  to  naj ​waż​niej ​sza  ka​pli​ca  w  ko​ście​le  i  w  niej   wła​śnie
prze​cho​wy ​wa​no cia​ło Chry ​stu​sa, pa​ra​fia po​wie​rzy ​ła opie​kę nad nią skrom ​ny m  tra​ga​rzom  por​to​-
wy m . Wie​lu m oż​ny ch i bo​ga​ty ch kup​ców za​m ie​rza​ło, z m y ​ślą o przy ​szły ch zy ​skach, opła​cić bu​-
do​wę trzy ​dzie​stu trzech ka​plic, któ​re — j ak wy ​j a​śnił oj ​ciec Al​bert — m ia​ły  po​wstać w San​ta Ma​-
ria de la Mar m ię​dzy  przy ​po​ra​m i am ​bi​tu lub naw bocz​ny ch, ale aku​rat ta, ka​pli​ca Prze​naj ​święt​-
sze​go Sa​kra​m en​tu, na​le​ża​ła do ba​sta​ixos. Dla​te​go Ar​nau m ógł bez prze​szkód od​wie​dzać Mat​kę Bo​-
ską.

Pew​ne​go ran​ka  Ber​nat ro​bił  po​rząd​ki pod  sien​ni​kiem , gdzie  trzy ​m ał m ię​dzy   in​ny ​m i  sa​kiew​kę

z m o​ne​ta​m i, któ​re dzie​więć lat te​m u za​brał z ro​dzin​ne​go fol​war​ku, oraz skrom ​ną sum ​kę wy ​pła​ca​-
ną m u przez szwa​gra. Oszczęd​no​ści te m ia​ły  się przy ​dać, gdy  Ar​nau zgłę​bi taj ​ni​ki za​wo​du i bę​-
dzie  chciał  się  unie​za​leż​nić.  Gdy   Jau​m e  sta​nął  przed  nim ,  Ber​nat  spoj ​rzał  na  nie​go  zdzi​wio​ny.
Pod​m aj ​strzy  nie zwy kł przy ​cho​dzić do izby  nie​wol​ni​ków.

— Co…?
Jau​m e nie dał m u do​koń​czy ć:

— Two​j a sio​stra nie ży ​j e.
Pod Ber​na​tem  ugię​ły  się no​gi. Z sa​kiew​ką w rę​ku opadł na po​sła​nie.
— Jak… Jak to? Co się sta​ło? — wy ​j ą​kał.
—  Nie  wia​do​m o.  Ra​no  zna​le​zio​no  j ą  m ar​twą  w  łóż​ku.  Ber​nat  upu​ścił  m o​ne​ty   i  ukry ł  twarz

w dło​niach. Gdy  po chwi​li pod​niósł wzrok, pod​m aj ​strze​go nie by ​ło j uż w izbie. Ze ści​śnię​ty m  gar​-
dłem  przy ​po​m niał so​bie dziew​czy n​kę, któ​ra to​wa​rzy ​szy ​ła j e​m u i oj ​cu w pra​cach po​lo​wy ch lub
ze śpie​wem  na ustach krzą​ta​ła się przy  zwie​rzę​tach. Oj ​ciec czę​sto prze​ry ​wał za​j ę​cia, ocza​ro​wa​-
ny  we​so​ły m , bez​tro​skim  gło​sem  cór​ki, i przy ​m y ​kał oczy, by  na chwi​lę o wszy st​kim  za​po​m nieć.
A te​raz Gu​ia​m o​na…

Pod​czas obia​du Ber​nat prze​ka​zał wia​do​m ość sy ​no​wi, ale twarz chłop​ca na​wet nie drgnę​ła.
— Sły ​sza​łeś, co po​wie​dzia​łem ? — do​py ​ty ​wał się Ber​nat.
Ar​nau  ski​nął  gło​wą.  Od  ro​ku  nie  wi​dy ​wał  Gu​ia​m o​ny,  z  wy ​j ąt​kiem   od​le​gły ch  j uż  dni,  gdy

z kry ​j ów​ki na drze​wie pod​glą​dał, Jak ba​wi się z j e​go ku​zy ​na​m i. Sie​dział na gó​rze, pa​trzy ł na nich,
po​pła​ki​wał, pod​czas gdy  oni śm ia​li się, bie​ga​li i nikt… Miał ocho​tę po​wie​dzieć oj ​cu, że nie ob​cho​-
dzi go j ej  śm ierć, że Gu​ia​m o​na go nie ko​cha​ła, j ed​nak po​wstrzy ​m ał go j e​go sm ut​ny  wzrok.

— Oj ​cze — rzekł, pod​cho​dząc do nie​go. Ber​nat ob​j ął sy ​na.
— Nie płacz — szep​nął Ar​nau i oparł gło​wę na pier​si oj ​ca. Ber​nat przy ​cią​gnął go do sie​bie,

a wte​dy  Ar​nau opa​sał go ra​m io​na​m i.

Je​dli  w  ci​szy,  w  to​wa​rzy ​stwie  nie​wol​ni​ków  i  ter​m i​na​to​rów,  gdy   na​gle  roz​legł  się  pierw​szy

krzy k: prze​raź​li​we za​wo​dze​nie, któ​re zda​wa​ło się roz​dzie​rać po​wie​trze. Sto​łow​ni​cy  zer​k​nę​li w stro​-
nę do​m u.

— To płacz​ki — wy ​j a​śnił j e​den z ter​m i​na​to​rów. — Mo​j a m at​ka też tam  j est. By ć m o​że to ona

tak wy ​j e. Jest naj ​lep​szą płacz​ką w m ie​ście — do​dał z du​m ą.

Ar​nau spoj ​rzał na oj ​ca. Zno​wu roz​le​gło się za​wo​dze​nie. Ber​nat zo​ba​czy ł, że m a​lec się ku​li.
— To do​pie​ro po​czą​tek — ostrzegł go. — Sły ​sza​łem , że Grau za​m ó​wił du​żo pła​czek.
Ber​nat m iał ra​cj ę. Ca​łe po​po​łu​dnie i ca​łą noc, gdy  tłu​m y  na​wie​dza​ły  do​m o​stwo Pu​igów i skła​-

da​ły   Grau​owi  kon​do​len​cj e,  ar​m ia  ko​biet  opła​ki​wa​ła  śm ierć  Gu​ia​m o​ny.  Ich  za​wo​dze​nie  nie  po​-
zwo​li​ło Ber​na​to​wi ani j e​go sy ​no​wi zm ru​ży ć oka.

— Ca​ła Bar​ce​lo​na wie — po​in​for​m o​wał Jo​anet przy ​j a​cie​la, któ​ry  zna​lazł go ra​no wśród ciż​by

kłę​bią​cej  się przed bra​m ą. Ar​nau wzru​szy ł ra​m io​na​m i. — Wszy ​scy  chcą wziąć udział w po​grze​-
bie — do​dał m a​lec na wi​dok re​ak​cj i swe​go przy ​j a​cie​la.

— A to dla​cze​go?
— Bo Grau j est bo​ga​ty  i roz​da​j e ża​łob​ni​kom  ubra​nia. — Jo​anet za​de​m on​stro​wał no​wą czar​ną

ka​m i​ze​lę. — O, pro​szę. — Uśm iech​nął się.

Póź​ny m   ran​kiem ,  gdy   wszy ​scy   otrzy ​m a​li  j uż  ubra​nia,  or​szak  ża​łob​ny   ru​szy ł  w  kie​run​ku  ko​-

ścio​ła  Na​za​ret,  do  tam ​tej ​szej   ka​pli​cy   Świę​te​go  Hi​po​li​ta,  pa​tro​na  ce​ra​m i​ków.  Płacz​ki  szły   przy
trum ​nie, pła​cząc, za​wo​dząc i rwąc wło​sy  z gło​wy.

Ko​ściół by ł pe​łen oso​bi​sto​ści: na po​grzeb sta​wi​li się cech-m i​strze bractw rze​m ieśl​ni​czy ch, raj ​-

cy  m iej ​scy  i pra​wie ca​ła Ra​da Stu. Nikt nie pa​m ię​tał o Es​ta​ny ​olach i Ber​nat, cią​gnąc za so​bą sy ​-
na,  le​d​wo  zdo​łał  prze​ci​snąć  się  przez  zwar​ty   tłum ,  w  któ​ry m   zgrzeb​ne  ko​szu​le,  roz​da​ne  przez
Graua, m ie​sza​ły  się z j e​dwa​bia​m i i bis​sós — kosz​tow​ną lnia​ną m a​te​rią czar​nej  bar​wy. Ber​na​to​wi
nie po​zwo​lo​no na​wet po​że​gnać sio​stry.

Pod​czas na​bo​żeń​stwa ża​łob​ne​go Ar​nau doj ​rzał w od​da​li po​bla​dłe twa​rze ku​zy ​nów: Jo​sep i Ge​-

nis  nie  da​wa​li  się  po​nieść  em o​cj om ,  Mar​ga​ri​da  sta​ła  wy ​pro​sto​wa​na,  nie  m o​gła  j ed​nak  za​pa​no​-
wać nad drże​niem  dol​nej  war​gi. Te​raz i oni są sie​ro​ta​m i. Wie​dzą o Mat​ce Bo​skiej ? — za​sta​no​wił
się i prze​niósł wzrok na wu​j a, któ​ry  z ka​m ien​ną twa​rzą tkwił przy  trum ​nie. By ł pe​wien, że Grau
Pu​ig nie opo​wie dzie​ciom  o Ma​don​nie. Bo​ga​cze są in​ni, po​wta​rza​no m u za​wsze. Mo​że m a​j ą swo​-
j e spo​so​by  na zna​le​zie​nie no​wej  m at​ki.

Ow​szem , m ie​li swo​j e spo​so​by. Zwłasz​cza bo​ga​ty  wdo​wiec o wy ​bu​j a​ły ch am ​bi​cj ach… Jesz​-

cze przed koń​cem  ża​ło​by  Grau za​czął otrzy ​m y ​wać pro​po​zy ​cj e m a​try ​m o​nial​ne. I nie za​wa​hał się
przy ​stą​pić do per​trak​ta​cj i. Wy ​bran​ką, m a​j ą​cą za​j ąć m iej ​sce Gu​ia​m o​ny, zo​sta​ła osta​tecz​nie Isa​-
bel,  m ło​da,  nie​grze​szą​ca  uro​dą,  ale  za  to  szla​chet​nie  uro​dzo​na  pan​na.  Grau  roz​wa​ży ł  wszy st​kie
kan​dy ​da​tu​ry  i zde​cy ​do​wał się w koń​cu na j e​dy ​ną ary ​sto​krat​kę. W po​sa​gu m ia​ła wnieść ty ​tuł, po​-
zba​wio​ny  co praw​da do​cho​dów, po​sia​dło​ści czy  m a​j ąt​ku, ale sta​no​wią​cy  prze​pust​kę do kla​sy  spo​-
łecz​nej , znaj ​du​j ą​cej  się do​ty ch​czas po​za za​się​giem  Graua. Co go ob​cho​dzą du​że po​sa​gi, któ​ry ​m i
ku​si​li  go  nie​któ​rzy   kup​cy,  m a​rzą​cy   o  po​łą​cze​niu  swo​j ej   for​tu​ny   m a​j ąt​kiem   wpły ​wo​we​go  rze​-
m ieśl​ni​ka? Bar​ce​loń​skiej  ary ​sto​kra​cj i nie in​te​re​so​wał wdo​wiec ce​ra​m ik, choć​by  naj ​bo​gat​szy, ty ​-
ko oj ​ciec Isa​bel, bez gro​sza przy  du​szy, wy ​czuł, że z am ​bi​cj i Graua m o​że na​ro​dzić się ko​rzy st​ny
dla obu stron so​j usz, i by ​naj ​m niej  się nie po​m y ​lił.

— Chy ​ba się zgo​dzisz — prze​ko​ny ​wał przy ​szłe​go zię​cia — że m o​j a cór​ka nie m o​że m iesz​kać

w warsz​ta​cie garn​car​skim . — Grau przy ​tak​nął. — I że nie przy ​stoi j ej  wy j ść za zwy ​kłe​go ce​ra​-
m i​ka. — Ty m  ra​zem  Grau pró​bo​wał coś po​wie​dzieć, ale teść m ach​nął ty l​ko rę​ką ze wzgar​dą. —
Grau  —  do​dał  —  m y,  ary ​sto​kra​ci,  nie  pa​ra​m y   się  rze​m io​słem ,  ro​zu​m iesz?  Mo​że  nie  j e​ste​śm y
bo​ga​ci, ale to nie zna​czy, że bę​dzie​m y  le​pi​li garn​ki.

My,  ary ​sto​kra​ci…  Grau  nie  dał  po  so​bie  po​znać,  j ak  słod​ko  zro​bi​ło  m u  się  na  du​szy   od  ty ch

słów. Je​go teść m iał ra​cj ę: j a​ki ary ​sto​kra​ta Bar​ce​lo​ny  zaj ​m u​j e się rze​m io​słem ? A ty m  bar​dziej
ba​ron. Bo od tej  po​ry  pod​czas per​trak​ta​cj i han​dlo​wy ch i w Ra​dzie Stu m ia​no go na​zy ​wać pa​nem
ba​ro​nem … Pan ba​ron! Kto sły ​szał, że​by  ka​ta​loń​ski ba​ron pro​wa​dził warsz​tat garn​car​ski?

Za wsta​wien​nic​twem  Graua, cią​gle j esz​cze pia​stu​j ą​ce​go funk​cj ę cech​m i​strza, Jau​m e bez tru​-

du zdo​by ł ty ​tuł m i​strzow​ski, po czy m  do​bił szy b​ko tar​gu ze swy m  by ​ły m  m aj ​strem . Grau chciał
j ak naj ​szy b​ciej  przy ​pie​czę​to​wać swój  zwią​zek z Isa​bel, oba​wia​j ąc się, że j e​go chi​m e​ry cz​ny  —
j ak  na  ra​so​we​go  ary ​sto​kra​tę  przy ​sta​ło  —  teść  zm ie​ni  zda​nie.  Przy ​szły   ba​ron  nie  m iał  cza​su  na
tar​go​wa​nie  się  i  roz​pa​try ​wa​nie  ofert.  Po​sta​no​wio​no,  że  Jau​m e  zo​sta​nie  m aj ​strem ,  a  Grau  od​-
sprze​da m u na ra​ty  warsz​tat i dom . By ł ty l​ko j e​den szko​puł.

— Mam  czte​rech sy ​nów — przy ​po​m niał Jau​m e. — Bę​dę m u​siał wy ​pru​wać z sie​bie ży ​ły, że​-

by  za​pła​cić wam  ce​nę, j a​ką… — Grau dał znak, by  prze​szedł do sed​na. — Nie m o​gę prze​j ąć po
was wszy st​kich zo​bo​wią​zań: nie​wol​ni​ków, cze​lad​ni​ków, ter​m i​na​to​rów… Nie zdo​łał​by m  ich na​wet
wy ​ży ​wić! Bę​dę m u​siał po​prze​stać na po​m o​cy  m o​ich czte​rech sy ​nów.

Da​ta ślu​bu by ​ła j uż wy ​zna​czo​na. Za na​m o​wą oj ​ca Isa​bel Grau na​by ł pa​łac na uli​cy  Mont​ca​-

da, gdzie m iesz​ka​ła ary ​sto​kra​ty cz​na śm ie​tan​ka Bar​ce​lo​ny.

— Do​pó​ki nie po​zbę​dziesz się warsz​ta​tu — ostrzegł go teść na pro​gu wła​śnie za​ku​pio​nej  po​se​sj i

— nie m a m o​wy  o ślu​bie.

Obe​szli  no​wą  re​zy ​den​cj ę  od  piw​nic  po  stry ch.  Ba​ron  ki​wał  po​błaż​li​wie  gło​wą,  a  Grau  li​czy ł

w m y ​ślach for​tu​nę, j a​ką przy j ​dzie m u wy ​dać na um e​blo​wa​nie tak wie​lu kom ​nat. Za bra​m ą od​-
dzie​la​j ą​cą pa​łac od uli​cy  Mont​ca​da roz​cią​gał się wy ​bru​ko​wa​ny  dzie​dzi​niec, a da​lej  staj ​nie, zaj ​-
m u​j ą​ce  więk​szą  część  par​te​ru,  oraz  po​m iesz​cze​nia  ku​chen​ne  i  izby   dla  nie​wol​ni​ków.  Po  pra​wej

stro​nie wiel​kie ka​m ien​ne scho​dy  pro​wa​dzi​ły  na pierw​sze pię​tro re​zy ​den​cj i, gdzie znaj ​do​wa​ły  się
sa​lo​ny  i kom ​na​ty  go​ścin​ne. Wy ​żej , na dru​gim  pię​trze, urzą​dzo​no sy ​pial​nie. Pa​ła​cy k zbu​do​wa​ny
by ł z ka​m ie​nia, dwa gór​ne pię​tra re​zy ​den​cj i m ia​ły  rząd ostro​łu​ko​wy ch okien wy ​cho​dzą​cy ch na
pa​tio.

— Niech ci bę​dzie — rzekł Grau do czło​wie​ka, któ​ry  przez la​ta by ł j e​go pra​wą rę​ką — przej ​-

m iesz in​te​res bez zo​bo​wią​zań.

Jesz​cze te​go sa​m e​go dnia spi​sa​li um o​wę i Grau, nie po​sia​da​j ąc się z ra​do​ści, po​ka​zał do​ku​m ent

te​ścio​wi.

— Sprze​da​łem  warsz​tat — oznaj ​m ił.
—  Gra​tu​lu​j ę,  pa​nie  ba​ro​nie  —  od​parł  teść,  po​da​j ąc  m u  rę​kę.  I  co  te​raz?  —  po​m y ​ślał  Grau,

gdy   zo​stał  sam .  Nie​wol​ni​cy   to  m a​łe  pi​wo,  za​trzy ​m am   ty ch,  któ​rzy   na​da​j ą  się  na  słu​żą​cy ch,
a resz​ta… tra​fi na targ. Co do cze​lad​ni​ków i ter​m i​na​to​rów…

Grau  po​roz​m a​wiał  z  człon​ka​m i  ce​chu  i  za  nie​wiel​ką  do​pła​tą  prze​ka​zał  im   swy ch  ro​bot​ni​ków.

Nie wie​dział ty l​ko, co zro​bić z Ber​na​tem  i Ar​nau​em . Je​go by ​ły  szwa​gier nie m iał żad​ne​go ty ​tu​łu
rze​m ieśl​ni​cze​go, nie by ł na​wet cze​lad​ni​kiem . Nikt nie da m u pra​cy, zresz​tą by ​ło​by  to sprzecz​ne
z pra​wem . Dzie​ciak nie za​czął j esz​cze na​uki, ist​nia​ła j ed​nak um o​wa… Prze​cież nie bę​dzie ni​ko​go
pro​sił, że​by  przy ​j ął do warsz​ta​tu ko​goś, kto no​si to sa​m o na​zwi​sko co Gu​ia​m o​na. Wszy ​scy  za​raz
by  się do​wie​dli, że ci dwaj  ucie​ki​nie​rzy  to j e​go krew​ni. Wy ​da​ło​by  się, że ukry ​wał chło​pów pańsz​-
czy ź​nia​ny ch,  a  te​raz,  gdy   m iał  zo​stać  gro​nem …  Prze​cież  to  wła​śnie  ary ​sto​kra​cj a  ści​ga​ła  zbie​-
gły ch chło​pów, do​m a​ga​j ąc się od kró​la, by  uchy ​lił pra​wo po​zwa​la​j ą​ce po​rzu​cać zie​m ię. Co na to
po​wie przy ​szły  teść? Je​śli ca​ła Bar​ce​lo​na za​cznie plot​ko​wać o Es​ta​ny ​olach, przy j ​dzie m u sil po​że​-
gnać z ty ​tu​łem .

— Wy  idzie​cie ze m ną — oznaj ​m ił Ber​na​to​wi, któ​ry  za​m ar​twiał się od kil​ku dni.
Jau​m e,  no​wy   wła​ści​ciel  warsz​ta​tu,  po​roz​m a​wiał  z  Ber​na​tem ,  ser​decz​nie,  nie  m u​sząc  j uż

przej ​m o​wać się roz​ka​za​m i Graua. „Nic wam  nie gro​zi z j e​go stro​ny. Sam  m i to po​wie​dział. Boi
się, że wy j ​dzie na j aw wa​sza prze​szłość. Wy ​tar​go​wa​łem  cał​kiem  do​bre wa​run​ki. Spie​szy  m u się,
chce  za​ła​twić  wszy st​ko  przed  ślu​bem .  Masz  pod​pi​sa​ną  um o​wę  do​ty ​czą​cą  Ar​naua.  Wy ​ko​rzy ​staj
to. Przy ​ci​śnij  te​go łaj ​da​ka. Za​groź, że po​skar​ży sz się wła​dzom . Je​steś szla​chet​ny m  czło​wie​kiem .
Chciał​by m , że​by ś zro​zu​m iał, że wszy st​ko, co wy ​da​rzy ​ło się m ię​dzy  na​m i…”.

Ber​nat ro​zu​m iał. I za na​m o​wą daw​ne​go pod​m aj ​strze​go zm ie​rzy ł się ze szwa​grem .
— Coś ty  po​wie​dział?! — wrza​snął Grau, usły ​szaw​szy  od Ber​na​ta zdaw​ko​we „Do​kąd i po co?”.

— Do​kąd j a ze​chcę i po to, co ci roz​ka​żę! — krzy ​czał roz​j u​szo​ny, wy ​m a​chu​j ąc rę​ka​m i.

— Nie j e​ste​śm y  two​im i nie​wol​ni​ka​m i.
— Ale nie m a​cie wy ​bo​ru.
Ber​nat od​chrząk​nął, nim  po​szedł za ra​dą Jau​m e​go.
— Mo​gę upo​m nieć się o m o​j e pra​wa w są​dzie. Wy ​pro​wa​dzo​ny  z rów​no​wa​gi, chu​dy  i m a​ły

Grau ze​rwał się z krze​sła, j ed​nak Ber​nat ani drgnął, m i​m o że m iał ocho​tę uciec, gdzie pieprz ro​-
śnie. Groź​ba szwa​gra roz​brzm ie​wa​ła w uszach wdow​ca.

Mie​li do​glą​dać ko​ni, któ​re Grau si​łą rze​czy  m u​siał ku​pić — „Chcesz m ieć pu​ste staj ​nie?” — za​-

py ​tał go m i​m o​cho​dem  teść, j ak​by  prze​m a​wiał do dziec​ka. Grau ra​cho​wał i ra​cho​wał w m y ​ślach.
„Mo​j a Isa​bel za​wsze j eź​dzi​ła kon​no”, ob​ru​szy ł się oj ​ciec j e​go przy ​szłej  m ał​żon​ki.

Jed​nak  Ber​na​ta  naj ​bar​dziej   cie​szy ​ła  przy ​zwo​ita  pen​sj a,  j a​ka  wy ​wal​czy ł  dla  sie​bie  i  dla  Ar​-

naua,  któ​ry   rów​nież  m iał  roz​po​cząć  pra​cę  w  staj ​ni.  Dzię​ki  te​m u  za​m iesz​ka​j ą  po​za  pa​ła​cem ,  we

wła​snej  izbie, j uż nie bę​dą sy ​pia​li z nie​wol​ni​ka​m i i ter​m i​na​to​ra​m i. Sa​m i na sie​bie za​ro​bią.

Za zgo​dą Ber​na​ta Grau unie​waż​nił do​ku​m ent do​ty ​czą​cy  na​uki Ar​naua i spo​rzą​dził no​wą um o​-

wę.

Od​kąd  zo​stał  oby ​wa​te​lem   Bar​ce​lo​ny,  Ber​nat  rzad​ko  wy ​pra​wiał  się  do  m ia​sta,  a  j e​śli  j uż,  za​-

wsze sam  lub z Ar​nau​em . Pod​czas każ​dej  prze​chadz​ki tłu​m a​czy ł so​bie, że naj ​wy ​raź​niej  nie ści​ga​-
no go za m or​der​stwo, w prze​ciw​ny m  ra​zie daw​no j uż zo​stał​by  poj ​m a​ny, wszak j e​go na​zwi​sko fi​-
gu​ro​wa​ło  w  m iej ​skim   re​j e​strze.  Zwy ​kle  szedł  nad  m o​rze,  gdzie  wta​piał  się  w  tłum   ro​bot​ni​ków.
Spa​ce​ro​wał, wpa​trzo​ny  w m u​ska​ny  m or​ską bry ​zą wid​no​krąg, wdy ​cha​j ąc uno​szą​cą się nad pla​żą
cierp​ką woń stat​ków i dzieg​ciu.

Mi​nę​ło j uż pra​wie dzie​sięć lat, od​kąd ude​rzy ł chłop​ca z kuź​ni. Miał na​dzie​j ę, że go j ed​nak nie

za​bił.

Ar​nau  i  Jo​anet  szli  obok  nie​go,  pod​ska​ku​j ąc.  Wy ​bie​ga​li  do  przo​du,  a  po​tem   wra​ca​li  pę​dem

z bły sz​czą​cy ​m i ocza​m i, uśm ie​cha​j ąc się od ucha do ucha.

— Nasz wła​sny  dom ! — krzy ​czał Ar​nau. — Ta​to, pro​szę, za​m iesz​kaj ​m y  w dziel​ni​cy  Ri​be​ra!
—  Oba​wiam   się,  że  nie  dom ,  ty l​ko  li​cha  iz​deb​ka  —  tłu​m a​czy ł  Ber​nat,  ale  chło​piec  na​dal

uśm ie​chał się, j ak​by  m ie​li się wpro​wa​dzić do naj ​wspa​nial​sze​go pa​ła​cu w Bar​ce​lo​nie.

— To nie​zły  po​m y sł — skwi​to​wał Jau​m e po​m y sł Ar​naua. — Na pew​no znaj ​dziesz tam  coś dla

sie​bie.

Ca​ła trój ​ka zm ie​rza​ła te​raz do nad​m or​skiej  dziel​ni​cy. Chłop​cy  bie​ga​li w tę i z po​wro​tem , Ber​-

nat niósł ca​ły  swój  do​by ​tek. Miesz​ka​li w Bar​ce​lo​nie pra​wie od dzie​się​ciu lat.

Po dro​dze do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria Ar​nau i Jo​anet nie prze​sta​wa​li po​zdra​wiać prze​chod​niów.
To m ój  ta​ta! — za​wo​łał Ar​nau do dźwi​ga​j ą​ce​go wór zbo​ża tra​ga​rza por​to​we​go i wska​zał Ber​-

na​ta, któ​ry  szedł co i dwa​dzie​ścia m e​trów za ni​m i.

Zgię​ty  pod cię​ża​rem  ba​sta​ix  uśm iech​nął  się,  nie  przy ​sta​j ąc,  Ar​nau  od​wró​cił  się  i  ru​szy ł  pę​-

dem  do oj ​ca, sta​nął j ed​nak po kil​ku kro​kach, wi​dząc, że Jo​anet nie bie​gnie za nim .

— No, chodź — przy ​na​glił go, m a​cha​j ąc rę​ką. Jo​anet po​krę​cił gło​wą.
— Co się sta​ło? — spy ​tał Ar​nau i sta​nął obok nie​go. Ma​lec wbił wzrok w zie​m ię.
— To twój  ta​ta — wy ​m am ​ro​tał. — Co te​raz bę​dzie ze m ną? Jo​anet m iał ra​cj ę. Wszy ​scy  uwa​-

ża​li ich za bra​ci. Ar​nau nie wziął te​go pod uwa​gę.

— Chodź — po​cią​gnął go za so​bą.
Ber​nat do​strzegł ich z da​le​ka. Ar​nau pro​wa​dził ocią​ga​j ą​ce​go się przy ​j a​cie​la. „Gra​tu​lu​j ę wspa​-

nia​ły ch  sy ​nów”,  za​gad​nął  go  po  dro​dze  ba​sta​ix.  Ber​nat  się  uśm iech​nął.  Chłop​cy   przy ​j aź​ni​li  się
j uż od po​nad ro​ku. A m at​ka Jo​ane​ta? Ber​nat wy ​obra​ził so​bie m al​ca, j ak sie​dzi na skrzy n​ce i cze​ka
na piesz​czo​tę ko​bie​ty, któ​rej  twa​rzy  ni​g​dy  nie wi​dział. Po​czuł ucisk w gar​dle.

— Oj ​cze… — za​czął Ar​nau, sta​nąw​szy  przed nim . Jo​anet scho​wał się za przy ​j a​cie​lem .
— Chłop​cy  — prze​rwał sy ​no​wi Ber​nat — m y ​ślę, że…
— Zo​sta​niesz ta​tą Jo​ane​ta? — rzu​cił po​spiesz​nie Ar​nau. I Ber​nat zo​ba​czy ł, że m a​lec zer​ka na

nie​go zza ple​ców przy ​j a​cie​la.

— Chodź no tu. Chcesz by ć m o​im  sy ​nem ? Twarz Jo​ane​ta roz​pro​m ie​ni​ła się.
— Mam  to uznać za zgo​dę? — za​py ​tał Ber​nat. Chło​piec wtu​lił się w j e​go no​gi. Ar​nau uśm iech​-

nął się do oj ​ca.

— No j uż, bie​gnij ​cie się ba​wić — rzu​cił Ber​nat zdła​wio​ny m  gło​sem .
Chłop​cy  za​pro​wa​dzi​li Ber​na​ta do oj ​ca Al​ber​ta. — On na pew​no nam  po​m o​że — stwier​dził Ar​-

nau, a j e​go przy ​j a​ciel po​ki​wał gło​wą.

— To nasz oj ​ciec! — za​wo​łał Jo​anet, wy ​prze​dza​j ąc Ar​naua.
To sa​m o zda​nie wy ​krzy ​ki​wał przez ca​łą dro​gę, na​wet do osób, któ​re znał ty l​ko z wi​dze​nia.
Oj ​ciec  Al​bert  po​pro​sił  chłop​ców,  by   zo​sta​wi​li  ich  sa​m y ch,  po​czę​sto​wał  Ber​na​ta  słod​kim   wi​-

nem  i wy ​słu​chał j e​go opo​wie​ści.

—  Znam   ta​kie  m iej ​sce  —  po​wie​dział.  —  W  do​m u  do​bry ch  lu​dzi.  Ale  chcia​łem   cię  j esz​cze

o coś za​py ​tać. Wy ​sta​ra​łeś się o po​sa​dę dla Ar​naua, bę​dzie przy ​zwo​icie za​ra​biał, na​uczy  się za​wo​-
du, sta​j en​ne​m u pra​cy  ni​g​dy  nie za​brak​nie. A co z two​im  dru​gim  sy ​nem ? My ​śla​łeś j uż o przy ​szło​-
ści Jo​ane​ta?

Ber​nat spo​waż​niał i wy ​znał du​chow​ne​m u praw​dę.
Oj ​ciec  Al​bert  za​pro​wa​dził  ich  do  Pe​re​go  i  j e​go  żo​ny,  sta​rusz​ków  m iesz​ka​j ą​cy ch  sa​m ot​nie

w  nie​wiel​kim   dwu​pię​tro​wy m   dom ​ku  nad  brze​giem   m o​rza.  Na  par​te​rze  m ie​ści​ła  się  kuch​nia,  na
gó​rze trzy  po​ko​j e, z któ​ry ch j e​den by ł do wy ​na​j ę​cia.

Po  dro​dze  do  do​m u  sta​rusz​ków  oraz  po​tem ,  gdy   przed​sta​wiał  go​spo​da​rzom   zna​j o​m y ch  i  pa​-

trzy ł, j ak Ber​nat wy ​łu​sku​j e z sa​kiew​ki oszczęd​no​ści, oj ​ciec Al​bert nie pusz​czał ra​m ie​nia Jo​ane​ta.
Jak m ógł by ć tak śle​py ? Dla​cze​go nie do​m y ​ślił się, że to bied​ne dziec​ko prze​ży ​wa praw​dzi​we pie​-
kło.  Ty ​le  ra​zy   wi​dział,  j ak  sm ut​nie​j e  i  za​m y ​śla  się  lub  pa​trzy   przed  sie​bie  nie​wi​dzą​cy m   wzro​-
kiem !

Przy ​tu​lił m al​ca. Jo​anet spoj ​rzał na nie​go i się uśm iech​nął.
Po​kój  by ł skrom ​ny, ale czy ​sty, j e​dy ​ne um e​blo​wa​nie sta​no​wi​ły  dwa sien​ni​ki roz​ło​żo​ne na pod​-

ło​dze. Iz​deb​kę wy ​peł​niał nie​cich​ną​cy  szum  m or​skich fal. Ar​nau wy ​ło​wił rów​nież od​gło​sy  do​bie​-
ga​j ą​ce z pla​cu bu​do​wy  ko​ścio​ła San​ta Ma​ria, znaj ​du​j ą​ce​go się za​raz za do​m em . Na ko​la​cj ę zj e​dli
tra​dy ​cy j ​ną po​traw​kę przy ​rzą​dzo​ną przez go​spo​dy ​nię. Ar​nau zer​k​nął na ta​lerz i uśm iech​nął się do
oj ​ca. Na​resz​cie ko​niec ze świń​stwa​m i go​to​wa​ny ​m i przez Es​tra​ny ę! Ca​ła trój ​ka za​j a​da​ła ze sm a​-
kiem  pod bacz​ny m  okiem  sta​rusz​ki, go​to​wej  w każ​dej  chwi​li na​peł​nić im  po​now​nie m i​ski.

— A te​raz do łó​żek — oznaj ​m ił sy ​ty  Ber​nat. — Ra​no cze​ka nas pra​ca.
Jo​anet  za​wa​hał  się.  Spoj ​rzał  na  Ber​na​ta,  a  gdy   wszy ​scy   wsta​li  od  sto​łu,  ru​szy ł  ku  drzwiom

wy j ​ścio​wy m .

— To nie po​ra na spa​ce​ry, sy ​nu — po​wie​dział Ber​nat tak, że​by  sły ​sze​li go go​spo​da​rze.

13

— To  brat  m o​j ej   m at​ki  i  j e​go  sy n  —  wy ​j a​śni​ła  Mar​ga​ri​da  m a​co​sze,  zdzi​wio​nej ,  że  j ej   m ąż

za​trud​nił dwie do​dat​ko​we oso​by  do sied​m iu ko​ni.

Grau za​po​wie​dział, że nie chce m ieć nic wspól​ne​go z koń​m i i rze​czy ​wi​ście, na​wet nie zaj ​rzał

do wspa​nia​ły ch staj ​ni m iesz​czą​cy ch się na par​te​rze re​zy ​den​cj i. Isa​bel wszy st​kie​go do​pil​no​wa​ła:
ku​pi​ła  wierz​chow​ce  i  spro​wa​dzi​ła  m asz​ta​le​rza  swe​go  oj ​ca,  Je​su​sa,  któ​ry   z  ko​lei  po​le​cił  j ej   do​-
świad​czo​ne​go sta​j en​ne​go, To​m a​sa.

Ale czte​rech słu​żą​cy ch do sied​m iu ko​ni to prze​sa​da na​wet j ak na ba​ro​no​wą. Isa​bel nie om iesz​-

ka​ła na​po​m knąć o ty m  pod​czas pierw​szej  wi​zy ​ty  w staj ​ni, za​raz po roz​po​czę​ciu pra​cy  przez Es​ta​-
ny ​olów.

Ma​co​cha za​chę​ci​ła Mar​ga​ri​dę, by  m ó​wi​ła da​lej .
— Po​cho​dzą ze wsi, by ​li chło​pa​m i pańsz​czy ź​nia​ny ​m i.
Po​dej ​rze​nie za​kieł​ko​wa​ło w du​szy  Isa​bel, któ​ra nie zdra​dzi​ła się j ed​nak ani sło​wem .
Dziew​czy n​ka cią​gnę​ła:
— Ten m łod​szy, Ar​nau, j est wi​nien śm ier​ci m o​j e​go bra​cisz​ka Gu​ia​m o​na. Dla​te​go ich nie​na​wi​-

dzę. Nie ro​zu​m iem , cze​m u oj ​ciec dał im  pra​cę.

— Do​wie​m y  się — m ruk​nę​ła ba​ro​no​wa, wpa​trzo​na w ple​cy  szczot​ku​j ą​ce​go ko​nia.
Lecz te​go wie​czo​ru Grau zlek​ce​wa​ży ł pod​cho​dy  m ał​żon​ki.
— Bo uzna​łem  to za sto​sow​ne — uciął, po​twier​dziw​szy, dwaj  no​wi sta​j en​ni zbie​gli przed la​ty

ze wsi.

— Je​śli m ój  ta​ta się do​wie…
— Ale się nie do​wie, praw​da? — Grau przy j ​rzał się żo​nie wy ​stro​j o​nej  do ko​la​cj i. By ł to j e​den

z no​wy ch  zwy ​cza​j ów, j a​ki  Isa​bel za​szcze​pi​ła  Grau​owi i  pa​sier​bom . Mia​ła  za​le​d​wie  dwa​dzie​ścia
lat, by ​ła wy ​j ąt​ko​wo chu​da, po​dob​nie j ak Grau, nie​zby t uro​dzi​wa i nie m o​gła się po​chwa​lić zm y ​-
sło​wy ​m i  krą​gło​ścia​m i,  któ​ry ​m i  Gu​ia​m o​na  pod​bi​ła  ser​ce  m ę​ża.  Jed​nak  po​cho​dzi​ła  szla​chet​ne​go
ro​du, więc Grau uznał, że j ej  cha​rak​ter rów​nież m o​że by ć szla​chet​ny. — Chy ​ba nie chcesz, by

twój  ta​tuś do​wie​dział się, że m iesz​kasz pod j ed​ny m  da​chem  ze zbie​gły ​m i chło​pa​m i?

Isa​bel spio​ru​no​wa​ła go wzro​kiem  i wy ​szła z j a​dal​ni.
Mi​m o wro​go​ści ba​ro​no​wej  i j ej  pa​sier​bów Ber​nat do​brze spi​sy ​wał się j a​ko sta​j en​ny. Znał się

na ko​niach, po​tra​fił j e kar​m ić, czy ​ścić im  ko​py ​ta i le​czy ć, j e​śli za​szła ta​ka po​trze​ba, czuł się wśród
nich j ak ry ​ba w wo​dzie. Bra​ko​wa​ło m u j e​dy ​nie do​świad​cze​nia w za​bie​gach upięk​sza​j ą​cy ch.

— Chcą m ieć ko​nie na naj ​wy ż​szy  po​ły sk — opo​wia​dał Ar​nau​owi w dro​dze do do​m u. — Bez

naj ​m niej ​sze​go py ł​ku ku​rzu. Naj ​pierw m u​szę wy ​cze​sy ​wać im  zgrze​błem  pia​sek z sier​ści, a po​tem
szczot​ko​wać, aż skó​ra za​cznie lśnić.

— A co z grzy ​wą i ogo​nem ?
— Przy ​ci​nam , plo​tę war​ko​czy ​ki, przy ​pi​nam  wstą​żecz​ki…!
— Po co im  te wszy st​kie ozdób​ki?
Ar​naua nie do​pusz​cza​no do ko​ni. Po​dzi​wiał j e z da​le​ka, pa​trzy ł, j ak ła​szą się do j e​go oj ​ca, lu​bił

j e gła​skać, gdy  zo​sta​wał z nim  sam  w staj ​ni. Raz czy  dwa ra​zy, gdy  nikt nie pa​trzy ł, Ber​nat po​sa​-
dził  go  na  nie​osio​dła​ne​go  wierz​chow​ca.  Chło​piec  spę​dzał  ca​łe  dnie  w  sio​dła​m i.  Czy ​ścił  uprzę​że,
sm a​ro​wał rze​m ie​nie sa​dłem  i prze​cie​rał j e gał​gan​kiem , by  tłuszcz wsiąkł w skó​rę, a rząd i wo​dze
na​bra​ły  po​ły ​sku. Szo​ro​wał wę​dzi​dła i strze​m io​na, szczot​ko​wał der​ki i ozdo​by, usu​wa​j ąc z nich koń​-
ską  sierść.  Pa​znok​cia​m i,  ni​czy m   pro​wi​zo​ry cz​ną  pe​se​ty   m u​siał  wy ​cią​gać  nie​do​strze​gal​ne  igieł​ki
wło​sia wbi​te w tka​ni​nę. Resz​tę dnia spę​dzał na pu​co​wa​niu ka​ro​cy  ku​pio​nej  przez Graua, po kil​ku
m ie​sią​cach na​wet Je​sus m u​siał uznać fa​cho​wość Ber​na​ta. Ko​nie lgnę​ły  do nie​go, a on po​kle​py ​-
wał  j e,  gła​skał  uspo​ka​j ał  szep​tem .  Na​to​m iast  na  wi​dok  To​m a​sa  zwie​rzę​ta  kła​dły   uszy   po  so​bie
i ucie​ka​ły  w dru​gi ko​niec za​gro​dy, j ak naj ​da​lej  od nie​go. Co się dzie​j e? Prze​cież To​m as by ł do tej
po​ry  zna​ko​m i​ty m  sta​j en​ny m , za​cho​dził w gło​wę Je​sus na wi​dok roz​wrzesz​cza​ne​go pa​rob​ka.

Ra​no,  gdy   Ber​nat  i  Ar​nau  szli  do  pra​cy,  Jo​anet  po​m a​gał  żo​nie  Pe​re​go,  Ma​rio​nie.  Zm y ​wał,

sprzą​tał, cho​dził po za​ku​py. Po​tem , kie​dy  sta​rusz​ka za​czy ​na​ła go​to​wać obiad, biegł na pla​żę po​m a​-
gać j ej  m ę​żo​wi. Pe​re, by ​ły  ry ​bak, otrzy ​m y ​wał od cza​su do cza​su nie​wiel​kie wspar​cie od brac​-
twa ry ​bac​kie​go, po​za ty m  do​ra​biał ła​ta​niem  sie​ci. Jo​anet słu​chał uważ​nie j e​go wy ​j a​śnień i po​da​-
wał m u na​rzę​dzia.

W wol​ny ch chwi​lach wy ​m y ​kał się do m at​ki.
— Dzi​siaj  ra​no — po​wie​dział j ej  pew​ne​go ra​zu — gdy  Ber​nat chciał za​pła​cić na​sze​m u go​spo​-

da​rzo​wi czy nsz, Pe​re zwró​cił m u część na​leż​no​ści. Wy ​j a​śnił, że m a​lec, czy ​li j a… Bo wiesz, m a​-
m o, na​zy ​wa​j ą m nie m al​cem . No więc po​wie​dział, że za​ra​biam  na swo​j e utrzy ​m a​nie, po​m a​ga​-
j ąc w do​m u i przy  sie​ciach.

Więź​niar​ka gła​dzi​ła chłop​ca po gło​wie. Jak​że się wszy st​ko zm ie​ni​ło! Od​kąd j ej  sy ​nek za​m iesz​-

kał z Ar​nau​em  i j e​go oj ​cem , nie prze​sia​dy ​wał j uż pod oknem , po​pła​ku​j ąc, do​pra​sza​j ąc się ci​chej
piesz​czo​ty, cie​płe​go sło​wa, j ej  śle​pej  m i​ło​ści. Te​raz ga​dał j ak na​j ę​ty, opo​wia​dał j ej  roz​m a​ite hi​-
sto​rie! Na​wet się śm iał!

— Ber​nat m nie przy ​tu​lił — cią​gnął Jo​anet. — A Ar​nau po​chwa​lił.
Ko​bie​ca dłoń za​ci​snę​ła się na wło​sach chłop​ca.
Jo​anet nie prze​sta​wał m ó​wić. Opo​wia​dał i opo​wia​dał: o swo​im  przy ​j a​cie​lu, o Ber​na​cie, o Ma​-

rio​nie i j ej  m ę​żu, o pla​ży, ry ​ba​ku i na​pra​wia​niu sie​ci… A m at​ka słu​cha​ła, szczę​śli​wa, że j ej  sy n
na​resz​cie wie, czy m  j est uścisk bli​skiej  oso​by, że j est m u do​brze.

— Pędź do nich, sy n​ku — prze​rwa​ła m u, pró​bu​j ąc ukry ć drże​nie gło​su. — Pew​nie na cie​bie

cze​ka​j ą.

Z  głę​bi  ce​li  sły ​sza​ła,  że  m a​lec  ze​ska​ku​j e  ze  skrzy ​ni  i  od​bie​ga.  Wy ​obra​zi​ła  so​bie,  j ak  prze​ła​zi

przez m ur, któ​ry  tak bar​dzo chcia​ła wy ​m a​zać z pa​m ię​ci.

Po  co  da​lej   ży ć?  Prze​trzy ​m a​ła  la​ta  o  chle​bie  i  wo​dzie,  za​m knię​ta  w  izbie,  któ​rej   za​ka​m ar​ki

prze​m ie​rzy ​ła  pal​ca​m i  ty ​sią​ce  ra​zy.  Wal​czy ​ła  z  sa​m ot​no​ścią  i  obłę​dem ,  zer​ka​j ąc  w  nie​bo  przez
m a​leń​kie okien​ko, na któ​re wspa​nia​ło​m y śl​nie ze​zwo​lił król. Wiel​ko​dusz​ny  m o​nar​cha! Znio​sła go​-
rącz​kę i cho​ro​bę, a wszy st​ko dla sy n​ka, po to by  gła​skać go po gło​wie, pod​trzy ​m ać na du​chu, dać
m u od​czuć, że m i​m o wszy st​ko nie j est sam  na świe​cie.

Ale te​raz nie by ł j uż sam . Ber​nat go przy ​tu​lał! Jo​ana m ia​ła wra​że​nie, że zna te​go czło​wie​ka od

daw​na. Roz​m y ​śla​ła o nim  pod​czas trwa​j ą​cy ch wiecz​ność go​dzin. „Opie​kuj  się m o​im  sy n​kiem ”,
prze​m a​wia​ła do nie​go w m y ​ślach. Jo​anet j est na​resz​cie szczę​śli​wy, śm ie​j e się, bie​ga i…

Jo​ana osu​nę​ła się na pod​ło​gę i za​m ar​ła. Te​go dnia nie tknę​ła chle​ba ani wo​dy, nie czu​ła j uż gło​-

du.

Jo​anet  od​wie​dził  j ą  na​za​j utrz  i  na​stęp​ne​go  dnia,  i  j esz​cze  na​stęp​ne​go,  a  ona  chło​nę​ła  j e​go

śm iech, słu​cha​ła, j ak opo​wia​da z ra​do​ścią o ota​cza​j ą​cy m  go świe​cie. Z okna do​cho​dził j uż ty l​ko
przy ​tłu​m io​ny  głos: „Tak”, „Nie”, „Idź j uż”, „Bie​gnij , ko​rzy ​staj  z ży ​cia”.

—  Ciesz  się  ży ​ciem ,  któ​re  ci  za​tru​łam   —  szep​nę​ła  reszt​ką  sił,  gdy   chło​piec  prze​cho​dził  przez

m ur.

Wię​zie​nie Jo​any  za​czął wy ​peł​niać chleb.
— Wiesz, co się sta​ło, m a​m o? — Jo​anet pod​su​nął skrzy n​kę pod ścia​nę i na niej  usiadł. Sto​pa​m i

nie  się​gał  j esz​cze  zie​m i.  —  I  Nie,  bo  skąd  m ia​ła​by ś  wie​dzieć?  —  Przy ​warł  ple​ca​m i  do  ścia​ny
w m iej ​scu, gdzie m at​czy ​na rę​ka m o​gła wy ​m a​cać j e​go gło​wę. — Po​wiem  ci. To bar​dzo za​baw​-
ne. Wy ​obraź so​bie, że wczo​raj  j e​den z ko​ni Graua…

Ale ty m  ra​zem  z otwo​ru nie wy ​su​nę​ła się rę​ka.
— Ma​m o? No, po​słu​chaj . Mó​wię ci, to na​praw​dę śm iesz​ne. Cho​dzi o j ed​ne​go z ko​ni…
Jo​anet zer​k​nął w stro​nę okna.
— Ma​m o? Od​cze​kał chwi​lę.
— Ma​m o?
Na​słu​chi​wał, ale ze​wsząd do​bie​gał ty l​ko stu​kot ko​tlar​skich m łot​ków.
— Ma​m o! — krzy k​nął.
Ukląkł na skrzy n​ce. Co ro​bić? Mat​ka za​bro​ni​ła m u za​glą​dać przez okno.
— Ma​m o! — krzy k​nął zno​wu, pod​cią​ga​j ąc się do otwo​ru. Za​wsze m u po​wta​rza​ła, że​by  nie za​-

glą​dał do iz​deb​ki i nie pró​bo​wał j ej  zo​ba​czy ć. Ale prze​cież się nie od​zy ​wa! Jo​anet zer​k​nął przez
okno. W środ​ku by ​ło ciem ​no.

Prze​ło​ży ł j ed​ną no​gę przez pa​ra​pet. Okno by ​ło bar​dzo wą​skie. Mógł przez nie przej ść ty l​ko bo​-

kiem .

— Ma​m o? — po​wtó​rzy ł.
Ucze​pił się gór​nej  czę​ści okna, po​sta​wił na pa​ra​pe​cie obie sto​py  i wci​snął się do iz​deb​ki.
— Ma​m o? — szep​tał, oswa​j a​j ąc oczy  z m ro​kiem .
W koń​cu uda​ło m u się wy ​ło​wić z ciem ​no​ści za​ry s otwo​ru, z któ​re​go wy ​do​by ​wał się po​twor​ny

fe​tor. Za dziu​rą w pod​ło​dze, na le​wo, pod ścia​ną, doj ​rzał po​stać zwi​nię​tą na sien​ni​ku.

Po​stać się nie ru​sza​ła. Stu​kot m łot​ków po​zo​stał na ze​wnątrz.
— Chcia​łem  ci opo​wie​dzieć coś za​baw​ne​go — po​wie​dział, Pod​cho​dząc, a po j e​go po​licz​kach

po​pły ​nę​ły  łzy. — Na pew​no by ś się śm ia​ła — wy ​szep​tał, sta​j ąc nad m at​ką.

Usiadł  przy   zwło​kach.  Jo​ana  m ia​ła  twarz  skry ​tą  w  ra​m io​nach,  Jak​by   prze​czu​wa​ła,  że  m a​lec

wej ​dzie do ce​li, i za​sła​nia​ła się Przed nim  na​wet po śm ier​ci.

— Mo​gę cię do​tknąć?
Po​gła​dził m at​kę po wło​sach: brud​ny ch, skoł​tu​nio​ny ch, su​chy ch, szorst​kich.
— Do​pie​ro te​raz, gdy  j uż cię nie m a, m o​że​m y  by ć ra​zem . I wy ​buch​nął pła​czem .
Wie​czo​rem  Ber​nat j uż w pro​gu usły ​szał od za​nie​po​ko​j o​ny ch go​spo​da​rzy, że Jo​anet j esz​cze nie

wró​cił.  Sta​rusz​ko​wie  nie  py ​ta​li  ni​g​dy   m al​ca,  gdzie  się  po​dzie​wa,  gdy   zni​ka  z  do​m u.  My ​śle​li,  że
cho​dzi na bu​do​wę, j ed​nak te​go po​po​łu​dnia go tam  nie wi​dzia​no. Ma​rio​na pod​nio​sła rę​kę do ust.

— A j e​śli coś m u się sta​ło? — za​łka​ła.
— Znaj ​dzie​m y  go — uspo​ka​j ał j ą Ber​nat.
Jo​anet zo​stał przy  m at​ce. Naj ​pierw gła​dził j ą po gło​wie, po​tem  wplótł pal​ce w j ej  wło​sy  i za​-

czął j e roz​cze​sy ​wać. Nie pró​bo​wał od​sło​nić j ej  twa​rzy. W koń​cu wstał i spoj ​rzał w okno.

Na dwo​rze by ​ło j uż ciem ​no.
— Jo​anet?
Znów spoj ​rzał na otwór w m u​rze.
— Jo​anet? — usły ​szał po​now​nie.
— Ar​nau?
— Co się sta​ło?
Z izby  do​szedł Ar​naua głos przy ​j a​cie​la:
— Um ar​ła.
— Dla​cze​go nie…?
— Nie m o​gę. Tu nie m a skrzy ​ni. Nie się​gam  do okna.
„Tam  bar​dzo śm ier​dzi”, do​dał na ko​niec Ar​nau. Ber​nat znów za​pu​kał do drzwi ko​tla​rza Pon​ca.

Co bied​ny  m a​lec ro​bił tam  przez ca​ły  dzień? Za​stu​kał j esz​cze raz, z ca​łej  si​ły. Dla​cze​go nikt nie
otwie​ra? W tej  sa​m ej  chwi​li drzwi się otwo​rzy ​ły  i sta​nął w nich ol​brzy m , któ​ry  wy ​peł​nił nie​m al
ca​łą prze​strzeń m ię​dzy  fra​m u​ga​m i. Ar​nau się cof​nął.

Cze​go?! — ry k​nął ko​tlarz. By ł bo​so, m iał na so​bie ty l​ko się​ga​j ą​cą do ko​lan ko​szu​lę.
Na​zy ​wam  się Ber​nat Es​ta​ny ​ol, a to m ój  sy n — po​wie​dział Ber​nat, chwy ​ta​j ąc Ar​naua za ra​-

m ię i po​py ​cha​j ąc do przo​du. — Przy ​j aź​ni się z wa​szy m  sy ​nem  Joa…

— Ja nie m am  sy ​na — prze​rwał m u go​spo​darz i chciał za​trza​snąć drzwi.
— Ale m a​cie żo​nę — rzu​cił Ber​nat, przy ​trzy ​m u​j ąc drzwi ra​m ie​niem . Po​ne prze​stał się m o​co​-

wać.  —  To  zna​czy …  —  do​dał,  świ​dru​j ąc  ko​tla​rza  wzro​kiem   —  m ie​li​ście  żo​nę.  Um ar​ła.  Po​ne
przy ​j ął tę wia​do​m ość zu​peł​nie obo​j ęt​nie.

— I co z te​go? — za​py ​tał, wzru​sza​j ąc ra​m io​na​m i.
— Jo​anet j est te​raz u niej . — Ber​nat spoj ​rzał na ko​tla​rza naj ​su​ro​wiej , j ak ty l​ko po​tra​fił. — Nie

m o​że wy j ść.

— Ten bę​kart po​wi​nien prze​sie​dzieć tam  ca​łe ży ​cie. Ber​nat wpa​try ​wał się w ko​tla​rza, nie pusz​-

cza​j ąc ra​m ie​nia sy ​na. Ar​nau m iał ocho​tę się sku​lić, ale czu​j ąc na so​bie wzrok ol​brzy ​m a, wy ​pro​-
sto​wał się.

— Co za​m ier​za​cie zro​bić? — za​py ​tał Ber​nat.
— Nic — od​parł ko​tlarz. — Ju​tro zbu​rzę ko​m ór​kę i dzie​ciak wy j ​dzie.
— Nie m o​że​cie zo​sta​wić tam  chłop​ca na ca​łą noc…
— To m ój  dom  i m o​gę w nim  ro​bić, co m i się ży w​nie po​do​ba.

— Za​wia​do​m ię wła​dze m iej ​skie — za​gro​ził Ber​nat, z gó​ry  wie​dząc, że nie na wie​le się to zda.
Po​ne zm ru​ży ł oczy  i bez sło​wa znik​nął w głę​bi do​m u, zo​sta​wia​j ąc ich w otwar​ty ch drzwiach.

Po chwi​li wró​cił z po​wro​zem , któ​ry  wrę​czy ł Ar​nau​owi.

Wy ​cią​gnij  go stam ​tąd — roz​ka​zał — i prze​każ m u, Ze te​raz, gdy  j e​go m at​ka nie ży ​j e, nie chcę

go tu wię​cej  wi​dzieć.

— Jak… — za​czął Ber​nat.
Tak j ak ten sm ar​kacz za​kra​dał się tu przez te wszy st​kie la​ta, — uprze​dził j e​go py ​ta​nie Po​ne. —

Przez płot. Do do​m u was nie wpusz​czę.

— A co z m at​ką? — zdą​ży ł j esz​cze za​py ​tać Ber​nat, ko​tlarz za​trza​snął im  drzwi przed no​sem .
— Król od​dał m i j ą pod wa​run​kiem , że j ej  nie za​bi​j ę więc te​raz, gdy  sa​m a um ar​ła, zwró​cę j ą

kró​lo​wi  —  od​po​wie​dział  Po​ne  po​spiesz​nie.  —  Za​pła​ci​łem   za  nią  spo​ry   za​staw,  i  Bóg  m i  świad​-
kiem , nie za​m ie​rzam  tra​cić pie​nię​dzy  przez tę la​dacz​ni​cę.

Ty l​ko  oj ​ciec  Al​bert,  któ​ry   znał  hi​sto​rię  Jo​ane​ta,  oraz  sta​ry   Pe​re  i  j e​go  żo​na,  któ​ry m   Ber​nat

m u​siał  wszy st​ko  wy ​j a​śnić,  wie​dzie​li  o  nie​szczę​ściu,  j a​kie  spo​tka​ło  m al​ca.  Ca​ła  trój ​ka  sta​ra​ła  się
pod​nieść go na du​chu, ale chło​piec m il​czał, a j e​go ru​chy, wcze​śniej  ner​wo​we i oży ​wio​ne, spo​-
wol​nia​ły, j ak​by  dźwi​gał na ra​m io​nach nie​wy ​obra​żal​ny  cię​żar.

— Czas le​czy  ra​ny  — po​cie​szał Ber​nat Ar​naua. — Mu​si​m y  by ć cier​pli​wi i wspie​rać Jo​ane​ta

na​szą m i​ło​ścią i zro​zu​m ie​niem .

Lecz Jo​anet za dnia m il​czał j ak za​klę​ty, a no​ca​m i szlo​chał roz​pacz​li​wie. Oj ​ciec i sy n, sku​le​ni na

po​sła​niu, przy ​słu​chi​wa​li się w ci​szy  łka​niu m al​ca, cze​ka​j ąc, aż zm o​rzy  go wresz​cie nie​spo​koj ​ny
sen.

— Jo​anet! — Ber​nat usły ​szał pew​nej  no​cy, j ak Ar​nau wo​ła przy ​j a​cie​la. — Jo​anet.
Od​po​wie​dzia​ła m u ci​sza.
— Je​śli chcesz, po​pro​szę Ma​don​nę, by  zo​sta​ła rów​nież two​j ą m at​ką.
Bra​wo, sy ​nu, po​m y ​ślał Ber​nat. Nie m iał od​wa​gi sam  go o to pro​sić. Prze​cież to by ​ła j e​go Ma​-

don​na, j e​go se​kret. Zgo​dził się po​dzie​lić z Jo​ane​tem  wła​sny m  oj ​cem , ty m  ra​zem  de​cy ​zj a na​le​ża​-
ła ty l​ko do nie​go.

Ar​nau  by ł  go​to​wy   dzie​lić  z  przy ​j a​cie​lem   rów​nież  m at​ką,  m i​m o  to  Jo​anet  nie  od​po​wia​dał.

W po​ko​j u pa​no​wa​ła ci​sza j ak m a​kiem  za​siał.

— Jo​anet? — nie pod​da​wał się Ar​nau.
— Tak m ó​wi​ła do m nie m a​m a. — To by ​ły  pierw​sze sło​wa Jo​ane​ta od wie​lu dni. Ber​nat za​m arł

na po​sła​niu. — Ale j ej  j uż nie m a. Od tej  po​ry  m am  na im ię Jo​an.

— Jak chcesz, Jo​ane… Jo​an — po​pra​wił się Ar​nau. — Sły ​sza​łeś, co m ó​wi​łem ?
— Ale two​j a Ma​don​na nie roz​m a​wia z to​bą tak j ak m o​j a m at​ka.
— Po​wiedz m u o pta​kach — pod​su​nął Ber​nat.
— Za to j a j ą wi​dzę, a ty  nie wi​dzia​łeś swo​j ej  m at​ki. Zno​wu za​pa​dła ci​sza.
— A skąd wiesz, że ona cię w ogó​le sły ​szy ? — za​py ​tał w koń​cu m a​lec. — To ty l​ko ka​m ien​na

fi​gur​ka, a ka​m ie​nie są głu​che.

Ber​nat wstrzy ​m ał od​dech.
— Sko​ro j est głu​cha, to dla​cze​go wszy ​scy  do niej  prze​m a​wia​j ą? — od​ciął się Ar​nau. — Na​-

wet oj ​ciec Al​bert. Prze​cież sam  wi​dzia​łeś. My ​ślisz, że oj ​ciec Al​bert nie wie, co ro​bi?

— Ale to nie j est j e​go m at​ka — nie da​wał za wy ​gra​ną m a​lec. — Oj ​ciec Al​bert m a in​ną m at​-

kę, sam  m i m ó​wił. Skąd m am  wie​dzieć, czy  Ma​don​na chce by ć m o​j ą m at​ką, sko​ro się nie od​zy ​-

wa?

— Po​wie ci to no​cą, we śnie lub za po​śred​nic​twem  pta​ków.
— Pta​ków?
—  No,  tak…  —  za​j ąk​nął  się  Ar​nau.  Na  do​brą  spra​wę  sam   nie  bar​dzo  ro​zu​m iał,  o  co  cho​dzi

z  ty ​m i  pta​ka​m i,  ale  bał  się  do  te​go  przy ​znać.  —  To  nie​co  skom ​pli​ko​wa​ne.  Wszy st​ko  wy ​j a​śni  Cl
m ój … nasz oj ​ciec.

Wzru​sze​nie ści​snę​ło Ber​na​ta za gar​dło. W izbie zno​wu zro​bi​ło się ci​cho. W koń​cu Jo​an szep​nął:
Ar​nau, pój ​dziesz ze m ną po​roz​m a​wiać z Ma​don​ną?
— Te​raz?
Tak, sy ​nu, te​raz, wła​śnie te​raz. To dla Jo​ana bar​dzo waż​ne, po​m y ​ślał Ber​nat, pro​szę…
— Wiesz, że nie wol​no wcho​dzić no​cą do ko​ścio​ła. Oj ​ciec Al​bert…
— Bę​dzie​m y  ci​chut​ko. Nikt się nie do​wie. Pro​szę…
W koń​cu Ar​nau dał się prze​ko​nać i chłop​cy  wy ​m knę​li się ci​chut​ko z do​m u i po​bie​gli do od​le​-

głe​go o kil​ka kro​ków ko​ścio​ła San​ta Ma​ria de la Mar.

Ber​nat wy ​cią​gnął się na po​sła​niu. Cóż m o​że się im  przy ​da​rzy ć? Prze​cież są ulu​bień​ca​m i ca​łej

dziel​ni​cy.

Pro​m ie​nie księ​ży ​ca igra​ły  na rusz​to​wa​niach, m ię​dzy  nie​do​koń​czo​ny ​m i m u​ra​m i, przy ​po​ra​m i,

łu​ka​m i, ap​sy ​da​m i…

Oko​li​ca to​nę​ła w ci​szy  i ty l​ko gdzie​nie​gdzie po​j e​dy n​cze ogni​ska zdra​dza​ły  obec​ność war​tow​ni​-

ków. Ar​nau i Jo​anet okrą​ży ​li ko​ściół i do​szli do uli​cy  Born. Głów​ne wej ​ście by ​ło za​m knię​te, naj ​pil​-
niej  strze​żo​no oko​lic cm en​ta​rza Mo​re​res, gdzie skła​do​wa​no więk​szość m a​te​ria​łów bu​dow​la​ny ch.
Sa​m ot​ne ogni​sko oświe​tla​ło nie​do​koń​czo​ną fa​sa​dę świą​ty ​ni. Nie​trud​no by ​ło do​stać się do ko​ścio​ła:
ścia​ny  i przy ​po​ry  ab​sy ​dy  ob​ni​ża​ły  się ku uli​cy  Born, gdzie drew​nia​ny  po​dest za​stę​po​wał nie​ist​-
nie​j ą​ce j esz​cze scho​dy. Chłop​cy  prze​szli po ry ​sun​kach m i​strza de Mon​ta​gut, wy ​zna​cza​j ą​cy ch po​-
ło​że​nie drzwi i stop​ni, wśli​zgnę​li się do ko​ścio​ła i w m il​cze​niu skie​ro​wa​li w stro​nę am ​bi​tu, ku ka​pli​-
cy  Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu, gdzie za m a​sy w​ny ​m i, pięk​nie wy ​koń​czo​ny ​m i kra​ta​m i z że​la​-
za, w bla​sku świec wy ​m ie​nia​ny ch re​gu​lar​nie przez ba​sta​ixos, cze​ka​ła na nich Ma​don​na.

Prze​że​gna​li się. „Po​win​ni​ście ro​bić znak krzy ​ża za​wsze, gdy  wcho​dzi​cie do świą​ty ​ni”, po​uczał

ich oj ​ciec Al​bert. Chłop​cy  przy ​pa​dli do krat ka​pli​cy.

— Jo​an chciał​by, by ś zo​sta​ła rów​nież j e​go m at​ką — wy ​szep​tał Ar​nau. — Je​go m a​m a um ar​ła,

a j a m o​gę się po​dzie​lić.

Jo​an, z dłoń​m i za​ci​śnię​ty ​m i na kra​tach, zer​kał to na Ma​don​nę, to na Ar​naua.
— I co? — prze​rwał przy ​j a​cie​lo​wi.
— Ci​cho!
Oj ​ciec m ó​wi, że wie​le wy ​cier​piał. Wiesz, j e​go m at​kę za​m u​ro​wa​no. Mo​gła ty l​ko wy ​su​wać rę​-

kę przez m a​leń​kie okien​ko. Jo​an ni​g​dy  j ej  nie wi​dział. Po​wie​dział, że na​wet gdy ​by  um ar​ła, nie od​-
sło​nił j ej  twa​rzy. Ona nie chcia​ła, by  j ą oglą​dał.

Dy m   świec  z  czy ​ste​go  psz​cze​le​go  wo​sku,  sto​j ą​cy ch  w  lich​ta​rzu  do​kład​nie  pod  fi​gur​ką,  znów

za​m glił chłop​cu wzrok i ka​m ien​ne war​gi pod​nio​sły  się w uśm ie​chu.

— Zga​dza się — oznaj ​m ił Ar​nau, spo​glą​da​j ąc na Jo​ana.
— Skąd wiesz, prze​cież m ó​wi​łeś, że od​po​wia​da przez…
— Bo wiem  i j uż — uciął Ar​nau.
— A gdy ​by m  tak sam  za​py ​tał?

— Nie.
Jo​an wbił wzrok w ka​m ien​ną fi​gur​kę. Chciał roz​m a​wiać z nią tak j ak j e​go brat. Dla​cze​go słu​cha

Ar​naua, a j e​go nie? No i skąd Ar​nau m ógł wie​dzieć… Gdy  Jo​an obie​cy ​wał so​bie wła​śnie, że kie​-
dy ś i on za​słu​ży  na sło​wa Ma​don​ny, w świą​ty ​ni roz​legł się ha​łas.

— Pssss! — sy k​nął Ar​nau, zer​ka​j ąc na drzwi od stro​ny  Mo​re​res.
— Kto tam ? — W otwo​rze po​j a​wi​ło się świa​tło unie​sio​ne​go ka​gan​ka.
Ar​nau ru​szy ł ku uli​cy  Born, ale Jo​an za​ga​pił się na ka​ga​nek, któ​ry  zbli​żał się j uż do am ​bi​tu.
— Chodź​że! — Ar​nau po​cią​gnął bra​ta.
Gdy  wy ​chy ​nę​li na uli​cę, zo​ba​czy ​li nad​cią​ga​j ą​ce ku nim  świa​teł​ka. Ar​nau zer​k​nął przez ra​m ię:

rów​nież w ko​ście​le po​j a​wi​ło się kil​ka ka​gan​ków.

Od​cię​to im  dro​gę. War​tow​ni​cy  roz​m a​wia​li i po​krzy ​ki​wa​li m ię​dzy  so​bą. Co ro​bić? Drew​nia​ny

po​dest! Ar​nau przy ​padł do zie​m i, po​cią​ga​j ąc za so​bą Jo​ana. Ma​lec by ł spa​ra​li​żo​wa​ny  stra​chem .
Na bo​kach drew​nia​nej  kon​struk​cj i nie by ​ło de​sek, Ar​nau zno​wu po​pchnął bra​ta i ra​zem  wczoł​ga​li
się pod po​dest, głę​bo​ko, aż do fun​da​m en​tów ko​ścio​ła. Jo​an przy ​warł do ka​m ie​ni — świa​tła by ​ły
j uż nad ni​m i, na przy ​kry ​wa​j ą​cy ch ich de​skach. Kro​ki war​tow​ni​ków roz​brzm ie​wa​ły  w uszach Ar​-
naua za​głu​sza​j ąc bi​cie j e​go ser​ca.

Sie​dzie​li j ak tru​sie, pod​czas gdy  war​tow​ni​cy  prze​szu​ki​wa​li ko​ściół. Trwa​ło to ca​łą wiecz​ność!

Ar​nau zer​kał ku gó​rze pró​bu​j ąc doj ​rzeć, co się nad ni​m i dzie​j e, ale ile​kroć świa​tło prze​świe​ca​ło
przez szpa​ry  w de​skach, ku​lił się i wci​skał j esz​cze głę​biej .

W  koń​cu  war​tow​ni​cy   da​li  za  wy ​gra​ną.  Dwóch  z  nich  sta​nę​ło  na  po​de​ście,  oświe​tla​j ąc  przez

chwi​lę oko​li​cę. Jak to m oż​li​we, że nie sły ​szą bi​cia m o​j e​go ser​ca? I ser​ca Jo​ana. Straż​ni​cy  ze​szli
z po​de​stu. Ar​nau spoj ​rzał w kąt, gdzie cho​wał się m a​lec. Je​den z war​tow​ni​ków za​wie​sił ka​ga​nek
nad po​de​stem , j e​go to​wa​rzy sz od​da​lił się j uż na znacz​ną od​le​głość. Jo​ana nie by ​ło! Gdzie on się
po​dział? Ar​nau pod​szedł do m iej ​sca, w któ​ry m  fun​da​m en​ty  ko​ścio​ła łą​czy ​ły  się z po​de​stem . Po​-
m a​cał dło​nią ka​m ie​nie. Na​tra​fił na szcze​li​nę, nie​wiel​ki tu​nel m ię​dzy  fun​da​m en​ta​m i.

Jo​an, po​py ​cha​ny  przez Ar​naua, wczoł​gał się pod po​dest, a nie na​po​tkaw​szy  żad​nej  prze​szko​dy,

prze​lazł przez szcze​li​nę i czoł​gał się da​lej  ko​ry ​ta​rzem , któ​ry  scho​dził ła​god​nie w kie​run​ku głów​ne​-
go  oł​ta​rza.  Ar​nau  ka​zał  m u  się  czoł​gać.  „Ci​cho!”,  upo​m i​nał  go  co  rusz.  Sze​lest,  j a​ki  sam   czy ​nił,
prze​ci​ska​j ąc się przez tu​nel, za​głu​szał wszel​kie in​ne od​gło​sy, ale by ł prze​ko​na​ny, że Ar​nau idzie za
nim .  Prze​cież  wszedł  ra​że​ni  z  nim   pod  po​dest.  Do​pie​ro  gdy   wą​ski  ko​ry ​tarz  roz​sze​rzy ł  się  i  Jo​an
m ógł zer​k​nąć do ty ​łu, a na​wet uklęk​nąć, prze​ko​nał się, że j est sam . Gdzie do​szedł? Wo​kół pa​no​wa​-
ły  nie​prze​nik​nio​ne ciem ​no​ści.

— Ar​nau?! — za​wo​łał.
Od​po​wie​dzia​ło m u ty l​ko echo od​bi​j a​j ą​ce się od ścian. To j a​kaś… j a​kaś gro​ta. W pod​zie​m iach

ko​ścio​ła!

Zno​wu  za​wo​łał  przy ​j a​cie​la.  Naj ​pierw  ci​cho,  po​tem   na  ca​ły   głos,  ale  prze​stra​szy ł  się  echa.

Mo​że za​wró​cić, ty l​ko… gdzie j est tu​nel? Jo​an wy ​cią​gnął ra​m io​na, ale nie m ógł wy ​m a​cać wy j ​-
ścia z ko​ry ​ta​rza. Prze​czoł​gał się za da​le​ko.

— Ar​nau! — krzy k​nął j esz​cze raz.
Ci​sza. Jo​an wy ​buch​nął pła​czem . Co kry ​j e się w ty ch ciem ​no​ściach? Mo​że j a​kiś po​twór? A j e​-

śli  zszedł  do  sa​m e​go  pie​kła?  prze​cież  to  pod​zie​m ia  ko​ścio​ła,  a  wszy ​scy   m ó​wią,  że  pie​kło  j est  na
do​le. A j e​śli przy j ​dzie Lu​cy ​fer?

Ar​nau wczoł​gał się do tu​ne​lu. Jo​an m u​si by ć wła​śnie tu. Na pew​no nie wy ​szedł​by  sam  spod

de​sek.  Po​ko​naw​szy   spo​ry   ka​wa​łek  i  upew​niw​szy   się,  że  war​tow​ni​cy   go  j uż  nie  usły ​szą,  za​wo​łał
przy ​j a​cie​la. Ci​sza. Czoł​gał się da​lej .

— Jo​anet! — krzy k​nął. — Jo​an! — po​pra​wił się.
— Tu​taj ! — usły ​szał z od​da​li.
— To zna​czy  gdzie?
— Na koń​cu tu​ne​lu.
— Wszy st​ko w po​rząd​ku? Jo​an prze​stał się trząść.
— Tak.
— No to wra​caj .
— Nie m o​gę. — Ar​nau wes​tchnął. — Tra​fi​łem  do j a​kiej ś gro​ty, czy  cze​goś w ty m  ro​dza​j u,

i nie m o​gę zna​leźć wy j ​ścia.

— Po​m a​caj  ścia​ny, aż na​trą… Nie! — zre​flek​to​wał się. — Le​piej  nie, sły ​szy sz, Jo​an? Mógł​-

by ś zna​leźć in​ny  tu​nel, a wte​dy  by ​śm y  się roz​m i​nę​li… Wi​dzisz tam  coś, Jo​an?

— Nie, nic — od​parł m a​lec.
W grun​cie rze​czy  m ógł​by  do​czoł​gać się do Jo​ana, ale… A j e​śli tu​nel się roz​ga​łę​zi i zgu​bią się

na do​bre? No i skąd wzię​ła się tam , na do​le, gro​ta? Już wie, co zro​bi. Wró​ci po świa​tło. Oświe​tlą
so​bie dro​gę ka​gan​kiem  i bę​dą ura​to​wa​ni.

Jo​an, cze​kaj  na m nie! Sły ​szy sz? Ni​g​dzie się nie ru​szaj , siedź i cze​kaj , aż wró​cę. Sły ​szy sz?
Sły ​szę. Co chcesz zro​bić?
Idę po ka​ga​nek, za​raz wra​cam . Za​cze​kaj  na m nie, ni​g​dzie nie idź. Do​brze?
D… Do​brze… — wy ​j ą​kał Jo​an.
— Po​m y śl, że do​kład​nie nad to​bą znaj ​du​j e się Ma​don​na two​j a m at​ka. — Ar​nau nie usły ​szał

od​po​wie​dzi. — Jo​an, ro​zu​m iesz?

A pew​nie, po​m y ​ślał m a​lec. Ar​nau po​wie​dział: „two​j a m at​ka”. Ale on j ą sły ​szy, a j a nie. Nie

po​zwo​lił m i z nią po​roz​m a​wiać, A j e​śli Ar​nau nie chce, że​by ​śm y  m ie​li wspól​ną m at​kę, i dla​te​go
uwię​ził m nie tu, w pie​kle?

— Jo​an?! — na​wo​ły ​wał Ar​nau.
— Co?
— Cze​kaj  na m nie, ni​g​dzie się nie ru​szaj .
Nie​ła​two by ​ło Ar​nau​owi wy ​czoł​gać się ty ​łem  z tu​ne​lu. W koń​cu j ed​nak zna​lazł się pod uli​cą

Born, a wte​dy, nie​wie​le m y ​śląc, zła​pał ka​ga​nek, któ​ry  war​tow​nik za​wie​sił obok po​de​stu, i zno​wu
dał nu​ra pod de​ski.

Jo​an do​strzegł zbli​ża​j ą​ce się świa​teł​ko. Gdy  ścia​ny  tu​ne​lu za​czę​ły  się roz​sze​rzać, Ar​nau zwięk​-

szy ł pło​m ień. Zo​ba​czy ł m al​ca klę​czą​ce​go za​le​d​wie dwa kro​ki od wy ​lo​tu tu​ne​lu. Jo​an po​pa​trzy ł na
nie​go prze​ra​żo​ny.

— Nie bój  się — pró​bo​wał go uspo​ko​ić Ar​nau. Jesz​cze bar​dziej  pod​krę​cił pło​m ień i uniósł ka​-

ga​nek. Co to za m iej ​sce? Cm en​tarz! Od​kry ​li pod​ziem ​ny  cm en​tarz. Znaj ​do​wa​li się w nie​wiel​kiej
gro​cie, któ​ra z j a​kie​goś po​wo​du za​cho​wa​ła się pod ko​ścio​łem  ni​by  pę​che​rzy k po​wie​trza. Strop by ł
tak ni​sko, że nie m o​gli się na​wet wy ​pro​sto​wać. Ar​nau skie​ro​wał świa​tło na wiel​kie am ​fo​ry, po​dob​-
ne do ty ch, j a​kie wi​dział w warsz​ta​cie Graua, ty ​le że bar​dziej  pry ​m i​ty w​ne. Nie​któ​re by ​ły  roz​bi​te
i ze sko​rup wy ​sta​wa​ły  ko​ścio​tru​py, in​ne za​cho​wa​ły  się w ca​ło​ści: wiel​kie na​czy ​nia ucię​te w naj ​-
szer​szy m  m iej ​scu, po​łą​czo​ne ze so​bą i za​kle​j o​ne.

Jo​an dy ​go​tał, nie od​ry ​wa​j ąc wzro​ku od j ed​ne​go z nie​bosz​czy ​ków.

— Nie bój  się — pró​bo​wał go uspo​ko​ić Ar​nau. Jo​an od​sko​czy ł od nie​go j ak opa​rzo​ny.
— Co… — za​czął Ar​nau.
Ucie​kaj ​m y  — prze​rwał m u Jo​an bła​gal​ny m  to​nem , cze​ka​j ąc na od​po​wiedź, wszedł do tu​ne​lu.

Ar​nau po​spie​szy ł za nim . Gdy  zna​leź​li się pod po​de​stem , zdm uch​nął pło​m ień. Wo​kół nie by ​ło ży ​-
we​go du​cha. Ar​nau od​wie​sił ka​ga​nek na m iej ​sce, po czy m  ru​szy ​li do do​m u.

— Ni​ko​m u ani sło​wa — po​wie​dział Ar​nau po dro​dze. — Zgo​da? Jo​an nie od​po​wie​dział.

14

Od​kąd Ar​nau za​pew​nił go, że Ma​don​na zgo​dzi​ła się zo​stać rów​nież j e​go m at​ką, Jo​an w każ​dej

wol​nej   chwi​li  pę​dził  do  ko​ścio​ła,  wci​skał  bu​zię  m ię​dzy   kra​ty   ka​pli​cy   Naj ​święt​sze​go  Sa​kra​m en​tu
i za​m ie​rał, wpa​trzo​ny  w ka​m ien​ną fi​gur​kę z dziec​kiem  na rę​ku i stat​kiem  u stóp.

— Zo​ba​czy sz, kie​dy ś utkniesz tu na do​bre — ostrzegł go pew​ne​go ra​zu oj ​ciec Al​bert.
Jo​an  wy ​cią​gnął  gło​wę  spo​m ię​dzy   prę​tów  i  uśm iech​nął  się.  Ksiądz  zm ierz​wił  m u  czu​pry ​nę

i przy ​kuc​nął.

— Ko​chasz j ą? — za​py ​tał, wska​zu​j ąc na Ma​don​nę. Jo​an się za​wa​hał.
—  Te​raz  to  m o​j a  m at​ka  —  po​wie​dział,  choć  prze​m a​wia​ło  przez  nie​go  ra​czej   pra​gnie​nie  niż

pew​ność.

Wzru​sze​nie ści​snę​ło oj ​ca Al​ber​ta za ser​ce. Ileż rze​czy  m ógł​by  m u o niej  opo​wie​dzieć! Chciał

się ode​zwać, ale głos uwiązł m u w gar​dle, więc ty l​ko przy ​tu​lił m al​ca.

— Mo​dlisz się do niej ? — za​py ​tał po chwi​li.
— Nie, roz​m a​wiam  z nią. — Oj ​ciec Al​bert zer​k​nął na chłop​ca py ​ta​j ą​co. — No, opo​wia​dam

j ej  róż​ne rze​czy.

Ka​płan spoj ​rzał na Ma​don​nę.
— Roz​m a​wiaj , sy n​ku, roz​m a​wiaj  da​lej  — po​wie​dział i zo​sta​wił Jo​ana sa​m e​go.
Spra​wa oka​za​ła się dość pro​sta. Oj ​ciec Al​bert roz​wa​ży ł trzy  czy  czte​ry  kan​dy ​da​tu​ry  i wy ​brał

w koń​cu bo​ga​te​go srebr​ni​ka. Pod​czas ostat​niej  rocz​nej  spo​wie​dzi rze​m ieśl​nik by ł szcze​rze skru​szo​-
ny, po​nie​waż kil​ka ra​zy  cu​dzo​ło​ży ł.

— Sko​ro j e​steś j e​go m at​ką — wy ​m am ​ro​tał oj ​ciec Al​bert, wzno​sząc oczy  do nie​ba — chy ​ba

nie bę​dziesz m ia​ła m i za złe, że uciek​nę się do m a​łe​go pod​stę​pu. Praw​da, Pa​ni?

Srebr​nik nie od​wa​ży ł się od​m ó​wić spo​wied​ni​ko​wi.
— Cho​dzi o skrom ​ny  da​tek na szko​łę ka​te​dral​ną — usły ​szał. — W ten spo​sób wspo​m o​żesz pew​-

ne​go chłop​ca i Bóg… Bóg ci to wy ​na​gro​dzi.

Na​le​ża​ło j esz​cze roz​m ó​wić się z Ber​na​tem . Oj ​ciec Al​bert nie za​sy ​piał gru​szek w po​pie​le.

— Po​sta​ra​łem  się o przy ​j ę​cie Jo​ane​ta do szko​ły  ka​te​dral​nej  — oznaj ​m ił m u pod​czas spa​ce​ru

po pla​ży, nie​da​le​ko do​m u Pe​re​go.

Ber​nat od​wró​cił się do księ​dza.
— Nie stać m nie, oj ​cze… — za​czął.
— Nie bę​dzie cię to nic kosz​to​wać.
— My ​śla​łem , że szko​ły …
— Tak, ale ty l​ko szko​ły  m iej ​skie. W szko​le ka​te​dral​nej  wy ​star​czy … — Po co te wy ​j a​śnie​nia?

— No, naj ​waż​niej ​sze, że wszy st​ko j est j uż za​ła​twio​ne. Jo​an na​uczy  się czy ​tać i pi​sać, naj ​pierw
z ele​m en​ta​rza, po​tem  z psał​te​rza i m o​dli​tew​ni​ków. — Dla​cze​go Ber​nat nic nie m ó​wi? — Po skoń​-
cze​niu trzy ​na​stu lat przej ​dzie do gim ​na​zj um  i roz​pocz​nie na​ukę ła​ci​ny  i sied​m iu sztuk wy ​zwo​lo​-
ny ch: gra​m a​ty ​ki, re​to​ry ​ki, dia​lek​ty ​ki, ary t​m e​ty ​ki, geo​m e​trii, m u​zy ​ki i astro​no​m ii.

Oj ​cze, Jo​anet po​m a​ga w pra​cach do​m o​wy ch i za​ra​bia w ten spo​sób na swo​j e utrzy ​m a​nie. Je​-

śli roz​pocz​nie na​ukę…

Bę​dzie j adł w szko​le. — Ber​nat spoj ​rzał na księ​dza i po​krę​cił gło​wą, j ak​by  się nad czy m ś za​sta​-

na​wiał.  —  Po​za  ty m   do​dał  ka​płan  —  roz​m a​wia​łem   z  two​im   go​spo​da​rzem .  Pe​re  zgo​dził  się  nie
pod​no​sić wam  ko​m or​ne​go.

Bar​dzo się po​świę​ca​cie dla Jo​ana.
— Chy ​ba nie m asz nic prze​ciw​ko te​m u? — Ber​nat za​prze​czy ł z uśm ie​chem . — Kto wie, m o​że

Jo​anet  wstą​pi  z  cza​sem   na  uni​wer​sy ​tet,  na  Stu​dium   Ge​ne​ra​le  w  Le​ri​dzie  al​bo  na​wet  na  któ​ry ś
z uni​wer​sy ​te​tów za​gra​nicz​ny ch, w Bo​lo​nii, w Pa​ry ​żu…

Ber​nat par​sk​nął śm ie​chem .
— Gdy ​by m  się sprze​ci​wił, by ł​by  oj ​ciec nie​po​cie​szo​ny, praw​da? — Oj ​ciec Al​bert przy ​tak​nął.

—  Zresz​tą  Jo​an  nie  j est  m o​im   sy ​nem   —  cią​gnął  Ber​nat.  —  Ni​g​dy   nie  po​zwo​lił​by m ,  by   j e​den
chło​piec pra​co​wał na dru​gie​go, ale sko​ro nic m nie to nie bę​dzie kosz​to​wać, nie m am  nic prze​ciw​-
ko te​m u. Jo​anet na to za​słu​gu​j e. By ć m o​że pew​ne​go dnia po​j e​dzie do ty ch wszy st​kich m iej sc, któ​-
re wy ​m ie​ni​li​ście.

— Wo​lał​by m  zaj ​m o​wać się koń​m i, tak j ak ty  — wy ​znał Jo​anet Ar​nau​owi pod​czas spa​ce​ru po

tej  sa​m ej  pla​ży, gdzie oj ​ciec Al​bert i Ber​nat za​de​cy ​do​wa​li o j e​go przy ​szło​ści.

— To cięż​ka pra​ca, Jo​anet… Jo​an. Nic ty l​ko pu​cu​j ę i czy sz​czę, czy sz​czę i pu​cu​j ę, a gdy  do​-

pro​wa​dzę  uprząż  i  ca​ły   rząd  do  po​ły ​sku,  wy ​pro​wa​dza​j ą  ko​nia  i  m u​szę  za​czy ​nać  od  po​cząt​ku.
A  i  to  j e​śli  wcze​śniej   To​m as  nie  wpad​nie  z  krzy ​kiem ,  ka​żąc  do​czy ​ścić  j a​kąś  uzdę  lub  cu​gle.  Za
pierw​szy m  ra​zem  na​wet m nie ude​rzy ł, ale wte​dy  przy ​biegł oj ​ciec i… Gdy ​by ś to wi​dział! Aku​rat
m iał przy  so​bie wi​dły, więc przy ​parł go do ścia​ny, aż To​m as za​czął się j ą​kać i prze​pra​szać.

— Wła​śnie dla​te​go chciał​by m  z wa​m i pra​co​wać.
— Oj , nie wiesz, co m ó​wisz! Co praw​da od tam ​tej  po​ry  To​m as nie pod​niósł na m nie rę​ki, ale

cią​gle kry ​ty ​ku​j e m o​j ą pra​cę. Sam  wszy st​ko bru​dzi, że​by  zro​bić m i na złość. Raz przy ​ła​pa​łem  go
na​wet na go​rą​cy m  uczy n​ku.

— To dla​cze​go nie po​wie​cie Je​su​so​wi?
— Oj ​ciec od​ra​dza, m ó​wi, że m i nie uwie​rzy, bo przy ​j aź​ni się z To​m a​sem  i trzy ​m a j e​go stro​nę.

I że ba​ro​no​wa wy ​ko​rzy ​sta każ​dą oka​zj ę, by  nam  za​szko​dzić, bo nas nie​na​wi​dzi. Ty l​ko po​patrz: ty
uczy sz się w szko​le wie​lu cie​ka​wy ch rze​czy, j a m u​szę sprzą​tać po in​ny ch, zno​sić krzy ​ki i speł​niać
roz​ka​zy. — Chłop​cy  nie od​zy ​wa​li się przez chwi​lę, brnąc w pia​sku ze wzro​kiem  utkwio​ny m  w fa​-
lach. — Nie zm ar​nuj  tej  szan​sy, Jo​an, nie zm ar​nuj  j ej  — po​wie​dział na​gle Ar​nau, po​wta​rza​j ąc

ra​dę oj ​ca.

Jo​an przy ​kła​dał się do na​uki, nic więc dziw​ne​go, że na​uczy ​ciel po​chwa​lił go przed ca​łą kla​są.

Chło​piec po​czuł przy ​j em ​ne m ro​wie​nie, gdy  ko​le​dzy  pa​trzy ​li na nie​go z po​dzi​wem . Gdy ​by  m a​m a
do​ży ​ła tej  chwi​li! Po​biegł​by  co sił do ogro​du ko​tla​rza, przy ​siadł​by  na skrzy n​ce i opo​wie​dział j ej
o  wszy st​kim .  Naj ​lep​szy   z  ca​łej   kla​sy,  po​wie​dział  pro​fe​sor,  a  oczy   uczniów  spo​czę​ły   wła​śnie  na
nim . Ni​g​dy  do​tąd nie by ł w ni​czy m  naj ​lep​szy !

Wie​czo​rem  Jo​an wra​cał do do​m u j ak na skrzy ​dłach. Pe​re i Ma​rio​na wy ​słu​cha​li go z uśm ie​-

chem , uszczę​śli​wie​ni, pro​sząc, by  po​wtó​rzy ł spo​koj ​nie tę część opo​wie​ści, któ​rą nad​m iar em o​cj i
prze​obra​ził w ka​ska​dę ge​stów i krzy ​ków. Gdy  Ar​nau i Ber​nat sta​nę​li w pro​gu, sta​rusz​ko​wie i m a​lec
od​wró​ci​li się w ich stro​nę. Jo​an j uż m iał po​biec w ich stro​nę, po​wstrzy ​m a​ła go j ed​nak m i​na bra​ta
i śla​dy  łez na j e​go twa​rzy. Ber​nat tu​lił do sie​bie sy ​na.

— Co się… — Ma​rio​na po​de​szła, by  ob​j ąć chłop​ca. Ber​nat m ach​nął rę​ką, nie po​zwa​la​j ąc j ej

do​koń​czy ć py ​ta​nia.

— Mu​si​m y  by ć sil​ni — po​wie​dział, nie zwra​ca​j ąc się do ni​ko​go kon​kret​ne​go.
Jo​an po​szu​kał wzro​ku bra​ta, ale Ar​nau pa​trzy ł na Ma​rio​nę. I by ​li sil​ni. Sta​j en​ny  To​m as bał się

do​ku​czać Ber​na​to​wi, więc drę​czy ł Ar​naua.

— Szu​ka za​czep​ki, sy ​nu — tłu​m a​czy ł Ber​nat, gdy  Ar​nau m io​tał się i zło​ścił. — Nie daj ​m y  się

spro​wo​ko​wać.

— Ale, oj ​cze, nie m o​że​m y  zno​sić te​go w nie​skoń​czo​ność — ża​lił się Ar​nau.
— Kto m ó​wi o zno​sze​niu w nie​skoń​czo​ność? Je​sus wie​le ra​zy  upo​m i​nał To​m a​sa, sam  sły ​sza​-

łem .  Nie  pra​cu​j e  j ak  na​le​ży.  Je​sus  o  ty m   wie.  Przy   nim   ko​nie  ro​bią  się  ner​wo​we:  wierz​ga​j ą
i gry ​zą. Zo​ba​czy sz, sy ​nu, la​da dzień To​m as stra​ci pra​cę, la​da dzień…

Ber​nat  m iał  ra​cj ę,  na  zm ia​ny   nie  trze​ba  by ​ło  dłu​go  cze​kać.  Ba​ro​nes​sa  po​sta​no​wi​ła  na​uczy ć

sy ​nów Graua j az​dy  kon​nej . Po​go​dzi​ła się z ty m , że j ej  m ąż nie po​tra​fi do​siąść ko​nia, ale pa​sier​-
bom  nie za​m ie​rza​ła od​pu​ścić, dla​te​go kil​ka ra​zy  w ty ​go​dniu, po lek​cj ach, wszy ​scy : chłop​cy, pre​-
cep​tor oraz To​m as — z ko​niem  na po​stron​ku — pie​szo, a Isa​bel i Mar​ga​ri​da w po​wo​zie kie​ro​wa​-
ny m  przez Je​su​sa, uda​wa​li się za m ia​sto, na m a​ły, po​ło​żo​ny  za m u​ra​m i skra​wek te​re​nu, gdzie sy ​-
no​wie Graua po​bie​ra​li od m asz​ta​le​rza lek​cj e j eź​dziec​twa.

Je​sus sta​wał na środ​ku, trzy ​m a​j ąc w pra​wej  rę​ce dłu​gi, przy ​m o​co​wa​ny  do wę​dzi​dła po​wróz,

któ​ry m   zm u​szał  ko​nia  do  cho​dze​nia  w  kół​ko,  na​to​m iast  w  le​wej   rę​ce  ści​skał  bat  do  po​ga​nia​nia
wierz​chow​ca. Kan​dy ​da​ci na​j eźdź​ców ro​bi​li ko​lej ​no rund​ki wo​kół m asz​ta​le​rza, słu​cha​j ąc j e​go po​-
le​ceń i wska​zó​wek.

Te​go  dnia  To​m as,  ob​ser​wu​j ą​cy   z  ko​zła  prze​bieg  lek​cj i,  wpa​try ​wał  się  uważ​nie  w  py sk  ko​nia.

Wy ​star​czy ​ło j ed​no sil​niej ​sze szarp​nię​cie, ty l​ko j ed​no… Wcze​śniej  czy  póź​niej  zwie​rzę się spło​-
szy.

Na ko​niu sie​dział Ge​nis Pu​ig.
Sta​j en​ny  spoj ​rzał na prze​ra​żo​ną bu​zię dziec​ka. Młod​szy  sy n Graua pa​nicz​nie bał się ko​ni, dla​-

te​go sie​dział w sio​dle szty w​no. Wcze​śniej  czy  póź​niej  koń się spło​szy.

Je​sus strze​lił z bi​cza, że​by  zm u​sić zwie​rzę do ga​lo​pu. Koń po​trzą​snął łbem , szar​piąc po​wróz.
To​m as nie m ógł po​wstrzy ​m ać uśm ie​chu, któ​ry  na​ty ch​m iast znik​nął z j e​go warg, gdy  li​na wy ​-

su​nę​ła się z ka​ra​biń​czy ​ka i koń zna​lazł się na wol​no​ści. Nie​trud​no by ​ło za​kraść się do sio​dła​m i i na​-
ciąć po​wróz, osła​bia​j ąc w ten spo​sób j e​go wy ​trzy ​m a​łość. Krzy k za​m arł Isa​be​li i Mar​ga​ri​dzie na
ustach. Je​sus rzu​cił bat i pró​bo​wał schwy ​tać ko​nia. Na próż​no.

Ge​nis,  zda​ny   na  sie​bie  i  na  ko​nia,  przy ​warł  do  j e​go  grzy ​wy   pisz​cząc  prze​raź​li​wie.  Sto​pa​m i

i no​ga​m i ude​rzy ł nie​chcą​cy  w bo​ki zwie​rzę​cia, któ​re sko​czy ​ło j ak opa​rzo​ne i po​cwa​ło​wa​ło ku bra​-
m om  m ia​sta. Prze​sa​dza​j ąc nie​wy ​so​ki pa​gó​rek, koń zrzu​cił j eźdź​ca. Ge​nis prze​ko​zioł​ko​wał po zie​-
m i i wpadł w gę​ste chasz​cze.

Z głę​bi staj ​ni Ber​nat usły ​szał tę​tent na pa​ła​co​wy m  dzie​dziń​cu, a za​raz po​tem  krzy ​ki ba​ro​nes​sy.

Ko​nie, m iast za​j e​chać j ak zwy ​kle rów​no i spo​koj ​nie, wa​li​ły  ko​py ​ta​m i o bruk. W dro​dze do drzwi
Ber​nat  na​po​tkał  To​m a​sa.  Sta​j en​ny   pro​wa​dził  wy ​stra​szo​ne​go,  m o​kre​go  od  po​tu  ko​nia,  któ​re​go
chra​py  drga​ły  nie​spo​koj ​nie.

— Co się…? — za​czął Ber​nat.
— Ba​ro​nes​sa wzy ​wa twe​go sy ​na! — krzy k​nął To​m as, okła​da​j ąc ko​nia.
Wrza​ski ba​ro​nes​sy  wy ​peł​nia​ły  j uż ca​ły  dzie​dzi​niec. Ber​nat j esz​cze raz spoj ​rzał na nie​szczę​sne

zwie​rzę, któ​re ry ​ło ko​py ​ta​m i zie​m ię.

— Pa​ni chce cię na​ty ch​m iast wi​dzieć! — krzy k​nął To​m as na wi​dok Ar​naua wy ​ła​nia​j ą​ce​go się

z sio​dła​m i.

Chło​piec zer​k​nął na oj ​ca, któ​ry  wzru​szy ł ra​m io​na​m i.
Wy ​szli na dzie​dzi​niec. Roz​sier​dzo​na ba​ro​nes​sa, po​trzą​sa​j ąc szpi​cru​tą, z któ​rą nie roz​sta​wa​ła się

pod​czas  kon​ny ch  prze​j aż​dżek,  po​krzy ​ki​wa​ła  na  Je​su​sa,  na  pre​cep​to​ra  i  na  usłu​gu​j ą​cy ch  j ej   nie​-
wol​ni​ków. Mar​ga​ri​da i Jo​sep sta​li za Isa​be​lą. Obok tkwił Ge​nis: po​obi​j a​ny, za​krwa​wio​ny, w po​dar​-
ty m   ubra​niu.  Na  wi​dok  Ar​naua  i  Ber​na​ta  ba​ro​nes​sa  ru​szy ​ła  ku  chłop​cu  i  ude​rzy ​ła  go  ba​tem
w twarz. Ar​nau pod​niósł dło​nie do ust i po​licz​ka. Ber​nat chciał bro​nić sy ​na, ale Je​sus za​gro​dził m u
dro​gę.

—  Ty l​ko  po​patrz!  —  ry k​nął  m asz​ta​lerz,  pod​su​wa​j ąc  Ber​na​to​wi  ro​ze​rwa​ny   po​wróz  i  ka​ra​biń​-

czy k. — Oto, j ak twój  sy ​na​lek przy ​kła​da się do pra​cy !

Ber​nat wziął do​m nie​m a​ny  do​wód wi​ny  i przy j ​rzał m u się uważ​nie. Ar​nau, nie od​ry ​wa​j ąc dło​-

ni  od  twa​rzy,  po​szedł  w  j e​go  śla​dy.  Po​przed​nie​go  dnia  do​kład​nie  wszy st​ko  spraw​dził.  Pod​niósł
oczy  na oj ​ca aku​rat w chwi​li, gdy  ten zer​kał na bra​m ę, skąd To​m as ob​ser​wo​wał ca​łe zaj ​ście.

— Jesz​cze wczo​raj  by ​ły  w naj ​lep​szy m  po​rząd​ku! — krzy k​nął Ar​nau, ła​piąc po​wróz i ka​ra​biń​-

czy k i  po​trzą​sa​j ąc  nim   przed  Je​su​sem .  Zno​wu  spoj ​rzał  na  bra​m ę  staj ​ni.  —  W  po​rząd​ku!  —  po​-
wtó​rzy ł. Do oczu na​pły ​nę​ły  m u łzy.

— Ale m a​zgaj ! — roz​legł się głos Mar​ga​ri​dy, któ​ra po​ka​zy ​wa​ła pal​cem  Ar​naua. — O m a​ło

cię nie za​bił, a te​raz be​czy  — do​da​ła, zwra​ca​j ąc się do m łod​sze​go bra​ta. — Ty  nie pła​ka​łeś, gdy
przez nie​go spa​dłeś z ko​nia — skła​m a​ła.

Jo​sep i Ge​nis nie od ra​zu za​re​ago​wa​li, ale j uż po chwi​li i oni drwi​li z ku​zy ​na:
— Po​płacz so​bie, bek​sa​la​lo — po​wie​dział j e​den z nich.
— Płacz, płacz, ty  m a​zga​j u — za​wtó​ro​wał m u brat. Ar​nau wi​dział, j ak wy ​ty ​ka​j ą go pal​ca​m i

i dwo​ru​j ą z nie​go, nie m ógł się j ed​nak opa​no​wać! Łzy  pły ​nę​ły  m u po po​licz​kach, a z pier​si wy ​ry ​-
wa​ło się łka​nie. Stał w m iej ​scu, po​ka​zu​j ąc wszy st​kim , na​wet nie​wol​ni​kom , po​wróz i ka​ra​biń​czy k.

—  Za​m iast  się  m a​zać,  po​wi​nie​neś  prze​pro​sić  za  swe  nie​chluj ​stwo  —  ofuk​nę​ła  go  ba​ro​nes​sa,

uśm ie​cha​j ąc się bez​czel​nie do pa​sier​bów.

Prze​pro​sić? Ar​nau spoj ​rzał zdzi​wio​ny  na oj ​ca, a j e​go oczy  zda​wa​ły  się py ​tać: „Za co?”. Ber​-

nat  pa​trzy ł  prze​ni​kli​wie  na  ba​ro​nes​sę.  Mar​ga​ri​da  wciąż  wy ​ty ​ka​ła  pal​cem   ku​zy ​na,  szep​cząc  coś
bra​ciom  na ucho.

—  Nie  m am   za  co  prze​pra​szać  —  od​rzekł  Ar​nau.  —  Wczo​raj   spraw​dzi​łem   uprząż  —  do​dał

i ci​snął na zie​m ię po​wróz oraz ka​ra​biń​czy k.

Ba​ro​nes​sa  za​czę​ła  wy ​m a​chi​wać  rę​ka​m i,  ale  za​m ar​ła,  gdy   Ber​nat  zro​bił  krok  w  j ej   kie​run​ku.

Je​sus zła​pał go za ra​m ię.

— To ary ​sto​krat​ka — sy k​nął m u do ucha.
Ar​nau po​wiódł wzro​kiem  po twa​rzach obec​ny ch i wy ​biegł za bra​m ę pa​ła​cu.
—  O,  nie!  —  krzy k​nę​ła  Isa​bel,  gdy   Grau,  do​wie​dziaw​szy   się  o  ca​ły m   zda​rze​niu,  po​sta​no​wił

zwol​nić oj ​ca i sy ​na. — Chcę, by  Ber​nat Es​ta​ny ​ol zo​stał w staj ​ni i na​dal pra​co​wał dla two​ich dzie​-
ci. Chcę, by  ani na chwi​lę nie za​po​m niał, że na​le​żą nam  się prze​pro​si​ny. Chcę, by  ten sm ar​kacz
bła​gał nas o wy ​ba​cze​nie! Je​śli ich zwol​nisz, nie po​sta​wię na swo​im . Każ po​wie​dzieć sta​j en​ne​m u,
że j e​go sy ​na​lek nie bę​dzie m ógł wró​cić do pra​cy, do​pó​ki nie prze​pro​si… — Isa​bel krzy ​cza​ła i wy ​-
m a​chi​wa​ła rę​ka​m i. — Ty m ​cza​sem  j e​go oj ​ciec bę​dzie otrzy ​m y ​wał po​ło​wę pen​sj i, a j e​śli spró​bu​-
j e szu​kać in​nej  po​sa​dy, ca​ła Bar​ce​lo​na do​wie się o ty m , co za​szło, i nikt nie przy j ​m ie go do pra​cy.
Chcę prze​pro​sin! — za​żą​da​ła roz​hi​ste​ry ​zo​wa​na.

„Ca​ła Bar​ce​lo​na się do​wie…”. Grau za​drżał. Przez la​ta ukry ​wał szwa​gra, a te​raz, dzię​ki j e​go

żo​nie ca​ła Bar​ce​lo​na do​wie się praw​dy !

— Bła​gam , bądź dy s​kret​na — zdo​łał ty l​ko wy ​bą​kać. Isa​bel wbi​ła w m ę​ża oczy  na​bie​głe krwią.
— Ma​j ą się przede m ną uko​rzy ć!
Grau chciał coś po​wie​dzieć, ale na​gle za​m ilkł i za​gry zł war​gi.
— Na Bo​ga, bądź dy s​kret​na — rzu​cił ty l​ko.
Grau przy ​stał osta​tecz​nie na żą​da​nia m ał​żon​ki. Gu​ia​m o​ny  nie by ​ło j uż na świe​cie, a ich dzie​ci

nie odzie​dzi​czy ​ły  na szczę​ście zna​m ie​nia nad okiem . Kie​dy  Grau opu​ścił staj ​nię, Ber​nat, m ru​żąc
oczy, wy ​słu​chał m asz​ta​le​rza, któ​ry  po​in​for​m o​wał go o no​wy ch wa​run​kach pra​cy.

— Ta​to, j a na​praw​dę wszy st​ko spraw​dzi​łem  — tłu​m a​czy ł Ar​nau póź​ny m  wie​czo​rem , gdy  kła​-

dli się spać w m a​łej  iz​deb​ce. — Przy ​się​gam ! — krzy k​nął, nie m o​gąc się do​cze​kać od​po​wie​dzi.

Ale nie m asz do​wo​dów — wtrą​cił Jo​an, któ​ry  znał j uż szcze​gó​ły  ca​łe​go zaj ​ścia.
Wie​rzę ci, nie m u​sisz przy ​się​gać, po​m y ​ślał Ber​nat. Jak m am  j ed​nak po​wie​dzieć, że… za​drżał,

wspo​m i​na​j ąc za​cho​wa​nie w staj ​ni: „Nie za​wi​ni​łem , więc nie bę​dę ni​ko​go prze​pra​szał”.

— Oj ​cze, przy ​się​gam , że m ó​wię praw​dę — po​wtó​rzy } Ar​nau.
— Ale… — za​czął Jo​an, lecz Ber​nat go uci​szy ł.
— Wie​rzę ci, sy ​nu, śpij ​m y.
— Ale… — Ar​nau nie da​wał za wy ​gra​ną.
— Śpi​m y !
Ar​nau i Jo​an zga​si​li ka​ga​nek, ale upły ​nę​ło j esz​cze spo​ro cza​su, nim  Ber​nat usły ​szał ry t​m icz​ny

od​dech śpią​cy ch chłop​ców. Jak m a po​wie​dzieć sy ​no​wi, że ba​ro​nes​sa do​m a​ga się prze​pro​sin?

—  Sy ​nu…  —  głos  Ber​na​ta  za​drżał,  gdy   Ar​nau  prze​stał  się  ubie​rać  i  po​pa​trzy ł  na  nie​go.  —

Grau… Grau żą​da prze​pro​sin, w prze​ciw​ny m  ra​zie…

Ar​nau spoj ​rzał na nie​go py ​ta​j ą​co.
— W prze​ciw​ny m  ra​zie nie m o​żesz wró​cić do pra​cy …
Już po pierw​szy ch sło​wach twarz chłop​ca spo​waż​nia​ła i po​j a​wił się na niej  nie​zna​ny  j e​go oj ​cu

wy ​raz.  Ber​nat  zer​k​nął  na  Jo​ana  i  zo​ba​czy ł,  że  m a​lec,  nie  do  koń​ca  ubra​ny,  rów​nież  za​m arł
z otwar​tą bu​zią. Chciał m ó​wić da​lej , ale głos uwiązł m u w gar​dle.

— I co te​raz? — za​py ​tał Jo​an, prze​ry ​wa​j ąc m il​cze​nie.
— My ​śli​cie, że po​wi​nie​nem  prze​pro​sić?

— Sy ​nu, po​świę​ci​łem  wszy st​ko, że​by ś by ł wol​ny m  czło​wie​kiem . Po​rzu​ci​łem  zie​m ie na​le​żą​ce

od wie​ków do na​szej  ro​dzi​ny, bo nie chcia​łem , by  po​m ia​ta​no to​bą, tak j ak po​m ia​ta​no m ną, m o​im
oj ​cem  i oj ​cem  m o​j e​go oj ​ca… A te​raz znów zna​leź​li​śm y  się na ła​sce i nie​ła​sce lu​dzi, któ​rzy  m ie​-
nią się szla​chet​nie uro​dzo​ny ​m i. Jed​nak ty m  ra​zem  m a​m y  wy ​bór i m o​że​m y  się sprze​ci​wić. Sy ​nu,
na​uczy ć się ko​rzy ​stać z wol​no​ści, któ​rej  zdo​by ​cie przy ​szło nam  z ta​kim  tru​dem . De​cy ​zj a na​le​ży
ty l​ko do cie​bie.

— Ale co m i ra​dzi​cie, oj ​cze?
Po chwi​li na​m y ​słu Ber​nat po​wie​dział:
— Ja na two​im  m iej ​scu nie ustą​pił​by m .
Jo​an pró​bo​wał włą​czy ć się do roz​m o​wy :
— Prze​cież to ty l​ko ba​ro​nes​sa! Prze​ba​cze​nie… prze​ba​cze​nie do​sta​j e się od Bo​ga.
— Ale z cze​go bę​dzie​m y  ży ​li? — za​py ​tał Ar​nau.
— Nie m artw się, sy ​nu. Ma​m y  tro​chę oszczęd​no​ści, więc m o​że​m y  się na ra​zie utrzy ​m y ​wać.

Po​szu​ka​m y  pra​cy  gdzie in​dziej , prze​cież nie ty l​ko Grau Pu​ig m a ko​nie.

Ber​nat nie za​sy ​piał gru​szek w po​pie​le: j esz​cze te​go sa​m e​go wie​czo​ru, po pra​cy, za​czął szu​kać

no​wej  po​sa​dy  dla sie​bie i sy ​na. Zna​lazł in​ną ary ​sto​kra​ty cz​ną re​zy ​den​cj ę ze staj ​nia​m i i zo​stał do​-
brze  przy ​j ę​ty   przez  za​rząd​cę.  W  Bar​ce​lo​nie  za​zdrosz​czo​no  Grau​owi  Pu​igo​wi  za​dba​ny ch  ko​ni
i kie​dy  oka​za​ło się, że j est to głów​nie za​słu​ga Ber​na​ta, zgo​dzo​no się go za​trud​nić. Jed​nak na​za​j utrz,
gdy  Ber​nat, uczciw​szy  z sy ​na​m i do​brą wia​do​m ość, sta​wił się w no​wy m  m iej ​scu pra​cy, by  do​-
peł​nić  for​m al​no​ści,  nie  chcia​no  na​wet  z  nim   roz​m a​wiać.  „Mar​nie  pła​ci​li”,  skła​m ał  wie​czo​rem
przy  ko​la​cj i. Pró​bo​wał szczę​ścia w in​ny ch pa​ła​cach, ale choć naj ​pierw pa​trzo​no na nie​go przy ​-
chy l​nie, na​za​j utrz za​m y ​ka​no m u drzwi przed no​sem .

—  Mar​nu​j esz  ty l​ko  czas  —  uli​to​wał  się  w  koń​cu  j e​den  ze  sta​j en​ny ch  na  wi​dok  zroz​pa​czo​nej

m i​ny   Ber​na​ta,  któ​ry,  po  raz  ko​lej ​ny   od​pra​wio​ny   z  kwit​kiem ,  wbił  wzrok  w  ka​m ien​ną  po​sadz​kę
staj ​ni.  —  Ba​ro​nes​sa  uwzię​ła  się  na  cie​bie  —  wy ​j a​śnił.  —  Wczo​raj ,  za​raz  po  two​im   wy j ​ściu,
przy ​sła​ła goń​ca z proś​bą, by  nie przy j ​m o​wa​no cię do pra​cy. Przy ​kro m i.

— Ty  gni​do! — sy k​nął m u do ucha, ci​cho, ale do​bit​nie, prze​cią​ga​j ąc sa​m o​gło​ski. To​m as sko​-

czy ł j ak opa​rzo​ny  i chciał ucie​kać, j ed​nak Ber​nat zła​pał go za szy ​j ę i du​sił, pó​ki sta​j en​ny  nie za​-
czął się sła​niać. Do​pie​ro wte​dy  Ber​nat po​zwo​lił m u czerp​nąć po​wie​trza. Sko​ro ba​ro​nes​sa wy ​sy ​ła
po​słań​ców  wszę​dzie  tam ,  gdzie  py ​tam   o  pra​cę,  po​m y ​ślał,  ani  chy ​bi  ktoś  m nie  śle​dzi.  „Wy ​puść
m nie ty l​ny m  wy j ​ściem ”, po​pro​sił za​rząd​cę, któ​ry  do​pie​ro co otwo​rzy ł m u oczy. To​m as, sto​j ą​cy
na ro​gu, na​prze​ciw​ko głów​nej  bra​m y  pa​ła​cu, nie za​uwa​ży ł Ber​na​ta, któ​ry  pod​kradł się do nie​go
od ty ​łu. — To ty  spra​wi​łeś, że ze​rwał się po​wróz, praw​da? Cze​go j esz​cze chcesz? — Ber​nat zno​wu
przy  du​sił sta​j en​ne​go.

— Co…? Co za róż​ni​ca? — beł​ko​tał To​m as, ła​piąc roz​pacz​li​wie po​wie​trze.
— Co m asz na m y ​śli? — Ber​nat nie prze​sta​wał za​ci​skać pal​ców na j e​go szy i. Sta​j en​ny  sza​m o​-

tał się na próż​no. Gdy  Ber​nat po​czuł, że To​m as za​czy ​na om dle​wać, prze​stał go du​sić i od​wró​cił
w swo​j ą stro​nę. — O czy m  ty  m ó​wisz? — do​py ​ty ​wał się.

To​m as, za​nim  za​czął od​po​wia​dać, wziął kil​ka głę​bo​kich od​de​chów. Gdy  j e​go twarz od​zy ​ski​wa​ła

z wol​na nor​m al​ną bar​wę, na war​gach po​j a​wił się iro​nicz​ny  uśm ie​szek.

— Mo​żesz m nie za​bić — po​wie​dział za​sa​pa​ny  — ale wiesz do​sko​na​le, że po​wróz to ty l​ko pre​-

tekst,  bo  ba​ro​nes​sa  się  na  cie​bie  uwzię​ła.  Nie​na​wi​dzi  cię,  za​wsze  bę​dzie  cię  nie​na​wi​dzi​ła.  Je​steś
ty l​ko zbie​gły m  chło​pem  pańsz​czy ź​nia​ny m , a twój  chło​pak to sy n zbie​głe​go chło​pa pańsz​czy ź​nia​-

ne​go. Nie znaj ​dziesz pra​cy  w Bar​ce​lo​nie, bo ona tak po​sta​no​wi​ła. Je​śli m nie za​bi​j esz, ka​że cię śle​-
dzić ko​m u in​ne​m u.

Ber​nat splu​nął sta​j en​ne​m u w twarz. To​m as ani drgnął, ty l​ko uśm iech​nął się j esz​cze sze​rzej .
— Nie m asz wy j ​ścia, Es​ta​ny ​ol. Twój  sy ​na​lek bę​dzie m u​siał bła​gać o prze​ba​cze​nie.
— Prze​pro​szę — pod​dał się Ar​nau, wy ​słu​chaw​szy  z za​ci​śnię​ty ​m i pię​ścia​m i i łza​m i w oczach

opo​wie​ści oj ​ca. — Nie m o​że​m y  wal​czy ć prze​ciw​ko ca​łej  ary ​sto​kra​cj i Bar​ce​lo​ny. Nie m o​że​m y
też ży ć bez pra​cy. Świ​nie, świ​nie, j esz​cze raz świ​nie!

Ber​nat  spoj ​rzał  na  Ar​naua.  „Tu  bę​dzie​m y   wol​ni”,  przy ​po​m niał  so​bie  obiet​ni​cę  zło​żo​ną  kil​ku​-

m ie​sięcz​ne​m u  sy ​no​wi,  gdy   po  raz  pierw​szy   uj ​rze​li  Bar​ce​lo​nę.  Ty ​le  wy ​cier​pie​li,  tak  za​wal​czy ​li
o  swo​j e  pra​wa,  a  te​raz…  Nie,  sy ​nu,  za​cze​kaj .  Po​szu​ka​m y   in​nej …  —  Oni  m a​j ą  wła​dzę,  oj ​cze.
Moż​ni rzą​dzą na wsi, rzą​dzi​li na wa​szy ch zie​m iach, rzą​dzą i w Bar​ce​lo​nie.

Jo​anet  pa​trzy ł  na  nich  w  m il​cze​niu.  „Ksią​żę​tom   na​le​ży   się  sza​cu​nek  i  śle​pe  po​słu​szeń​stwo  —

uczo​no go w szko​le. — Wol​ność cze​ka nas w Kró​le​stwie Bo​ży m , nie na zie​m i”.

— Nie m o​gą rzą​dzić w ca​łej  Bar​ce​lo​nie. Ty l​ko m oż​ny ch stać na ko​nie, to praw​da, ale na​uczy ​-

m y  się in​ne​go fa​chu. Po​ra​dzi​m y  so​bie, sy ​nu.

Ber​nat do​strzegł bły sk na​dziei w oczach chłop​ca, któ​re roz​sze​rzy ​ły  się, j ak​by  chcia​ły  po​chwy ​-

cić otu​chę pły ​ną​cą z j e​go słów. Przy ​rze​kłem , że bę​dziesz wol​ny, i obiet​ni​cy  do​trzy ​m am . Nie wy ​-
rze​kaj  się tak ła​two wol​no​ści, sy ​nu.

Przez na​stęp​ne dni Ber​nat prze​m ie​rzy ł Bar​ce​lo​nę w po​go​ni za wol​no​ścią. Z po​cząt​ku To​m as ła​-

ził za nim  krok w krok, na​wet się nie kry ​j ąc, ale zo​sta​wił go w spo​ko​j u, gdy  ba​ro​nes​sa zro​zu​m ia​ła,
że nie wpły ​nie na rze​m ieśl​ni​ków, drob​ny ch kup​ców i m u​ra​rzy.

— I tak nie​wie​le zdzia​ła — po​cie​szał Grau roz​hi​ste​ry ​zo​wa​ną żo​nę, któ​ra po​skar​ży ​ła m u się na

bez​czel​ność chło​pa.

— Co chcesz przez to po​wie​dzieć? — za​py ​ta​ła.
— Że nie znaj ​dzie pra​cy. Bar​ce​lo​na cier​pi wła​śnie z bra​ku prze​zor​no​ści. — Isa​be​la, li​czą​ca się

ze zda​niem  m ę​ża, za​chę​ci​ła go do m ó​wie​nia. — Od kil​ku lat Ka​ta​lo​nia prze​ży ​wa klę​skę nie​uro​dza​-
j u — tłu​m a​czy ł Grau. — Wieś j est zby t lud​na, nie​wiel​kie zbio​ry  zj a​da​ne są przez sa​m y ch chło​-
pów i ży w​ność nie do​cie​ra do m iast.

Ale prze​cież Ka​ta​lo​nia j est bar​dzo du​ża. My ​lisz się, m o​j a dro​ga. Mo​że i Ka​ta​lo​nia j est du​ża,

ale ka​ta​loń​scy  chło​pi wie​le lat te​m u za​rzu​ci​li upra​wę zbo​ża, bę​dą​ce​go pod​sta​wą wy ​ży ​wie​nia. Te​-
raz upra​wia​j ą len, wi​no​rośl i orze​chy, ale nie zbo​że. Zm ia​na opła​ci​ła się pa​nom , przy ​nio​sła ko​rzy ​-
ści  rów​nież  nam ,  kup​com ,  ale  sy ​tu​acj a  za​czy ​na  się  kom ​pli​ko​wać.  Do  tej   po​ry   j e​dli​śm y   zbo​że
z Sy ​cy ​lii i Sar​dy ​nii, lecz woj ​na z Ge​nuą od​cię​ła do​sta​wy, Ber​nat nie znaj ​dzie pra​cy, ale kry ​zy s
od​bi​j e się na in​ny ch m iesz​kań​cach Ka​ta​lo​nii, rów​nież na nas. A wszy st​ko z wi​ny  kil​ku tę​py ch ary ​-
sto​kra​tów…

— Jak m o​żesz?! — prze​rwa​ła m u ura​żo​na ba​ro​nes​sa.
— Zro​zum , m o​j a dro​ga — tłu​m a​czy ł Grau z po​wa​gą — m y, kup​cy, zaj ​m u​j e​m y  się han​dlem

i  zbi​j a​m y   for​tu​ny,  nie  za​po​m i​na​m y   j ed​nak  o  in​we​sto​wa​niu  czę​ści  za​rob​ków  w  roz​wój   in​te​re​su.
Dzi​siaj  nie pły ​wa​m y  na ty ch sa​m y ch stat​kach co przed dzie​się​cio​m a la​ty  i dla​te​go na​sze do​cho​-
dy  są pew​ne. Ale pa​no​wie feu​dal​ni nie chcą za​in​we​sto​wać ani sol​da w grun​ty  ani w uno​wo​cze​-
śnie​nie m e​tod pra​cy. Po​m y śl ty l​ko, ka​ta​loń​scy  chło​pi uży ​wa​j ą ty ch sa​m y ch na​rzę​dzi i tech​nik co
Rzy ​m ia​nie.  Rzy ​m ia​nie!  Ich  po​la  co  dwa  lub  trzy   la​ta  m u​szą  le​żeć  odło​giem ,  pod​czas  gdy   przy
od​po​wied​niej  upra​wie i na​wo​że​niu m o​gły ​by  po​zo​stać ży ​zne dwa, a na​wet trzy  ra​zy  dłu​żej . Ty ch

pa​nów,  któ​ry ch  tak  bro​nisz,  gu​zik  ob​cho​dzi  przy ​szłość  Ka​ta​lo​nii,  chcą  się  ty l​ko  szy b​ko  i  ła​two
wzbo​ga​cić. Na​wet j e​śli m ia​ło​by  to do​pro​wa​dzić do ru​iny  ca​łe pań​stwo.

— E tam , prze​sa​dzasz. — Ba​ro​nes​sa nie do​wie​rza​ła m ę​żo​wi.
—  Wiesz,  ile  kosz​tu​j e  psze​ni​ca?  —  Grau,  nie  do​cze​kaw​szy   się  od​po​wie​dzi,  po​krę​cił  gło​wą,

i cią​gnął: — Pra​wie sto sol​dów za kor​czy k. A wiesz, ile kosz​to​wa​ła do nie​daw​na? — Ty m  ra​zem
nie za​wie​sił  na​wet gło​su:  — Nie​m ie​lo​na  dzie​sięć sol​dów,  m ie​lo​na szes​na​ście.  Po​dro​ża​ła  dzie​się​-
cio​krot​nie!

— Ale głód nam  nie gro​zi? — spy ​ta​ła ba​ro​nes​sa, wy ​raź​nie za​nie​po​ko​j o​na.
—  Nie  ro​zu​m iesz  sed​na  pro​ble​m u,  m o​j a  dro​ga.  Stać  nas  na  psze​ni​cę…  j e​śli  bę​dzie  w  ogó​le

do​stęp​na.  Bo  pew​ne​go  dnia  m o​że  po  pro​stu  znik​nąć  z  ry n​ku…  Kto  wie,  czy   j uż  nie  zni​kła?  Sęk
w ty m , że choć psze​ni​ca zdro​ża​ła dzie​się​cio​krot​nie, chło​pi otrzy ​m u​j ą do​kład​nie ty ​le sa​m o…

— A więc psze​ni​cy  nam  nie za​brak​nie? — we​szła i w sło​wo żo​na.
— Nie, ale…
— A Ber​nat nie znaj ​dzie pra​cy ?
— Nie są​dzę, ale…
—  To  do​brze,  bo  ty l​ko  to  m nie  in​te​re​su​j e  —  rzu​ci​ła  ba​ro​nes​sa,  znu​dzo​na  wy ​wo​da​m i  m ę​ża,

i od​wró​ci​ła się na pię​cie.

—  …ale  Ka​ta​lo​nia  j est  na  skra​j u  ka​ta​stro​fy   —  do​koń​czy ł  Grau.  Lecz  ba​ro​nes​sa  j uż  go  nie

usły ​sza​ła.

Zły  rok. Ber​nat m iał po​wy ​żej  uszu tej  sa​m ej  wy ​m ów​ki, po​j a​wia​j ą​cej  się za każ​dy m  ra​zem ,

gdy  pro​sił o pra​cę. „Mu​sia​łem  zwol​nić po​ło​wę ter​m i​na​to​rów, j ak​że m am  przy ​j ąć cie​bie?”, usły ​-
szał w j ed​ny m  z warsz​ta​tów. „Ma​m y  zły  rok, nie m o​gę wy ​ży ​wić na​wet wła​sny ch dzie​ci”, po​wie​-
dzia​no m u w na​stęp​ny m . „Czy ż​by ś nie wie​dział — do​rzu​cił ktoś in​ny  — że m a​m y  zły  rok? Po​ło​-
wę  za​rob​ków  wy ​da​łem   na  j e​dze​nie  dla  ro​dzi​ny,  a  do​ty ch​czas  wy ​star​cza​ła  m i  ty l​ko  dwu​dzie​sta
część do​cho​dów”. Trud​no nie wie​dzieć, po​m y ​ślał Ber​nat. Ale się nie pod​da​wał i szu​kał da​lej , aż
w koń​cu na​de​szła zi​m a, a wraz z nią chło​dy. Wte​dy  w nie​któ​ry ch m iej ​scach nie śm iał na​wet py ​-
tać. Dzie​ci cho​dzi​ły  głod​ne, ro​dzi​ce odej ​m o​wa​li so​bie od ust, by  j e na​kar​m ić, a ospa, ty ​fus i dy ​-
fte​ry t za​czę​ły  zbie​rać śm ier​tel​ne żni​wo.

Pod  nie​obec​ność  oj ​ca  Ar​nau  prze​li​czał  kur​czą​ce  się  oszczęd​no​ści.  Z  po​cząt​ku  ro​bił  to  co  ty ​-

dzień, po​tem  dzień w dzień, a na​wet kil​ka ra​zy  dzien​nie, wi​dząc, że j e​go du​m a j est co​raz bar​dziej
za​gro​żo​na.

— Ile kosz​tu​j e wol​ność? — za​py ​tał pew​ne​go ra​zu Jo​ana, gdy  m o​dli​li się do Ma​don​ny.
— Świę​ty  Grze​gorz na​ucza, że z po​cząt​ku wszy ​scy  lu​dzie ro​dzi​li się wol​ni i by ​li so​bie rów​ni. —

Jo​an m ó​wił spo​koj ​nie, bez​na​m ięt​nie, j ak​by  po​wta​rzał wy ​uczo​ną lek​cj ę. — I wła​śnie wol​ni lu​dzie
dla  wła​sne​go  do​bra  pod​po​rząd​ko​wa​li  się  pa​nu  w  za​m ian  za  opie​kę.  Utra​ci​li  wol​ność,  ale  zy ​ska​li
bez​pie​czeń​stwo i tro​skli​we​go pa​na.

Ar​nau  chło​nął  sło​wa  bra​ta  wpa​trzo​ny   w  Ma​don​nę.  Dla​cze​go  się  do  m nie  nie  uśm ie​chasz?

Świę​ty  Grze​gorz… Czy  świę​ty  Grze​gorz m iał kie​dy ś pu​stą sa​kiew​kę, j ak m ój  oj ​ciec?

— Jo​an?
— Co?
— Co po​wi​nie​nem  zro​bić?
— Sam  m u​sisz zde​cy ​do​wać.
— A co ty  m y ​ślisz?

— Już ci po​wie​dzia​łem . Wol​ni lu​dzie z wła​snej  wo​li od​da​li się pod opie​kę pa​nów.
Jesz​cze te​go sa​m e​go dnia Ar​nau, bez wie​dzy  oj ​ca, sta​wił się w do​m u Graua Pu​iga. Nie chcąc,

by  do​strze​żo​no go ze staj ​ni, wszedł do pa​ła​cu od kuch​ni, gdzie na​tknął się na Es​tra​ny ę, tłu​stą j ak
zwy ​kle — naj ​wy ​raź​niej  pa​nu​j ą​cy  w Bar​ce​lo​nie głód j ą om i​j ał — tkwią​cą przed ko​cioł​kiem .

— Prze​każ pań​stwu, że przy ​sze​dłem  — po​wie​dział Ar​nau, gdy  zm ie​rzy ​ła go wzro​kiem .
Na j ej  war​gach roz​lał się głu​pi uśm iech. Es​tra​ny a za​wo​ła​ła och​m i​strza, któ​ry  po​wia​do​m ił pa​-

na do​m u o przy ​by ​ciu chłop​ca. Ka​za​no m u cze​kać na sto​j ą​co wie​le go​dzin. W ty m  cza​sie przez
kuch​nię prze​wi​nę​ła się ca​ła służ​ba, wszy ​scy  chcie​li zo​ba​czy ć po​ko​na​ne​go bun​tow​ni​ka. Nie​któ​rzy
uśm ie​cha​li się zło​śli​wie, in​ni — nie​licz​ni — przy ​j ę​li j e​go ka​pi​tu​la​cj ę ze sm ut​kiem . Ar​nau pa​trzy ł
wszy st​kim  pro​sto w oczy  i od​po​wia​dał wy ​nio​śle na drwią​ce uśm iesz​ki, ale nie zm a​zał kpi​ny  z wie​-
lu twa​rzy.

Bra​ko​wa​ło ty l​ko Ber​na​ta, choć To​m as nie om iesz​kał go po​in​for​m o​wać, że j e​go sy ​na​lek przy ​-

szedł bła​gać o wy ​ba​cze​nie. „Przy ​kro m i, sy n​ku, bar​dzo m i przy ​kro”, m am ​ro​tał Ber​nat, szczot​ku​-
j ąc ko​nia.

Po wie​lo​go​dzin​ny m  ocze​ki​wa​niu, gdy  chło​piec nie czuł j uż nóg — Es​tra​ny a nie po​zwo​li​ła m u

usiąść — po​pro​wa​dzo​no go do głów​ne​go sa​lo​nu. Ar​nau nie zwró​cił na​wet uwa​gi na bo​ga​ty  wy ​-
strój   re​zy ​den​cj i.  Gdy   ty l​ko  prze​stą​pił  próg  kom ​na​ty,  wbił  wzrok  w  pięć  po​sta​ci  cze​ka​j ą​cy ch
w głę​bi: ba​ron i ba​ro​no​wa sie​dzie​li, j e​go trzej  ku​zy ​ni sta​li obok. Męż​czy ź​ni odzia​ni by ​li w j e​dwab​-
ne raj ​tu​zy  w j a​skra​wy ch ko​lo​rach i ścią​gnię​te zło​ty ​m i pa​sa​m i ka​fta​ny  do ko​lan; Isa​bel i Mar​ga​ri​-
da m ia​ły  na so​bie suk​nie wy ​szy ​wa​ne per​ła​m i i szla​chet​ny ​m i ka​m ie​nia​m i.

Och​m istrz za​pro​wa​dził Ar​naua na śro​dek kom ​na​ty, kil​ka tro​ków od pań​stwa, po czy m  za​wró​cił

do drzwi. Grau roz​ka​zał m u tam  cze​kać.

— Co cię do nas spro​wa​dza? — spy ​tał Grau, j ak zwy ​kle z ka​m ien​ną twa​rzą.
— Przy ​sze​dłem  pro​sić o wy ​ba​cze​nie.
— Więc proś.
Ar​nau j uż chciał prze​m ó​wić, ale ba​ro​nes​sa m u prze​rwa​ła.
— Coś ta​kie​go! Chy ​ba nie za​m ie​rzasz pro​sić o wy ​ba​cze​nie na sto​j ą​co?
Ar​nau za​wa​hał się, ale zgiął j ed​no ko​la​no, wbi​j a​j ąc j e w po​sadz​kę. Kom ​na​tę wy ​peł​nił głu​pa​-

wy  chi​chot Mar​ga​ri​dy.

— Pro​szę wszy st​kich o wy ​ba​cze​nie — wy ​re​cy ​to​wał Ar​nau, pa​trząc Isa​bel pro​sto w oczy.
Ko​bie​ta świ​dro​wa​ła go spoj ​rze​niem . Wiedz, ko​ko​to, że ro​bię to wy ​łącz​nie dla oj ​ca — zda​wał

się m ó​wić wzrok Ar​naua.

— Po no​gach! — krzy k​nę​ła ba​ro​nes​sa. — Ca​łuj  nas po no​gach! — Ar​nau chciał wstać, ale ko​-

bie​ta zno​wu go po​wstrzy ​m a​ła. — Na ko​la​nach! — wrza​snę​ła na ca​ły  sa​lon.

Ar​nau po​słusz​nie przy ​czoł​gał się do nich na ko​la​nach. Ro​bię to dla oj ​ca. Dla oj ​ca. Ty l​ko dla oj ​-

ca… Isa​bel pod​su​nę​ła m u sto​py  w j e​dwab​ny ch trze​wi​kach, Ar​nau uca​ło​wał naj ​pierw le​wy, po​-
tem  pra​wy. Nie pod​no​sząc oczu, prze​su​nął się do wu​j a, któ​ry  na wi​dok klę​czą​ce​go i wpa​trzo​ne​go
w j e​go no​gi chłop​ca, za​wa​hał się. Żo​na zgro​m i​ła go j ed​nak wzro​kiem  i Grau uniósł ko​lej ​no sto​py.
Dzie​ci zro​bi​ły  to sa​m o. Gdy  war​gi Ar​naua m ia​ły  m u​snąć bu​cik Mar​ga​ri​dy, dziew​czy n​ka scho​wa​-
ła sto​pę i zno​wu za​chi​cho​ta​ła. Ar​nau schy ​lił się po​now​nie, ale ku​zy n​ka po raz olej ​ny  z nie​go za​-
drwi​ła. W koń​cu za​cze​kał, aż sa​m a do​tknie Je​go ust sto​pa​m i: j ed​ną i… dru​gą.

15

Bar​ce​lo​na,

15 kwiet​nia 1334 ro​ku

Ber​nat prze​li​czy ł de​na​ry  wy ​pła​co​ne m u przez Graua i wsy ​pał j e do sa​kiew​ki, m am ​ro​cząc pod

no​sem . Wy ​star​czy ​ło​by, gdy ​by … Prze​klę​ci Ge​nu​eń​czy ​cy ! Czy  ni​g​dy  nie skoń​czą blo​ka​dy ? Prze​-
cież Bar​ce​lo​na przy ​m ie​ra gło​dem .

Ber​nat przy ​tro​czy ł sa​kiew​kę do pa​sa i po​szedł po Ar​naua. Chło​piec by ł nie​do​ży ​wio​ny. Oj ​ciec

przy j ​rzał  m u  się  z  nie​po​ko​j em .  Mie​li  za  so​bą  cięż​ką  zi​m ę.  Ale,  Bo​gu  dzię​ki,  do​cze​ka​li  wio​sny.
Wie​le osób nie m ia​ło ty ​le szczę​ścia. Ber​nat za​gry zł war​gi, zm ierz​wił sy ​no​wi wło​sy  i po​ło​ży ł m u
rę​kę na ra​m ie​niu. Iluż m iesz​kań​ców Bar​ce​lo​ny  zm ar​ło tej  zi​m y  z gło​du, cho​rób i zim ​na? Iluż oj ​-
ców ni​g​dy  j uż nie przy ​tu​li sy ​na? Przy ​naj ​m niej  ży ​j esz, po​m y ​ślał.

Te​go  dnia  do  m ia​sta  przy ​bił  sta​tek  ze  zbo​żem ,  j e​den  z  nie​licz​ny ch,  któ​ry   zdo​łał  prze​drzeć  się

przez  blo​ka​dę.  Wła​dze  za​ku​pi​ły   zbo​że  po  astro​no​m icz​ny ch  ce​nach,  by   roz​pro​wa​dzić  j e  wśród
m iesz​kań​ców  po  przy ​stęp​ny ch  ce​nach.  W  ten  pią​tek  na  tar​go​wi​sku  Blat  na​resz​cie  po​j a​wi​ła  się
psze​ni​ca, więc od wcze​sny ch go​dzin ran​ny ch lu​dzie ścią​ga​li na plac i roz​py ​cha​li się łok​cia​m i, by
zo​ba​czy ć, j ak m ier​ni​czy  przy ​go​to​wu​j ą ziar​no.

Od  kil​ku  m ie​się​cy   pe​wien  kar​m e​li​ta  grzm iał  na  m oż​ny ch  m i​m o  wy ​sił​ków  raj ​ców,  pró​bu​j ą​-

cy ch przy ​wo​łać go do po​rząd​ku, obar​czał ary ​sto​kra​cj ę wi​ną za głód, twier​dząc, że cho​wa​j ą psze​-
ni​cę przed m iesz​kań​ca​m i. Fi​li​pi​ki m ni​cha za​pa​dły  głę​bo​ko w ser​ca wier​ny ch i w m ie​ście za​wrza​-
ło. Dla​te​go w pią​tek gęst​nie​j ą​cy  z każ​dą chwi​lą tłum  fa​lo​wał nie​spo​koj ​nie po pla​cu Blat, a ga​pie
wsz​czy ​na​li  kłót​nie,  pró​bu​j ąc  do​pchać  się  do  kra​m ów,  przy   któ​ry ch  urzęd​ni​cy   m iej ​scy   od​wa​ża​li
zbo​że.

Wła​dze wy ​li​czy ​ły  m ia​rę przy ​pa​da​j ą​cą na każ​de​go m iesz​kań​ca. Ofi​cj al​ny  in​spek​tor tar​go​wi​-

ska Blat, su​kien​nik Pe​re Juy ​ol, m iał wszy st​ko nad​zo​ro​wać.

— On nie m a ro​dzi​ny ! — wrza​snął chwi​lę po roz​po​czę​ciu sprze​da​ży  pe​wien nę​dzarz, któ​re​m u

to​wa​rzy ​szy ​ło odzia​ne w łach​m a​ny  pa​cho​lę, i wska​zał ku​pu​j ą​ce​go wła​śnie m ęż​czy ​znę. — Wszy ​-
scy  m u po​m ar​li tej  zi​m y  — do​dał.

Mier​ni​czy   ode​bra​li  ziar​no  do​m nie​m a​ne​m u  oszu​sto​wi,  ale  krzy ​ki  nie  usta​wa​ły :  te​go  sy n  stoi

w ko​lej ​ce do kra​m u obok, tam ​ten j uż raz ku​pił, ten nie m a ro​dzi​ny, a sto​j ą​cy  obok nie​go pę​tak nie
j est j e​go sy ​nem ; cwa​niak przy ​pro​wa​dził go, by  wy ​łu​dzić więk​szy  przy ​dział…

Na pla​cu za​wrza​ło. Lu​dzie po​rzu​ci​li ko​lej ​ki, wy ​bu​chły  kłót​nie, po​sy ​pa​ły  się obe​lgi. Ktoś za​żą​-

dał,  by   wła​dze  wy ​sta​wi​ły   na  sprze​daż  ukry ​wa​ne  przed  m iesz​kań​ca​m i  zbo​że,  a  roz​wście​czo​ny
tłum  m u przy ​kla​snął. Mier​ni​czy  nie m o​gli po​wstrzy ​m ać wy ​głod​nia​łej  ciż​by  na​pie​ra​j ą​cej  na kra​-
m y, przy ​by ​ła straż kró​lew​ska i ty l​ko dzię​ki przy ​tom ​no​ści um y ​słu Pe​re​go Juy ​ola uda​ło się uspo​ko​ić
lu​dzi. Ziar​no od​nie​sio​no do pa​ła​cu na​czel​ni​ka, sto​j ą​ce​go na wschod​niej  ścia​nie pla​cu, a sprze​daż
prze​ło​żo​no na po​po​łu​dnie.

Ber​nat i Ar​nau wró​ci​li do pa​ła​cu Graua roz​cza​ro​wa​ni, bo nie uda​ło im  się na​by ć upra​gnio​ne​go

ziar​na.  Jesz​cze  na  dzie​dziń​cu  przed  staj ​nia​m i  opo​wie​dzie​li  m asz​ta​le​rzo​wi  i  wszy st​kim   obec​ny m
o za​m ie​sza​niu na pla​cu. Nie ża​ło​wa​li przy  ty m  obelg pod ad​re​sem  władz m iej ​skich, skar​żąc się na
do​skwie​ra​j ą​cy  im  głód. Okna wy ​cho​dzą​ce​go na dzie​dzi​niec, za​alar​m o​wa​na krzy ​ka​m i ba​ro​nes​sa,
z  lu​bo​ścią  przy ​słu​chi​wa​ła  się  ża​ło​snej   opo​wie​ści  zbie​głe​go  chło​pa  i  j e​go  bez​czel​ne​go  sy ​nal​ka.
Prze​wrot​ny  uśm iech wy ​krzy ​wił j ej  usta na wspo​m nie​nie po​le​ce​nia, j a​kie otrzy ​m a​ła od wy ​pra​-
wia​j ą​ce​go się w po​dróż Graua. Tak, tak, ka​zał j ej  do​pil​no​wać, by  j e​go dłuż​ni​cy  m ie​li co j eść.

Się​gnę​ła po sa​kiew​kę z pie​niędz​m i na wy ​ży ​wie​nie więź​niów, któ​ry ch j ej  m ąż po​le​cił aresz​to​-

wać  za  dłu​gi,  i  przy ​wo​ław​szy   och​m i​strza,  po​le​ci​ła  m u  wy ​słać  do  wię​zie​nia  Ber​na​ta  Es​ta​ny ​ola.
Chło​pu to​wa​rzy ​szy ć po​wi​nien — na wszel​ki wy ​pa​dek — Ar​nau.

— Nie om iesz​kaj  im  po​wie​dzieć — przy ​po​m nia​ła uśm ie​cha​j ą​ce​m u się do niej  per​fid​nie słu​-

dze — że to pie​nią​dze na za​kup psze​ni​cy  dla dłuż​ni​ków.

Och​m istrz  wy ​ko​nał  roz​kaz.  Z  za​do​wo​le​niem   śle​dził  nie​do​wie​rza​nie  na  twa​rzach  oj ​ca  i  sy ​na,

któ​re wzro​sło, gdy  Ber​nat wziął sa​kiew​kę do rę​ki.

— Dla więź​niów? — za​py ​tał Ar​nau, kie​dy  wy ​szli z pa​ła​cu Pu​igów.
— Tak.
— Ale dla​cze​go, oj ​cze?
— Bo  wtrą​co​no  ich  do  lo​chu  za  nie​pła​ce​nie  dłu​gów  i  wie​rzy ​ciel,  w  ty m   wy ​pad​ku  Grau,  m a

obo​wią​zek ło​ży ć na ich utrzy ​m a​nie.

— A gdy ​by  nie ło​ży ł? Szli w stro​nę wy ​brze​ża.
— Wy ​pusz​czo​no by  ich na wol​ność, a Grau so​bie te​go nie ży ​czy. Opła​ca cła kró​lew​skie, na​-

czel​ni​ka wię​zie​nia i wikt dla aresz​to​wa​ny ch. Pra​wo j est po j e​go stro​nie.

— Ale…
— Daj  spo​kój  sy ​nu, daj  spo​kój . Zbli​ża​li się w m il​cze​niu do do​m u.
Po po​łu​dniu Ar​nau i Ber​nat po​szli do wię​zie​nia wy ​peł​nić oso​bli​we po​le​ce​nie ba​ro​nes​sy. Od Jo​-

ana, któ​ry  w dro​dze ze szko​ły  ka​te​dral​nej  m u​siał przej ść przez plac Blat, wie​dzie​li, że sy ​tu​acj a na​-
dal j est na​pię​ta. Rze​czy ​wi​ście, j uż na uli​cy  de la Mar wio​dą​cej  od ko​ścio​ła San​ta Ma​ria do pla​cu
Blat, sły ​chać by ​ło w tłum  kłę​bił się pod pa​ła​cem  na​czel​ni​kow​skim , gdzie prze​trzy ​m y ​wa​no nie ty l​-
ko nie​sprze​da​ne ra​no ziar​no, ale rów​nież dłuż​ni​ków Graua.

Miesz​kań​cy  do​m a​ga​li się psze​ni​cy, ale wła​dze Bar​ce​lo​ny  nie dy s​po​no​wa​ły  od​po​wied​nią licz​bą

straż​ni​ków, by  za​pew​nić po​rzą​dek w cza​sie wy ​da​wa​nia zbo​ża. Pię​ciu raj ​ców na​m a​wia​ło się z na​-
czel​ni​kiem  m ia​sta, pró​bu​j ąc za​ra​dzić trud​nej  sy ​tu​acj i.

—  Niech  każ​dy   zło​ży   przy ​się​gę  —  za​pro​po​no​wał  j e​den  z  raj ​ców.  —  Niech  przy ​się​gnie,  że

zbo​że,  któ​re  ku​pu​j e,  j est  nie​zbęd​ne  do  wy ​ży ​wie​nia  j e​go  ro​dzi​ny   i  że  nie  bie​rze  nic  po​nad  przy ​-
dział.

— Czy  to aby  wy ​star​czy ? — za​sta​na​wiał się in​ny  raj ​ca.
— Przy ​się​ga to rzecz świę​ta! — do​wo​dził j e​go opo​nent. — Po​zwa​la za​wie​rać um o​wy, do​wo​-

dzić nie​win​no​ści, gwa​ran​tu​j e do​trzy ​m a​nie zo​bo​wią​zań. Prze​cież wła​śnie przy ​się​ga zło​żo​na przed

oł​ta​rzem  świę​te​go Fe​lik​sa uwie​rzy ​tel​nia te​sta​men​tos sa​cra​men​ta​les!

6

Po​sta​no​wie​nie  raj ​ców  zo​sta​ło  ogło​szo​ne  z  pa​ła​co​we​go  bal​ko​nu.  Lud  prze​ka​zy ​wał  j e  z  ust  do

ust,  aż  obie​gło  ca​ły   plac  oraz  są​sied​nie  uli​ce,  i  bo​go​boj ​ni  chrze​ści​j a​nie,  stło​cze​ni  pod  pa​ła​cem
w ocze​ki​wa​niu na upra​gnio​ne zbo​że, ru​szy ​li skła​dać przy ​się​gę… nie pierw​szą i nie ostat​nią w ży ​-
ciu.

Psze​ni​ca zno​wu po​j a​wi​ła się na pla​cu, gdzie głód na​dal do​skwie​rał. Jed​ni przy ​się​ga​li, in​ni wąt​-

pi​li  w  szcze​rość  przy ​się​gi.  Po​wtó​rzy ​ły   się  oskar​że​nia  i  krzy ​ki,  zno​wu  wy ​bu​chły   awan​tu​ry.  Tłum
przy ​po​m niał  so​bie  na​gle  o  ziar​nie,  któ​re  zda​niem   m ni​cha  kar​m e​li​ty   zo​sta​ło  ukry ​te  przez  wła​dze
m ia​sta, i uniósł się świę​ty m  gnie​wem .

Ar​nau  i  Ber​nat  na​dal  sta​li  u  wy ​lo​tu  uli​cy   Mar,  po  prze​ciw​le​głej   stro​nie  pa​ła​cu  na​czel​ni​ka,

gdzie roz​po​czę​to j uż sprze​daż psze​ni​cy. Wo​kół nich roz​brzm ie​wa​ły  krzy ​ki roz​sier​dzo​nej  ciż​by.

— Oj ​cze, wy ​star​czy  dla nas? — za​py ​tał Ar​nau.
— Mam  na​dzie​j ę. — Ber​nat uciekł wzro​kiem  przed spoj ​rze​niem  sy ​na. Jak m a wy ​star​czy ć? Ta

ilość zbo​ża nie za​spo​koi po​trzeb na​wet j ed​nej  czwar​tej  zgro​m a​dzo​ny ch na pla​cu lu​dzi.

— Oj ​cze, dla​cze​go więź​nio​wie m a​j ą psze​ni​cę, a m y  gło​du​j e​m y ? — do​py ​ty ​wał się chło​pak.
Ber​nat udał, że pa​nu​j ą​cy  na pla​cu gwar za​głu​szy ł py ​ta​nie, nie m ógł j ed​nak ode​rwać wzro​ku

od sy ​na. Chło​piec by ł wy ​chu​dzo​ny, ra​m io​na i no​gi m iał j ak pa​ty ​ki, a na wy ​m i​ze​ro​wa​nej  twa​rzy
bły sz​cza​ły  wiel​kie oczy, któ​re j esz​cze nie​daw​no bez​tro​sko się uśm ie​cha​ły.

— Oj ​cze, sły ​sze​li​ście, co po​wie​dzia​łem ?
Sły ​sza​łem , sy ​nu, sły ​sza​łem , po​m y ​ślał Ber​nat. Ale co m am  ci od​po​wie​dzieć? Że m y, bie​da​cy,

ska​za​ni j e​ste​śm y  na gło​do​wa​nie? Że ty l​ko bo​ga​cze m o​gą naj a​dać się do sy ​ta i opła​cać wię​zien​ny
wikt swo​im  dłuż​ni​kom ? Że m y, bie​da​cy, nic ich nie ob​cho​dzi​m y ? Że na​sze dzie​ci zna​czą dla nich
m niej  niż któ​ry ​kol​wiek z więź​niów prze​trzy ​m y ​wa​ny ch w pa​ła​cu na​czel​ni​ka? Ber​nat nie od​po​wie​-
dział sy ​no​wi.

— W pa​ła​cu j est psze​ni​ca! — krzy k​nął, przy ​łą​cza​j ąc się do wrzesz​czą​ce​go tłu​m u. — W pa​ła​-

cu  j est  psze​ni​ca!  —  za​wo​łał  j esz​cze  gło​śniej ,  gdy   ota​cza​j ą​cy   go  lu​dzie  za​m il​kli  i  zm ie​rzy ​li  go
wzro​kiem . Z każ​dą chwi​lą co​raz wię​cej  osób od​wra​ca​ło się w stro​nę Ber​na​ta za​pew​nia​j ą​ce​go, że
w  pa​ła​cu  j est  wię​cej   zbo​ża.  —  Wła​dze  kar​m ią  nią  więź​niów!  —  Po​trzą​snął  sa​kiew​ką  Isa​bel.  —
Pa​no​wie i bo​ga​cze opła​ca​j ą wikt dłuż​ni​ków prze​trzy ​m y ​wa​ny ch w pa​ła​cu! A skąd wła​dze wię​zie​-
nia bio​rą psze​ni​cę? Czy  ktoś wi​dział, by  sta​li w ko​lej ​kach tak j ak m y ?

Tłum  roz​stę​po​wał się przed Ber​na​tem , któ​ry  szedł j ak w tran​sie. Ar​nau biegł za nim , pró​bu​j ąc

go po​wstrzy ​m ać.

— Oj ​cze, co wy ?
— Wi​dzie​li​ście, by  zm u​sza​no ich do skła​da​nia przy ​się​gi?
— Co wam  się sta​ło, oj ​cze?
— Skąd do​zor​cy  bio​rą psze​ni​cę dla za​trzy ​m a​ny ch? Dla​cze​go na​sze dzie​ci gło​du​j ą, a więź​nio​-

wie naj a​da​j ą się do sy ​ta?

Sło​wa Ber​na​ta po​dzia​ła​ły  na zgro​m a​dzo​ny ch j ak płach​ta na by ​ka. Ty m  ra​zem  m ier​ni​czy  nie

zdą​ży ​li ukry ć psze​ni​cy  i tłum  rzu​cił się na stra​ga​ny. Pe​re Juy ​ol i na​czel​nik m ia​sta om al nie zo​sta​li
zlin​czo​wa​ni. Za​wdzię​cza​li ży ​cie ty l​ko straż​ni​kom , któ​rzy  sta​nę​li w ich obro​nie i od​pro​wa​dzi​li, ca​-
ły ch i zdro​wy ch, do pa​ła​cu.

Ty l​ko  nie​licz​ni  zdo​by ​li  tro​chę  psze​ni​cy,  bo  na​cie​ra​j ą​cy   tłum   wy ​wró​cił  kra​m y,  roz​sy ​pu​j ąc

i dep​cząc zbo​że. Nie​któ​rzy, tra​to​wa​ni przez to​wa​rzy ​szy  nie​do​li, na próż​no sta​ra​li się ze​brać ziar​no
z zie​m i.

Ktoś krzy k​nął, że wi​nę za wszy st​ko po​no​szą raj ​cy, i tłum  ru​szy ł do m ia​sta w po​szu​ki​wa​niu kry ​-

j ą​cy ch się po do​m ach pa​try ​cj u​szy.

Ber​nat, za​ra​żo​ny  zbio​ro​wy m  sza​leń​stwem , krzy ​cząc, dał się po​nieść roz​j u​szo​nej  ciż​bie.
— Ta​to, ta​to! Ber​nat się obej ​rzał.
— Co ty  tu j esz​cze ro​bisz? — za​py ​tał, nie przy ​sta​j ąc. Raz po raz wzno​sił groź​ne okrzy ​ki.
— Ja… Co wam  się…
— Zm y ​kaj  stąd. To nie m iej ​sce dla dzie​ci.
— Do​kąd m am …?
— Weź to — Ber​nat wrę​czy ł sy ​no​wi dwie sa​kiew​ki: wła​sną oraz ba​ro​nes​sy.
— Co m am  z ty m  zro​bić? — za​py ​tał Ar​nau.
— Ucie​kaj  j uż, sy ​nu, ucie​kaj .
Ar​nau od​pro​wa​dził wzro​kiem  zni​ka​j ą​cą w tłu​m ie sy l​wet​kę oj ​ca. Doj ​rzał w j e​go oczach bły sk

nie​na​wi​ści.

Oj ​cze, do​kąd idzie​cie? — krzy k​nął, gdy  stra​cił Ber​na​ta z oczu.
Szu​kać wol​no​ści — od​po​wie​dzia​ła m u nie​wia​sta, któ​ra rów​nież ob​ser​wo​wa​ła tłum  roz​le​wa​j ą​cy

się po uli​cach. — Ale m y  j e​ste​śm y  wol​ni — od​wa​ży ł się ode​zwać Ar​nau. — Czło​wiek głod​ny  nie
wie, co to wol​ność — za​wy ​ro​ko​wa​ła ko​bie​ta.

Ar​nau roz​pła​kał się i ru​szy ł bie​giem  pod prąd, prze​ci​ska​j ąc się przez na​cie​ra​j ą​cą ciż​bę.
Roz​ru​chy  trwa​ły  dwa dni. Do​m y  raj ​ców i pa​ła​ce zo​sta​ły  splą​dro​wa​ne, a lud, osza​la​ły  i roz​-

wście​czo​ny, prze​wa​lał się przez m ia​sto, z po​cząt​ku szu​ka​j ąc zbo​ża, a po​tem … ze​m sty.

Przez dwa dni w Bar​ce​lo​nie pa​no​wał cha​os. Wła​dze by ​ły  bez​sil​ne i nie po​tra​fi​ły  za​pa​no​wać

nad sy ​tu​acj ą. Do​pie​ro kró​lew​skie​m u wy ​słan​ni​ko​wi, któ​ry  przy ​by ł do m ia​sta z licz​ny ​m i po​sił​ka​m i,
uda​ło się zdła​wić za​m iesz​ki. Za​trzy ​m a​no sto osób, wie​le in​ny ch uka​ra​no grzy w​ną. Ze stu za​trzy ​-
m a​ny ch  dzie​się​ciu  osą​dzo​no  w  try ​bie  do​raź​ny m   i  po​wie​szo​no.  Spo​śród  osób  we​zwa​ny ch  na
świad​ków pra​wie nikt nie roz​po​znał w Ber​na​cie Es​ta​ny ​olu, m ęż​czy ź​nie ze zna​m ie​niem  nad pra​-
wy m  okiem , j ed​ne​go z głów​ny ch pod​że​ga​czy  z pla​cu Blat.

16

Ar​nau prze​biegł ca​łą uli​cą de la Mar aż do do​m u Pe​re​go, nie zer​k​nąw​szy  na​wet w stro​nę ko​-

ścio​ła  San​ta  Ma​ria.  Wciąż  m iał  przed  ocza​m i  wzrok  oj ​ca,  a  w  uszach  roz​brzm ie​wa​ły   m u  j e​go
okrzy ​ki. Jesz​cze ni​g​dy  nie wi​dział go w ta​kim  sta​nie. Co wam  się sta​ło, oj ​cze? Czy ż​by  tam ​ta ku​-
m osz​ka m ia​ła ra​cj ę, m ó​wiąc, że nie j e​ste​śm y  wol​ny ​m i ludź​m i?

Chło​pak wpadł do do​m u i bez sło​wa za​szy ł się w izbie. Jo​an za​stał go to​ną​ce​go we łzach.
— Bar​ce​lo​na osza​la​ła… — rzu​cił od pro​gu. — Ale… co ci j est?
Ar​nau nie od​po​wia​dał. Ma​lec ro​zej ​rzał się po po​ko​j u.
— A oj ​ciec? — Ar​nau po​cią​gnął no​sem  i wska​zał rę​ką w kie​run​ku m ia​sta. — Jest z… ni​m i? —

zgadł Jo​an.

— Wła​śnie — wy ​du​sił Ar​nau.
Jo​an przy ​po​m niał so​bie bur​dy  ulicz​ne, j a​kie wi​dział w dro​dze po​wrot​nej  z pa​ła​cu bi​sku​pie​go.

Żoł​nie​rze za​ry ​glo​wa​li  i za​bez​pie​czy ​li  bra​m y  get​ta  przed wście​kłą  ha​ła​strą, któ​ra  za​czę​ła  plą​dro​-
wać  do​m y   chrze​ści​j an.  Jak  Ber​nat  m o​że  brać  w  ty m   udział?  Sta​nę​ła  m u  przed  ocza​m i  ciż​ba
wdzie​ra​j ą​ca się do do​m ów przy ​kład​ny ch oby ​wa​te​li, by  ra​bo​wać i nisz​czy ć ich do​by ​tek. Nie, to
nie​m oż​li​we.

— To nie​praw​da. — Jo​an ubrał swe m y ​śli w sło​wa. Ar​nau zer​k​nął na nie​go z sien​ni​ka, na któ​-

ry m  sie​dział. — Ber​nat nie j est ta​ki… Jak to m oż​li​we?

— Nie wiem … Tam  by ​ło bar​dzo du​żo lu​dzi. Wszy ​scy  krzy ​cze​li…
—  Ale…  Ber​nat?  Prze​cież  to  do  nie​go  nie​po​dob​ne,  m o​że  ty l​ko…  czy ​j a  wiem …  Mo​że  ty l​ko

szu​kał ko​goś w tłu​m ie!

Ar​nau  spoj ​rzał  na  bra​ta.  Jak  m am   ci  po​wie​dzieć,  że  on  też  krzy ​czał,  krzy ​czał  naj ​gło​śniej   ze

wszy st​kich,  że  to  wła​śnie  on  pod​bu​rzy ł  tłum ?  Jak  m am   ci  to  opo​wie​dzieć,  sko​ro  nie  wie​rzy ​łem
wła​sny m  oczom ?

— Nie wiem , Jo​an. By ​ło bar​dzo du​żo lu​dzi.
— Ale oni ra​bu​j ą! Na​pa​da​j ą na pa​try ​cj u​szy. Spoj ​rze​nie bra​ta m u​sia​ło wy ​star​czy ć Jo​ano​wi za

od​po​wiedź.

Chłop​cy  na próż​no cze​ka​li na oj ​ca ca​łą noc. Na​za​j utrz Jo​an za​czął zbie​rać się do szko​ły.
— Nie po​wi​nie​neś wy ​cho​dzić — po​ra​dził m u Ar​nau. Ty m  ra​zem  Jo​an od​po​wie​dział m u spoj ​-

rze​niem .

— Woj ​ska kró​la Al​fon​sa zdła​wi​ły  re​be​lię — oznaj ​m ił Jo​an po po​wro​cie z lek​cj i.
Ber​nat  rów​nież  tej   no​cy   nie  wró​cił  do  do​m u.  Ran​kiem   uda​j ą​cy   się  do  szko​ły   Jo​an  za​gad​nął

bra​ta:

— Po​wi​nie​neś wy j ść się prze​wie​trzy ć.
— A j e​śli aku​rat wró​ci? Mo​że przy j ść ty l​ko tu — tłu​m a​czy ł Ar​nau zdła​wio​ny m  gło​sem .
Bra​cia uści​snę​li się. Ta​to, gdzie j e​steś? Pe​re, ow​szem , wy ​szedł za​się​gnąć j ę​zy ​ka. Ła​twiej  by ​ło

m u j ed​nak zdo​by ć in​for​m a​cj e, niż prze​ka​zać j e do​m ow​ni​kom .

— Chłop​cze, bar​dzo m i przy ​kro — po​wie​dział Ar​nau​owi. — Twój  oj ​ciec zo​stał aresz​to​wa​ny.
— Gdzie go trzy ​m a​j ą?
— W pa​ła​cu na​czel​ni​ka, ale…
Ar​nau nie słu​chał, ty l​ko pę​dem  wy ​padł z do​m u. Pe​re zer​k​nął na żo​nę i po​krę​cił gło​wą. Sta​rusz​-

ka ukry ​ła twarz w dło​niach.

— Pro​ces od​by ł się w try ​bie do​raź​ny m  — wy ​j a​śnił Pe​re.
Licz​ni  świad​ko​wie  roz​po​zna​li  w  Ber​na​cie,  m ęż​czy ź​nie  ze  zna​m ie​niem   nad  okiem ,  głów​ne​go

wi​chrzy ​cie​la, któ​ry  wy ​pro​wa​dził tłu​m y  na uli​ce. Dla​cze​go to zro​bił? Wy ​da​wał się ta​ki…

— Bo m a na utrzy ​m a​niu dwo​j e dzie​ci — prze​rwa​ła m u żo​na ze łza​m i w oczach.
— Miał… — po​pra​wił j ą Pe​re zre​zy ​gno​wa​ny m  to​nem . — Po​wie​szo​no go na pla​cu Blat ra​zem

z dzie​wię​cio​m a in​ny ​m i pro​wo​ka​to​ra​m i.

Ma​rio​na zno​wu za​kry ​ła twarz, ale ty l​ko na chwi​lę.
— Ar​nau…! — krzy k​nę​ła, rzu​ca​j ąc się do drzwi, ale sło​wa m ę​ża za​trzy ​m a​ły  j ą w pół kro​ku:
— To wszy st​ko na nic. Od dzi​siaj  Ar​nau nie j est j uż dziec​kiem . Ma​rio​na przy ​tak​nę​ła. Pe​re j ą

ob​j ął.

Na  roz​kaz  kró​la  eg​ze​ku​cj ę  wy ​ko​na​no  na​ty ch​m iast  po  ogło​sze​niu  wy ​ro​ku.  Nie  zdą​żo​no  na​wet

zbić sza​fo​tu i ska​zań​ców stra​co​no na zwy ​kły ch wo​zach.

Ar​nau wbiegł na plac Blat i sta​nął j ak wry ​ty. Dy ​szał cięż​ko. Na pla​cu, wy ​peł​nio​ny m  po brze​gi

ludź​m i, pa​no​wa​ła ci​sza, wszy ​scy  tkwi​li bez ru​chu, ple​ca​m i do Ar​naua, ze wzro​kiem  wbi​ty m  w…
Przed pa​ła​cem  na​czel​ni​kow​skim  wi​sia​ło dzie​sięć nie​ru​cho​m y ch ciał.

Nie…!  Ta​to!  —  krzy k​nął  roz​pacz​li​wie  chło​pak.  Zgro​m a​dze​ni  spoj ​rze​li  za  sie​bie  i  za​czę​li  się

przed nim  roz​stę​po​wać, a on szedł po​wo​li w stro​nę pa​ła​cu. Ar​nau szu​kał wśród wi​siel​ców…

Po​zwól m i cho​ciaż za​wia​do​m ić oj ​ca Al​ber​ta — po​pro​si​ła m ę​ża. Już to zro​bi​łem . Pew​nie j est

te​raz na pla​cu.

Na wi​dok m ar​twe​go oj ​ca Ar​nau zwy ​m io​to​wał. Lu​dzie od​su​nę​li się od nie​go z obrzy ​dze​niem .

Zno​wu spoj ​rzał na wy ​krzy ​wio​ną twarz, tak si​ną, że aż po​czer​nia​łą, pra​wie nie​roz​po​zna​wal​ną, na
wy ​trzesz​czo​ne — j uż na za​wsze — oczy, na j ę​zy k zwi​sa​j ą​cy  z ką​ci​ka ust. Za dru​gim  i trze​cim  ra​-
zem  Ar​nau wy ​m io​to​wał j uż ty l​ko żół​cią.

Na​gle po​czuł na ra​m ie​niu uścisk dło​ni.
— Chodź​m y, sy ​nu — usły ​szał głos oj ​ca Al​ber​ta. Ka​płan pró​bo​wał za​pro​wa​dzić go do ko​ścio​ła

San​ta Ma​ria, ale Ar​nau stał j ak wro​śnię​ty  w zie​m ię. Zno​wu spoj ​rzał na oj ​ca i przy ​m knął oczy. Już
nie  bę​dzie  cier​piał  gło​du.  Chłop​cem   wstrzą​snął  spazm .  Oj ​ciec  Al​bert  zno​wu  go  po​cią​gnął,  nie

chcąc, by  dłu​żej  na to pa​trzy ł.

— Zo​staw​cie m nie, oj ​cze, pro​szę.
Na oczach ka​pła​na i wszy st​kich obec​ny ch Ar​nau po​ko​nał chwiej ​ny m  kro​kiem  nie​wiel​ką od​le​-

głość  dzie​lą​cą  go  od  za​im ​pro​wi​zo​wa​ne​go  sza​fo​tu.  Trzy ​m ał  się  za  brzuch,  drżał  na  ca​ły m   cie​le.
Sta​nąw​szy  pod zwło​ka​m i Ber​na​ta, za​gad​nął żoł​nie​rza, trzy ​m a​j ą​ce​go straż przy  wi​siel​cach:

— Mo​gę go zdj ąć?
Żoł​nierz za​wa​hał się na wi​dok chłop​ca sto​j ą​ce​go pod szu​bie​ni​cą wła​sne​go oj ​ca. Co zro​bi​ły ​by

w ta​kiej  sy ​tu​acj i j e​go dzie​ci?

—  Nie  —  by ł  zm u​szo​ny   od​po​wie​dzieć.  Bar​dzo  chciał​by   by ć  te​raz  da​le​ko  stąd:  zm a​gać  się

z hor​dą Mau​rów lub wró​cić do do​m u, do dzie​ci… Czy m  ten m ęż​czy ​zna za​słu​ży ł so​bie na śm ierć?
Prze​cież chciał ty l​ko na​kar​m ić swo​j ą ro​dzi​nę, to dziec​ko, któ​re wpa​try ​wa​ło się te​raz w nie​go py ​-
ta​j ą​co, po​dob​nie j ak wszy ​scy  lu​dzie zgro​m a​dze​ni na pla​cu. Gdzie j est na​czel​nik m ia​sta? Dla​cze​go
go tu nie m a? — Cia​ła po​zo​sta​ną na pla​cu trzy  dni. To roz​kaz na​czel​ni​ka.

— Za​cze​kam .
— Po​tem  zo​sta​ną wy ​wie​szo​ne na bra​m ach m ia​sta, by  lu​dzie wcho​dzą​cy  do m ia​sta po​zna​li tu​-

tej ​sze pra​wo. Tak ro​bi się wszy st​ki​m i ska​zań​ca​m i stra​co​ny ​m i w Bar​ce​lo​nie.

Żoł​nierz od​wró​cił się i za​czął okrą​żać wo​zy  uda​j ą​ce szu​bie​ni​ce.
— By ł głod​ny  — usły ​szał za ple​ca​m i. — By ł ty l​ko głod​ny.
Gdy   żoł​nierz  za​koń​czy ł  swój   bez​sen​sow​ny   ob​chód  i  zno​wu  sta​nął  przy   Ber​na​cie,  Ar​nau  sie​-

dział na zie​m i, pod cia​łem  oj ​cem , i pła​kał z gło​wą ukry ​tą w dło​niach. War​tow​nik nie m iał od​wa​gi
na nie​go spoj ​rzeć.

— Chodź​m y, sy n​ku. — Ka​płan zno​wu pod​szedł do chłop​ca.
Ar​nau po​krę​cił gło​wą. Oj ​ciec Al​bert chciał coś po​wie​dzieć, ale na​gle roz​legł się krzy k. To nad​-

cho​dzi​ły  ro​dzi​ny  po​zo​sta​ły ch ska​zań​ców: m at​ki, żo​ny, dzie​ci, ro​dzeń​stwo. Zbie​ra​ły  się pod szu​bie​-
ni​ca​m i w peł​ny m  roz​pa​czy  m il​cze​niu, roz​dzie​ra​ny m  nie​kie​dy  przez krzy k bó​lu. Żoł​nierz na​dal ro​-
bił run​dy  wo​kół szu​bie​nic, pró​bu​j ąc przy ​po​m nieć so​bie okrzy ​ki bo​j o​we nie​wier​ny ch. Jo​an, prze​-
cho​dzą​cy  przez plac w dro​dze po​wrot​nej  ze szko​ły, ze​m dlał na wi​dok te​go po​twor​ne​go wi​do​wi​ska.
Nie  za​uwa​ży ł  na​wet  bra​ta,  któ​ry   wciąż  sie​dział  w  ty m   sa​m y m   m iej ​scu  i  ko​ły ​sał  się  w  przód
i w ty ł, w ty ł i w przód… Ko​le​dzy  pod​nie​śli Jo​ana i od​pro​wa​dzi​li do pa​ła​cu bi​sku​pa. Ar​nau rów​-
nież nie wi​dział bra​ta.

Mi​j a​ły  go​dzi​ny, a Ar​nau nie ru​szał się z m iej ​sca, nie zwra​ca​j ąc uwa​gi na lu​dzi, któ​rzy  ścią​ga​li

na plac  Blat po​wo​do​wa​ni  współ​czu​ciem , cie​ka​wo​ścią  lub żą​dzą  m oc​ny ch wra​żeń.  Je​dy ​nie  bu​ty
żoł​nie​rza, m i​ga​j ą​ce m u raz po raz przed ocza​m i, wy ​ry ​wa​ły  go z za​m y ​śle​nia.

„Sy ​nu, po​świę​ci​łem  wszy st​ko, że​by ś by ł wol​ny m  czło​wie​kiem  — usły ​szał nie​daw​no od oj ​ca.

— Po​rzu​ci​łem  zie​m ie, bie​żą​ce od wie​ków do na​szej  ro​dzi​ny, bo nie chcia​łem , by  po​m ia​ta​no to​bą,
j ak po​m ia​ta​no m ną, m o​im  oj ​cem  i oj ​cem  m o​j e​go oj ​ca… A te​raz zna​leź​li​śm y  się w tej  sa​m ej
sy ​tu​acj i,  na  ła​sce  i  nie​ła​sce  lu​dzi,  któ​rzy   m ie​nią  się  szla​chet​nie  uro​dzo​ny ​m i.  Jed​nak  ty m   ra​zem
m a​m y   wy ​bór,  m o​że​m y   im   się  sprze​ci​wić,  na​uczy ć  się  ko​rzy ​stać  z  wol​no​ści,  któ​rej   zdo​by ​cie
przy ​szło nam  z ta​kim  tru​dem . De​cy ​zj a na​le​ży  ty l​ko do cie​bie”.

„Czy   aby   na  pew​no  m o​że​m y   się  sprze​ci​wić,  oj ​cze?  —  Bu​ty   zno​wu  prze​m a​sze​ro​wa​ły   przed

j e​go ocza​m i. — Czło​wiek głod​ny  nie wie, co to wol​ność. Głód wam  j uż nie gro​zi, oj ​cze. Ale co
z wol​no​ścią?”

— Przy j ​rzy j ​cie im  się do​brze, dzie​ci. Ten głos…

— To ban​dy ​ci. Przy j ​rzy j ​cie im  się do​brze. — Ar​nau po raz pierw​szy  spoj ​rzał na tłum  ci​sną​cy

się  przed  wi​siel​ca​m i.  Ba​ro​nes​sa  z  troj ​giem   pa​sier​bów  ga​pi​li  się  na  wy ​krzy ​wio​ną  twarz  Ber​na​ta
Es​ta​ny ​ola. Ar​nau wbił wzrok w sto​py  Mar​ga​ri​dy, po czy m  spoj ​rzał j ej  w twarz. Je​go ku​zy ​ni zble​-
dli, ale Isa​bel uśm ie​cha​ła się i pa​trzy ​ła na nie​go, wprost na nie​go. Ar​nau wstał, dy ​go​cząc. — Nie
za​słu​ży ​li na m ia​no oby ​wa​te​li Bar​ce​lo​ny  — sły ​szał, j ak m ó​wi. Zbladł, po​czuł, że wbi​j a so​bie pa​-
znok​cie w dło​nie, że drży  m u dol​na war​ga. Ba​ro​nes​sa nie prze​sta​wa​ła się uśm ie​chać. — Ale cze​-
góż m oż​na ocze​ki​wać po zbie​gły m  chło​pie?

Ar​nau chciał się na nią rzu​cić, lecz żoł​nierz za​stą​pił m u dro​gę.
—  Co  ci  j est,  chłop​cze?  —  Żoł​nierz  po​wę​dro​wał  wzro​kiem   za  spoj ​rze​niem   chłop​ca.  —  Na

two​im   m iej ​scu  by ł  te​go  nie  ro​bił  —  po​ra​dził.  Ar​nau  pró​bo​wał  om i​nąć  prze​szko​dę,  j ed​nak  m ęż​-
czy ​zna  chwy ​cił  go  za  ra​m ię.  Isa​bel  prze​sta​ła  się  uśm ie​chać.  Te​raz  pa​trzy ​ła  na  chłop​ca  har​do
i wy ​nio​śle. — To nie j est naj ​lep​szy  po​m y sł, ścią​gniesz na sie​bie zgu​bę — do​dał. Ar​nau spoj ​rzał
na żoł​nie​rza. — On j est j uż m ar​twy  — tłu​m a​czy ł straż​nik — ale ty  m asz przed so​bą ca​łe ży ​cie.
Usiądź, chłop​cze. — Żoł​nierz po​czuł, że Ar​nau da​j e za wy ​gra​ną. — No, usiądź — po​wtó​rzy ł.

Ar​nau uspo​ko​ił się, ale żoł​nierz na​dal przy  nim  stał.
— Przy j ​rzy j ​cie im  się do​brze, dzie​ci. — Uśm iech po​wró​cił na war​gi ba​ro​nes​sy. — Ju​tro zno​-

wu przy j ​dzie​m y  na nich po​pa​trzeć, bo bę​dą tu wi​sie​li, aż zgni​j ą. Ta​ki j est los zbie​gły ch ban​dy ​tów.

Ar​nau wciąż nie m ógł opa​no​wać drże​nia dol​nej  war​gi. Wpa​try ​wał się w krew​ny ch, do​pó​ki ba​-

ro​no​wa nie od​wró​ci​ła się do nie​go ple​ca​m i.

Pew​ne​go dnia… pew​ne​go dnia uj ​rzę cię m ar​twą… Wszy ​scy  bę​dzie​cie m ar​twi, obie​cał so​bie.

Od​pro​wa​dził  ich  nie​na​wist​ny m   spoj ​rze​niem   na  dru​gi  ko​niec  pla​cu  Blat.  Isa​bel  po​wie​dzia​ła,  że
wró​ci na​za​j utrz. Ar​nau pod​niósł wzrok na oj ​ca.

Klnę się na ra​ny  Chry ​stu​sa, że nie po​zwo​lę im  z cie​bie kpić. Ty l​ko j ak? Przed oczy ​m a m i​gnę​ły

m u bu​ty  żoł​nie​rza. Oj ​cze, obie​cu​j ę, że was tu nie zo​sta​wię.

Przez na​stęp​ne go​dzi​ny  chło​pak za​sta​na​wiał się, j ak wy ​kraść cia​ło, ale każ​dy  po​m y sł prze​kre​-

śla​ły  bu​ty  po​j a​wia​j ą​ce się przed nim  raz po raz. Nie m a co te​raz m a​rzy ć o zdj ę​ciu oj ​ca z szu​bie​-
ni​cy, a no​cą za​pło​ną po​chod​nie… za​pło​ną po​chod​nie… za​pło​ną po​chod​nie… W tej  sa​m ej  chwi​li
na plac wszedł, po​włó​cząc no​ga​m i, Jo​an. Miał bla​dą, pra​wie bia​łą twarz i za​puch​nię​te, na​bie​głe
krwią oczy. Ar​nau wstał. Jo​an rzu​cił się bra​tu w ra​m io​na.

— Ar​nau… j a… — szlo​chał.
— Słu​chaj  uważ​nie — prze​rwał m u Ar​nau, przy ​ci​ska​j ąc go do sie​bie. — Nie prze​sta​waj  pła​-

kać. — Nie m ógł​by m , po​m y ​ślał Jo​an za​sko​czo​ny  to​nem  bra​ta. — Dzi​siaj  o dzie​sią​tej  ukry j  się na
ro​gu uli​cy  Mar i cze​kaj  tam  na m nie. Pa​m ię​taj , nikt nie m o​że cię wi​dzieć. Przy ​nieś… przy ​nieś
koc, naj ​więk​szy, j a​ki znaj ​dziesz. A te​raz j uż idź.

— Ale…
— No, idź, Jo​an. Nie chcę, że​by  żoł​nie​rze zwró​ci​li na cie​bie uwa​gę.
Mu​siał  ode​pchnąć  m al​ca,  by   wy ​rwać  się  z  j e​go  uści​sku.  Oczy   Jo​ana  spo​czę​ły   naj ​pierw  na

twa​rzy  bra​ta, po​tem  znów na cie​le Ber​na​ta. Za​drżał.

— Idź j uż! — sy k​nął Ar​nau.
Gdy  za​pa​dła noc, plac Blat opu​sto​szał i na m iej ​scu eg​ze​ku​cj i po​zo​sta​ły  ty l​ko ro​dzi​ny  ska​zań​-

ców. Po zm ia​nie war​ty  no​wi żoł​nie​rze prze​sta​li krą​ży ć wo​kół wi​siel​ców i za​sie​dli przy  ogni​sku roz​-
pa​lo​ny m  za wo​za​m i. Pa​no​wał spo​kój , ochło​dzi​ło się. Ar​nau wstał i prze​szedł obok żoł​nie​rzy, pró​-
bu​j ąc ukry ć twarz.

— Idę po koc — rzu​cił w ich stro​nę.
Je​den z war​tow​ni​ków spoj ​rzał na nie​go ką​tem  oka.
Ar​nau do​szedł do uli​cy  Mar i za​czął się roz​glą​dać za Jo​anem . Um ó​wio​na go​dzi​na wy ​bi​ła, po​-

wi​nien j uż by ć. Ar​nau za​gwiz​dał Od​po​wie​dzia​ła m u ci​sza.

— Jo​an! — od​wa​ży ł się za​wo​łać.
Od bra​m y  j ed​ne​go z do​m ów od​kle​ił się cień.
— Ar​nau?
— Oczy ​wi​ście, że to j a. — Wes​tchnie​nie ulgi Jo​ana słu​chać by ​ło w pro​m ie​niu wie​lu m e​trów.

— My ​śla​łeś, że kto? Dla​cze​go nie wy ​sze​dłeś wcze​śniej ?

— Jest bar​dzo ciem ​no — j ęk​nął Jo​an.
— Przy ​nio​słeś, o co pro​si​łem ? — Cień uniósł spo​re za​wi​niąt​ko. — Zna​ko​m i​cie, wła​śnie im  po​-

wie​dzia​łem , że idę po koc. Okry j  się nim  i zaj ​m ij  m o​j e m iej ​sce na pla​cu. Idź na pal​cach, że​by
się wy ​da​wa​ło, że j e​steś wy ż​szy.

— Co chcesz zro​bić?
— Spa​lę oj ​ca — od​parł Ar​nau, gdy  Jo​an by ł j uż obok nie​go. — Zaj ​m iesz m o​j e m iej ​sce, żoł​-

nie​rze m u​szą wziąć cię za m nie. Po pro​stu usiądź pod… usiądź na m o​im  m iej ​scu i nie ru​szaj  się.
Przy ​kry j  się ko​cem , twarz rów​nież. I ani drgnij . Nie rób nic, bez wzglę​du na to, co się wy ​da​rzy,
bez wzglę​du na to, co zo​ba​czy sz. Zro​zu​m ia​no? — Ar​nau nie cze​kał na od​po​wiedź. — Od tej  po​ry
j e​steś m ną, na​zy ​wasz się Ar​nau Es​ta​ny ​ol i j e​steś j e​dy ​na​kiem . Ro​zu​m iesz? Je​śli żoł​nie​rze cię spy ​-
ta​j ą…

— Ar​nau…
— Co?
— Nie m o​gę.
— Jak… j ak to?
— Nie m o​gę. Bo​j ę się. Wszy st​ko się wy ​da. Wy ​star​czy, że spoj ​rzę na nie​go i…
— Chcesz pa​trzeć, j ak cia​ło na​sze​go oj ​ca gni​j e na stry cz​ku? Chcesz, że​by  wi​sia​ło na m u​rach

m ia​sta, wy ​da​ne na żer kru​kom  i ro​ba​kom ?

Ar​nau za​cze​kał, aż brat wy ​obra​zi so​bie ten po​twor​ny  wi​dok.
— Chcesz, że​by  Isa​bel kpi​ła z na​sze​go oj ​ca… na​wet po j e​go śm ier​ci?
— Ale czy  to nie grzech? — za​py ​tał nie​spo​dzie​wa​nie Jo​an.
Ar​nau pró​bo​wał przy j ​rzeć się bra​tu w ciem ​no​ściach, ale zo​ba​czy ł ty l​ko m rocz​ny  cień.
— On by ł ty l​ko głod​ny ! Po​j ę​cia nie m am , czy  to grzech, nie​wie​le m nie to ob​cho​dzi. Nie po​-

zwo​lę,  by   cia​ło  na​sze​go  oj ​ca  gni​ło  na  szu​bie​ni​cy.  Wiem ,  co  po​wi​nie​nem   ro​bić.  Je​śli  chcesz  m i
po​m óc, przy ​kry j  się ko​cem  i j uż, o nic wię​cej  nie pro​szę. Je​śli nie chcesz…

Ar​nau  ru​szy ł  przed  sie​bie  uli​cą  Mar.  Jo​an  za​rzu​cił  koc  na  gło​wę  i  wszedł  na  plac,  wpa​trzo​ny

w j ed​no z dzie​się​ciu widm  wi​szą​cy ch nad wo​za​m i, ła​god​nie oświe​tlo​ny ch bla​skiem  ogni​ska, przy
któ​ry m  za​sia​da​li żoł​nie​rze. Jo​an wo​lał nie pa​trzeć w tam ​tą stro​nę, na zsi​nia​ły  j ę​zy k oj ​ca, ale oczy
go zdra​dzi​ły  i szedł przed sie​bie ze wzro​kiem  utkwio​ny m  w Ber​na​cie. Żoł​nie​rze do​strze​gli zm ie​-
rza​j ą​ce​go ku nim  chłop​ca.

Ty m ​cza​sem  Ar​nau po​pę​dził do do​m u, wziął bu​kłak i wy ​law​szy  z nie​go wo​dę, na​peł​nił go oli​wą

do ka​gan​ków. Pe​re i j e​go żo​na przy ​glą​da​li m u się, sie​dząc przed pa​le​ni​skiem .

— Ja j uż nie ist​nie​j ę — po​wie​dział Ar​nau sła​by m  gło​sem , klę​ka​j ąc i ści​ska​j ąc rę​kę sta​rusz​ki,

pa​trzą​cej  na nie​go czu​le. — Jo​an bę​dzie m ną. Oj ​ciec m iał ty l​ko j ed​ne​go sy ​na… W ra​zie cze​go

za​opie​kuj ​cie się Jo​anem .

— Ale, Ar​nau… — ode​zwał się Pe​re. — Ciiii — szep​nął Ar​nau.
Co chcesz zro​bić, chłop​cze? — do​py ​ty ​wał się sta​rzec. Mu​szę to zro​bić — od​parł Ar​nau, wsta​-

j ąc.

Ist​nie​j ę.  Je​stem   Ar​nau  Es​ta​ny ​ol.  Żoł​nie​rze  od​pro​wa​dza​li  go  wzro​kiem .  Pa​le​nie  zwłok  to

grzech, na pew​no, m y ​ślał Jo​an. On na m nie pa​trzy ! Przy ​sta​nął kil​ka m e​trów od wi​siel​ca. O tak,
wpa​tru​j e się we m nie! To wszy st​ko po​m y sł Ar​naua.

— Coś nie tak, chłop​cze? — Je​den z żoł​nie​rzy  wy ​ko​nał ruch, j ak​by  chciał się pod​nieść.
— Nie… nic — od​parł Jo​an i ru​szy ł ku świ​dru​j ą​cy m  go m ar​twy m  oczom .
Ar​nau  zła​pał  ka​ga​nek  i  wy ​biegł  z  do​m u.  Wy ​m a​zał  twarz  bło​tem .  Ileż  ra​zy   oj ​ciec  opo​wia​dał

m u o dniu, gdy  po raz pierw​szy  wszedł przez bra​m ę m ia​sta, któ​re go za​bi​ło. Uli​ca​m i Llet i Cor​ret​-
ge​ria  Ar​nau  okrą​ży ł  plac  Blat  i  do​tarł  do  uli​cy   Ta​pi​ne​ria,  bli​sko  wo​zów,  na  któ​ry ch  po​wie​szo​no
ska​zań​ców.  Jo​an  sie​dział  pod  szu​bie​ni​cą  oj ​ca,  trzę​sąc  się  j ak  ga​la​re​ta.  Je​go  dziw​ne  za​cho​wa​nie
m o​gło w każ​dej  chwi​li zwró​cić uwa​gę straż​ni​ków.

Ar​nau  ukry ł  ka​ga​nek  w  ulicz​ny m   za​ka​m ar​ku,  prze​wie​sił  so​bie  bu​kłak  przez  ple​cy   i  za​czął  się

czoł​gać ku wo​zom . Na czwar​ty m  z nich wi​siał Ber​nat. Żoł​nie​rze ga​wę​dzi​li w naj ​lep​sze przy  ogni​-
sku pło​ną​cy m  za ostat​nim  wo​zem . Gdy  Ar​nau zna​lazł się na ty ​łach szu​bie​nic, do​strze​gła go ko​bie​-
ta o opuch​nię​ty ch od pła​czu oczach, nie​od​stę​pu​j ą​ca dru​gie​go wo​zu. Chło​piec za​m arł, ale ko​bie​ta
po​grą​ży ​ła się na po​wrót w bó​lu, uda​j ąc, że go nie wi​dzi. Ar​nau bez prze​szkód wdra​pał się na wóz,
na któ​ry m  wi​siał j e​go oj ​ciec. Jo​an usły ​szał za so​bą dziw​ne od​gło​sy  i się od​wró​cił.

— Nie od​wra​caj  się! — Jo​an na​ty ch​m iast prze​stał wpa​try ​wać się w m rok. — I nie trzęś się tak

— do​biegł go szept bra​ta.

Ar​nau wstał, by  do​się​gnąć cia​ła Ber​na​ta, ale wóz za​skrzy ​piał i chło​piec od​ru​cho​wo przy ​padł

do  de​sek.  Od​cze​kał  kil​ka  se​kund  i  po​wtó​rzy ł  pró​bę;  skrzy ​pie​nie  i  ty m   ra​zem   prze​j ę​ło  go  dresz​-
czem , j ed​nak wy ​trzy ​m ał na sto​j ą​co. Żoł​nie​rze nie prze​ry ​wa​li po​ga​węd​ki. Ar​nau pod​niósł bu​kłak
i za​czął po​le​wać oli​wą cia​ło oj ​ca. Gło​wa znaj ​do​wa​ła się dość wy ​so​ko, więc chło​piec wspiął się
na pal​ce, po czy m  z ca​łej  si​ły  ści​snął bu​kłak, by  oli​wa try ​snę​ła j ak naj ​da​lej . Struż​ki lep​kie​go pły ​-
nu spły ​wa​ły  po wło​sach Ber​na​ta. Opróż​niw​szy  bu​kłak, Ar​nau wy ​co​fał się na uli​cę Ta​pi​ne​ria.

Miał ty l​ko j ed​ną szan​sę. Ukry ł ka​ga​nek za ple​ca​m i, za​pa​Ia​j ąc so​bą sła​by  pło​m y k. Mu​szę do​-

brze  wy ​ce​lo​wać  i  tra​fić  za  pierw​szy m   ra​zem .  Zer​k​nął  na  war​tow​ni​ków.  Te​raz  to  on  dy ​go​tał.
Wziął  głę​bo​ki  od​dech  i  zde​cy ​do​wa​nie  wkro​czy ł  na  plac.  Dzie​sięć  kro​ków  przed  Ber​na​tem   i  Jo​-
anem   zwięk​szy ł  pło​m ień  zwra​ca​j ąc  na  sie​bie  uwa​gę  straż​ni​ków.  Blask  ka​gan​ka  za​le​wa​j ą​cy   plac
Blat przy ​po​m i​nał świa​tło j u​trzen​ki — za​po​wiedź bez​chm ur​ne​go dnia. Żoł​nie​rze spoj ​rze​li na nie​go.
Już,  j uż  m iał  po​de​rwać  się  do  bie​gu,  ale  zm ie​nił  zda​nie,  wi​dząc,  że  war​tow​ni​cy   nie  ru​sza​j ą  się
z  m iej sc.  Bo  i  dla​cze​go  m ie​li​by   wsta​wać?  Prze​cież  nie  wie​dzą,  że  idę  spa​lić  oj ​ca.  Spa​lić  oj ​ca!
Ka​ga​nek za​chy ​bo​tał się w j e​go dło​ni. Pod​szedł do Jo​ana, od​pro​wa​dza​ny  spoj ​rze​nia​m i żoł​nie​rzy.
Nikt  nie  pró​bo​wał  go  za​trzy ​m ać.  Sta​nął  przed  oj ​cem ,  że​by   po​pa​trzeć  na  nie​go  po  raz  ostat​ni.
Świa​tło za​czę​ło peł​gać po twa​rzy  wi​siel​ca, skry ​wa​j ąc m a​lu​j ą​ce się na nim  prze​ra​że​nie i ból.

Ci​snął  ka​ga​nek  w  oj ​ca  i  cia​ło  na​ty ch​m iast  sta​nę​ło  w  pło​m ie​niach.  Żoł​nie​rze  ze​rwa​li  się  na

rów​ne no​gi i ru​szy ​li w stro​nę Ar​naua. Roz​bi​ty  ka​ga​nek wpadł do ka​łu​ży, utwo​rzo​nej  przez ska​pu​j ą​-
cą oli​wę, i wóz rów​nież za​czął pło​nąć.

— Ej ! — krzy ​cze​li żoł​nie​rze do pod​pa​la​cza.
Gdy  Ar​nau j uż m iał rzu​cić się do uciecz​ki, spo​strzegł, że Jo​an, spa​ra​li​żo​wa​ny  stra​chem , wciąż

sie​dzi na zie​m i, szczel​nie okry ​ty  ko​cem . Ro​dzi​ny  ska​zań​ców ob​ser​wo​wa​ły  pło​m ie​nie w m il​cze​niu,
po​grą​żo​ne w roz​pa​czy.

— Stać! Stać w im ie​niu kró​la!
— Jo​an, ucie​kaj ! — Ar​nau obej ​rzał się na żoł​nie​rzy, któ​rzy  by ​li tuż-tuż. — Rusz się! Bo spło​-

niesz!

Nie  m o​że  zo​sta​wić  bra​ta.  Roz​la​na  na  zie​m i  struż​ka  oli​wy   zbli​ża​ła  się  do  dy ​go​czą​cej   sy l​wet​ki

m al​ca. Ar​nau j uż m iał za​wró​cić, ale ko​bie​ta, któ​ra wcze​śniej  za​uwa​ży ​ła go przy  wo​zach, za​gro​-
dzi​ła m u dro​gę. Ucie​kaj  — po​na​gli​ła go.

Ar​nau wy ​rwał się żoł​nie​rzo​wi, któ​ry  wła​śnie zła​pał go za rę​kę i pu​ścił się bie​giem  uli​cą Bó​ria

w kie​run​ku bra​m y  Nou sły ​sząc za so​bą po​krzy ​ki​wa​nia żoł​nie​rzy. Im  dłu​żej  bę​dą go ści​ga​li, ty m
póź​niej  wró​cą na plac, by  uga​sić ogień, m y ​ślał. Star​si od nie​go żoł​nie​rze w peł​ny m  ry nsz​tun​ku ni​-
g​dy  nie do​go​nią m ło​dzi​ka pę​dzą​ce​go j ak na skrzy ​dłach.

— W im ie​niu kró​la! — usły ​szał za ple​ca​m i.
Coś m u​snę​ło z gwiz​dem  j e​go pra​we ucho. Strza​ła ude​rzy ​ła z trza​skiem  o zie​m ię, kil​ka kro​ków

przed  nim .  Prze​ciął  plac  Lia​na  w  desz​czu  strzał,  m i​nął  ka​pli​cę  Ber​na​ta  Mar​cu​sa  i  zna​lazł  się  na
uli​cy   Car​ders.  Na​wo​ły ​wa​nia  żoł​nie​rzy   za​czę​ły   cich​nąć.  Nie  m o​że  biec  do  bra​m y   Nou,  tam
z pew​no​ścią j uż na nie​go cze​ka​j ą. Je​śli skie​ru​j e się ku m o​rzu, tra​fi do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria. Bie​-
gnąc w dru​gą stro​nę, ku gó​rom , do​trze do klasz​to​ru Sant Pe​re de les Pu​el​les, ale po​tem  dro​gę zno​-
wu za​gro​dzą m u m u​ry.

Wy ​brał pierw​szą m oż​li​wość i ru​szy ł w stro​nę m o​rza. Mi​nął klasz​tor Świę​te​go Au​gu​sty ​na i za​-

nu​rzy ł się w la​bi​ry n​cie uli​czek za dziel​ni​cą Mer​ca​dal: prze​sa​dzał pło​ty, tra​to​wał wa​rzy w​ni​ki, szu​-
kał j ak naj ​m rocz​niej  szy ch za​uł​ków. Zwol​nił do​pie​ro, gdy  prze​ko​nał się, że go​ni go j uż ty l​ko echo
j e​go wła​sny ch kro​ków. Po​dą​ża​j ąc wzdłuż ka​na​łu Rec Com ​tal, do​tarł do Pla d’en Llull, za​raz obok
klasz​to​ru kla​ry ​sek, stam ​tąd tra​fił bez prze​szkód na plac i uli​cę Born, do swej  kry ​j ów​ki — ko​ścio​ła
San​ta Ma​ria. Gdy  j uż m iał się wczoł​gać pod drew​nia​ne scho​dy  przy  wej ​ściu do świą​ty ​ni, za​uwa​-
ży ł le​żą​cy  na uli​cy  ka​ga​nek, któ​re​go do​ga​sa​j ą​cy  pło​m y k m i​go​tał chy ​bo​tli​wie. Ro​zej ​rzał się i do​-
strzegł  w  pół​m ro​ku  le​żą​ce​go  war​tow​ni​ka.  Męż​czy ​zna  nie  ru​szał  się,  z  ką​ci​ka  j e​go  ust  spły ​wa​ła
struż​ka krwi.

Ser​ce Ar​naua za​czę​ło wa​lić j ak m łot. Co to m a zna​czy ć? War​tow​nik strzegł ko​ścio​ła San​ta Ma​-

ria.  Po  cóż  ktoś  m iał​by   —  Ma​don​na!  Ka​pli​ca  Prze​naj ​święt​sze​go  Sa​kra​m en​tu!  Skar​bon​ka  ba​sta​-
ixos!

Chło​pak  nie  za​sta​na​wiał  się  ani  chwi​li.  Do​pie​ro  co  stra​cił  oj ​ca,  nie  do​pu​ści,  by   skrzy w​dzo​no

rów​nież j e​go m at​kę. Wśli​zgnął się po ci​chu do ko​ścio​ła i ru​szy ł w stro​nę am ​bi​tu. Na le​wo, m ię​dzy
dwo​m a  przy ​po​ra​m i,  znaj ​do​wa​ła  się  ka​pli​ca  Prze​naj ​święt​sze​go  Sa​kra​m en​tu.  Prze​szedł  przez  ko​-
ściół i skry ł się za j ed​ną z ko​lum n w głów​ny m  oł​ta​rzu. Z da​le​ka sły ​szał od​gło​sy  do​bie​ga​j ą​ce z ka​-
pli​cy   Prze​naj ​święt​sze​go  Sa​kra​m en​tu,  któ​ra  znaj ​do​wa​ła  się  j esz​cze  po​za  za​się​giem   j e​go  wzro​ku.
Do​pie​ro przy ​padł​szy  do są​sied​niej  ko​lum ​ny, uj ​rzał ka​pli​cę ską​pa​ną j ak zwy ​kle w bla​sku świec.

W ich świe​tle Ar​nau do​strzegł m ęż​czy ​znę wdra​pu​j ą​ce​go się od we​wnątrz na kra​tę. Spoj ​rzał na

Ma​don​nę.  Sta​ła  na  swo​im   m iej ​scu.  Szy b​ko  obiegł  wzro​kiem   ka​pli​cę.  Za​m ek  skar​bon​ki  ba​sta​ixos
by ł wy ​ła​m a​ny. Gdy  zło​dziej  wspi​nał się po kra​cie, Ar​nau​owi wy ​da​ło się, że sły ​szy  po​brzę​ki​wa​nie
m o​net, któ​re tra​ga​rze por​to​wi od​kła​da​li dla sie​rot i wdów swy ch zm ar​ły ch to​wa​rzy ​szy.

— Ty  zło​dzie​j u! — krzy k​nął Ar​nau, wy ​ska​ku​j ąc zza ko​lum ​ny.
Jed​ny m   su​sem   wspiął  się  na  kra​tę  i  ude​rzy ł  ra​bu​sia  w  pierś.  Za​sko​czo​ny   m ęż​czy ​zna  spadł

z hu​kiem  na zie​m ię. Za​nim  Ar​nau zdą​ży ł ochło​nąć, zło​dziej  ze​rwał się na rów​ne no​gi i wy ​m ie​rzy ł
m u pię​ścią po​tęż​ny  cios w twarz. Ar​nau ru​nął na ko​ściel​ną po​sadz​kę.

17

— Pew​nie spadł, gdy  ucie​kał z za​war​to​ścią skar​bon​ki — stwier​dził j e​den z kró​lew​skich ofi​ce​-

rów, sto​j ą​cy  nad cią​gle nie​przy ​tom ​ny m  Ar​nau​em . Oj ​ciec Al​bert po​krę​cił gło​wą. Ar​nau nie po​-
peł​nił​by  po​dob​ne​go okro​pień​stwa, za nic w świe​cie nie ob​ra​bo​wał​by  skar​bon​ki ba​sta​ixos w ka​pli​-
cy   Prze​naj ​święt​sze​go  Sa​kra​m en​tu,  obok  j e​go  uko​cha​nej   Ma​don​ny !  Żoł​nie​rze  po​wia​do​m i​li  go
o zda​rze​niu dwie go​dzi​ny  przed świ​tem .

— To nie​m oż​li​we — wy ​szep​tał.
— Wszy st​ko świad​czy  prze​ciw​ko nie​m u, oj ​cze — prze​ko​ny ​wał ofi​cer. — Miał przy  so​bie do​-

wód rze​czo​wy  — stwier​dził, po​ka​zu​j ąc sa​kiew​kę Graua z m o​ne​ta​m i dla na​czel​ni​ka wię​zie​nia i j e​-
go pod​opiecz​ny ch. — Skąd ta​ki sm ar​kacz wziął​by  ty ​le pie​nię​dzy ?

— No i j e​go wy ​gląd — wtrą​cił in​ny  żoł​nierz. — Po cóż bru​dził​by  so​bie twarz bło​tem , j e​śli nie

po to, by  za​kraść się tu nie​zau​wa​żo​ny ?

Oj ​ciec Al​bert znów po​krę​cił gło​wą, wpa​tru​j ąc się w sa​kiew​kę trzy ​m a​ną przez ofi​ce​ra. Cze​go

Ar​nau szu​kał w środ​ku no​cy  w ko​ście​le? Skąd wziął sa​kiew​kę?

— Co ro​bi​cie? — spy ​tał żoł​nie​rzy, któ​rzy  za​czę​li pod​no​sić Ar​naua.
— Za​bie​ra​m y  go do wię​zie​nia.
— Mo​wy  nie m a — za​brzm iał m u w uszach j e​go wła​sny  głos.
Mo​że… m o​że da się to j a​koś wy ​tłu​m a​czy ć. Nie​m oż​li​we, by  Ar​nau ob​ra​bo​wał skar​bon​kę ba​-

sta​ixos. Wszy ​scy  ty l​ko nie Ar​nau.

— To zło​dziej , oj ​cze.
— O ty m  za​de​cy ​du​j e sąd.
— Świę​ta ra​cj a — przy ​znał ofi​cer, gdy  j e​go lu​dzie bra​li Ar​naua pod pa​chy. — W każ​dy m  ra​-

zie chło​pak po​cze​ka na wy ​rok w lo​chu.

— Je​śli j uż to w wię​zie​niu bi​sku​pim  — po​wie​dział ksiądz. — Prze​stęp​stwa do​ko​na​no w m iej ​scu

świę​ty m  i po​dej ​rza​ny  pod​le​ga j u​ry s​dy k​cj i ko​ściel​nej , nie świec​kiej .

Ofi​cer, zre​zy ​gno​wa​ny, zer​k​nął na Ar​naua i na żoł​nie​rzy, po czy m  ka​zał im  pu​ścić chło​pa​ka. Je​-

go  lu​dzie  wy ​ko​na​li  roz​kaz  bar​dzo  skwa​pli​wie  —  gdy   gło​wa  chłop​ca  ude​rzy ​ła  o  po​sadz​kę,  na  ich
ustach po​j a​wił się szy ​der​czy  uśm ie​szek.

Oj ​ciec Al​bert rzu​cił im  gniew​ne spoj ​rze​nie.
— Ocuć​cie go — po​wie​dział i wy ​j ął klu​cze, by  otwo​rzy ć kra​tę i wej ść do środ​ka. — Chcę po​-

słu​chać, co m a do po​wie​dze​nia.

Ka​płan  pod​szedł  do  skar​bon​ki,  któ​rej   po​trój ​ny   za​m ek  zo​stał  wy ​ła​m a​ny,  i  prze​ko​nał  się,  że

skrzy n​ka j est pu​sta. Z ka​pli​cy  nie znik​nę​ło nic prócz pie​nię​dzy, nie by ​ło też wi​dać żad​ny ch znisz​-
czeń. Co się sta​ło, o Pa​ni? — spy ​tał w m y ​ślach Ma​don​ny. Dla​cze​go po​zwo​li​łaś Ar​nau​owi tak bar​-
dzo zgrze​szy ć?  Usły ​szał chlu​śnię​cie  wo​dy, któ​rą  żoł​nie​rze cu​ci​li  chłop​ca. Gdy   opusz​czał  ka​pli​cę,
do świą​ty ​ni wcho​dzi​li pierw​si ba​sta​ixos, po​wia​do​m ie​ni o ra​bun​ku.

Lo​do​wa​ta wo​da na​ty ch​m iast przy ​wró​ci​ła Ar​nau​owi przy ​tom ​ność. Zo​ba​czy ł ota​cza​j ą​cy ch go

żoł​nie​rzy. Przy ​po​m niał so​bie świst strza​ły  na uli​cy  Bó​ria. Prze​cież ich wy ​prze​dził. Jak zdo​ła​li go
do​paść?  Czy ż​by   upadł?  Twa​rze  żoł​nie​rzy   po​chy ​li​ły   się  nad  nim .  Oj ​ciec!  Pło​m ie​nie!  Mu​si  ucie​-
kać! Po​de​rwał się i ode​pchnął żoł​nie​rzy, któ​rzy  j ed​nak bez tru​du go obez​wład​ni​li.

Oj ​ciec Al​bert, stra​pio​ny, pa​trzy ł, j ak chło​piec szar​pie się i pró​bu​j e wy ​rwać.
— Jesz​cze chce​cie go słu​chać, oj ​cze? — za​py ​tał z iro​nią ofi​cer. — Je​go za​cho​wa​nie świad​czy

chy ​ba sa​m o za sie​bie — do​dał, wska​zu​j ąc na m io​ta​j ą​ce​go się Ar​naua.

Oj ​ciec Al​bert uniósł rę​ce do twa​rzy  i wes​tchnął. Na​stęp​nie zwró​cił się, zre​zy ​gno​wa​ny, do Ar​-

naua, przy ​trzy ​m y ​wa​ne​go przez żoł​nie​rzy.

— Jak m o​głeś? Prze​cież wiesz, że to skar​bon​ka two​ich przy ​j a​ciół ba​sta​ixos, że dzię​ki ty m  pie​-

nią​dzom  wspie​ra​j ą w po​trze​bie wdo​wy  i sie​ro​ty, grze​bią swy ch zm ar​ły ch, po​m a​ga​j ą po​trze​bu​j ą​-
cy m ,  ustra​j a​j ą  Ma​don​nę,  two​j ą  m at​kę,  i  pil​nu​j ą,  by   ni​g​dy   nie  za​bra​kło  przed  nią  za​pa​lo​ny ch
świec. Dla​cze​go to zro​bi​łeś?

Ar​nau uspo​ko​ił się na wi​dok ka​pła​na. Do​brze, ale co tu ro​bi oj ​ciec Al​bert? Skar​bon​ka ba​sta​ixos!

Zło​dziej !  Ude​rzy ł  go,  ale…  Co  sta​ło  się  po​tem ?  Za​czął  się  roz​glą​dać,  sze​ro​ko  otwie​ra​j ąc  oczy.
Zza ple​ców żoł​nie​rzy  wpa​try ​wa​ły  się w nie​go zna​j o​m e twa​rze, cze​ka​j ąc nie​cier​pli​wie na od​po​-
wiedź. By ł tam  j e​go przy ​j a​ciel Ra​m on i Ra​m on Mniej ​szy, Pe​re i Jau​m e, a tak​że ba​sta​ix Jo​an, któ​-
ry  sta​wał na pal​cach, pró​bu​j ąc co​kol​wiek doj ​rzeć, Se​ba​stia, j e​go sy n Ba​stia​net i wie​lu in​ny ch ba​-
sta​ixos, któ​ry m  nie​j ed​no​krot​nie po​m a​gał uga​sić pra​gnie​nie i u bo​ku któ​ry ch prze​ży ł nie​za​po​m nia​-
ne chwi​le pod​czas wy ​pra​wy  bar​ce​loń​skiej  host do zam ​ku Cre​ixell. Po​dej ​rze​wa​j ą go o kra​dzież!
O to im  cho​dzi!

— Ja nie… — wy ​j ą​kał.
Ofi​cer po​de​tknął m u pod nos sa​kiew​kę. Ar​nau się​gnął do m iej ​sca, gdzie trzy ​m ał m ie​szek z pie​-

niędz​m i Graua. Nie zo​sta​wił go pod sien​ni​kiem  w oba​wie, że ba​ro​nes​sa na nich do​nie​sie i oskar​żą
Jo​ana, a te​raz… Prze​klę​ty  Grau! Prze​klę​ta sa​kiew​ka!

— Te​go szu​kasz? — rzu​cił ofi​cer.
Po zgro​m a​dzo​ny ch ba​sta​ixos prze​szedł po​m ruk obu​rze​nia.
— To nie j a, oj ​cze — bro​nił się Ar​nau.
Ofi​cer za​re​cho​tał, po chwi​li za​wtó​ro​wa​li m u żoł​nie​rze.
— Ra​m on, to nie j a, przy ​się​gam  — po​wtó​rzy ł Ar​nau, pa​trząc na za​przy ​j aź​nio​ne​go tra​ga​rza.
— W ta​kim  ra​zie, cze​go szu​ka​łeś w środ​ku no​cy  w ko​ście​le?
Skąd wzią​łeś sa​kiew​kę peł​ną pie​nię​dzy ? Dla​cze​go chcia​łeś uciec? Po co ubru​dzi​łeś się bło​tem ?
Ar​nau prze​cią​gnął rę​ką po twa​rzy. Bło​to zdą​ży ​ło j uż za​schnąć.

Sa​kiew​ka! Ofi​cer nie prze​sta​wał wy ​m a​chi​wać m u nią przed no​sem . Do ko​ścio​ła ścią​ga​li ko​lej ​-

ni ba​sta​ixos.  Ich  to​wa​rzy ​sze  opo​wia​da​li  im   o  ca​ły m   zaj ​ściu.  Ar​nau  wo​dził  ocza​m i  za  sa​kiew​ką.
Prze​klę​ty  m ie​szek! Po chwi​li zwró​cił się wprost do oj ​ca Al​ber​ta:

— Zo​ba​czy ​łem  zło​dzie​j a. Chcia​łem  go zła​pać, ale m i się wy ​m knął. By ł bar​dzo sil​ny.
Am ​bit zno​wu wy ​peł​nił pe​łen nie​do​wie​rza​nia re​chot ofi​ce​ra.
— Ar​nau — po​na​glił chłop​ca oj ​ciec Al​bert — od​po​wiedz na py ​ta​nia ofi​ce​ra.
— Nie… nie m o​gę — wy ​j ą​kał chło​pak. Je​go sło​wa obu​rzy ​ły  ofi​ce​rów i żoł​nie​rzy, wy ​wo​ła​ły

też po​ru​sze​nie wśród ba​sta​ixos.

Ka​płan m il​czał, przy ​pa​tru​j ąc się Ar​nau​owi. Ile ra​zy  sły ​szał j uż po​dob​ną od​po​wiedź? Ilu pa​ra​-

fian wzbra​nia​ło się przed wy ​zna​niem  grze​chów? „Nie m o​gę — m ó​wi​li z za​lęk​nio​ną m i​ną — gdy ​-
by  się wy ​da​ło…”. A j u​ści, m y ​ślał wte​dy  ksiądz, gdy ​by  wy ​da​ła się ich kra​dzież, cu​dzo​łó​stwo lub
bluź​nier​stwo, Pew​ni​kiem  skoń​czy ​li​by  w wię​zie​niu, ale… Mu​siał ich za​pew​niać o ta​j em ​ni​cy  spo​-
wie​dzi i na​m a​wiać do otwar​cia ser​ca na Bo​ga i bo​skie prze​ba​cze​nie.

— Po​wiesz m i praw​dę na osob​no​ści? — za​py ​tał Ar​naua. Chło​piec przy ​tak​nął, a wte​dy  ka​płan

skie​ro​wał się z nim  ku ka​pli​cy  Naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu.

Za​cze​kaj ​cie tu na nas — po​wie​dział ksiądz Al​bert. Cho​dzi o skar​bon​kę ba​sta​ixos  —  za​trzy ​m ał

ich głos do​cho​dzą​cy  zza ple​ców żoł​nie​rzy. — Dla​te​go po​wi​nien by ć ty m  rów​nież j e​den z nas.

Oj ​ciec Al​bert ski​nął gło​wą na znak zgo​dy  i zer​k​nął na Ar​naua
— Ra​m on? — za​pro​po​no​wał.
Chło​piec po​now​nie ski​nął gło​wą i wszy ​scy  trzej  we​szli do ka​pli​cy. Ar​nau m ógł na​resz​cie wy ​-

znać praw​dę i zrzu​cić cię​żar z ser​ca. Opo​wie​dział o sta​j en​ny m  To​m a​sie, o oj ​cu, sa​kiew​ce Graua,
zle​ce​niu Isa​bel, za​m iesz​kach w m ie​ście i eg​ze​ku​cj i o ogniu… o po​go​ni, ra​bu​siu i nie​uda​nej  pró​bie
po​wstrzy ​m a​nia go. Wy ​znał, że boi się, iż zo​sta​nie wtrą​co​ny  do wię​zie​nia, bo za​trzy ​m ał sa​kiew​kę
Graua i pod​pa​lił zwło​ki oj ​ca.

Ar​nau nie po​tra​fił opi​sać m ęż​czy ​zny, któ​ry  go ogłu​szy ł. W ko​ście​le pa​no​wał m rok, skwi​to​wał

py ​ta​nia księ​dza i Ra​m o​na, wie​dział j e​dy ​nie, że m a do czy ​nie​nia z m ęż​czy ​zną po​tęż​ny m  i sil​ny m .
W  koń​cu  ksiądz  i  ba​sta​ix  wy ​m ie​ni​li  spoj ​rze​nia.  Wie​rzy ​li  chłop​cu,  ale…  Jak  udo​wod​nić  lu​dziom ,
któ​ry ch  znie​cier​pli​wio​ne  po​m ru​ki  do​bie​ga​ły   z  głę​bi  ko​ścio​ła,  że  Ar​nau  nie  m a  nic  wspól​ne​go
z kra​dzie​żą? Ksiądz zer​k​nął na Ma​don​ną i na wy ​ła​m a​ne zam ​ki skar​bon​ki, po czy m  wy ​szedł z ka​pli​-
cy.

— Chło​piec m ó​wi praw​dę — ogło​sił zgro​m a​dzo​ny m  w am ​bi​cie. — Uwa​żam , że nie ty l​ko nie

okradł skar​bon​ki, ale na​wet pró​bo​wał zła​pać zło​dzie​j a.

Ra​m on, któ​ry  wy ​szedł z ka​pli​cy  za​raz za księ​dzem , po​twier​dził j e​go sło​wa ski​nie​niem  gło​wy.
— W ta​kim  ra​zie, dla​cze​go nie chce od​po​wie​dzieć na m o​j e py ​ta​nia? — do​py ​ty ​wał się ofi​cer.
— Ma po​wo​dy. — Ra​m on na​dal po​ta​ki​wał. — I m o​gę was za​pew​nić, że nie są one bła​he. Czy

ktoś m i nie wie​rzy ? — Nikt się nie ode​zwał. — A więc do​brze, m o​gę po​pro​sić do sie​bie cech​m i​-
strzów? — Trzej  m ęż​czy ź​ni wy ​stą​pi​li z tłu​m u i po​de​szli do oj ​ca Al​ber​ta. — Każ​dy  z was m a j e​-
den z trzech klu​czy  do skar​bon​ki, nie​praw​daż? — Trzej  ba​sta​ixos przy ​tak​nę​li. Przy ​się​ga​cie, że zo​-
sta​ła ona otwar​ta ty l​ko przez was trzech j ed​no​cze​śnie w obec​no​ści dzie​się​ciu człon​ków brac​twa,
j ak na​ka​zu​j e wasz sta​tut? — Za​py ​ta​ni przy ​się​gli gło​śno uro​czy ​sty m  to​nem , j a​kim  zwra​cał się do
nich ka​płan. — Przy ​się​gach rów​nież, że ostat​ni za​pis w księ​dze ra​chun​ko​wej  brac​twa od​po​wia​da
su​m ie  znaj ​du​j ą​cej   się  wów​czas  w  skar​bon​ce?  —  Och​m i​strzo​wie  po​no​wi​li  przy ​się​gę.  —  A  wy,
ofi​ce​rze, przy ​się​ga​cie, że tę wła​śnie sa​kiew​kę m iał przy  so​bie po​dej ​rza​ny ? — Ofi​cer po​szedł za

przy ​kła​dem  swy ch po​przed​ni​ków. — I przy ​się​ga​cie, że j ej  za​war​tość nie ule​gła zm ia​nie od chwi​li
poj ​m a​nia chłop​ca? — Wa​sze sło​wa są znie​wa​gą dla ofi​ce​ra kró​la Al​fon​sa!

— Przy ​się​ga​cie, czy  nie?! — krzy k​nął ksiądz.
Kil​ku ba​sta​ixos po​de​szło do ofi​ce​ra, spoj ​rze​niem  do​m a​ga​j ąc się od nie​go od​po​wie​dzi.
— Przy ​się​gam .
— Do​sko​na​le — cią​gnął oj ​ciec Al​bert. — Przy ​nio​sę księ​gę ra​chun​ko​wą. Je​śli chło​piec okradł

skar​bon​kę, za​war​tość sa​kiew​ki po​win​na by ć rów​na ostat​niej  su​m ie od​no​to​wa​nej  w księ​dze lub j ą
prze​kra​czać. Je​śli oka​że się, że j est m niej ​sza, bę​dzie to do​wo​dzi​ło j e​go nie​win​no​ści.

Por​to​wi  tra​ga​rze  od​po​wie​dzie​li  na  pro​po​zy ​cj ę  księ​dza  po​m ru​kiem   za​do​wo​le​nia.  Więk​szość

z nich spoj ​rza​ła na Ar​naua — do​brze pa​m ię​ta​li orzeź​wia​j ą​cy  sm ak wo​dy  z j e​go bu​kła​ka.

Oj ​ciec Al​bert wrę​czy ł Ra​m o​no​wi klucz, pro​sząc, by  za​m knął ka​pli​cę, a sam  udał się po księ​gę,

w któ​rej  od​no​to​wy ​wa​no zm ia​ny  za​war​to​ści skar​bon​ki. Zgod​nie ze sta​tu​tem  ba​sta​ixos m u​sia​ła by ć
ona  prze​cho​wy ​wa​na  przez  oso​bę  nie​zwią​za​ną  z  brac​twem .  Je​śli  pa​m ięć  go  nie  m y ​li,  za​war​tość
skar​bon​ki nie ty l​ko nie zga​dza​ła się z su​m ą wy ​pła​ca​ną przez Graua Pu​iga na​czel​ni​ko​wi wię​zie​nia
na wy ​ży ​wie​nie dłuż​ni​ków, ale znacz​nie j e prze​kra​cza​ła. To bę​dzie nie​pod​wa​żal​ny  do​wód, m y ​ślał,
uśm ie​cha​j ąc się pod no​sem .

Gdy  oj ​ciec Al​bert udał się po księ​gę, Ra​m on za​m knął kra​tę na klucz. Na​gle j e​go uwa​gę zwró​-

cił  bły sk  do​cho​dzą​cy   z  wnę​trza.  Wszedł  z  po​wro​tem   do  ka​pli​cy   i  przy j ​rzał  się  po​ły ​sku​j ą​ce​m u
przed​m io​to​wi, nie do​ty ​ka​j ąc go. Bez sło​wa za​m knął kra​tę i skie​ro​wał się do to​wa​rzy ​szy, któ​rzy  ob​-
stą​pi​li Ar​naua ka​ra​bi​nie​rzy, cze​ka​j ąc na po​wrót ka​pła​na.

Ra​m on  szep​nął  coś  na  ucho  trzem   kom ​pa​nom   i  wszy ​scy   czte​rej   wy ​m knę​li  się  nie​zau​wa​że​ni

z ko​ścio​ła.

— We​dle ostat​nie​go za​pi​su — oznaj ​m ił po po​wro​cie oj ​ciec Al​bert, pod​su​wa​j ąc księ​gę cech​-

m i​strzom  — w skar​bon​ce by ​ły  sie​dem ​dzie​siąt czte​ry  de​na​ry  i pięć sol​dów. Prze​licz​cie za​war​tość
sa​kiew​ki — zwró​cił się do ofi​ce​ra.

Ten,  j esz​cze  przed  wy ​sy ​pa​niem   m o​net,  po​krę​cił  gło​wą.  Po  cię​ża​rze  sa​kiew​ki  po​znał,  że  nie

m o​że za​wie​rać sie​dem ​dzie​się​ciu czte​rech de​na​rów.

—  Trzy ​na​ście  de​na​rów  —  oznaj ​m ił  po  prze​li​cze​niu  m o​net.  —  Ale  to  j esz​cze  o  ni​czy m   nie

świad​czy ! Chło​pak m ógł m ieć wspól​ni​ka, któ​re​m u uda​ło się wy ​m knąć z pie​niędz​m i.

— Dla​cze​go m iał​by  zo​sta​wić Ar​nau​owi trzy ​na​ście de​na​rów? — za​py ​tał j e​den z tra​ga​rzy.
Po​zo​sta​li ba​sta​ixos po​par​li ar​gu​m ent swe​go to​wa​rzy ​sza.
Ofi​cer spoj ​rzał na tra​ga​rzy. Z po​wo​du zwy ​kłe​go nie​do​pa​trze​nia — m iał ocho​tę od​po​wie​dzieć.

— Bo się spie​szy ł, bo by ł bar​dzo zde​ner​wo​wa​ny … Ale j a​kie to m ia​ło zna​cze​nie? Kil​ku tra​ga​rzy
po​de​szło j uż do Ar​naua, po​kle​py ​wa​ło go po ple​cach i m ierz​wi​ło m u wło​sy.

— No do​brze, ale j e​śli nie on, to kto? — za​py ​tał.
— Chy ​ba wiem , czy ​j a to spraw​ka — od​po​wie​dział Ra​m on, zbli​ża​j ąc się od stro​ny  głów​ne​go

oł​ta​rza.

Za Ra​m o​nem  szli dwaj  in​ni ba​sta​ixos, wlo​kąc za​ży w​ne​go m ęż​czy ​znę.
— Że też od ra​zu się nie do​m y ​śli​li​śm y  — rzu​cił któ​ry ś z ba​sta​ixos.
— To on! — krzy k​nął Ar​nau.
Ba​sta​ix,  zna​ny   wszy st​kim   j a​ko  Ma​j or​kań​czy k  za​wsze  by ł  czar​ną  owcą  brac​twa.  Star​szy ​zna

zde​cy ​do​wa​ła się go wy ​da​lić, gdy  wy ​szło na j aw, że m a ko​chan​kę. Człon​kom  brac​twa nie wol​no
by ​ło  utrzy ​m y ​wać  nie​ślub​ny ch  związ​ków.  Ani  im ,  ani  ich  żo​nom .  Ba​sta​ix,  któ​ry   sprze​nie​wie​rzał

się tej  za​sa​dzie, zo​sta​wał usu​nię​ty  z brac​twa.

— Co ten dzie​ciak ple​cie? — krzy k​nął Ma​j or​kań​czy k, gdy  opro​wa​dzo​no go do am ​bi​tu.
— Oskar​ża cię o ob​ra​bo​wa​nie skar​bon​ki ba​sta​ixos — oznaj ​m ił oj ​ciec Al​bert.
— Łże!
Ka​płan po​szu​kał wzro​kiem  Ra​nio​na. Ba​sta​ix ski​nął lek​ko gło​wą.
— Ja rów​nież cię oskar​żam ! — krzy k​nął, wska​zu​j ąc pal​cem  po​dej ​rza​ne​go.
— Oj ​ciec też kła​m ie.
— Bę​dziesz m iał oka​zj ę te​go do​wieść w ko​tle klasz​to​ru San​tes Creus.
Prze​stęp​stwa do​ko​na​no w ko​ście​le i we​dług praw po​rząd​ku pu​blicz​ne​go — ze​bra​ny ch w ko​dek​-

sie Con​sti​tu​cio​nes de Pa​zy  Tre​gua — oskar​żo​ny, któ​ry  chciał do​wieść swej  nie​win​no​ści, pod​da​-
wa​ny  by ł pró​bie wrząt​ku.

Ma​j or​kań​czy k zbladł. Dwaj  ofi​ce​ro​wie i żoł​nie​rze spoj ​rze​li zdu​m ie​ni na ka​pła​na, któ​ry  dał im

znak, by  m il​cze​li. Pró​ba wrząt​ku zo​sta​ła j uż wy ​co​fa​na, choć du​chow​ni lu​bi​li stra​szy ć nią po​dej ​-
rza​ny ch, by  wy ​m óc na nich ze​zna​nia.

Oj ​ciec Al​bert zm ru​ży ł oczy  i spoj ​rzał na Ma​j or​kań​czy ​ka.
—  Je​śli  chło​pak  i  j a  kła​m ie​m y,  na  pew​no  za​nu​rzy sz  rę​ce  i  no​gi  we  wrząt​ku,  do​wo​dząc  swej

nie​win​no​ści.

— Bo j e​stem  nie​win​ny  — wy ​m am ​ro​tał nie​szczę​śnik.
— Do​sko​na​le. Jak ci j uż wspo​m nia​łem , bę​dziesz m iał oka​zj ę te​go do​wieść — po​wtó​rzy ł ksiądz.
— Je​śli j e​steś nie​win​ny  — wtrą​cił Ra​m on — m o​że nam  wy ​j a​śnisz, skąd wziął się w ka​pli​cy

twój  szty ​let. Ma​j or​kań​czy k od​wró​cił się do Ra​m o​na.

To pu​łap​ka! — od​po​wie​dział na​ty ch​m iast. — Ktoś go tu pod​rzu​cił, że​by  zwa​lić na m nie wi​nę.

Ten sm ar​kacz! To na Pew​no on!

Oj ​ciec Al​bert wszedł po​now​nie do ka​pli​cy  Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu. Po chwi​li wy ​ło​nił

się z do​wo​dem  rze​czo​wy m  w rę​ce.

— Czy  to two​j a zgu​ba? — za​py ​tał, pod​su​wa​j ąc Ma​j or​kań​czy ​ko​wi szty ​let pod nos.
— Nie… nie.
Cech​m i​strzo​wie oraz kil​ku ba​sta​ixos po​de​szli do księ​dza, by  rzu​cić okiem  na zna​le​zio​ny  w ka​pli​-

cy  przed​m iot.

— Tak, to j e​go — oświad​czy ł czło​nek star​szy ​zny, bio​rąc szty ​let do rę​ki.
Sześć  lat  te​m u,  w  związ​ku  z  licz​ny ​m i  awan​tu​ra​m i  wy ​bu​cha​j ą​cy ​m i  w  por​cie,  król  Al​fons  za​-

bro​nił no​sze​nia  pa​ła​szów i  po​dob​nej  bro​ni  tra​ga​rzom  oraz  wszy st​kim  in​ny m   wol​ny m   pra​cow​ni​-
kom  por​to​wy m . Je​dy ​ną do​zwo​lo​ną bro​nią sta​ły  się stę​pio​ne na czub​ku szty ​le​ty. Ma​j or​kań​czy k nie
chciał pod​dać  się kró​lew​skie​m u  roz​ka​zo​wi, dum ​ny   ze swe​go  pięk​ne​go, ostro  za​koń​czo​ne​go  no​ża,
któ​ry m   chwa​lił  się  wszy st​kim ,  j ak​by   uspra​wie​dli​wia​j ąc  w  ten  spo​sób  nie​po​słu​szeń​stwo  wo​bec
kró​la. Do​pie​ro gdy  za​gro​żo​no m u wy ​da​le​niem  z brac​twa, za​niósł szty ​let do ko​wa​la, by  ten spi​ło​-
wał j e​go czu​bek.

— Łgarz — par​sk​nął j e​den z ba​sta​ixos.
— Zło​dziej  — do​dał in​ny.
— Ktoś ukradł szty ​let, by  zrzu​cić na m nie wi​nę! — pro​te​sto​wał Ma​j or​kań​czy k, pró​bu​j ąc wy ​-

rwać się z że​la​zne​go uści​sku swy ch by ​ły ch to​wa​rzy ​szy.

Wte​dy  zj a​wił się trze​ci ba​sta​ix, któ​ry  opu​ściw​szy  ko​ściół ra​zem  z Ra​m o​nem , udał się do do​m u

po​dej ​rza​ne​go w po​szu​ki​wa​niu zło​dziej ​skie​go łu​pu.

— Pro​szę! — wy ​krzy k​nął, uno​sząc sa​kiew​kę i wrę​cza​j ąc j a. księ​dzu, któ​ry  po​dał j ą z ko​lei ofi​-

ce​ro​wi.

—  Sie​dem ​dzie​siąt  czte​ry   de​na​ry   i  pięć  sol​dów  —  oznaj ​m ił  ofi​cer,  prze​li​czy w​szy   za​war​tość

sa​kiew​ki.

Pod​czas gdy  ofi​cer li​czy ł m o​ne​ty, ba​sta​ixos za​czę​li co​raz cia​śniej  ota​czać Ma​j or​kań​czy ​ka. Ża​-

den z nich nie m ógł na​wet m a​rzy ć o ta​kiej  for​tu​nie! Kie​dy  pie​nią​dze zo​sta​ły  prze​li​czo​ne, rzu​ci​li
się na zło​dzie​j a. Nie obe​szło się bez obelg, kop​nia​ków i plu​cia, po​szły  w ruch pie​ści. Żoł​nie​rze ani
m y ​śle​li sta​wać w obro​nie ra​bu​sia, ofi​cer wzru​szy ł ty l​ko ra​m io​na​m i i zer​k​nął na oj ​ca Al​ber​ta.

—  Je​ste​ście  w  Do​m u  Bo​ży m !  —  krzy k​nął  ka​płan,  pró​bu​j ąc  po​wstrzy ​m ać  tra​ga​rzy.  —  Je​ste​-

ście w Do​m u Bo​ży m ! — po​wta​rzał, pó​ki nie przedarł się do zło​dzie​j a, le​żą​ce​go na ko​ściel​nej  po​-
sadz​ce. — Choć czło​wiek ten j est łaj ​da​kiem , do te​go tchó​rzem , m a pra​wo do pro​ce​su. Nie zni​żaj ​-
cie się do j e​go po​zio​m u i nie za​cho​wuj ​cie j ak ulicz​ni prze​stęp​cy. Za​pro​wadź​cie go do bi​sku​pa —
przy ​ka​zał ofi​ce​ro​wi.

Gdy  ty l​ko ksiądz od​wró​cił się do ofi​ce​ra, ktoś sko​rzy ​stał z oka​zj i i wy ​m ie​rzy ł ra​bu​sio​wi ostat​-

nie​go kop​nia​ka. Ba​sta​ixos plu​li na Ma​j or​kan​czy ​ka, kie​dy  żoł​nie​rze pod​no​si​li go z zie​m i i wy ​pro​wa​-
dza​li ze świą​ty ​ni.

Kie​dy  żoł​nie​rze i Ma​j or​kań​czy k opu​ści​li ko​ściół, ba​sta​ixos oto​czy ​li Ar​naua, uśm ie​cha​j ąc się do

nie​go  i  pro​sząc  o  prze​ba​cze​nie.  Na​stęp​nie  za​czę​li  roz​cho​dzić  się  do  do​m ów.  Po  j a​kim ś  cza​sie
przed  otwar​tą  ka​pli​cą  Prze​naj ​święt​sze​go  Sa​kra​m en​tu  zo​stał  j uż  ty l​ko  oj ​ciec  Al​bert,  Ar​nau,  trzej
cech​m i​strzo​wie oraz dzie​się​ciu świad​ków, bo tak na​ka​zy ​wa​ły  prze​pi​sy  do​ty ​czą​ce skar​bon​ki ba​sta​-
ixos.

Ksiądz wsy ​pał z po​wro​tem  m o​ne​ty  do skrzy n​ki i opi​sał w księ​dze noc​ne zda​rze​nie. A że na​stał

j uż świt, po​sła​no po ślu​sa​rza, któ​ry  m iał na​pra​wić trzy  wy ​wa​żo​ne zam ​ki. Ze​bra​ni m u​sie​li za​cze​-
kać, aż skar​bon​ka zo​sta​nie na po​wrót za​m knię​ta.

Oj ​ciec Al​bert po​ło​ży ł rę​kę na ra​m ie​niu Ar​naua. Do​pie​ro te​raz przy ​po​m niał so​bie o bied​ny m

chłop​cu sie​dzą​cy m  pod szu​bie​ni​cą oj ​ca. Za​po​m niał o ogniu. To prze​cież ty l​ko dziec​ko!

Spoj ​rzał na Ma​don​nę. I tak za​wisł​by  na bra​m ie m ia​sta, tłu​m a​czy ł so​bie w m y ​ślach. Co za róż​-

ni​ca! To ty l​ko dziec​ko, któ​re zo​sta​ło zu​peł​nie sa​m o: bez oj ​ca, bez pra​cy, bez środ​ków do ży ​cia…

Uwa​żam , że po​win​ni​ście przy ​j ąć Ar​naua Es​ta​ny ​ola do sie​bie — oznaj ​m ił.
Ra​m on się uśm iech​nął. On rów​nież, gdy  ty l​ko sy ​tu​acj a nie​co się uspo​ko​iła, za​czął za​sta​na​wiać

się nad przy ​szło​ścią chłop​ca i do​szedł do te​go sa​m e​go wnio​sku. Jed​nak wszy ​scy  po​zo​sta​li łącz​nie
z sa​m y m  Ar​nau​em , spoj ​rze​li osłu​pia​li na oj ​ca Al​ber​ta

— Prze​cież to j esz​cze dziec​ko — za​uwa​ży ł j e​den z cech​m i​strzów.
— Nie m a dość si​ły. Jak ta​kie chu​chro bę​dzie dźwi​ga​ło cięż​kie ła​dun​ki i ka​m ie​nie? — do​dał dru​-

gi.

— Jest j esz​cze bar​dzo m a​ły  — przy ​znał trze​ci. Ar​nau pa​trzy ł na wszy st​kich sze​ro​ko otwar​ty ​m i

ocza​m i.

— Trud​no nie przy ​znać wam  ra​cj i — od​parł ksiądz. — Jed​nak m i​m o m ło​de​go wie​ku, nie​wiel​-

kie​go wzro​stu i wą​tły ch sił nie za​wa​hał się wal​czy ć o wa​sze de​na​ry. Gdy ​by  nie on, skar​bon​ka by ​-
ła​by  te​raz pu​sta.

Ba​sta​ixos przez chwi​lę m ie​rzy ​li chłop​ca wzro​kiem .
—  My ​ślę,  że  po​win​ni​śm y   spró​bo​wać  —  prze​rwał  m il​cze​nie  Ra​m on.  —  Je​śli  się  nie  spraw​-

dzi…

In​ny  ba​sta​ix po​parł j e​go pro​po​zy ​cj ę.
—  Zgo​da  —  po​wie​dział  w  koń​cu  j e​den  z  cech​m i​strzów,  spo​glą​da​j ąc  na  swy ch  dwóch  to​wa​-

rzy ​szy, z któ​ry ch ża​den nie za​pro​te​sto​wał. — Przy j ​m ie​m y  go na pró​bę. Je​śli przez pierw​sze trzy
m ie​sią​ce udo​wod​ni, że na​da​j e się na tra​ga​rza por​to​we​go, zo​sta​nie peł​no​praw​ny m  człon​kiem  gre​-
m ium . Je​go za​rob​ki bę​dą pro​por​cj o​nal​ne do wy ​ko​na​nej  pra​cy. To dla cie​bie — do​dał, wrę​cza​j ąc
Ar​nau​owi szty ​let Ma​j or​kań​czy ​ka. — Jest twój . Oj ​cze, od​no​tuj ​cie to w na​szej  księ​dze, by  oszczę​-
dzić chłop​cu ewen​tu​al​ny ch nie​przy ​j em ​no​ści.

Ar​nau po​czuł, że ksiądz ści​ska go za ra​m ię. Uśm ie​chał się od ucha do ucha, nie wie​dząc, j ak

dzię​ko​wać tra​ga​rzom . Zo​stał j ed​ny m  z nich, j ed​ny m  z ba​sta​ixos!  Gdy ​by ż  j e​go  oj ​ciec  do​ży ł  tej
chwi​li!

18

— Kto to? Znasz go, chłop​cze?
Na  pla​cu  nie  usta​ła  j esz​cze  bie​ga​ni​na  i  na​wo​ły ​wa​nia  żoł​nie​rzy   ści​ga​j ą​cy ch  Ar​naua.  Jed​nak

Jo​an ni​cze​go nie sły ​szał — wciąż m iał w uszach skwier​cze​nie pło​ną​ce​go cia​ła.

Do​wód​ca noc​nej  war​ty, któ​ry  zo​stał pod szu​bie​ni​cą, po​trzą​snął chłop​cem  i za​py ​tał po raz ko​-

lej ​ny :

— Znasz go?
Jo​an j ed​nak nie od​wra​cał wzro​ku od ludz​kiej  po​chod​ni — od czło​wie​ka, któ​ry  za​stą​pił m u oj ​ca.
Ofi​cer nie prze​sta​wał go szar​pać, aż w koń​cu m a​lec od​wró​cił się w j e​go stro​nę. Miał błęd​ny

wzrok i szczę​kał zę​ba​m i.

— Kto to by ł? Dla​cze​go spa​lił two​j e​go oj ​ca? Jo​an nie sły ​szał py ​ta​nia. Za​czął się trząść.
Dziec​ku od​j ę​ło m o​wę — wtrą​ci​ła ko​bie​ta, któ​ra na​m ó​wi​ła Ar​naua do uciecz​ki, od​cią​gnę​ła spa​-

ra​li​żo​wa​ne​go stra​chem  Jo​ana od pło​ną​ce​go wo​zu i roz​po​zna​ła w pod​pa​la​czu chłop​ca czu​wa​j ą​ce​-
go przez ca​łe po​po​łu​dnie i wie​czór przy  zwło​kach. Gdy ​by m  m ia​ła ty ​le od​wa​gi co on, po​m y ​śla​ła,
nie po​zwo​li​ła​by m , by  wy ​da​no m o​j e​go m ę​ża pta​kom  na żer. Tak, ten chło​piec zro​bił to, co każ​dy
z  ża​łob​ni​ków  tkwią​cy ch  pod  szu​bie​ni​ca​m i  chciał  zro​bić,  a  ofi​cer…  Ofi​cer  by ł  do​wód​cą  noc​nej
war​ty  i nie znał Ar​naua. By ł prze​ko​na​ny, że sy ​nem  pło​ną​ce​go wi​siel​ca j est chło​piec sto​j ą​cy  te​raz
pod szu​bie​ni​cą. Ko​bie​ta ob​j ę​ła Jo​ana i przy ​tu​li​ła do ser​ca.

— Mu​szę się do​wie​dzieć, kto pod​pa​lił cia​ło — tłu​m a​czy ł ofi​cer.
Wo​kół sta​li ga​pie przy ​glą​da​j ą​cy  się pło​ną​ce​m u wi​siel​co​wi.
— Co za róż​ni​ca? — m ruk​nę​ła ko​bie​ta, czu​j ąc dy ​go​ta​nie Jo​ana. — To dziec​ko j est le​d​wie ży ​we

ze stra​chu i z gło​du.

Żoł​nierz przy ​m knął oczy, a po​tem  wol​no, bar​dzo wol​no po​ki​wał gło​wą. Głód! On sam  stra​cił

m a​łe​go sy n​ka: dziec​ko po​czę​ło chud​nąć w oczach, aż w koń​cu za​bi​ła j e go​rącz​ka. Je​go żo​na przy ​-
tu​la​ła j e wte​dy  tak sa​m o, j ak te​raz nie​zna​j o​m a tu​li​ła to dy ​go​czą​ce pa​cho​lę. A on pa​trzy ł na nich
obo​j e: na to​ną​cą w łzach żo​nę i na dziec​ko szu​ka​j ą​ce ra​tun​ku przy  pier​si m at​ki, tak sa​m o j ak…

— Od​pro​wadź go do do​m u — po​wie​dział do nie​zna​j o​m ej . — Głód — m ruk​nął, zer​ka​j ąc zno​-

wu na pło​ną​ce zwło​ki. — Prze​klę​ci Ge​nu​eń​czy ​cy !

W Bar​ce​lo​nie wsta​wał dzień.
— Jo​an! — wrza​snął od drzwi Ar​nau.
Sie​dzą​cy  przy  pa​le​ni​sku Pe​re i Ma​rio​na uci​szy ​li go ru​chem  rę​ki.
— Śpi — szep​nę​ła Ma​rio​na.
Nie​zna​j o​m a, któ​ra przy ​pro​wa​dzi​ła Jo​ana, opo​wie​dzia​ła im  o wy ​da​rze​niach na pla​cu Blat. Sta​-

rusz​ko​wie do​glą​da​li m al​ca, pó​ki nie za​snął. Na​stęp​nie usie​dli w kuch​ni, by  się ogrzać.

— Co te​raz bę​dzie z chłop​ca​m i? — spy ​ta​ła Ma​rio​na m ę​ża. — Te​raz, gdy  Ber​nat nie ży ​j e, Ar​-

nau ani chy ​bi stra​ci po​sa​dę u Pu​iga.

Nie m o​że​m y  wziąć ich na utrzy ​m a​nie, po​m y ​ślał Pe​re. Nie m o​gą od​stą​pić im  za dar​m o izby,

nie  m o​gą  ich  wy ​ży ​wić.  Go​spo​da​rza  zdzi​wił  oso​bli​wy   bły sk  w  oczach  Ar​naua.  Prze​cież  wła​śnie
stra​cił oj ​ca! Od nie​zna​j o​m ej  do​wie​dzie​li się, że spa​lił j e​go zwło​ki. Skąd więc ten bły sk?

Zo​sta​łem  przy ​j ę​ty  do gre​m ium  ba​sta​ixos! — oznaj ​m ił, rzu​ca​j ąc się na zim ​ne reszt​ki z ko​la​cj i.

Sta​rusz​ko​wie spoj ​rze​li po so​bie, po​tem  prze​nie​śli wzrok na chłop​ca, któ​ry, od​wró​co​ny  do nich ple​-
ca​m i, skro​bał wa​rzą​chwią dno garn​ka. By ł chu​dy  j ak szcza​pa! Brak zbo​ża od​bił się na wy ​glą​dzie
j e​go  i  in​ny ch  m iesz​kań​ców  Bar​ce​lo​ny.  Jak  ta​ki  chu​dzie​lec  m o​że  co​kol​wiek  udźwi​gnąć?  Ma​rio​na
po​krę​ci​ła gło​wą, zer​ka​j ąc na m ę​ża.

— Wszy st​ko w rę​kach Bo​ga — szep​nął Pe​re.
— Pro​szę? — spy ​tał Ar​nau z peł​ny ​m i usta​m i, od​wra​ca​j ąc się.
— Nic, sy n​ku, nic ta​kie​go.
— Czas na m nie — po​wie​dział Ar​nau, się​ga​j ąc po paj ​dę czer​stwe​go chle​ba i wbi​j a​j ąc w nią

zę​by.  Nie  m ógł  się  zde​cy ​do​wać,  czy   wy ​py ​tać  o  wy ​da​rze​nia  na  pla​cu,  czy   biec  do  swo​ich  no​-
wy ch to​wa​rzy ​szy. W koń​cu do​ko​nał wy ​bo​ru: — Kie​dy  Jo​an się obu​dzi, opo​wiedz​cie m u o wszy st​-
kim .

W kwiet​niu wzno​wio​no za​wie​szo​ną od paź​dzier​ni​ka że​glu​gę. Dni się wy ​dłu​ża​ły, wiel​kie okrę​ty

za​czę​ły  za​wi​j ać do m ia​sta i wy ​pły ​wać na sze​ro​kie m o​rze, ale nikt, ani wła​ści​cie​le stat​ków, ani ar​-
m a​to​rzy, ani ka​pi​ta​no​wie nie chcie​li prze​by ​wać dłu​żej  niż to ko​niecz​ne w nie​bez​piecz​ny m  por​cie
Bar​ce​lo​ny.

Przed do​łą​cze​niem  do gro​m a​dzą​cy ch się na pla​ży  ba​sta​ixos  Ar​nau  ogar​nął  wzro​kiem   m o​rze.

Za​wsze tu by ​ło, na wy ​cią​gnię​cie rę​ki, ale pod​czas spa​ce​rów z oj ​cem  j uż po kil​ku kro​kach Prze​sta​-
wał się  nim   in​te​re​so​wać.  Te​raz  pa​trzy ł  na  nie  zu​peł​nie  ina​czej ,  od  tej   po​ry   m ia​ło  za​pew​nić  m u
utrzy ​m a​nie. Nie​da​le​ko  od brze​gu,  wśród nie​zli​czo​ny ch  łó​dek i  po​m niej ​szy ch j ed​no​stek,  sta​ły   na
ko​twi​cy   dwa  wiel​kie,  do​pie​ro  co  przy ​by ​łe  do  por​tu  okrę​ty   oraz  sześć  ogrom ​ny ch  ga​ler  wo​j en​-
ny ch, z któ​ry ch każ​da wy ​po​sa​żo​na by ​ła w dwie​ście sześć​dzie​siąt sza​lup i dwa​dzie​ścia sześć rzę​-
dów wio​śla​rzy.

Sły ​szał  j uż  o  tej   eska​drze.  Wy ​ekwi​po​wa​ło  j ą  m ia​sto,  by   wes​przeć  kró​la  w  woj ​nie  z  Ge​nuą,

a do​wo​dził nią czwar​ty  raj ​ca Bar​ce​lo​ny, Gal​ce​ra Ma​rqu​et. Szczo​drość m ia​sta wo​bec kró​la Al​fon​-
sa  nie  by ​ła  by ​naj ​m niej   bez​in​te​re​sow​na:  ty l​ko  zwy ​cię​stwo  nad  Ge​nu​eń​czy ​ka​m i  m o​gło  od​blo​ko​-
wać szla​ki han​dlo​we i przy ​wró​cić sto​li​cy  księ​stwa głów​ne źró​dło utrzy ​m a​nia.

— Mam  na​dzie​j ę, że się nie roz​m y ​śli​łeś? — roz​legł się głos za ple​ca​m i Ar​naua. Chło​piec od​-

wró​cił się i zo​ba​czy ł j ed​ne​go z cech​m i​strzów. — No, chodź​m y  — po​na​glił go, nie przy ​sta​j ąc.

Ar​nau ru​szy ł za nim . Tra​ga​rze z uśm ie​chem  po​wi​ta​li no​we​go to​wa​rzy ​sza.

— Bę​dziesz te​raz no​sił ła​dun​ki ciut cięż​sze niż bu​kłak z wo​dą — za​żar​to​wał ktoś, roz​śm ie​sza​j ąc

wszy st​kich.

— To dla cie​bie. — Ra​m on wrę​czy ł m u po​dusz​kę cap​ca​na. — Naj ​m niej ​sza j a​ką zna​leź​li​śm y.
Ar​nau ostroż​nie wziął j ą do rę​ki.
— Nie bój  się, nie​ła​two j ą po​psuć! — ro​ze​śm iał się j e​den z ba​sta​ixos,  wi​dząc,  że  Ar​nau  ob​-

cho​dzi się z po​dusz​ką j ak z j aj ​kiem .

Pew​nie, że nie! — po​m y ​ślał Ar​nau z uśm ie​chem , bo ni​by  j ak m ia​ła​by  się ze​psuć? Um ie​ścił

po​du​szecz​kę na kar​ku, na czo​ło na​cią​gnął przy ​tro​czo​ny  do niej  rze​m ień i zno​wu się roz​pro​m ie​nił.

Ra​m on spraw​dził, czy  cap​ca​na znaj ​du​j e się we wła​ści​wy m  m iej ​scu.
— Świet​nie — stwier​dził, po​kle​pu​j ąc swe​go ulu​bień​ca. — Do kom ​ple​tu bra​ku​j e ci j uż ty l​ko na​-

gniot​ka.

—  Ja​kie​go  zno​wu…  —  chciał  za​py ​tać  Ar​nau,  ale  uwa​gę  wszy st​kich  przy ​cią​gnę​ło  na​dej ​ście

cech​m i​strzów.

—  Nie  m o​gą  doj ść  do  po​ro​zu​m ie​nia  —  wy ​j a​śnił  j e​den  z  przy ​by ​ły ch.  Wszy ​scy   ba​stab​cos,

z Ar​nau​em  włącz​nie, spoj ​rze​li na roz​pra​wia​j ą​cą z oży ​wie​niem  grup​kę m ęż​czy zn w wy ​kwint​ny ch
sza​tach.  —  Gal​ce​ra  Ma​rqu​et  chce,  by   w  pierw​szej   ko​lej ​no​ści  za​ła​do​wa​no  ga​le​ry,  kup​cy   —  by
przed​tem   roz​ła​do​wa​no  okrę​ty,  któ​re  nie​daw​no  za​wi​nę​ły   do  por​tu.  Przy j ​dzie  nam   za​cze​kać  —
skwi​to​wał.

Tra​ga​rze za​czę​li się zło​ścić. Więk​szość z nich usia​dła na pia​sku. Ar​nau za​j ął m iej ​sce obok Ra​-

m o​na, cią​gle z po​dusz​ką na kar​ku i rze​m ie​niem  na czo​le.

— Ze​psuć się nie ze​psu​j e — po​wie​dział m u Ra​m on, wska​zu​j ąc na j e​go no​we na​rzę​dzie pra​cy

— ale j e​śli ubru​dzisz j ą pia​skiem , bę​dzie cię po​tem  uwie​rać przy  no​sze​niu ła​dun​ku.

Chło​piec ostroż​nie zdj ął po​dusz​kę i scho​wał j ą za pa​zu​chę.
— O co im  cho​dzi? — spy ​tał Ra​m o​na. — Prze​cież m oż​na ob​słu​ży ć stat​ki po ko​lei.
— Nikt nie chce stać w por​cie Bar​ce​lo​ny  dłu​żej  niż to ko​niecz​ne. Okrę​ty  nie m a​j ą tu żad​nej

osło​ny  i j e​śli ze​rwie się sztorm , bę​dą w ta​ra​pa​tach.

Ar​nau obiegł wzro​kiem  wy ​brze​że, od Pu​ig de les Fal​sies po klasz​tor kla​ry ​sek, na​stęp​nie spoj ​rzał

na spie​ra​j ą​cy ch się m oż​ny ch.

— Li​czy  się zda​nie raj ​cy  m iej ​skie​go, nie​praw​daż? Ra​m on za​śm iał się i prze​j e​chał dło​nią po

wło​sach chłop​ca.

— W Bar​ce​lo​nie li​czą się kup​cy. To z ich pie​nię​dzy  wy ​ekwi​po​wa​no kró​lew​skie ga​le​ry.
Osta​tecz​nie spór za​koń​czy ł się ugo​dą: gdy  ba​sta​ixos uda​dzą się do m ia​sta po ekwi​pu​nek ga​ler,

prze​woź​ni​cy  za​czną roz​ła​do​wy ​wać stat​ki han​dlo​we. Ba​sta​ixos po​win​ni wró​cić, za​nim  prze​woź​ni​-
cy  przy ​bi​j ą do pla​ży  z ła​dun​kiem , któ​ry  zło​żo​ny  zo​sta​nie ty m ​cza​so​wo w bez​piecz​ny m  m iej ​scu,
a do​pie​ro póź​niej  roz​dzie​li się go m ię​dzy  po​szcze​gól​ne skła​dy. Na​stęp​nie ba​sta​ixos uda​dzą się po
resz​tę wo​j en​ne​go ekwi​pun​ku, pod​czas gdy  prze​woź​ni​cy  prze​nio​są j e​go pierw​szą część na ga​le​ry.
Stam ​tąd po​pły ​ną na okrę​ty  han​dlo​we po na​stęp​ną por​cj ę ła​dun​ku. I tak kil​ka ra​zy, do​pó​ki ga​le​ry
nie zo​sta​ną wy ​ekwi​po​wa​ne, a stat​ki han​dlo​we roz​ła​do​wa​ne. Ba​sta​ixos  do​star​czą  to​war  na  ko​niec
do skła​dów ku​piec​kich. Je​śli po​go​da po​zwo​li, zdą​żą j esz​cze po​now​nie za​ła​do​wać stat​ki han​dlo​we.

Gdy  ty l​ko dy ​gni​ta​rze do​szli do po​ro​zu​m ie​nia, ro​bot​ni​cy  por​to​wi wzię​li się do pra​cy. Ba​sta​ixos

po​dzie​li​li się na gru​py  i ru​szy ​li ku skła​dom  w cen​trum  m ia​sta, skąd ode​brać m ie​li ekwi​pu​nek ca​łej
za​ło​gi ga​ler, rów​nież wio​śla​rzy. Prze​woź​ni​cy  pod​pły ​nę​li do wła​śnie przy ​by ​ły ch do por​tu okrę​tów
han​dlo​wy ch, któ​re z bra​ku na​brze​ża prze​ła​dun​ko​we​go m u​sia​ły  zo​stać roz​ła​do​wa​ne na m o​rzu przez

spe​cj al​nie w ty m  ce​lu stwo​rzo​ne i nie​odzow​ne w Bar​ce​lo​nie służ​by.

Za​ło​ga każ​dej  bar​ki, fe​lu​ki, bar​ka​su czy  przy ​brzeż​nej  tra​twy  skła​da​ła się z trzech lub czte​rech

m ęż​czy zn: prze​woź​ni​ka oraz — w za​leż​no​ści od brac​twa — nie​wol​ni​ków lub ro​bot​ni​ków na​j em ​-
ny ch. Człon​kom  naj ​star​sze​go i naj ​bo​gat​sze​go brac​twa, Sant Pe​re, po​m a​ga​li nie​wol​ni​cy  — re​gu​-
la​m in ogra​ni​czał ich licz​bę do dwóch na łódź — prze​woź​ni​kom  now​sze​go, m niej  za​m oż​ne​go brac​-
twa San​ta Ma​ria to​wa​rzy ​szy ​li na​j em ​ni​cy. Tak czy  ina​czej  za​ła​du​nek i wy ​ła​du​nek to​wa​rów z okrę​-
tów  han​dlo​wy ch  na  m niej ​sze  j ed​nost​ki  by ł  ope​ra​cj ą  de​li​kat​ną  i  cza​so​chłon​ną  na​wet  na  spo​koj ​-
ny m  m o​rzu. Nic dziw​ne​go, sko​ro prze​woź​ni​cy  od​po​wia​da​li przed wła​ści​cie​lem  ła​dun​ku za ewen​-
tu​al​ne uszko​dze​nia i stra​ty, a j e​śli nie m o​gli wy ​pła​cić kup​com  na​leż​ny ch od​szko​do​wań, gro​zi​ło im
na​wet wię​zie​nie.

Gdy   sztorm   na​wie​dzał  wy ​brze​że  Bar​ce​lo​ny,  sy ​tu​acj a  kom ​pli​ko​wa​ła  się  j esz​cze  bar​dziej ,  i  to

nie ty l​ko dla prze​woź​ni​ków, ale rów​nież dla wszy st​kich in​ny ch uczest​ni​ków m or​skie​go trans​por​tu.
Po pierw​sze dla​te​go, że prze​woź​ni​cy  m o​gli od​m ó​wić roz​ła​do​wa​nia to​wa​rów przy  sztor​m o​wej  po​-
go​dzie — cze​go nie wol​no im  by ​ło ro​bić pod​czas ci​szy  na m o​rzu — lub wy ​ne​go​cj o​wać z wła​ści​-
cie​lem  ła​dun​ku spe​cj al​ną ce​nę. Jed​nak skut​ki sztor​m u naj ​do​tkli​wiej  od​czu​wał wła​ści​ciel, ka​pi​tan,
a na​wet za​ło​ga stat​ku. Pod groź​bą su​ro​wy ch kar nie m o​gli oni opu​ścić nie​roz​ła​do​wa​ne​go okrę​tu,
a wła​ści​ciel lub pi​sarz po​kła​do​wy  — j e​dy ​ni człon​ko​wie za​ło​gi, któ​ry m  po​zwa​la​no zej ść na ląd —
m u​sie​li j ak naj ​szy b​ciej  wra​cać na po​kład.

Tak więc,  pod​czas gdy   prze​woź​ni​cy  za​bra​li  się do  roz​ła​do​wy ​wa​nia pierw​sze​go  okrę​tu,  ba​sta​-

ixos, po​dzie​le​ni na gru​py  z roz​licz​ny ch m a​ga​zy ​nów m iej ​skich po​czę​li zno​sić na pla​żę wy ​po​sa​że​-
nie ga​ler. Cech​m istrz spoj ​rzał wy ​m ow​nie na Ra​m o​na przy ​dzie​la​j ąc Ar​naua do j e​go gru​py.

Gru​pa ta uda​ła się brze​giem  m o​rza ku bra​m ie For​m ent, do spi​chle​rza m iej ​skie​go pil​nie strze​żo​-

ne​go  po  ostat​nich  za​m iesz​kach  przez  od​dzia​ły   kró​lew​skie.  Ar​nau  pró​bo​wał  skry ć  się  za  ple​ca​m i
Ra​m o​na, ale żoł​nie​rze od ra​zu zwró​ci​li uwa​gę na m ło​de​go chu​dziel​ca to​wa​rzy ​szą​ce​go osił​kom .

— Co m a ni​by  no​sić ten pę​drak? — za​py ​tał j e​den z żoł​nie​rzy, re​cho​cząc i wy ​ty ​ka​j ąc go pal​-

cem .

Gdy  Ar​nau po​czuł na so​bie wzrok straż​ni​ków, żo​łą​dek pod​sko​czy ł m u do gar​dła. Pró​bo​wał wci​-

snąć się j esz​cze głę​biej  za Ra​m o​na, ale ten chwy ​cił go za ra​m ię, na​cią​gnął m u na czo​ło rze​m ień
na​karcz​ni​ka i od​po​wie​dział, na​śla​du​j ąc ton żoł​nie​rza:

— Naj ​wy ż​sza po​ra, by  wziął się do pra​cy ! Ma j uż czter​na​ście lat i ro​dzi​na m u​si m ieć z nie​go

po​ży ​tek.

Żoł​nie​rze przy ​tak​nę​li i ustą​pi​li im  z dro​gi. Ar​nau prze​szedł obok nich z opusz​czo​ną gło​wą i rze​-

m ie​niem   na  czo​le.  Gdy   wszedł  do  bra​m y,  ude​rzy ​ła  go  w  noz​drza  sil​na  woń  zbo​ża.  Wpa​da​j ą​ce
przez okno świa​tło uj aw​nia​ło wi​ru​j ą​cy  w po​wie​trzu py ł: drob​ne cząst​ki, od któ​ry ch Ar​nau i wie​lu
ba​sta​ixos za​czę​ło pry ​chać i kasz​leć.

— Przed woj ​ną z Ge​nu​eń​czy ​ka​m i — po​wie​dział Ra​m on, za​ta​cza​j ąc rę​ką łuk, j ak​by  pró​bo​wał

przy ​gar​nąć do sie​bie ca​łą izbę — spi​chlerz by ł pe​łen ziar​na, ale te​raz…

Ar​nau wy ​pa​trzy ł pię​trzą​ce się tuż obok wiel​kie am ​fo​ry  Graua.
— No, do ro​bo​ty ! — krzy k​nął cech​m istrz.
Na​czel​nik m a​ga​zy ​nu z per​ga​m i​nem  w dło​ni wska​zy ​wał im  am ​fo​ry. Jak​że wy ​nie​sie​m y  stąd te

ol​brzy ​m ie,  wy ​peł​nio​ne  po  brze​gi  na​czy ​nia?  —  za​sta​na​wiał  się  Ar​nau.  Jed​na  oso​ba  ni​j ak  nie
udźwi​gnie ta​kie​go cię​ża​ru. Ba​sta​ixos usta​wi​li się w pa​ry, ob​wią​za​li każ​dą am ​fo​rę po​wro​zem , po​-
wie​si​li na so​lid​ny m  ki​j u, któ​ry  za​rzu​ci​li so​bie na ra​m io​na. W ten wła​śnie spo​sób, am ​fo​rę m ię​dzy

so​bą, ru​szy ​li pa​ra​m i ku wy ​brze​żu. Wi​szą​cy  w po​wie​trzu kurz zgęst​niał i za​wi​ro​wał. Ar​nau zno​wu
kasz​lał. Gdy  na​de​szła j e​go ko​lej , usły ​szał głos Ra​m o​na: — Chłop​cu daj  m niej ​sze na​czy ​nie, choć​-
by  to z so​lą. Za​rząd​ca zer​k​nął na Ar​naua i po​krę​cił gło​wą.

— Sól j est dro​ga — tłu​m a​czy ł. — Je​śli chło​pak upu​ści…
— Daj  m u sól!
Am ​fo​ry   z  ziar​nem   m ia​ły   bli​sko  m etr  wy ​so​ko​ści,  na​to​m iast  na​czy ​nie  z  so​lą  by ​ło  o  po​ło​wę

m niej ​sze, m i​m o to, gdy  Ar​nau z po​m o​cą Ra​m o​na za​rzu​cił j e so​bie na ple​cy, ugię​ły  się pod nim
ko​la​na.

Ra​m on przy ​trzy ​m ał go od ty ​łu za ra​m io​na.
— Na​de​szła chwi​la pró​by. Mu​sisz udo​wod​nić, że j e​steś j ed​ny m  z nas — szep​nął m u do ucha.
Chło​pak ru​szy ł przy ​gar​bio​ny, za​ci​ska​j ąc z ca​łej  si​ły  rę​ce na uchach na​czy ​nia, prąc z gło​wą do

przo​du i czu​j ąc wpi​j a​j ą​cy  się w czo​ło rze​m ień.

Ra​m on pa​trzy ł, j ak wy ​cho​dzi chwiej ​ny m  kro​kiem  z m a​ga​zy ​nu, stą​pa​j ąc ostroż​nie, po​wo​li. Za​-

rząd​ca spi​chle​rza zno​wu po​krę​cił gło​wą. Żoł​nie​rze za​m il​kli, gdy  chło​piec prze​cho​dził obok nich.

— To dla was, oj ​cze! — wy ​m am ​ro​tał Ar​nau przez za​ci​śnię​te zę​by, gdy  po​czuł na twa​rzy  cie​-

pło sło​necz​ny ch pro​m ie​ni. Miał wra​że​nie, że la​da chwi​la zła​m ie się pod cię​ża​rem ! — Wi​dzi​cie,
oj ​cze? Nie j e​stem  j uż dziec​kiem .

Ra​m on oraz ba​sta​ix, z któ​ry m  niósł przy ​wią​za​ną do drą​ga am ​fo​rę z ziar​nem , szli za​raz za Ar​-

nau​em ,  bacz​nie  ob​ser​wu​j ąc  j e​go  sto​py.  Na​gle  chło​piec  po​tknął  się  i  za​chwiał.  Ra​m on  za​m knął
oczy. Je​ste​ście j esz​cze na pla​cu? — po​m y ​ślał Ar​nau, przy ​po​m i​na​j ąc so​bie wi​szą​ce na szu​bie​ni​cy
cia​ło oj ​ca. Te​raz j uż nikt nie bę​dzie z was drwił! Na​wet ta wiedź​m a Isa​bel i j ej  pa​sier​bo​wie. Od​-
zy ​skał rów​no​wa​gę i ru​szy ł przed sie​bie.

Gdy  wcho​dził na pla​żę, Ra​m on uśm ie​chał się za j e​go ple​ca​m i. Wszy ​scy  za​m il​kli. Prze​woź​ni​-

cy  nie cze​ka​li, aż chło​piec do​trze do brze​gu, ty l​ko po​de​szli, by  ode​brać sól. Ar​nau nie od ra​zu zdo​-
łał się wy ​pro​sto​wać. Pa​trzy ​łeś na m nie, ta​to, tam , z gó​ry ? — wy ​szep​tał, pod​no​sząc wzrok ku nie​-
bu.

Ra​m on, rów​nież uwol​niw​szy  się od cię​ża​ru, po​kle​pał Ar​naua po ple​cach.
— Jesz​cze j ed​na? — za​py ​tał chło​piec z po​waż​ną m i​ną?
— Jesz​cze dwie. Do Ar​naua wno​szą​ce​go na pla​żę trze​cie na​czy ​nie pod​szedł cech​m istrz Jo​sep.
— Na dzi​siaj  wy ​star​czy, chłop​cze — po​wie​dział.
— Mo​gę j esz​cze — za​pew​nił Ar​nau, sta​ra​j ąc się nie po​ka​zać, że j est le​d​wie ży ​wy.
—  Nie,  nie  m o​żesz.  Zresz​tą  nie  po​zwo​lę,  że​by ś  cho​dził  po  Bar​ce​lo​nie,  krwa​wiąc  j ak  ran​ny

zwierz — po​wie​dział oj ​cow​skim  to​nem , wska​zu​j ąc czer​wo​ne struż​ki spły ​wa​j ą​ce Ar​nau​owi po bo​-
kach.  Chło​piec  do​tknął  ple​ców  i  zer​k​nął  na  rę​kę.  —  Nie  j e​ste​śm y   nie​wol​ni​ka​m i,  lecz  wol​ny ​m i
ludź​m i, wol​ny ​m i ro​bot​ni​ka​m i, i tak wła​śnie po​win​no się nas trak​to​wać. Nie przej ​m uj  się — do​dał,
wi​dząc j e​go nie​tę​gą m i​nę. — Każ​dy  z nas kie​dy ś za​czy ​nał i za​wsze ktoś nas po​wstrzy ​m ał. Za kil​ka
dni ra​na na kar​ku i ple​cach za​bliź​ni się i po​wsta​nie na​gnio​tek. To ty l​ko pa​rę dni, po​tem , m o​żesz m i
wie​rzy ć, bę​dziesz od​po​czy ​wał do​kład​nie tak dłu​go, j ak twoi to​wa​rzy ​sze, ani chwi​li dłu​żej . — Jo​sep
po​dał Ar​nau​owi m a​leń​ką fiol​kę. — Oczy ść do​kład​nie ra​nę i sm a​ruj  j ą tą m a​ścią osu​sza​j ą​cą.

Ar​nau  się  od​prę​ży ł.  Na  dzi​siaj   ko​niec  dźwi​ga​nia.  Jed​nak  po​j a​wił  się  ból,  zm ę​cze​nie,  da​wa​ła

o so​bie  znać  nie​prze​spa​na  noc.  Chło​piec  sła​niał  się  na  no​gach.  Mruk​nął  coś  na  po​że​gna​nie  i  po​-
wlókł się do do​m u. Jo​an cze​kał na nie​go w pro​gu. Od daw​na tak stoi?

— Wiesz, że j e​stem  tra​ga​rzem  por​to​wy m ? — za​py ​tał Ar​nau, Pod​cho​dząc do bra​ta.

Jo​an przy ​tak​nął. Wie​dział. Przy ​glą​dał m u się pod​czas dwóch ostat​nich trans​por​tów, wi​dział, j ak

za​ci​ska zę​by  i dło​nie przy  każ​dy m  chwiej ​ny m  kro​ku, zbli​ża​j ą​cy m  go do ce​lu. Mo​dlił się, by  nie
upadł, pła​kał, pa​trząc na j e​go po​bla​dłą twarz. Jo​an otarł łzy  i otwo​rzy ł ra​m io​na. Ar​nau osu​nął się
w j e​go ob​j ę​cia.

I Mu​sisz sm a​ro​wać m i ple​cy  tą m a​ścią — zdą​ży ł j esz​cze po​wie​dzieć, gdy  Jo​an pro​wa​dził go

na pię​tro.

Nic wię​cej  nie zdo​łał wy ​du​sić. Ru​nął j ak dłu​gi na po​sła​nie roz​rzu​co​ny ​m i na bo​ki rę​ka​m i za​padł

w krze​pią​cy  sen. Ostroż​nie, by  nie obu​dzić bra​ta, Jo​an ob​m y ł m u ple​cy  cie​płą wo​dą, przy ​nie​sio​-
ną przez Ma​rio​nę, któ​ra zna​ła się na rze​czy. Na​stęp​nie po​sm a​ro​wał ra​ny  m a​ścią o ostry m , cierp​-
ka​wy m  za​pa​chu, któ​ra naj ​wy ​raź​niej  za​czę​ła dzia​łać na​ty ch​m iast, bo Ar​nau drgnął nie​spo​koj ​nie,
choć się nie obu​dził.

Tej  no​cy  to Jo​an nie zm ru​ży ł oka. Sie​dział na pod​ło​dze wsłu​cha​ny  w od​dech bra​ta. Gdy  Ar​nau

od​dy ​chał  rów​no  i  spo​koj ​nie,  Jo​ano​wi  opa​da​ły   po​wie​ki,  bu​dził  się  j ed​nak  na​ty ch​m iast  przy   naj ​-
m niej ​szy m  ru​chu Ar​naua. Od cza​su do cza​su na​cho​dzi​ła go m y śl: Co te​raz z na​m i bę​dzie? Roz​-
m a​wiał z go​spo​da​rza​m i i wie​dział, że za​rob​ki Ar​naua j a​ko po​cząt​ku​j ą​ce​go ba​sta​ix  nie  wy ​star​czą
na utrzy ​m a​nie dwóch osób.

— Do szko​ły ! — roz​ka​zał m u na​stęp​ne​go ran​ka Ar​nau, gdy  Jo​an po​m a​gał Ma​rio​nie w kuch​ni.
Po​przed​nie​go dnia zde​cy ​do​wał, że wszy st​ko po​zo​sta​nie tak j ak daw​niej , za ży ​cia oj ​ca.
Ma​rio​na, po​chy ​lo​na nad kuch​nią, zer​k​nę​ła na m ę​ża. Jo​an chciał coś po​wie​dzieć, ale Pe​re go

uprze​dził:

— Słu​chaj  star​sze​go bra​ta.
Sta​rusz​ka uśm iech​nę​ła się, ale sta​rzec nie roz​ch​m u​rzy ł su​ro​we​go ob​li​cza. Jak zdo​ła​j ą utrzy ​m ać

się we czwór​kę? Na wi​dok roz​pro​m ie​nio​nej  żo​ny  Pe​re po​krę​cił gło​wą, j ak​by  pró​bo​wał ode​gnać
gro​m a​dzą​ce się nad ich gło​wa​m i czar​ne chm u​ry, o któ​ry ch ty ​le roz​m a​wia​li po​przed​niej  no​cy.

Gdy  ty l​ko Jo​an wy ​biegł z do​m u, Ar​nau spró​bo​wał się prze​cią​gnąć. Nie m ógł na​piąć żad​ne​go

m ię​śnia, by ł ca​ły  zdrę​twia​ły, na do​da​tek od szy i po sto​py  czuł bo​le​sne skur​cze. Jed​nak m ło​de cia​ło
z wol​na do​cho​dzi​ło do sie​bie i po skrom ​ny m  śnia​da​niu Ar​nau wy ​szedł na słoń​ce i uśm iech​nął się
do pla​ży, do m o​rza oraz do sze​ściu ga​ler, na​dal sto​j ą​cy ch u wy ​brze​ży  Bar​ce​lo​ny.

Ra​m on i Jo​sep przy j ​rze​li się j e​go ple​com . — Jed​na rund​ka — po​wie​dział cech​m istrz. — A po​-

tem  do ka​pli​cy.

Ob​cią​gnął ko​szu​lę i zer​k​nął na Ra​nio​na. — Sam  sły ​sza​łeś — po​wie​dział j e​go przy ​j a​ciel.
— Ale…
— Żad​ne​go ale Jo​sep wie, co ro​bi.
Wie​dział. Po kil​ku kro​kach ra​na się otwo​rzy ​ła i po ple​cach chło​pa​ka zno​wu po​pły ​nę​ła krew.
— Wczo​raj  też krwa​wi​łem  — tłu​m a​czy ł Ar​nau Ra​m o​no​wi po po​wro​cie na pla​żę. — Nic m i

się nie sta​nie, j e​śli ob​ró​cę j esz​cze kil​ka ra​zy.

— Na​gnio​tek, Ar​nau, m u​si po​wstać na​gnio​tek. Nie​wie​le wskó​rasz, zdzie​ra​j ąc so​bie skó​rę do ko​-

ści. A te​raz m arsz do do​m u. Prze​m y j  ra​nę, po​sm a​ruj  j ą m a​ścią i idź do ka​pli​cy  Prze​naj ​święt​sze​-
go…  —  Ar​nau  za​czął  pro​te​sto​wać.  —  To  na​sza  ka​pli​ca,  te​raz  rów​nież  two​j a,  m a​m y   obo​wią​zek
o nią dbać.

— Chłop​cze — do​dał ba​sta​ix to​wa​rzy ​szą​cy  Ra​m o​no​wi — ta ka​pli​ca bar​dzo wie​le dla nas zna​-

czy. Je​ste​śm y  pro​sty ​m i tra​ga​rza​m i, m i​m o to po​wie​rzo​no nam  coś, cze​go nie m a ża​den ary ​sto​kra​-
ty cz​ny  ród, żad​ne za​m oż​ne brac​two ce​cho​we: ka​pli​cę Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu oraz klu​cze

do ko​ścio​ła na​szej  Ma​don​ny, Ma​don​ny  od Mo​rza. Ro​zu​m iesz? — Ar​nau ski​nął gło​wą w za​m y ​śle​-
niu. — Ty l​ko nam  przy ​słu​gu​j e przy ​wi​lej  opie​ki nad ka​pli​cą. To dla nas naj ​więk​szy  ho​nor. Jesz​cze
się na​no​sisz cię​ża​rów, niech cię o to gło​wa nie bo​li.

Ma​rio​na opa​trzy ​ła m u ra​ny  i Ar​nau udał się do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria. Oj ​ciec Al​bert, do któ​re​-

go zgło​sił się po klu​cze do ka​pli​cy, za​pro​wa​dził go na cm en​tarz na​prze​ciw​ko bra​m y  Mo​re​res.

Dziś  ra​no  po​cho​wa​łem   twe​go  oj ​ca  —  po​wie​dział,  wska​zu​j ąc  gro​by.  Ar​nau  spoj ​rzał  na  nie​go

zdzi​wio​ny. — Nic ci nie ło​wi​łem  na wy ​pa​dek, gdy ​by  przy ​pa​łę​tał się j a​kiś żoł​nierz. Na​czel​nik m ia​-
sta roz​ka​zał usu​nąć zwę​glo​ne zwło​ki z pla​cu, nie chciał ich też wy ​wie​szać na m u​rach m ia​sta, bo​-
j ąc się, że ktoś weź​m ie z cie​bie przy ​kład. Dla​te​go nie​trud​no by ​ło m i zdo​by ć ze​zwo​le​nie na po​chó​-
wek.

Szli przez chwi​lę w m il​cze​niu.
— Chcesz po​by ć chwi​lę sam ? — za​py ​tał ka​płan.
— Mu​szę po​sprzą​tać ka​pli​cę — od​parł Ar​nau, ocie​ra​j ąc łzy. Jesz​cze przez kil​ka dni chło​pak ro​-

bił ty l​ko j ed​ną rund​kę po czy m  biegł do ka​pli​cy. Ga​le​ry  od​pły ​nę​ły  i ba​sta​ixos no​si​li to​wa​ry  bar​-
dziej   od​po​wia​da​j ą​ce  ku​piec​kim   tra​dy ​cj om   m ia​sta:  suk​no,  ko​ral,  przy ​pra​wy,  m iedź,  wosk…  Aż
w koń​cu ra​na na j e​go ple​cach prze​sta​ła krwa​wić. Po oglę​dzi​nach Jo​se​pa Ar​nau m ógł j uż no​sić do
wo​li wiel​kie be​le suk​na uśm ie​cha​j ąc się do wszy st​kich m i​j a​ny ch po dro​dze ba​sta​ixos.

W ty m  cza​sie otrzy ​m ał pierw​szą pen​sj ę. Nie​wie​le wię​cej  niż za​ra​biał u Graua. Od​dał wszy st​-

ko go​spo​da​rzo​wi, do​da​j ąc kil​ka m o​net z sa​kiew​ki Ber​na​ta. To za m a​ło, po​m y ​ślał, od​li​cza​j ąc pie​-
nią​dze. Ber​nat pła​cił znacz​nie wię​cej . Zaj ​rzał do sa​kiew​ki. Nie na dłu​go te​go wy ​star​czy, stwier​-
dził, sza​cu​j ąc uszczu​plo​ne oszczęd​no​ści oj ​ca. Z rę​ką w sa​kiew​ce spoj ​rzał na star​ca. Pe​re za​gry zł
war​gi.

— Gdy  pod​ro​snę, unio​sę znacz​nie wię​cej  i bę​dę le​piej  za​ra​biał — prze​ko​ny ​wał Ar​nau.
— Ale to nie sta​nie się od ra​zu, sy n​ku. Do te​go cza​su po oszczęd​no​ściach twe​go oj ​ca nie bę​dzie

śla​du. Prze​cież wiesz, że dom  nie na​le​ży  do m nie… Nie, nie na​le​ży  — wy ​j a​śnił, wi​dząc zdu​m ie​-
nie  na  twa​rzy   chłop​ca.  —  Więk​szość  do​m ów  w  Bar​ce​lo​nie  sta​no​wi  wła​sność  Ko​ścio​ła,  bi​sku​pa
lub  któ​re​goś  z  za​ko​nów,  a  m iesz​kań​cy   uży t​ku​j ą  j e  ty l​ko  na  za​sa​dzie  ef​fi​fi​teu​zy,  pła​cąc  rocz​ny
czy nsz,  czy ​li  ca​non.  Jak  sam   wiesz,  nie​wie​le  m o​gę  j uż  za​ro​bić,  dla​te​go  ty l​ko  wy ​na​j em   wa​szej
izby  po​zwa​la nam  pła​cić czy nsz. Je​śli nie m asz wy ​star​cza​j ą​cej  su​m y … Chy ​ba ro​zu​m iesz?

—  Co  więc  oby ​wa​te​lom   Bar​ce​lo​ny   po  wol​no​ści,  sko​ro  są  przy ​wią​za​ni  do  do​m ów  ni​czy m

chłop pańsz​czy ź​nia​ny  do zie​m i? — za​py ​tał Ar​nau, krę​cąc gło​wą.

— Nie j e​ste​śm y  przy ​wią​za​ni — od​parł Pe​re.
— Ale prze​cież do​m y  prze​cho​dzą z oj ​ca na sy ​na, sły ​sza​łem . Moż​na j e na​wet sprze​dać! Jak to

m oż​li​we, j e​że​li m iesz​kań​cy  nie są ich wła​ści​cie​la​m i ani nie są do nich przy ​pi​sa​ni? — To pro​ste.
Ko​ściół po​sia​da wiel​ki m a​j ą​tek zło​żo​ny  z ziem  i nie​ru​cho​m o​ści, ale pra​wo ko​ściel​ne za​bra​nia ich
sprze​da​ży  — Ar​nau chciał coś wtrą​cić, ale Pe​re dał m u znak, by  m u nie prze​ry ​wał. — Pro​blem
w ty m , że bi​sku​pów, opa​tów i in​ny ch do​stoj ​ni​ków ko​ściel​ny ch król m ia​nu​j e po zna​j o​m o​ści. Pa​pież
przy ​m y ​ka na to oko, a wszy ​scy  kró​lew​scy  za​usz​ni​cy  ostrzą so​bie zę​by  na do​cho​dy  z dóbr, któ​re
przy ​pad​ną im  w udzia​le wraz z ty ​tu​łem . A po​nie​waż nie m o​gą ich sprze​dać, wy ​m y ​śli​li em ​fi​teu​-
zę, któ​ra po​zwa​la om i​nąć za​kaz sprze​da​ży.

— Jak​by ​śm y  by ​li na​j em ​ca​m i — za​uwa​ży ł Ar​nau.
— Nie​zu​peł​nie. Na​j em ​cą w każ​dej  chwi​li m oż​na wy ​rzu​cić na bruk, dzier​żaw​cy  wy ​rzu​cić nie

m oż​na, pó​ki… pła​ci czy nsz.

— A m ógł​by ś sprze​dać ten dom ?
—  Mógł​by m .  By ​ła​by   to  tak  zwa​na  em​fi​teu​sis.  Bi​skup  otrzy ​m ał​by   wte​dy   lau​de​mium,  czy ​li

część  zy ​sków  ze  sprze​da​ży,  a  no​wy   dzier​żaw​ca  m iał​by   do​kład​nie  ta​kie  sa​m e  pra​wa  i  obo​wiąz​ki
j ak  j a.  Ist​nie​j e  ty l​ko  j e​den  za​kaz.  —  Ar​nau  spoj ​rzał  na  star​ca  z  za​cie​ka​wie​niem .  —  Nie  wol​no
sprze​dać wła​sno​ści oso​bie wy ż​sze​go sta​nu. Nie m ógł​by m  więc od​stą​pić te​go do​m u żad​ne​m u ba​-
ro​no​wi… choć wąt​pię, by  j a​kiś ba​ron po​ła​ko​m ił się na na​szą cha​łu​pę. Jak m y ​ślisz? — za​śm iał się
Pe​re. Jed​nak Ar​nau nie by ł w na​stro​j u do żar​tów, więc Pe​re rów​nież spo​waż​niał. Obaj  m il​cze​li
dłuż​szą chwi​lę. — Wszy st​ko roz​bi​j a się więc o to — cią​gnął sta​rzec — że m u​si​m y  pła​cić ca​non,
a z te​go, co ty  przy ​no​sisz do do​m u, a j a do​ro​bię na ła​ta​niu sie​ci…

I co te​raz z na​m i bę​dzie? — po​m y ​ślał Ar​nau. Je​go nędz​ne za​rob​ki nie wy ​star​cza​ły  na nic, na​-

wet na stra​wę dla dwóch osób, nie chciał j ed​nak stać się cię​ża​rem  dla go​spo​da​rzy, któ​rzy  by ​li dla
nich ta​cy  do​brzy.

— Nie m artw się — bąk​nął — wy ​nie​sie​m y  się, że​by ś m ógł…
— Ma​rio​na i j a do​szli​śm y  do wnio​sku — prze​rwał m u Pe​le że m o​że m a​cie ocho​tę spać tu​taj ,

w kuch​ni. — Ar​nau wy ​trzesz​czy ł na nie​go oczy. — W ten… w ten spo​sób wy ​naj ​m ie​m y  wasz po​-
kój  i opła​ci​m y  czy nsz. Bę​dzie​cie ty l​ko m u​sie​li spra​wić so​bie no​we sien​ni​ki. Co wy  na to? Twarz
chłop​ca po​j a​śnia​ła. War​gi m u za​drża​ły. — Czy  m am  ro​zu​m ieć, że się zga​dzasz? — po​m ógł m u
Pe​re, Ar​nau za​ci​snął war​gi i za​czął ener​gicz​nie ki​wać gło​wą.

— Idzie​m y  pra​co​wać dla Ma​don​ny ! — za​krzy k​nął j e​den z cech​m i​strzów.
Ar​nau po​czuł gę​sią skór​kę na no​gach i ra​m io​nach.
Te​go dnia nie by ​ło pra​cy  przy  stat​kach, po​nie​waż u brze​gów Bar​ce​lo​ny  krę​ci​ły  się ty l​ko m a​łe

łód​ki  ry ​bac​kie.  Tra​ga​rze  j ak  zwy ​kle  spo​tka​li  się  na  pla​ży   o  wscho​dzie  słoń​ca,  któ​re  za​po​wia​da​ło
po​god​ny  wio​sen​ny  dzień.

Od​kąd  Ar​nau  wstą​pił  na  po​cząt​ku  se​zo​nu  że​glu​gi  do  gre​m ium ,  tra​ga​rze  por​to​wi  nie  m ie​li  ani

j ed​ne​go wol​ne​go dnia na pra​cę przy  bu​do​wie tak dro​giej  ich ser​cu świą​ty ​ni.

— Idzie​m y  pra​co​wać dla Ma​don​ny ! — po​wta​rza​no raz za ra​zem .
Ar​nau przy j ​rzał się swy m  to​wa​rzy ​szom : ich za​spa​ne twa​rze na​gle oży ​wił uśm iech. Nie​któ​rzy

po​ru​sza​li ener​gicz​nie ra​m io​na​m i, roz​grze​wa​j ąc się i przy ​go​to​wu​j ąc cia​ło do no​we​go wy ​zwa​nia.
Ar​nau przy ​po​m niał so​bie cza​sy, gdy  ich po​ił, a oni prze​cho​dzi​li obok nie​go zgię​ci wpół, z za​ci​śnię​-
ty ​m i  zę​ba​m i  i  wiel​ki​m i  gła​za​m i  na  ple​cach.  Czy   po​do​ła  za​da​niu?  Lęk  obez​wład​nił  go  ni​czy m
skurcz, więc po​sta​no​wił wziąć przy ​kład z kom ​pa​nów i za​czął roz​cią​gać m ię​śnie, krę​cąc m ły n​ki ra​-
m io​na​m i.

— To twój  pierw​szy  raz — po​win​szo​wał m u Ra​m on. Aniau nie od​po​wie​dział, ty l​ko opu​ścił rę​-

ce wzdłuż tu​ło​wia. Ra​m on zm ru​ży ł oczy. — Nie m artw się, chło​pie — do​dał, obej ​m u​j e go ra​m ie​-
niem  i po​py ​cha​j ąc w ślad za to​wa​rzy ​sza​m i, któ​rzy  ru​szy ​li j uż w dro​gę. — Pa​m ię​taj , że część cię​-
ża​ru nie​sie za nas Ma​don​na.

Ar​nau pod​niósł wzrok na Ra​m o​na.
— To praw​da — za​pew​nił go ba​sta​ix z uśm ie​chem . — Za​raz sam  się prze​ko​nasz.
Wy ​ru​szy ​li ze wschod​nie​go krań​ca m ia​sta, spod klasz​to​ru Świę​tej  Kla​ry, prze​m ie​rzy ​li ca​łą Bar​-

ce​lo​nę, wy ​szli za m u​ry, skie​ro​wa​li się ku kró​lew​skim  ka​m ie​nio​ło​m om  La Ro​ca na gó​rze Mon​tj u​ic.
Ar​nau  szedł  w  m il​cze​niu,  od  cza​su  do  cza​su  czu​j ąc  na  so​bie  wzrok  to​wa​rzy ​szy.  Mi​nę​li  dziel​ni​cę
Ri​be​ra, gieł​dę i bra​m ę For​m ent. Prze​cho​dząc obok stud​ni Pod Anio​łem , Ar​nau zer​k​nął na ko​bie​ty
z dzba​na​m i. Gdy  przy ​cho​dził tu z Jo​anem  na​peł​nić bu​kłak, prze​pusz​cza​ły  go bez ko​lej ​ki, prze​chod​-

nie po​zdra​wia​li ich, dzie​ciar​nia ob​ska​ki​wa​ła i bie​gła za ni​m i, szep​cząc coś i zer​ka​j ąc z po​dzi​wem
na Ar​naua. Po​zo​sta​wiw​szy  za so​bą bra​m y  stocz​ni, do​tar​li do klasz​to​ru Fra​m e​nors, na za​chod​nim
krań​cu  Bar​ce​lo​ny,  gdzie  koń​czy ​ły   się  m u​ry   m iej ​skie.  Za  ni​m i  roz​cią​gał  się  bu​do​wa​ny   wła​śnie
kró​lew​ski  ar​se​nał  m or​ski  —  Ata​ra​za​nas  Re​ales  —  a  po​tem   j uż  ty l​ko  po​la  i  sa​dy :  Sant  Ni​co​lau,
Sant Ber​tran i Sant Pau del Cam p, skąd pię​ła się dro​ga do ka​m ie​nio​ło​m ów.

Ale przed​tem  ba​sta​ixos m u​sie​li przej ść przez Ca​ga​lell. Jesz​cze za​nim  tam  do​tar​li, ze​m dlił ich

fe​tor m iej ​skich ście​ków.

— Chy ​ba spusz​cza​j ą wo​dę ze sta​wu — za​uwa​ży ł j e​den z nich, za​ty ​ka​j ąc nos.
Więk​szość ba​sta​ixos przy ​tak​nę​ła.
—  W  prze​ciw​ny m   ra​zie  by   tak  nie  śm ier​dzia​ło  —  do​dał  in​ny.  Ca​ga​lell  to  zbior​nik  po​wsta​ły

u uj ​ścia rzecz​ki Ram ​bla, tuż przy  m u​rach Bar​ce​lo​ny, do któ​re​go spły ​wa​ły  m iej ​skie od​pa​dy  i ście​-
ki. Ze wzglę​du na po​fał​do​wa​nie te​re​nu wo​da ni​g​dy  nie tra​fia​ła od ra​zu do m o​rza, ale gni​ła w za​-
ko​lach do​pó​ty, do​pó​ki ro​bot​nik m a​gi​strac​ki nie prze​ko​pał od​pły ​wu i nie ze​pchnął ście​ków ku pla​ży.
Wła​śnie wte​dy  Ca​ga​lell cuch​nę​ło naj ​bar​dziej

Ba​sta​ixos okrą​ży ​li go w po​szu​ki​wa​niu bro​du i po​ko​naw​szy  zbior​nik, ru​szy ​li da​lej  po​ła​m i ku pod​-

nó​żom  gó​ry  Mont.

— A któ​rę​dy  się wra​ca? — spy ​tał Ar​nau, wska​zu​j ąc wo​dę. i po​krę​cił gło​wą.
— Jesz​cze nie spo​tka​łem  ta​kie​go, któ​ry  prze​sko​czy ł​by  stru​m ie​nie ze ska​łą na grzbie​cie — od​po​-

wie​dział.

Idąc pod gó​rę, Ar​nau spoj ​rzał na m ia​sto. Zo​sta​ło da​le​ko w ty ​le, bar​dzo da​le​ko. Jak zdo​ła prze​-

by ć tę dro​gę z ka​m ie​niem  na ple​cach? Po​czuł, że ko​la​na za​czy ​na​j ą m u drżeć, więc przy ​spie​szy ł,
by  do​go​nić to​wa​rzy ​szy, któ​rzy  ga​wę​dzi​li i śm ia​li się w naj ​lep​sze.

Za ko​lej ​ny m  za​krę​tem  ich oczom  uka​zał się kró​lew​ski ka​m ie​nio​łom  La Ro​ca. Ar​nau aż j ęk​nął

z wra​że​nia. To by ł praw​dzi​wy  plac tar​go​wy, pra​wie j ak Blat, ty ​le że bez ko​biet! Na wiel​kiej  espla​-
na​dzie urzęd​ni​cy  kró​lew​scy  przy j ​m o​wa​li in​te​re​san​tów przy ​by ​ły ch po m a​te​riał bu​dow​la​ny. Wo​zy
i za​przę​gi m u​łów sta​ły  pod j e​dy ​ną ścia​ną, w któ​rą nie za​czę​ły  się j esz​cze wgry ​zać m ło​ty  i ki​lo​fy.
Na wszy st​kich po​zo​sta​ły ch, ostro ścię​ty ch bo​kach pla​cu po​bły ​ski​wa​ła na​ga ska​ła. Mro​wie ka​m ie​-
nia​rzy, nie ba​cząc na nie​bez​pie​czeń​stwo, od​ry ​wa​ło wiel​kie blo​ki skal​ne, któ​re by ​ły  na​stęp​nie dzie​-
lo​ne i ocio​sy ​wa​ne na pla​cu.

Ba​sta​ixos zo​sta​li ser​decz​nie przy ​j ę​ci przez zgro​m a​dzo​ny ch i pod​czas gdy  cech​m i​strzo​wie po​-

szli się za​m el​do​wać u urzęd​ni​ków, tra​ga​rze wm ie​sza​li się w tłum . Uści​skom , żar​tom  i śm ie​chom
nie by ​ło koń​ca, dzba​ny  z wo​dą i wi​nem  wę​dro​wa​ły  po​nad gło​wa​m i z rąk do rąk.

Ar​nau  nie  m ógł  ode​rwać  wzro​ku  od  ka​m ie​nia​rzy   i  ro​bot​ni​ków,  któ​rzy   ła​do​wa​li  blo​ki  na  wo​zy

i na m u​ły  pod czuj ​ny m  okiem  wszy st​ko skwa​pli​wie od​no​to​wu​j ą​cy ch urzęd​ni​ków. In​te​re​san​ci roz​-
pra​wia​li  z  oży ​wie​niem   lub  nie​cier​pli​wie  cze​ka​li  na  swo​j ą  ko​lej .  W  ka​m ie​nio​ło​m ie  pa​no​wa​ła  at​-
m os​fe​ra j ak na tar​gu.

— Te​go się nie spo​dzie​wa​łeś, co?
Ar​nau  od​wró​cił  się  aku​rat  w  chwi​li,  gdy   Ra​m on  od​da​wał  ko​m uś  dzban.  Za​prze​czy ł  ru​chem

gło​wy.

— Na co idzie ty ​le ka​m ie​nia?
— Ho, ho! — od​parł Ra​m on i za​czął wy ​m ie​niać: na ka​te​drę, na ko​ściół San​ta Ma​ria del Pi i ko​-

ściół Świę​tej  An​ny, na klasz​tor Pe​dral​bes, na ar​se​nał m or​ski, na klasz​tor kla​ry ​sek, na m u​ry  m iej ​-
skie… Ca​ła Bar​ce​lo​na j est w bu​do​wie lub w prze​bu​do​wie, że nie wspo​m nę o no​wy ch re​zy ​den​-

cj ach pa​try ​cj u​szy  i ary ​sto​kra​cj i. Nikt j uż nie chce drew​na ani su​szo​nej  na słoń​cu ce​gły. Te​raz bu​-
du​j e się wszy st​ko z ka​m ie​nia, ty l​ko z ka​m ie​nia.

— I król od​da​j e ty ​le ka​m ie​nia za dar​m o? Ra​m on par​sk​nął śm ie​chem .
— Za dar​m o od​da​j e ka​m ień na ko​ściół San​ta Ma​ria de la Mar… No, m o​że j esz​cze na klasz​tor

Pe​dral​bes, ufun​do​wa​ny  przez kró​lo​wą. W po​zo​sta​ły ch przy ​pad​kach ka​że so​bie sło​no pła​cić.

— A co z no​wą stocz​nią, czy ​li z kró​lew​skim  ar​se​na​łem ? — za​py ​tał Ar​nau. — Sko​ro j est kró​-

lew​ski…

Ra​m on zno​wu się uśm iech​nął.
— Mo​że i j est kró​lew​ski — wszedł chłop​cu w sło​wo — ale na pew​no nie po​wsta​j e z pie​nię​dzy

kró​la.

— A z czy ​ich? Mia​sta?
— Też nie.
— Kup​ców?
— Pu​dło.
— Więc czy ​ich? — do​py ​ty ​wał się Ar​nau, spo​glą​da​j ąc na Przy ​j a​cie​la.
— Wy ​obraź so​bie, że Ata​ra​za​nas Re​ales po​wsta​j ą z pie​nię​dzy …
— Grzesz​ni​ków! — do​koń​czy ł m ul​nik pra​cu​j ą​cy  przy  bu​do​wie ka​te​dry, któ​re​m u Ra​m on do​pie​-

ro co od​dał dzban.

Obaj  m ęż​czy ź​ni wy ​buch​nę​li śm ie​chem  na wi​dok osłu​pia​łej  m i​ny  Ar​naua.
— Grzesz​ni​ków?
Ano tak — cią​gnął Ra​m on. — No​wy  ar​se​nał m or​ski po​wsta​j e z de​na​rów grzesz​ny ch kup​ców.

Spra​wa j est pro​sta, raz ci wszy st​ko wy ​tłu​m a​czę. No więc po wy ​pra​wach krzy ​żo​wy ch… Wiesz,
o czy m  m o​wa? — Chło​pak ski​nął gło​wą. Jak tu nie wie​dzieć, czy m  by ​ły  wy ​pra​wy  krzy ​żo​we? —
Zna​ko​m i​cie.  No  więc  po  osta​tecz​nej   utra​cie  Je​ro​zo​li​m y   przez  chrze​ści​j an  Ko​ściół  za​ka​zał  wy ​-
m ia​ny  han​dlo​wej  z suł​ta​nem  Egip​tu. Ty ​le że wła​śnie z Egip​tu na​si kup​cy  spro​wa​dza​j ą naj ​lep​sze
i naj ​bar​dziej  po​szu​ki​wa​ne to​wa​ry, więc ani m y ​ślą zry ​wać kon​tak​ty  han​dlo​we z suł​ta​nem . Uda​j ą
się prze​to za​wcza​su do kon​su​la​tu m or​skie​go i grzecz​nie pła​cą grzy w​nę za grzech któ​ry  za​m ie​rza​j ą
po​peł​nić. Dzię​ki te​m u otrzy ​m u​j ą z wy ​prze​dze​niem  roz​grze​sze​nie i m a​j ą świę​ty  spo​kój . Wła​śnie
z de​na​rów grzesz​ny ch kup​ców król Al​fons roz​ka​zał wy ​bu​do​wać no​wy  ar​se​nał m or​ski.

Ar​nau chciał coś po​wie​dzieć, ale Ra​m on go po​wstrzy ​m ał. Star​szy ​zna zwo​ły ​wa​ła wła​śnie tra​-

ga​rzy  i Ra​m on po​pro​wa​dził Ar​naua za so​bą.

— Ma​m y  pierw​szeń​stwo? — za​py ​tał Ar​nau, wska​zu​j ąc sto​j ą​cy ch w ko​lej ​ce m ul​ni​ków, któ​rzy

zo​sta​li w ty ​le.

— Oczy ​wi​ście — od​parł Ra​m on, nie za​trzy ​m u​j ąc się. — Nas nie obo​wią​zu​j ą kon​tro​le, bo do​-

sta​j e​m y  to​war za dar​m o, a i ra​chu​nek j est pro​sty : j e​den ba​sta​ix j e​den ka​m ień.

— Je​den ba​sta​ix, j e​den ka​m ień — po​wtó​rzy ł pod no​sem  Ar​nau, gdy  m i​j ał go pierw​szy  tra​garz

z ka​m ie​niem . Do​tar​li do m iej ​sca, gdzie rze​m ieśl​ni​cy  ob​ra​bia​li po​tęż​ne blo​ki. Spoj ​rzał na sku​pio​ną,
na​pię​tą twarz ka​m ie​nia​rza i uśm iech​nął się, ale Ra​m on nie od​po​wie​dział m u uśm ie​chem . Ko​niec
żar​tów, nikt j uż się nie śm iał, nikt ni​ko​go nie za​ga​dy ​wał, wszy ​scy, z rze​m ie​niem  na​karcz​ni​ka na​su​-
nię​ty m  na czo​ło, spo​glą​da​li na gó​rę ka​m ie​ni. Cap​ca​na! Ar​nau rów​nież uło​ży ł po​dusz​kę na kar​ku.
Za​czę​li prze​cho​dzić obok nie​go ko​lej ​ni ba​sta​ixos, j e​den po dru​gim , gę​sie​go, w m il​cze​niu, nie oglą​-
da​j ąc się na to​wa​rzy ​szy. W m ia​rę j ak go m i​j a​li, kur​czy ​ła się grup​ka ota​cza​j ą​ca gó​rę ka​m ie​ni. Ar​-
nau spoj ​rzał na skal​ne blo​ki. Na​gle za​schło m u w gar​dle, po​czuł ucisk w żo​łąd​ku. Ko​lej ​ny  ba​sta​ix

nad​sta​wił kark, na któ​ry m  dwaj  ro​bot​ni​cy  za​raz uło​ży ​li ka​m ień. Ar​nau wi​dział, j ak ugi​na się pod
cię​ża​rem , j ak drżą m u ko​la​na. Tra​garz od​cze​kał kil​ka se​kund, po czy m  wy ​pro​sto​wał się, prze​szedł
obok Ar​naua i skie​ro​wał się do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria. O Bo​że, ten ba​sta​ix by ł trzy  ra​zy  po​tęż​niej ​-
szy  niż on, a j ed​nak ugię​ły  się pod nim  ko​la​na! Jak​że on, Ar​nau, zdo​ła…

— Ko​lej  na cie​bie — ski​nę​li na nie​go cech​m i​strzo​wie, któ​rzy  za​wsze ostat​ni opusz​cza​li ka​m ie​-

nio​łom .

Zo​sta​ło j esz​cze kil​ku ba​sta​ixos. Ra​m on po​pchnął Ar​naua do przo​du.
— Od​wa​gi — rzu​cił.
Trzej   człon​ko​wie  star​szy ​zny   roz​pra​wia​li  z  ka​m ie​nia​rzem ,  któ​ry   ty l​ko  krę​cił  gło​wą.  Prze​szu​ki​-

wa​li  gó​rę  ka​m ie​ni,  wska​zy ​wa​li  to  tu,  to  tam ,  po  czy m   wszy ​scy   czte​rej   krę​ci​li  gło​wa​m i.  Ar​nau
zbli​ży ł się do nich. Spró​bo​wał prze​łknąć śli​nę, ale za​schło m u w gar​dle. Drżał na ca​ły m  cie​le. Nie
po​wi​nien  drżeć!  Po​ru​szy ł  dłoń​m i,  a  po​tem   ra​m io​na​m i,  do  ty ​łu,  do  przo​du.  Nikt  nie  m o​że  zo​ba​-
czy ć, że się trzę​sie!

Cech​m istrz Jo​sep wska​zał j e​den ze skal​ny ch blo​ków. Ka​m ie​niarz wzru​szy ł ra​m io​na​m i, zer​k​nął

na Ar​naua i ki​wa​j ąc z re​zy ​gna​cj ą gło​wą, dał znak wy ​rob​ni​kom , by  unie​śli ka​m ień. Ile ra​zy  m a
po​wta​rzać, że wszy st​kie są tak sa​m o cięż​kie?

Ar​nau  pod​szedł  do  ro​bot​ni​ków  uno​szą​cy ch  ka​m ień.  Po​chy ​lił  się  i  na​piął  wszy st​kie  m ię​śnie.

Wo​kół za​pa​no​wa​ła ci​sza. Ro​bot​ni​cy  de​li​kat​nie opu​ści​li ka​m ień i po​m o​gli Ar​nau​owi przy ​trzy ​m ać
go rę​ka​m i. Chło​piec zgar​bił się pod cię​ża​rem , no​gi się pod nim  ugię​ły. Za​ci​snął zę​by  i przy ​m knął
oczy. „Do gó​ry !”, zda​ło m u się, że sły ​szy. Nikt się nie ode​zwał, ale wszy ​scy  po​m y ​śle​li to sa​m o,
wi​dząc ugi​na​j ą​ce się no​gi chłop​ca. Do gó​ry ! Do gó​ry ! Ar​nau się wy ​pro​sto​wał. Wie​lu ode​tchnę​ło
z ulgą. Zdo​ła ru​szy ć z m iej ​sca? Od​cze​kał z za​m knię​ty ​m i ocza​m i. Zdo​łam  ru​szy ć?

Wy ​su​nął j ed​ną sto​pę. Cię​żar ka​m ie​nia zm u​sił go do po​sta​wie​nia dru​giej … wy ​su​nię​cia pierw​-

szej … i do​sta​wie​nia dru​giej . Gdy ​by  sta​nął… Gdy ​by  sta​nął, cię​żar po​wa​lił​by  go na zie​m ię.

Ra​m on po​cią​gnął no​sem  i za​kry ł oczy. . Od​wa​gi, chłop​cze! — do​da​wa​li Ar​nau​owi otu​chy  cze​-

ka​m y  w ko​lej ​ce m ul​ni​cy. Da​lej , zu​chu!

— Dasz ra​dę!
— To prze​cież dla Ma​don​ny !
Po​krzy ​ki​wa​nia od​bi​j a​ły  się echem  od ścian ka​m ie​nio​ło​m u to​wa​rzy ​sząc Ar​nau​owi w sa​m ot​nej

dro​dze po​wrot​nej  do m ia​sta.

A  j ed​nak  nie  szedł  zu​peł​nie  sam .  Nie​ba​wem   za​czę​li  go  do​ga​niać  ba​sta​ixos,  któ​ry ch  zo​sta​wił

w ka​m ie​nio​ło​m ie. Każ​dy  zwal​niał, przez chwi​lę do​pa​so​wy ​wał krok do kro​ku Ar​naua i pod​no​sił go
na du​chu, a po​tem  ustę​po​wał m iej ​sca idą​ce​m u za nim  to​wa​rzy ​szo​wi.

Ale Ar​nau nie sły ​szał, co do nie​go m ó​wio​no. Na​wet nie m y ​ślał. Skon​cen​tro​wał ca​łą uwa​gę na

swo​j ej  sto​pie, któ​ra m ia​ła la​da m o​m ent wy ​su​nąć się do przo​du, a wi​dząc, j ak prze​su​wa się pod
nim , za​czy ​nał od ra​zu wy ​pa​try ​wać dru​giej , i tak krok za kro​kiem , krok za kro​kiem … Sta​rał się nie
zwra​cać uwa​gi na ból.

Jed​nak przy  sa​dach Sant Ber​tran sto​py  ka​za​ły  na sie​bie cze​kać w nie​skoń​czo​ność. Szedł na sa​-

m y m  koń​cu, wszy ​scy  ba​sta​ixos  zdą​ży ​li  go  wy ​prze​dzić.  Ar​nau  przy ​po​m niał  so​bie,  j ak  po​ił  z  Jo​-
anem  tra​ga​rzy, któ​rzy  opie​ra​li cię​żar o bur​tę na​po​tka​nej  po dro​dze ło​dzi. I on za​czął się roz​glą​dać
za  od​po​wied​nim   opar​ciem   i  po  chwi​li  wy ​pa​trzy ł  drze​wo  oliw​ne.  Oparł  ka​m ień  o  niż​szy   ko​nar.
Gdy ​by  po​ło​ży ł go na zie​m i, nie zdo​łał​by  go po​tem  unieść. No​gi prze​biegł m u skurcz.

— Kie​dy  przy ​sta​j esz — po​uczał go Ra​m on — nie po​zwól, by  no​gi ci się za​sta​ły. W prze​ciw​-

ny m  ra​zie cięż​ko bę​dzie ci się ru​szy ć.

Ar​nau, prze​nió​sł​szy  część cię​ża​ru na ko​nar, na​dal prze​bie​rał no​ga​m i. Od​sap​nął raz, dru​gi, nie​-

skoń​czo​ną  ilość  ra​zy.  Część  cię​ża​ru  po​nie​sie  za  cie​bie  Ma​don​na,  po​wie​dział  m u  Ra​m on.  Wiel​ki
Bo​że! W ta​kim  ra​zie ile wa​ży  ten ka​m ień? Ar​nau nie śm iał wy ​pro​sto​wać ple​ców. Krę​go​słup bo​lał
go, po​twor​nie go bo​lał. Od​po​czy ​wał dłu​gą chwi​lę. Czy  zdo​ła się ru​szy ć? Ro​zej ​rzał się. By ł zu​peł​-
nie sam . Opu​ści​li go na​wet m ul​ni​cy, któ​rzy  wcho​dzi​li do m ia​sta przez bra​m ę Tren​tac​laus.

Zdo​ła ru​szy ć? Spoj ​rzał w nie​bo. Jed​ny m  szarp​nię​ciem  pod​niósł ka​m ień. Znów zm u​sił sto​py  do

wy ​sił​ku: raz, dwa, raz, dwa. W Ca​ga​lell, gdzie zro​bił ko​lej ​ny  przy ​sta​nek, oparł ka​m ień na skal​ny m
wy ​stę​pie. Tam  na​po​tkał pierw​szy ch ba​sta​ixos wra​ca​j ą​cy ch do ka​m ie​nio​ło​m u. Nie po​wie​dzie​li ani
sło​wa. Wy ​m ie​ni​li ty l​ko spoj ​rze​nia. Ar​nau zno​wu za​ci​snął zę​by  i pod​niósł ka​m ień. Nie​któ​rzy  ba​sta​-
ixos kiw​nę​li gło​wą, j ed​nak ża​den nie przy ​sta​nął. „To j e​go wal​ka”, po​wie​dział j e​den z nich, pa​trząc
za od​da​la​j ą​cy m  się wol​no Ar​nau​em , któ​ry  nie m ógł go usły ​szeć. „Mu​si j ą sto​czy ć sam ” — do​dał
in​ny.

Mi​nąw​szy   za​chod​nie  skrzy ​dło  m u​rów  i  klasz​tor  Fra​m e​nors,  Ar​nau  na​tknął  się  na  pierw​szy ch

prze​chod​niów. Wciąż nie od​ry ​wał wzro​ku od swo​ich stóp. By ł j uż w m ie​ście! Wszy ​scy  — że​gla​-
rze, ry ​ba​cy, ko​bie​ty  i dzie​ci, ro​bot​ni​cy  i stocz​nio​wi cie​śle — w ci​szy  ob​ser​wo​wa​li zla​ne​go po​tem
chłop​ca o twa​rzy  na​bie​głej  krwią, ugi​na​j ą​ce​go się pod cię​ża​rem  skal​ne​go blo​ku. Wszy ​scy  zer​ka​li
na j e​go sto​py  — któ​re on sam  śle​dził w za​pa​m ię​ta​niu, obo​j ęt​ny  na wszy st​ko, co dzie​j e się wo​kół
— i w m il​cze​niu na​kła​nia​li j e do wy ​sił​ku: raz, dwa, raz, dwa…

Nie​któ​rzy   za​czę​li  iść  za  nim   w  ci​szy,  do​pa​so​wu​j ąc  kro​ki  do  tem ​pa  m ło​de​go  tra​ga​rza.  W  ten

spo​sób,  po  po​nad​dwu​go​dzin​nej   m or​dę​dze,  Ar​nau  do​tarł  do  ko​ścio​ła  San​ta  Ma​ria,  pro​wa​dząc  za
so​bą nie​wiel​ki, m il​czą​cy  tłu​m ek. Pra​ca na pla​cu usta​ła. Mu​ra​rze wy ​chy ​li​li się z rusz​to​wań, na​rzę​-
dzia znie​ru​cho​m ia​ły  w dło​niach cie​śli i ka​m ie​nia​rzy. Oj ​ciec Al​bert, Pe​re i Ma​rio​na cze​ka​li j uż na
Ar​naua. An​gel, sy n prze​woź​ni​ka, m ia​no​wa​ny  nie​daw​no cze​lad​ni​kiem , zbli​ży ł się do nie​go.

No,  j esz​cze  tro​chę!  —  krzy k​nął.  —  Je​steś  na  m iej ​scu!  Już  po  wszy st​kim !  Jesz​cze  ty l​ko  kil​ka

kro​ków!

An​ge​lo​wi za​wtó​ro​wa​li z rusz​to​wań ro​bot​ni​cy. Lu​dzie, któ​rzy  Przy ​szli za Ar​nau​em , za​czę​li wi​-

wa​to​wać. Na pla​cu za​wrza​ło.

Na​wet  oj ​ciec  Al​bert  dał  się  po​nieść  em o​cj om .  Jed​nak  Ar​nau  nie  od​ry ​wał  wzro​ku  od  swy ch

stóp — raz, dwa, raz, dwa — pó​ki nie do​tarł do m iej ​sca, gdzie skła​do​wa​no ka​m ie​nie. Ter​m i​na​to​-
rzy  i cze​lad​ni​cy  ob​stą​pi​li go i zdj ę​li cię​żar z j e​go bar​ków.

Do​pie​ro wte​dy  Ar​nau, cią​gle przy ​gar​bio​ny  i drżą​cy, pod​niósł wzrok i się uśm iech​nął. Oto​czy ​li

go lu​dzie, by  m u po​gra​tu​lo​wać Nie znał ich, z m o​rza ob​cy ch twa​rzy  wy ​ło​wił j e​dy ​nie ob​li​cze oj ​-
ca Al​ber​ta. Gdy  ka​płan po​wę​dro​wał wzro​kiem  ku cm en​ta​rzo​wi Mo​re​res, Ar​nau po​szedł za j e​go
przy ​kła​dem .

— To dla cie​bie, oj ​cze — szep​nął.
Kie​dy  em o​cj e opa​dły  i tłum  się roz​szedł, Ar​nau chciał wra​cać do ka​m ie​nio​ło​m u w ślad za to​-

wa​rzy ​sza​m i,  z  któ​ry ch  nie​któ​rzy   zdą​ży ​li  j uż  ob​ró​cić  trzy ​krot​nie.  Lecz  oj ​ciec  Al​bert  otrzy ​m ał
wska​zów​ki od cech​m i​strza Jo​se​pa i przy ​wo​łał chłop​ca do sie​bie.

—  Mam   dla  cie​bie  za​da​nie  —  po​wie​dział.  Ar​nau  za​m arł  i  spoj ​rzał  na  księ​dza  zdzi​wio​ny.  —

Trze​ba za​j ąć się ka​pli​cą Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu, przy ​ciąć kno​ty  w świe​cach, po​sprzą​tać.

— Ale… — za​pro​te​sto​wał Ar​nau, wska​zu​j ąc ka​m ie​nie.
— Żad​ny ch ale.

19

To by ł cięż​ki dzień. Do​pie​ro co m i​nę​ło let​nie prze​si​le​nie, więc noc za​pa​da​ła póź​no, a ba​sta​ixos

pra​co​wa​li od wscho​du do za​cho​du słoń​ca, ła​du​j ąc i roz​ła​do​wu​j ąc okrę​ty  za​wi​j a​j ą​ce do por​tu, po​-
ga​nia​ni przez kup​ców i ka​pi​ta​nów, któ​rzy  chcie​li j ak naj ​szy b​ciej  opu​ścić Bar​ce​lo​nę.

Gdy   Ar​nau,  po​włó​cząc  no​ga​m i,  wszedł  do  do​m u  z  na​karcz​ni​kiem   w  rę​ku,  spoj ​rza​ło  na  nie​go

osiem  par  oczu.  Pe​re  i  Ma​rio​na  sie​dzie​li  przy   sto​le  obok  nie​zna​j o​m ej   pa​ry.  Z  pod​ło​gi  zer​ka​li  na
nie​go, opar​ci ple​ca​m i o ścia​nę, Jo​an oraz chło​piec i dwie dziew​czy n​ki. Wszy ​scy  j e​dli ko​la​cj ę.

— Ar​nau — ode​zwał się Pe​re — po​znaj  na​szy ch no​wy ch lo​ka​to​rów: Ga​stó Se​gu​ra, gar​barz.

— Przed​sta​wio​ny  ski​nął gło​wą w stro​nę no​wo przy ​by ​łe​go, nie prze​ry ​wa​j ąc j e​dze​nia. — j e​go żo​-
na  Eu​la​lia.  —  Ko​bie​ta,  w  prze​ci​wień​stwie  do  m ę​ża,  uśm iech​nę​ła  się.  —  I  dzie​ci:  Si​m ó,  Ale​dis
i Ale​sta.

Ar​nau,  le​d​wo  ży ​wy   ze  zm ę​cze​nia,  ski​nął  rę​ką  w  kie​run​ku  Ju​ana  i  j e​go  to​wa​rzy ​szy,  po  czy m

się​gnął po m i​skę po​da​ną m u Przez Ma​rio​nę. Coś j ed​nak ka​za​ło m u zno​wu spoj ​rzeć na tro​j e do​pie​-
ro  co  po​zna​ny ch  dzie​ci.  Co…?  Oczy   dziew​czy ​nek!  Świ​dro​wa​ły   go  dwie  pa​ry   oczu…  wiel​kich,
kasz​ta​no​wy ch, by ​stry ch.

Dziew​czy n​ki uśm iech​nę​ły  się do nie​go j ed​no​cze​śnie.
— Jedz, chłop​cze!
Uśm iech  znik​nął  z  dziew​czę​cy ch  warg.  Ale​sta  i  Ale​dis  za​to​pi​ły   wzrok  w  m i​sce,  a  Ar​nau  od​-

wró​cił się do gar​ba​rza. Męż​czy ​zna prze​rwał j e​dze​nie i wska​zy ​wał gło​wą Ma​rio​nę któ​ra sta​ła przy
pa​le​ni​sku, wy ​cią​ga​j ąc ku nie​m u m i​skę.

Ma​rio​na ustą​pi​ła m u m iej ​sca przy  sto​le i Ar​nau za​brał się do j e​dze​nia. Sie​dzą​cy  na​prze​ciw​ko

Ga​stó  Se​gu​ra  sior​bał  i  prze​żu​wał  wie​cze​rzę  z  otwar​ty ​m i  usta​m i.  Ile​kroć  Ar​nau  pod​no​sił  wzrok
znad m i​ski, na​po​ty ​kał j e​go oczy.

Po chwi​li Si​m ó wstał i po​dał Ma​rio​nie pu​ste na​czy ​nia: swo​j e i sióstr.
— A te​raz m arsz do łó​żek — roz​ka​zał Ga​stó, prze​ry ​wa​j ąc ci​szę.
Po ty ch sło​wach gar​barz zm ru​ży ł oczy  i spoj ​rzał na Ar​naua tak, że chło​pak po​czuł się nie​swo​j o

i znów za​to​pił wzrok w m i​sce. Ty l​ko po od​gło​sach do​m y ​ślił się, że dziew​czę​ta wsta​ły. Usły ​szał ich
nie​śm ia​łe  po​że​gna​nie.  Gdy   kro​ki  uci​chły,  Ar​nau  pod​niósł  oczy.  Za​in​te​re​so​wa​nie  gar​ba​rza  j e​go
oso​bą wy ​raź​nie zm a​la​ło.

— Ja​kie one są? — za​py ​tał tej  no​cy  Jo​ana, gdy  po raz pierw​szy  spa​li w kuch​ni, po obu stro​-

nach pa​le​ni​ska, na sien​ni​kach uło​żo​ny ch na pod​ło​dze.

— Kto? — Jo​an od​po​wie​dział py ​ta​niem  na py ​ta​nie.
— Cór​ki gar​ba​rza.
—  Ja​kie?  Zwy ​czaj ​ne  —  m ruk​nął  Jo​an,  wzru​sza​j ąc  ra​m io​na​m i,  choć  Ar​nau  nie  do​strzegł

w m ro​ku j e​go ge​stu. — Zu​peł​nie zwy ​czaj ​ne. Tak m i się przy ​naj ​m niej  wy ​da​j e — po​pra​wił się. —
Pew​no​ści nie m am  żad​nej , bo nie m o​głem  za​m ie​nić z ni​m i sło​wa. Ich brat nie po​zwo​lił m i na​wet
po​dać im  rę​ki. Uści​snął m o​j ą, po czy m  od​cią​gnął m nie od sióstr.

Ar​nau j uż go nie słu​chał. Zwy ​czaj ​ne? Dziew​czę​ta o ta​kich oczach nie m o​gą by ć zwy ​czaj ​ne.

Uśm iech​nę​ły  się do nie​go. Obie.

Bla​dy m   świ​tem   Pe​re  i  Ma​rio​na  ze​szli  do  kuch​ni.  Ar​nau  i  Jo​an  zdą​ży ​li  j uż  zło​ży ć  po​sła​nia.

Chwi​lę po​tem  zj a​wił się gar​barz i j e​go sy n. Ko​bie​ty  j esz​cze nie ze​szły, po​nie​waż ka​zał im  po​zo​-
stać w izbie aż do wy j ​ścia obu wy ​rost​ków. Ar​nau po​szedł do pra​cy, nie prze​sta​j ąc ani na chwi​lę
m y ​śleć o wiel​kich kasz​ta​no​wy ch oczach.

—  Dzi​siaj   zaj ​m iesz  się  ka​pli​cą  —  po​wie​dział  m u  na  pla​ży   j e​den  z  cech​m i​strzów,  któ​ry   po​-

przed​nie​go dnia za​uwa​ży ł, że Ar​nau sła​niał się na no​gach przy  zrzu​ca​niu ostat​nie​go ła​dun​ku.

Ar​nau nie pro​te​sto​wał. Nie m iał nic prze​ciw​ko pra​cy  w ka​pli​cy. Do​wiódł wszy st​kim , że za​słu​-

gu​j e na m ia​no tra​ga​rza por​to​we​go i zo​stał ofi​cj al​nie przy ​j ę​ty  do brac​twa. I choć nie m ógł j esz​-
cze udźwi​gnąć ty ​le co Ra​m on lub więk​szość to​wa​rzy ​szy, ca​ły m  ser​cem  od​da​wał się za​j ę​ciu, któ​-
re na​praw​dę lu​bił. Zresz​tą i tak nie m ógł​by  się sku​pić na pra​cy. A wszy st​ko przez te kasz​ta​no​we
oczy … Po​za ty m  nie czuł się naj ​le​piej , pierw​sza noc przy  ku​chen​ny m  pa​le​ni​sku nie wy ​szła m u
na zdro​wie.

Wszedł do ko​ścio​ła przez głów​ną bra​m ę sta​rej  świą​ty ​ni, któ​ra nie zo​sta​ła j esz​cze wy ​bu​rzo​na.

Ga​stó Se​gu​ra nie po​zwo​lił m u na nie na​wet spoj ​rzeć. Dla​cze​go nie m o​że pa​trzeć na dwie zu​peł​nie
zwy ​czaj ​ne dziew​czy n​ki? A dziś ra​no to pew​nie on za​bro​nił im … Ar​nau za​ha​czy ł no​gą o roz​pię​ty
na zie​m i sznu​rek i o m a​ło się nie prze​wró​cił. Za​to​czy ł się i po​tknął j esz​cze o kil​ka sznur​ków. Ktoś
go w koń​cu przy ​trzy ​m ał, ale i tak chło​pak zdą​ży ł wy ​krę​cić so​bie no​gę w ko​st​ce. Za​wy ł z bó​lu.

—  Ej !  —  krzy k​nął  m ęż​czy ​zna,  któ​ry   ura​to​wał  go  przed  upad​kiem .  —  Uwa​żaj ,  j ak  cho​dzisz.

Zo​bacz, coś na​ro​bił!

Ar​nau na​ty ch​m iast za​po​m niał o kasz​ta​no​wy ch oczach i bó​lu no​gi i spoj ​rzał nad zie​m ię. Po​zry ​-

wał sznur​ki i koł​ki, któ​ry ​m i Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut zna​czy ł… Ale… ale czy  on śni! Ar​nau od​wró​-
cił się po​wo​li do m ęż​czy ​zny, któ​ry  zła​pał go za ra​m ię. To nie​m oż​li​we, m istrz we wła​snej  oso​bie!
Ar​nau ob​lał się ru​m ień​cem , sta​nął bo​wiem  twa​rzą w twarz z sa​m y m  Be​ren​gu​erem  de On​ta​gut.
Zer​k​nął na ro​bot​ni​ków, któ​rzy  prze​rwa​li pra​cę i spo​glą​da​li w ich stro​nę.

—  Ja…  —  wy ​j ą​kał.  —  Je​śli  chce​cie,  pa​nie…  —  do​dał  wska​zu​j ąc  na  sznur​ki  oplą​tu​j ą​ce  m u

sto​py  — po​m o​gę… j a prze​pra​szam , m i​strzu.

Na​gle ob​li​cze Be​ren​gu​era de Mon​ta​gut zła​god​nia​ło. Wciąż trzy ​m ał Ar​naua za ra​m ię.
— Ty  j e​steś ty m  tra​ga​rzem ? — za​py ​tał z uśm ie​chem . Ar​nau przy ​tak​nął. — Nie​raz wi​dzia​łem

cię przy  pra​cy.

Be​ren​gu​er uśm iech​nął się j esz​cze sze​rzej , a ro​bot​ni​cy  ode​tchnę​li z ulgą. Ar​nau zno​wu zer​k​nął

na sznur​ki splą​ta​ne m ię​dzy  j e​go sto​pa​m i.

— Na​praw​dę prze​pra​szam  — po​wtó​rzy ł.
—  Co  się  sta​ło,  to  się  nie  od​sta​nie.  —  Mistrz  ski​nął  na  cze​lad​ni​ków.  —  Zaj ​m ij ​cie  się  ty m   —

roz​ka​zał. — Chodź no tu, usiądź. Bar​dzo cię bo​li? — zwró​cił się zno​wu do Ar​naua.

—  Nie  chcę  prze​szka​dzać  —  wy ​bą​kał  chło​pak.  Pró​bo​wał  ukuc​nąć,  by   wy ​swo​bo​dzić  się  ze

sznur​ków, ale ból wy ​krzy ​wi! m u twarz.

— Za​cze​kaj .
Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut ka​zał m u wstać, a po​tem  przy ​klęk​nął i wła​sno​ręcz​nie za​czął wy ​plą​ty ​-

wać m ło​de​go tra​ga​rza ze sznur​ków. Ar​nau, nie m a​j ąc od​wa​gi na nie​go spoj ​rzeć, zer​k​nął na cze​-
lad​ni​ków,  któ​rzy   przy ​glą​da​li  się  w  osłu​pie​niu  ca​łej   sce​nie.  Nie  wie​rzy ​li  wła​sny m   oczom :  m istrz
klę​czy  przed pro​sty m  tra​ga​rzem !

— Mu​si​m y  dbać o ba​sta​ixos — krzy k​nął Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut, oswo​bo​dziw​szy  Ar​naua. —

Gdy ​by  nie  oni,  nie  m ie​li​by ​śm y   z  cze​go  bu​do​wać  ko​ścio​ła.  Chodź  no  tu.  Usiądź.  Bo​li?  —  Ar​nau
za​prze​czy ł ru​chem  gło​wy, choć wy ​raź​nie uty ​kał. Pró​bo​wał j ed​nak nie opie​rać się na m i​strzu. Be​-
ren​gu​er de Mon​ta​gut przy ​trzy ​m ał go m oc​no za ra​m ię i po​pro​wa​dził ku le​żą​cy m  na zie​m i i go​to​-
wy m   do  usta​wie​nia  ko​lum ​nom .  Zdra​dzę  ci  ta​j em ​ni​cę  —  po​wie​dział,  gdy   usie​dli  na  ko​lum ​nach.
Ar​nau spoj ​rzał na nie​go. Sam  m istrz chce m u zdra​dzić ta​j em ​ni​cę! Co j esz​cze przy ​da​rzy  m u się
te​go ran​ka? — Nie​daw​no pró​bo​wa​łem  unieść j e​den z przy ​nie​sio​ny ch przez cie​bie ka​m ie​ni i nie
przy ​szło m i to ła​two. Zdo​ła​łem  przej ść z nim  ty l​ko kil​ka kro​ków. Ta świą​ty ​nia na​le​ży  do was. —
Om iótł wzro​kiem  po​wsta​j ą​cą bu​dow​lę. Ar​naua prze​szy ł dreszcz. — W przy ​szło​ści w cza​sach na​-
szy ch wnu​ków, pra​wnu​ków lub pra​pra​wnu​ków ktoś, kto spoj ​rzy  na tę świą​ty ​nię, po​m y ​śli nie o Be​-
ren​gu​erze de Mon​ta​gut, ale o to​bie, chłop​cze.

Wzru​sze​nie  ści​snę​ło  Ar​naua  za  gar​dło.  Chy ​ba  się  prze​sły ​szał.  Jak  pro​sty   ba​sta​ix  m o​że  by ć

waż​niej ​szy  od sław​ne​go bu​dow​ni​cze​go ko​ścio​ła San​ta Ma​ria i ka​te​dry  w Man​re​sie. Prze​cież Be​-
ren​gu​er de Mon​ta​gut j est naj ​waż​niej ​szy !

— Bo​li? — do​py ​ty ​wał się m istrz.
— Nie… trosz​kę. To ty l​ko zwich​nię​cie.
— Mam  na​dzie​j ę. — Be​ren​gu​er po​kle​pał Ar​naua po ple​cach. — Po​trze​bu​j e​m y  cie​bie i two​ich

ka​m ie​ni. Przed na​m i j esz​cze spo​ro pra​cy.

Ar​nau po​dą​ży ł za spoj ​rze​niem  m i​strza, któ​ry  wciąż przy ​glą​dał się po​wsta​j ą​cej  bu​dow​li.
— Po​do​ba ci się? — za​py ​tał na​gle.
Czy  po​do​ba m u się ko​ściół? Chło​pak ni​g​dy  się nad ty m  nie za​sta​na​wiał. Pa​trzy ł, j ak ro​śnie, j ak

po​wsta​j ą​ce​go m u​ry, ap​sy ​dy, wspa​nia​łe, wy ​sm u​kłe ko​lum ​ny, przy ​po​ry, ale… Czy  m u się po​do​ba?

— Po​dob​no bę​dzie to naj ​wspa​nial​szy  ko​ściół m a​ry j ​ny  na świe​cie — od​wa​ży ł się po​wie​dzieć.
Be​ren​gu​er spoj ​rzał na nie​go z uśm ie​chem . Jak​że m a wy ​j a​śnić m ło​de​m u tra​ga​rzo​wi swą wi​zj ę

świą​ty ​ni, sko​ro na​wet bi​sku​pi i m oż​ni nie po​tra​fią j ej  zro​zu​m ieć? Jak ci na im ię? Ar​nau.

Po​wiem  ci j ed​no, Ar​nau. Nie wiem , czy  bę​dzie to naj ​wspa​nial​sza świą​ty ​nia. — Chło​pak za​po​-

m niał o bo​lą​cej  sto​pie wto​pił wzrok w m i​strza. — Ale m o​gę cię za​pew​nić, że bę​dzie na nie​po​wta​-
rzal​na. A sło​wo „nie​po​wta​rzal​na” nie ozna​cza ca​le lep​sza czy  gor​sza, ozna​cza po pro​stu, że bę​dzie
to bu​dow​la nie​po​wta​rzal​na.

Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut, nie prze​sta​j ąc wo​dzić nie​obec​ny m  wzro​kiem  po po​wsta​j ą​cej  bu​dow​-

li, cią​gnął:

— Sły ​sza​łeś o Fran​cj i, Lom ​bar​dii, Ge​nui, Pi​zie lub Flo​ren​cj i? — Ar​nau przy ​tak​nął. Trud​no, że​-

by  nie sły ​szał o wro​gach oj ​czy ​zny. — We wszy st​kich ty ch m iej ​scach bu​du​j e się ko​ścio​ły, wspa​-
nia​łe, m a​j e​sta​ty cz​ne, bo​ga​to zdo​bio​ne. Tam ​tej ​si książ​ka chcą, by  by ​ły  naj ​więk​sze i naj ​pięk​niej ​sze
ze wszy st​kich świą​ty ń na świe​cie.

— A m y ? Czy  nam  nie cho​dzi o to sa​m o?
— I tak, i nie. — Ar​nau po​krę​cił gło​wą. Be​ren​gu​er zer​k​nął na nie​go i się uśm iech​nął. — Po​słu​-

chaj  m nie uważ​nie. Ow​szem  m y  rów​nież pra​gnie​m y  stwo​rzy ć naj ​wspa​nial​szą świą​ty ​nię wszech
cza​sów, ale we​dług nie​co in​ny ch kry ​te​riów. Chce​m y, by  dom  pa​tron​ki m o​rza by ł do​m em  wszy st​-
kich Ka​ta​loń​czy ​ków, po​dob​nie j ak do​m y, w któ​ry ch m iesz​ka​j ą j ej  wy ​znaw​cy. Chce​m y, by  świą​-
ty ​nię oży ​wiał ten sam  duch, któ​ry  okre​śla na​szą toż​sa​m ość, by  zło​ży ​ły  się na nią dwa rdzen​nie ka​-
ta​loń​skie ele​m en​ty : m o​rze oraz świa​tło. Ro​zu​m iesz?

Ar​nau za​sta​no​wił się chwi​lę, ale w koń​cu za​prze​czy ł ru​chem  gło​wy.
— Przy ​naj ​m niej  j e​steś szcze​ry  — ro​ze​śm iał się m istrz. — Ksią​żę​ta bu​du​j ą ko​ścio​ły  dla wła​-

snej  chwa​ły, m u bu​du​j e​m y  tę świą​ty ​nię z m y ​ślą o nas wszy st​kich. Wi​dzia​łem , że nie​raz, za​m iast
dźwi​gać ła​du​nek na ple​cach, przy ​wią​zu​j e​cie go do drą​ga i nie​sie​cie we dwóch.

— Tak, kie​dy  j est zby t cięż​ki lub nie​po​ręcz​ny.
— Co by  się sta​ło, gdy ​by ​ście po​dwo​ili dłu​gość drą​ga?
— Zła​m ał​by  się.
— Do​kład​nie to sa​m o dzie​j e się z ko​ścio​ła​m i ksią​żąt… Nie, nie ła​m ią się — za​zna​czy ł m istrz,

za​uwa​ży w​szy   nie​do​wie​rza​nie  na  twa​rzy   chłop​ca.  —  Cho​dzi  o  to,  że  ksią​żę​ta  chcą,  by   by ​ty
ogrom ​ne, wy ​so​kie i dłu​gie, dla​te​go ich kon​struk​cj e są bar​dzo wą​skie. Wy ​so​kie, dłu​gie i wą​skie. Ro​-
zu​m iesz?  —  Ty m   ra​zem   Ar​nau  po​ki​wał  gło​wą.  —  Nasz  ko​ściół  bę​dzie  do​kład​ny m   prze​ci​wień​-
stwem  tam ​ty ch bu​dow​li. Nie do​rów​na im  dłu​go​ścią i wy ​so​ko​ścią, ale bę​dzie na ty ​le sze​ro​ki, by
po​m ie​ścić  tu  Ma​don​ny   wszy st​kich  Ka​ta​loń​czy ​ków.  Pew​ne​go  dnia  sam   się  o  ty m   prze​ko​nasz,  bo
wnę​trze  ko​ścio​ła  udo​stęp​nio​ne  zo​sta​nie  wszy st​kim   wier​ny m ,  nikt  nie  bę​dzie  uprzy ​wi​le​j o​wa​ny
a  j e​dy ​ny   ele​m ent  de​ko​ra​cy j ​ny   sta​no​wić  bę​dzie  świa​tło,  na​sze  śród​ziem ​no​m or​skie  świa​tło.  Nie
po​trze​ba  in​ny ch  ozdób,  wy ​star​czy   nam   prze​strzeń  i  świa​tło  wpa​da​j ą​ce  tam ​tę​dy.  —  Be​ren​gu​er
wska​zał na ap​sy ​dę, po czy m  opu​ścił po​wo​li dłoń aż do sa​m ej  po​sadz​ki. Ar​nau śle​dził j ej  ruch. —
Ko​ściół ten po​wsta​j e dla lu​du, nie na chwa​łę żad​ne​go księ​cia.

— Mi​strzu… — zwró​cił się do m aj ​stra cze​lad​nik, gdy  koł​ki i sznur​ki wró​ci​ły  j uż na swe m iej ​-

sce.

— Te​raz ro​zu​m iesz? Dla lu​du!
— Tak, m i​strzu.
—  Pa​m ię​taj ,  że  two​j e  ka​m ie​nie  są  dla  na​szej   świą​ty ​ni  na  wa​gę  zło​ta  —  do​dał  Be​ren​gu​er,

wsta​j ąc. — Bo​li cię j esz​cze?

Ar​nau, któ​ry  zu​peł​nie za​po​m niał o zwich​nię​tej  ko​st​ce, po​krę​cił gło​wą.
Te​go przed​po​łu​dnia Ar​nau, zwol​nio​ny  z pra​cy  przy  no​sze​niu to​wa​rów, wró​cił wcze​śniej  do do​-

m u. Raz-dwa po​sprzą​tał w ka​pli​cy, pod​ciął kno​ty, za​stą​pił wy ​pa​lo​ne świe​ce no​wy ​m i i po krót​kiej
m o​dli​twie po​że​gnał się z Ma​don​ną. Na oczach oj ​ca Al​ber​ta wy ​biegł j ak bu​rza z ko​ścio​ła, a chwi​lę
po​tem , rów​nież j ak bu​rza, wpadł do ku​chen​nej  izby.

— Co się sta​ło? — za​py ​ta​ła Ma​rio​na. — Cze​m u wra​casz tak wcze​śnie?
Ar​nau  ro​zej ​rzał  się  po  izbie.  Na​po​tkał  wzrok  no​wy ch  lo​ka​to​rów:  m at​ki  i  dwóch  có​rek,  szy ​j ą​-

cy ch przy  sto​le.

—  Ar​nau!  Sta​ło  się  coś?  —  do​py ​ty ​wa​ła  się  Ma​rio​na.  Chło​pak  po​czuł,  że  ob​le​wa  się  ru​m ień​-

cem .

— Nie… — Nie przy ​go​to​wał żad​nej  wy ​m ów​ki! Za​cho​wał się j ak ostat​ni głu​piec. A one, pro​-

szę, pa​trzą na nie​go. Pa​trzą j ak ster​czy  zzia​j a​ny  w drzwiach. — Nie… — po​wtó​rzy ł — po pro​stu
dzi​siaj … dzi​siaj  wcze​śniej  skoń​czy ​łem .

Ma​rio​na  uśm iech​nę​ła  się  i  zer​k​nę​ła  na  dziew​czy n​ki.  Eu​la​lia  ich  m at​ka,  rów​nież  nie  m o​gła

ukry ć roz​ba​wie​nia.

— Świet​nie się skła​da — po​wie​dzia​ła Ma​rio​na, wy ​ry ​wa​j ąc Ar​naua z za​m y ​śle​nia. — Przy ​nie​-

siesz wo​dę.

Zno​wu na m nie spoj ​rza​ła, po​m y ​ślał chło​piec, idąc z wia​drem  do stud​ni Pod Anio​łem . Chcia​ła

m i coś po​wie​dzieć? Ar​nau za​m ach​nął się wia​drem . Na pew​no.

Jed​nak  nie  da​ne  m u  by ​ło  po​twier​dzić  swy ch  przy ​pusz​czeń.  Prze​szko​dzi​ła  m u  w  ty m   Eu​la​lia

oraz Ga​stó, któ​re​go ze​psu​te zę​by, a ra​czej  ich reszt​ki, po​j a​wia​ły  się przed nim  przy  każ​dej  pró​bie
za​gad​nię​cia dziew​czy ​nek. Pod nie​obec​ność ro​dzi​ców do​stę​pu do nich bro​nił Si​m ó. Przez wie​le dni
Ar​nau m u​siał się za​do​wa​lać ukrad​ko​wy ​m i spoj ​rze​nia​m i. Cza​sa​m i uda​wa​ło m u się przez kil​ka se​-
kund wo​dzić wzro​kiem  po ich sub​tel​ny ch twa​rzach. Wpa​try ​wał się w wy ​raź​nie za​ry ​so​wa​ny  pod​-
bró​dek, wy ​sta​j ą​ce po​licz​ki, pro​sty  i zgrab​ny  ital​ski nos, ład​ne, bia​łe zę​by, no i te cud​ne kasz​ta​no​we
oczy. In​ny m  ra​zem , gdy  do ku​chen​nej  izby  wpa​da​ło słoń​ce, m ógł pra​wie do​tknąć nie​bie​ska​we​go
po​ły ​sku ich dłu​gich, j e​dwa​bi​sty ch, czar​ny ch j ak he​ban wło​sów. Bar​dzo rzad​ko, gdy  by ł pew​ny, że
nikt nie pa​trzy, po​zwa​lał so​bie po​wę​dro​wać wzro​kiem  ni​żej , tam  gdzie pier​si star​szej  z sióstr, Ale​-
dis,  za​ry ​so​wy ​wa​ły   się  pod  zgrzeb​ną  ko​szu​lą.  Wów​czas  prze​bie​gał  go  dziw​ny   dreszcz.  A  j e​śli
wciąż nikt nie zwra​cał na nie​go uwa​gi, prze​su​wał spoj ​rze​nie j esz​cze ni​żej , by  sy ​cić zm y ​sły  krą​-
gło​ścia​m i dziew​czę​cia.

W  la​tach  gło​du  Ga​stó  Se​gu​ra  stra​cił  ca​ły   m a​j ą​tek  i  j e​go  cha​rak​ter,  j uż  wcze​śniej   dość  nie​-

przy ​j em ​ny, stał się wy ​j ąt​ko​wo szorst​ki. Si​m ó pra​co​wał ra​zem  z nim  w gar​bar​ni j a​ko ter​m i​na​tor,
na​to​m iast sen z po​wiek spę​dza​ła oj ​cu przy ​szłość dwóch có​rek któ​ry m  nie m ógł za​pew​nić po​sa​gu,
a ty m  sa​m y m  bo​ga​te​go zię​cia. Jed​nak uro​da dziew​czy ​nek da​wa​ła pew​ne na​dzie​j e i Ga​stó wie​-
rzy ł, że znaj ​dzie im  do​brą par​tię i na​resz​cie bę​dzie m iał dwie gę​by  m niej  do wy ​ży ​wie​nia.

By  wszy st​ko po​szło do​brze, m y ​ślał Ga​stó, dziew​czy n​ki m u​szą po​zo​stać czy ​ste j ak łza, nie m o​że

ich spla​m ić choć​by  naj ​m niej ​szy  cień po​dej ​rze​nia. Ty l​ko w ten spo​sób, po​wta​rzał bez koń​ca żo​nie
i  sy ​no​wi,  Ale​sta  i  Ale​dis  m a​j ą  szan​sę  do​brze  wy j ść  za  m ąż.  Więc  ca​ła  trój ​ka  —  oj ​ciec,  m at​ka
i brat — czu​wa​ła nad cno​tą dziew​czy ​nek, i choć Ga​stó i Eu​la​lia wie​rzy ​li, że nie przy j ​dzie im  to
z tru​dem , Si​m ó m iał co do te​go pew​ne wąt​pli​wo​ści. Zwłasz​cza od​kąd za​m iesz​ka​li pod j ed​ny m  da​-
chem  z Ar​nau​em  i Jo​anem .

Jo​an  by ł  w  szko​le  ka​te​dral​nej   pry ​m u​sem .  Bar​dzo  szy b​ko  na​uczy ł  się  ła​ci​ny,  a  na​uczy ​cie​le

szcze​rze po​ko​cha​li te​go spo​koj ​ne​go, roz​sąd​ne​go, skłon​ne​go do re​flek​sj i, a przede wszy st​kim  głę​bo​-
ko wie​rzą​ce​go chłop​ca. Dzię​ki j e​go wiel​kim  przy ​m io​tom  nikt nie wąt​pił, że m al​ca cze​ka świe​tla​na
przy ​szłość na ło​nie Ko​ścio​ła. Jo​an zj ed​nał so​bie rów​nież Ga​stó i Eu​la​lię, któ​rzy  wraz z go​spo​da​-
rza​m i  czę​sto  słu​cha​li,  ocza​ro​wa​ni,  opo​wie​ści  m al​ca  o  świę​ty ch  pi​sm ach.  Ty l​ko  ka​pła​ni  po​tra​fi​li
od​czy ​tać  te  księ​gi,  spi​sa​ne  po  ła​ci​nie.  Dzię​ki  Jo​ano​wi  w  ubo​giej   kuch​ni  na  skra​j u  m o​rza  roz​-
brzm ie​wa​ły  świę​te sło​wa, sta​ro​te​sta​m en​to​we hi​sto​rie i orę​dzia Pa​na, któ​re do tej  po​ry  do​m ow​ni​-
cy  sły ​sze​li ty l​ko z am ​bo​ny.

Rów​nież  Ar​nau,  po​dob​nie  j ak  Jo​an,  zj ed​nał  so​bie  sy m ​pa​tię  no​wy ch  lo​ka​to​rów.  Na​wet  Si​m ó

spo​glą​dał na nie​go z po​dzi​wem , m y ​śląc: praw​dzi​wy  ba​sta​ix. Nie​m al wszy ​scy  m iesz​kań​cy  dziel​-

ni​cy  Ri​be​ra zna​li wy ​rost​ka, któ​ry  z ta​kim  po​świę​ce​niem  dźwi​gał ka​m ie​nie na bu​do​wę ko​ścio​ła dla
Ma​don​ny. „Sam  Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut uklęk​nął, by  m u po​m óc”, opo​wia​dał Si​m ó ko​le​gom  gar​-
bar​ni, po​krzy ​ku​j ąc i wy ​m a​chu​j ąc rę​ka​m i. Wy ​obra​ził so​bie sław​ne​go m i​strza, po​wa​ża​ne​go przez
m oż​ny ch i bi​sku​pów, lżą​ce​go przed Ar​nau​em . Gdy  Be​ren​gu​er prze​m a​wiał, wszy ​scy, na​wet j e​go
oj ​ciec,  m il​kli,  a  gdy   krzy ​czał…  gdy   krzy ​czał,  drże​li  ze  stra​chu.  Si​m ó  przy ​glą​dał  się  Ar​nau​owi,
wra​ca​j ą​ce​m u wie​czo​rem  z pra​cy. Za​wsze zj a​wiał się ostat​ni. By ł zm ę​czo​ny  zla​ny  po​tem , trzy ​-
m ał  w  rę​ku  na​karcz​nik,  a  m i​m o  to…  Uśm ie​chał  się!  Czy   on,  Si​m ó,  uśm ie​cha  się  kie​dy ​kol​wiek,
gdy  wra​ca z pra​cy ? Nie​raz spo​ty ​kał Ar​naua dźwi​ga​j ą​ce​go ka​m ie​nie do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria: j e​-
go  no​gi,  ra​m io​na,  tors,  ca​łe  j e​go  cia​ło  by ​ło  j ak  z  że​la​za.  Si​m ó  zer​kał  na  ka​m ień,  po​tem   na  na​-
brzm ia​łą z wy ​sił​ku twarz chłop​ca. A j ed​nak Ar​nau wra​cał do do​m u z uśm ie​chem  na ustach!

Ar​nau  i  Jo​an,  m łod​si  od  Si​m ó,  onie​śm ie​la​li  m ło​de​go  gar​ba​rza,  nic  więc  dziw​ne​go,  że  Ale​dis

i Ale​sta cie​szy ​ły  się pod opie​ką bra​ta swo​bo​dą, o j a​kiej  w obec​no​ści ro​dzi​ców nie m o​gły  m a​rzy ć.

— Chodź​m y  na spa​cer po pla​ży ! — za​pro​po​no​wa​ła pew​ne​go dnia Ale​sta.
Si​m ó j uż m iał za​pro​te​sto​wać. Spa​cer po pla​ży ! Je​śli oj ​ciec się do​wie…
— Zgo​da — rzekł Ar​nau.
— Świe​że po​wie​trze do​brze nam  zro​bi — do​dał Jo​an.
Si​m ó m il​czał. Ca​ła piąt​ka wy ​bie​gła na słoń​ce. Ale​dis szła z Ar​nau​em , Ale​sta z Jo​anem , Si​m ó

wlókł  się  na  koń​cu.  Dziew​czę​ta  po​zwa​la​ły,  by   m or​ska  bry ​za  ba​wi​ła  się  ich  wło​sa​m i  i  za​lot​nie
przy ​kle​j a​ła im  luź​ne ko​szu​le do cia​ła, ob​ry ​so​wu​j ąc pier​si, brzuch, ło​no…

Spa​ce​ro​wa​li w m il​cze​niu, zer​ka​j ąc na m o​rze i brnąc w pia​sku. Po dro​dze na​tknę​li się na grup​kę

od​po​czy ​wa​j ą​cy ch ba​sta​ixos. Ar​nau ski​nął im  rę​ką na po​wi​ta​nie.

—  Chcesz  po​znać  m o​ich  to​wa​rzy ​szy ?  —  za​py ​tał  Ale​dis.  Dziew​czy ​na  spoj ​rza​ła  na  tra​ga​rzy.

Po​że​ra​li j ą wzro​kiem . Na co się tak ga​pią? Wiatr spra​wił, że ko​szu​la przy ​lgnę​ła do j ej  cia​ła, pod​-
kre​śla​j ąc kształt pier​si i sut​ków… O, Bo​że! Ale​dis czu​ła, że roz​bie​ra​j ą j ą wzro​kiem . Ar​nau szedł
j uż w ich stro​nę. Ale​dis po​krę​ci​ła gło​wą, ob​la​ła się ru​m ień​cem  i od​wró​ci​ła ty ​łem . Ar​nau przy ​sta​-
nął w po​ło​wie dro​gi.

— Bie​gnij  za nią, Ar​nau! — krzy k​nął j e​den z ba​sta​ixos.
— Nie daj  j ej  uciec! — do​ra​dził m u in​ny.
— Jest bar​dzo ład​na! — do​dał trze​ci.
Ar​nau przy ​spie​szy ł kro​ku i do​go​nił dziew​czy ​nę.
— Co się. sta​ło?
Dziew​czy ​na m il​cza​ła. Spu​ści​ła gło​wę i skrzy ​żo​wa​ła rę​ce na pier​siach, ale nie chcia​ła wra​cać

do do​m u.

Spa​ce​ro​wa​li, słu​cha​j ąc szu​m u fal — ty l​ko one do​trzy ​m y ​wa​ły  im  to​wa​rzy ​stwa.

20

Wie​czo​rem ,  pod​czas  ko​la​cj i,  Ale​dis  ob​da​rzy ​ła  Ar​naua  spoj ​rze​niem   o  se​kun​dę  dłuż​szy m ,  niż

na​ka​zu​j e przy ​zwo​itość, se​kun​dę, pod​czas któ​rej  spo​czę​ły  na nim  j ej  wiel​kie kasz​ta​no​we oczy.

Se​kun​da ta po​zwo​li​ła Ar​nau​owi zno​wu usły ​szeć szum  m o​rza i po​czuć pod sto​pa​m i sy p​ki pia​sek.

Zer​k​nął  do​oko​ła,  chcąc  się  prze​ko​nać,  czy   ktoś  za​uwa​ży ł  śm ia​łość  dziew​czy ​ny.  Ga​stó  ga​wę​dził
w naj ​lep​sze z Pe​rem . Nikt nie zwra​cał na nich uwa​gi. Nikt in​ny  nie sły ​szał szu​m u fal.

Gdy  Ar​nau zno​wu ze​brał się na od​wa​gę i spoj ​rzał na Ale​dis, dziew​czy ​na sie​dzia​ła ze spusz​czo​-

ną gło​wą, od nie​chce​nia grze​biąc ły ż​ką w m i​sce.

— Jedz​że! — huk​nął na nią Ga​stó, wi​dząc, że cór​ka nie pod​no​si ły ż​ki do ust. — Kto to wi​dział

ba​wić się j e​dze​niem ?

Te sło​wa wy ​rwa​ły  Ar​naua ze snu na j a​wie. Do koń​ca ko​la​cj i Ale​dis ani ra​zu na nie​go nie spoj ​-

rza​ła, a na​wet om i​j a​ła go wzro​kiem .

Przez na​stęp​ne dni, pod​czas przy ​pad​ko​wy ch spo​tkań, pra​gnął zno​wu po​czuć na so​bie spoj ​rze​-

nie  j ej   kasz​ta​no​wy ch  oczu,  lecz  dziew​czy ​na  uni​ka​ła  go  i  na  j e​go  wi​dok  na​ty ch​m iast  spusz​cza​ła
wzrok. Do​pie​ro kil​ka dni póź​niej  za​gad​nę​ła go ty m  sa​m y m  ci​chy m  to​nem , któ​ry m  zwra​ca​ła się
do nie​go owe​go wie​czo​ru po po​wro​cie z pla​ży.

— Do wi​dze​nia, Ale​dis — rzu​cił j ej  w roz​tar​gnie​niu pew​ne​go ran​ka, wy ​cho​dząc do pra​cy.
By ​li sa​m i. Ar​nau m iał j uż za​m knąć za so​bą drzwi, ale coś ka​za​ło m u się obej ​rzeć. Sta​ła tam ,

tuż przy  pa​le​ni​sku, wy ​pro​sto​wa​na, pięk​na, nę​cąc go cud​ny ​m i kasz​ta​no​wy ​m i ocza​m i.

Na​resz​cie! Na​resz​cie. Za​ru​m ie​nił się i spu​ścił wzrok. Zm ie​sza​ny, się​gnął do ry ​gla, ale coś zno​-

wu skło​ni​ło go do zer​k​nię​cia za sie​bie. Ale​dis nie ru​sza​ła się z m iej ​sca, uśm ie​cha​j ąc się i przy ​zy ​-
wa​j ąc go wiel​ki​m i kasz​ta​no​wy ​m i ocza​m i. Tak, uśm ie​cha​ła się do nie​go!

Je​go dłoń ze​śli​zgnę​ła się z ry ​gla, za​chwiał się i o m a​ło nie upadł. Nie m a​j ąc od​wa​gi obej ​rzeć

się po​now​nie, wy ​biegł z do​m u i po​gnał ku pla​ży. Za​po​m niał za​m knąć za so​bą drzwi.

— Wsty ​dzi się m nie — szep​nę​ła Ale​dis do sio​stry  wie​czo​rem , gdy  le​ża​ły  na sien​ni​ku. Ro​dzi​ce

i brat zo​sta​li w kuch​ni.

— Dla​cze​go m iał​by  się cie​bie wsty ​dzić? — zdzi​wi​ła się Ale​sta. — Prze​cież to ba​sta​ix.  Pra​cu​j e

na  wy ​brze​żu,  no​si  ka​m ie​nie  dla  Ma​don​ny.  To  praw​dzi​wy   m ęż​czy ​zna  —  do​da​ła  z  po​dzi​wem
w gło​sie. — A ty  j e​steś j esz​cze dziec​kiem .

— Sa​m a j e​steś dziec​kiem  — od​burk​nę​ła Ale​dis.
— Pro​szę, pro​szę, ko​bie​ta się zna​la​zła! — m ruk​nę​ła Ale​sta, od​wra​ca​j ąc się do sio​stry  ple​ca​m i.

To wła​śnie m ó​wi​ła im  m at​ka, gdy  do​m a​ga​ły  się cze​goś, na co by ​ły  j esz​cze za m a​łe.

— Do​bra, do​bra — pry ch​nę​ła Ale​dis.
Ko​bie​ta się zna​la​zła. A co, m o​że nie j e​stem  ko​bie​tą? — Ale​dis po​m y ​śla​ła o m at​ce, o j ej  przy ​-

j a​ciół​kach, o oj ​cu. A j e​śli… j e​śli Ale​sta m a ra​cj ę? Dla​cze​go Ar​nau, ba​sta​ix po​dzi​wia​ny  w ca​łej
Bar​ce​lo​nie  za  swe  od​da​nie  Ma​don​nie,  pa​tron​ce  m o​rza,  m a  się  wsty ​dzić,  gdy   pa​trzy   na  nie​go
dziew​czy n​ka ta​ka j ak ona?

„Wsty ​dzi się. Sło​wo da​j ę, że się wsty ​dzi”. — Na​stęp​nej  no​cy  Ale​dis wró​ci​ła do te​m a​tu.
— Ależ ty  j e​steś nud​na! Ni​by  dla​cze​go Ar​nau m iał​by  się cie​bie wsty ​dzić?
— Nie wiem . Ale się wsty ​dzi. Wsty ​dzi się, gdy  na m nie pa​trzy. Wsty ​dzi się, gdy  j a na nie​go

pa​trzę. Pe​szy  się, ru​m ie​ni uni​ka m nie…

— Je​steś sza​lo​na!
—  Mo​że,  ale…  —  Ale​dis  wie​dzia​ła,  co  m ó​wi.  Po​przed​nie​go  wie​czo​ru  sio​stra  za​sia​ła  w  niej

zwąt​pie​nie,  ale  ty m   ra​zem   nie  da  się  prze​ko​nać.  By ​ła  pew​na  swe​go.  Śle​dzi​ła  Ar​naua,  wy ​bra​ła
wła​ści​wy  m o​m ent, gdy  w po​bli​żu nie by ​ło ni​ko​go, po​de​szła do nie​go tak bli​sko, że aż po​czu​ła za​-
pach  j e​go  skó​ry   i  szep​nę​ła:  „Wi​taj ,  Ar​nau”.  To  by ​ło  zwy ​kłe  po​zdro​wie​nie,  po​wi​ta​nie  okra​szo​ne
czu​ły m   spoj ​rze​niem   —  sta​ła  tak  bli​sko,  że  pra​wie  go  m u​snę​ła…  Zno​wu  się  za​ru​m ie​nił,  spu​ścił
wzrok, uciekł przed nią. Pa​trząc za nim , dziew​czy ​na uśm iech​nę​ła się, dum ​na z wła​dzy, z któ​rej  do​-
ty ch​czas nie zda​wa​ła so​bie spra​wy.

— Ju​tro ci to udo​wod​nię — obie​ca​ła sio​strze. To​wa​rzy ​stwo Ale​sty  pod​ku​si​ło j ą, by  po​su​nąć się

w swy ch za​lo​tach j esz​cze da​lej . Ty m  ra​zem  m u​si się udać. Z sa​m e​go ra​na, gdy  Ar​nau wy ​cho​-
dził  do  pra​cy,  Ale​dis  za​stą​pi​ła  m u  dro​gę,  opie​ra​j ąc  się  o  drzwi.  W  no​cy,  kie​dy   j ej   sio​stra  spa​ła
w naj ​lep​sze, Ale​dis wszy st​ko za​pla​no​wa​ła i prze​ćwi​czy ​ła.

— Dla​cze​go m nie uni​kasz? — prze​m ó​wi​ła słod​ko, pa​trząc m u w oczy.
Zdu​m ia​ła j ą wła​sna od​wa​ga. Przez pół no​cy  po​wta​rza​ła w m y ​ślach to zda​nie, nie​pew​na, czy

zdo​ła  wy ​po​wie​dzieć  j e  bez  za​j ąk​nię​cia.  Gdy ​by   Ar​nau  od​po​wie​dział,  by ​ła​by   bez​bron​na.  Na
szczę​ście wszy st​ko po​szło po j ej  m y ​śli. Chło​pak, świa​dom  obec​no​ści Ale​sty, od​wró​cił się in​sty nk​-
tow​nie ku j ej  sio​strze, j ak zwy ​kle ob​la​ny  ru​m ień​cem . Nie m ógł wy j ść, nie m iał też od​wa​gi spoj ​-
rzeć na Ale​stę.

— Nie, j a… j a…
— Tak, ty, ty  — prze​rwa​ła m u Ale​dis, czu​j ąc się pa​nią sy ​tu​acj i. — Uni​kasz m nie. Przed​tem

roz​m a​wia​li​śm y  i śm ia​li​śm y  się, a te​raz, ile​kroć cię za​gad​nę…

Wy ​pro​sto​wa​ła się, a j ej  m ło​de pier​si wy ​prę​ży ​ły  się pod ko​szu​lą. Sut​ki, choć przy ​kry ​te zgrzeb​-

ną tka​ni​ną, przy ​po​m i​na​ły  gro​ty  strzał. Ar​nau nie za​m ie​nił​by  ta​kie​go wi​do​ku na żad​ne ska​ły  z kró​-
lew​skie​go  ka​m ie​nio​ło​m u.  Po​chła​niał  wzro​kiem   to,  co  Ale​dis  m ia​ła  m u  do  ofia​ro​wa​nia.  Dreszcz
prze​biegł m u po ple​cach.

— Dziew​czy n​ki!
Głos scho​dzą​cej  ze scho​dów Eu​la​lii przy ​wró​cił do rze​czy ​wi​sto​ści ca​łą trój ​kę. Ale​dis otwo​rzy ​ła

drzwi i wy ​bie​gła, za​nim  m at​ka zna​la​zła się w kuch​ni. Ar​nau spoj ​rzał na Ale​stę, któ​ra sta​ła onie​-

m ia​ła, z otwar​ty ​m i usta​m i, i rów​nież wy ​szedł z do​m u. Ni​g​dzie nie do​strzegł Ale​dis.

Te​go wie​czo​ru sio​stry  szep​ta​ły  m ię​dzy  so​bą, szu​ka​j ąc od​po​wie​dzi na py ​ta​nia zro​dzo​ne po no​-

wy m  do​świad​cze​niu. Choć Ale​dis nie wie​dzia​ła, j ak to sio​strze wy ​j a​śnić, by ​ła pew​na, że j ej  cia​ło
m a nad Ar​nau​em  oso​bli​wą wła​dzę. Do​zna​nie to spra​wia​ło j ej  przy ​j em ​ność, da​wa​ło uczu​cie speł​-
nie​nia. Za​sta​na​wia​ła się, czy  wszy ​scy  m ęż​czy ź​ni re​agu​j ą po​dob​nie, j ed​nak za nic nie od​wa​ży ​ła​-
by   się  za​cho​wać  tak  przy   kim ś  in​ny m   niż  Ar​nau  —  ani  przy   Jo​anie,  ani  przy   któ​ry m ​kol​wiek
z m ło​dy ch gar​ba​rzy  za​przy ​j aź​nio​ny ch z j ej  bra​tem . Na sa​m ą m y śl o ty m … To Ar​nau spra​wiał,
że coś w nią wstę​po​wa​ło…

Co  się  dzie​j e  z  ty m   chło​pa​kiem ?  —  za​gad​nął  Ra​m o​na  cech​m istrz  brac​twa.  —  Po​j ę​cia  nie

m am  — od​po​wie​dział szcze​rze za​py ​ta​ny. Spoj ​rze​li ku brze​go​wi, gdzie Ar​nau, wy ​m a​chu​j ąc rę​ka​-
m i, do​m a​gał się od prze​woź​ni​ków j ak naj ​więk​szy ch cię​ża​rów. w koń​cu do​piął swe​go i Jo​sep, Ra​-
m on oraz po​zo​sta​li ba​sta​ixos Pa​trzy ​li, j ak ru​sza do m ia​sta chwiej ​ny m  kro​kiem , za​gry ​za​j ąc war​gi
i wy ​krzy ​wia​j ąc twarz z wy ​sił​ku. — Dłu​go tak nie po​cią​gnie — za​wy ​ro​ko​wał Jo​sep.

Jest m ło​dy  — pró​bo​wał go bro​nić Ra​m on. — Nie wy ​trzy ​m a.
Wszy ​scy   to  za​uwa​ży ​li.  Ar​nau  upo​m i​nał  się  o  naj ​cięż​sze  ła​dun​ki  oraz  o  naj ​więk​sze  ka​m ie​nie

i niósł j e tak, j ak​by  od te​go za​le​ża​ło j e​go ży ​cie. Wra​cał pra​wie bie​giem  i zno​wu chciał brać na
ple​cy  cię​ża​ry  więk​sze, niż m ógł unieść. Po ca​ły m  dniu pra​cy  wlókł się do do​m u j ak z krzy ​ża zdj ę​-
ty.

— Coś nie tak, chłop​cze? — spy ​tał na​za​j utrz Ra​m on, gdy  no​si​li to​bo​ły  do m iej ​skich m a​ga​zy ​-

nów.

Ar​nau nic nie od​rzekł. Ra​m on nie wie​dział, j ak ro​zu​m ieć to m il​cze​nie: chło​pak nie chce czy  ra​-

czej   nie  m o​że  roz​m a​wiać?  Zno​wu  szedł  ob​j u​czo​ny   do  gra​nic  m oż​li​wo​ści,  z  twa​rzą  na​brzm ia​łą
z wy ​sił​ku.

— Je​śli coś cię gry ​zie, m o​że m ógł​by m …
— Nie, nie — wy ​bą​kał ty l​ko Ar​nau. Jak m a po​wie​dzieć Ra​m o​no​wi, że j e​go cia​ło pło​nie z po​-

żą​da​nia?  Jak  m a  wy ​znać,  że  dźwi​ga​nie  cię​ża​rów  —  wiel​kich,  co​raz  więk​szy ch  —  j est  dla  nie​go
uko​j e​niem , bo wte​dy  j e​go um y sł kon​cen​tru​j e się na do​tar​ciu do ce​lu i po​zwa​la na chwi​lę za​po​-
m nieć o oczach, o uśm ie​chu, o pier​siach, o cie​le Ale​dis? Jak m a wy ​znać, że gdy  Ale​dis go za​ga​-
du​j e,  nie  po​tra​fi  za​pa​no​wać  nad  wy ​obraź​nią  i  wi​dzi,  j ak  le​ży   obok  nie​go  na​ga,  ob​sy ​pu​j ąc  go
piesz​czo​ta​m i? Wte​dy  przy ​po​m i​nał so​bie sło​wa ka​pła​na, pięt​nu​j ą​ce​go nie​czy ​ste związ​ki. „Grzech!
Grzech!” — grzm iał na pa​ra​fian. Jak m a wy ​znać Ra​m o​no​wi, że chce wra​cać do do​m u wy ​czer​-
pa​ny,  by   zwa​lić  się  na  po​sła​nie  i  za​snąć,  m i​m o  bli​sko​ści  Ale​dis?  —  Nie,  nie  —  po​wtó​rzy ł.  —
W każ​dy m  ra​zie dzię​ku​j ę.

— Nie wy ​trzy ​m a — skwi​to​wał Jo​sep pod ko​niec dnia. Ty m  ra​zem  Ra​m on nie od​wa​ży ł się za​-

prze​czy ć.

— Czy  nie po​su​wasz się aby  za da​le​ko? — spy ​ta​ła Ale​sta sio​strę pew​ne​go wie​czo​ru.
— A to dla​cze​go? — zdzi​wi​ła się Ale​dis.
— Je​śli oj ​ciec się do​wie…
— Ni​by  o czy m ?
— Że ko​chasz Ar​naua.
— Wca​le go nie ko​cham . Po pro​stu… po pro​stu… Jest m i z ty m  do​brze, Ale​sto. Lu​bię to uczu​-

cie. Gdy  Ar​nau na m nie pa​trzy.

— Ko​chasz go — upie​ra​ła się sio​stra.

— Nie. Spró​bu​j ę ci to wy ​tłu​m a​czy ć… Kie​dy  Ar​nau na m nie pa​trzy, gdy  ru​m ie​ni się na m ój

wi​dok, czu​j ę, j ak​by  ktoś m u​skał m nie piór​kiem  po ca​ły m  cie​le.

— Ty  go ko​chasz.
— Wca​le nie. Zresz​tą, co ty  m o​żesz wie​dzieć o ty ch spra​wach? Le​piej  śpij . No, śpij  j uż.
— Ko​chasz go, ko​chasz go, ko​chasz go…
Ale​dis wo​la​ła zby ć sio​strę m il​cze​niem . Czy  rze​czy ​wi​ście ko​cha Ar​naua? By ​ło j ej  przy ​j em ​nie,

gdy  po​że​rał j ą wzro​kiem , gdy  czu​ła, że j ej  pra​gnie. Schle​bia​ła j ej  świa​do​m ość, że nie m o​że ode​-
rwać  oczu  od  j ej   cia​ła,  że  sm ut​nie​j e,  kie​dy   prze​sta​j e  zwra​cać  na  nie​go  uwa​gę.  Czy   to  wła​śnie
m i​łość? Pró​bo​wa​ła od​po​wie​dzieć so​bie na to py ​ta​nie, ale po chwi​li znów za​czy ​na​ła roz​ko​szo​wać
się wspo​m nie​niem  ty ch cu​dow​ny ch uczuć i za​pa​da​ła w sen.

Pew​ne​go ran​ka Ra​m on doj ​rzał z pla​ży  wy ​cho​dzą​ce​go z do​m u Jo​ana i ru​szy ł w j e​go stro​nę.
— Co się dzie​j e z two​im  bra​tem ? — za​py ​tał, nie tra​cąc cza​su na po​wi​ta​nia.
Jo​an za​sta​na​wiał się przez chwi​lę.
Coś m i się zda​j e, że za​ko​chał się w cór​ce gar​ba​rza. Ra​m on par​sk​nął śm ie​chem .
— A więc to m i​łość od​j ę​ła m u ro​zum ! Je​śli się nie uspo​koi, za​ha​ru​j e się na śm ierć. Nie m oż​na

pra​co​wać  tak  cięż​ko.  Nie  do​rósł  j esz​cze  do  dźwi​ga​nia  ta​kich  cię​ża​rów.  Nie​j e​den  ba​sta​ix  skrę​cił
w ten spo​sób kark. Twój  brat j est za m ło​dy, by  zo​stać ka​le​ką. Zrób coś, Jo​an.

Jesz​cze te​go sa​m e​go wie​czo​ru Jo​an pró​bo​wał po​roz​m a​wiać z Ar​nau​em .
— Co cię gry ​zie? — spy ​tał.
Z sien​ni​ka po dru​giej  stro​nie pa​le​ni​ska od​po​wie​dzia​ła m u ci​sza.
— Mo​żesz m i wszy st​ko wy ​znać. Je​stem  two​im  bra​tem  i chcę… pra​gnę ci po​m óc. Ty  za​wsze

m nie wspie​ra​łeś, te​raz ko​lej  na m nie. Po​dziel się ze m ną swo​im i zm ar​twie​nia​m i.

Jo​an po​zwo​lił bra​tu prze​m y ​śleć te sło​wa.
—  To…  cho​dzi  o  Ale​dis  —  wy ​znał  w  koń​cu  Ar​nau.  —  Nie  wiem ,  co  się  ze  m ną  dzie​j e.  Od

tam ​te​go spa​ce​ru po pla​ży … coś się m ię​dzy  na​m i zm ie​ni​ło. Ale​dis przy ​glą​da m i się, j ak​by  chcia​-
ła… sam  nie wiem . Po​za ty m …

— Po​za ty m  co? — za​py ​tał Jo​an, bo j e​go brat urwał w pół zda​nia.
Po​wiem   m u  ty l​ko  o  spoj ​rze​niach,  o  ni​czy m   wię​cej ,  zde​cy ​do​wał  Ar​nau,  wciąż  m a​j ąc  przed

ocza​m i pier​si Ale​dis.

— Nic.
— W ta​kim  ra​zie w czy m  pro​blem ?
— Ano w ty m , że m am  nie​czy ​ste m y ​śli, wi​dzę j ą na​gą. To zna​czy, chciał​by m  j ą wi​dzieć na​-

gą. Chciał​by m …

Jo​an  po​pro​sił  na​uczy ​cie​li,  by   wy ​j a​śni​li  m u  do​głęb​nie  in​te​re​su​j ą​ce  go  za​gad​nie​nie,  a  ci,  nie

przy ​pusz​cza​j ąc, że cho​dzi o bra​ta ich be​nia​m in​ka, i bo​j ąc się, by  chło​piec nie uległ po​ku​som  do​-
cze​sne​go świa​ta i nie zszedł z dro​gi cno​ty, za​czę​li się roz​wo​dzić nad cha​rak​te​rem  i prze​wrot​ną na​-
tu​rą ko​biet.

— To nie two​j a wi​na — za​wy ​ro​ko​wał Jo​an.
— Nie?
— By ​naj ​m niej . Prze​wrot​ność — za​czął szep​tem  wy ​j a​śniać bra​tu le​żą​ce​m u po dru​giej  stro​nie

pa​le​ni​ska — to j ed​na z czte​rech na​tu​ral​ny ch cho​rób czło​wie​ka, któ​re za spra​wą grze​chu pier​wo​-
rod​ne​go to​wa​rzy ​szą nam  od chwi​li na​ro​dzin, a ko​bie​ca prze​wrot​ność j est naj ​gor​sza ze wszy st​kich.
— Jo​an po​wta​rzał wy ​wód na​uczy ​cie​li.

— A j ak na​zy ​wa​j ą się po​zo​sta​łe trzy  cho​ro​by ?
— Skąp​stwo, ciem ​no​ta i obo​j ęt​ność, czy ​li nie​zdol​ność do czy ​nie​nia do​bra.
— Ale co m a wspól​ne​go prze​wrot​ność z Ale​dis? — Ko​bie​ty  to isto​ty  z na​tu​ry  prze​wrot​ne, lu​-

bu​j ą się w spro​wa​dza​niu m ęż​czy zn na złą dro​gę. — wy ​re​cy ​to​wał Jo​an. — Dla​cze​go?

— Ano dla​te​go, że, pri​m o, są ni​czy m  po​wiew wia​tru, są w cią​gły m  ru​chu, zu​peł​nie j ak po​wie​-

trze. — Jo​an przy ​po​m niał so​bie du​chow​ne​go, któ​ry  na​der ob​ra​zo​wo zi​lu​stro​wał m u to po​rów​na​-
nie, roz​kła​da​j ąc ra​m io​na i m a​cha​j ąc ni​m i wo​kół gło​wy, pod​czas gdy  j e​go roz​cza​pie​rzo​ne pal​ce
wi​bro​wa​ły.  —  Se​cun​do,  po​nie​waż  ko​bie​tom   z  na​tu​ry   bra​ku​j e  zdro​we​go  roz​sąd​ku  i  ty m   sa​m y m
ich wro​dzo​na prze​wrot​ność j est nie​po​ha​m o​wa​na.

Jo​an wy ​czy ​tał to wszy st​ko — a na​wet znacz​nie wię​cej  — z uczo​ny ch ksiąg, choć nie po​tra​fił

przed​sta​wić ty ch teo​rii wła​sny ​m i sło​wa​m i. Mę​dr​cy  twier​dzi​li, że ko​bie​ty  są — rów​nież z na​tu​ry
— ozię​błe i gnu​śne, a j ak wia​do​m o, zim ​ne przed​m io​ty, gdy  się j uż zaj ​m ą, pło​ną gwał​tow​nie. We​-
dług  znaw​ców  te​m a​tu  ko​bie​ta  j est  an​ty ​te​zą  m ęż​czy ​zny,  a  co  za  ty m   idzie,  isto​tą  nie​do​rzecz​ną
i nie​spój ​ną. Do​wo​dem  j est cho​ciaż​by  fakt, że ko​bie​ce cia​ło — wą​skie na gó​rze, roz​sze​rza​j ą​ce się
ku do​ło​wi — sta​no​wi cał​ko​wi​te prze​ci​wień​stwo zwę​ża​j ą​ce​go się od tor​su w dół cia​ła pra​wi​dło​wo
zbu​do​wa​ne​go m ęż​czy ​zny, któ​re​go cha​rak​te​ry ​zu​j e krót​ka, gru​ba szy ​j a, sze​ro​kie ba​ry  i du​ża gło​wa.
Pierw​szą li​te​rą wy ​m a​wia​ną przez no​wo na​ro​dzo​ną ko​bie​tę j est gło​ska „e”, wy ​ra​ża​j ą​ca złość, na​-
to​m iast  m ęż​czy ​zna  za​raz  po  na​ro​dze​niu  wy ​m a​wia  „a”,  czy ​li  sa​m o​gło​skę  otwie​ra​j ą​cą  al​fa​bet
i prze​ciw​sta​wia​ną sa​m o​gło​sce „e”.

— To nie​m oż​li​we. Ale​dis ta​ka nie j est — za​pro​te​sto​wał w koń​cu Ar​nau.
— Nie oszu​kuj  się. Z wy ​j ąt​kiem  Naj ​święt​szej  Pa​nien​ki, któ​ra po​czę​ła bez grze​chu Pa​na na​sze​-

go, Je​zu​sa, wszy st​kie ko​bie​ty  są ta​kie sa​m e. Wspo​m i​na o ty m  na​wet sta​tut two​j e​go brac​twa! Nie
bez po​wo​du za​bra​nia on związ​ków cu​dzo​łoż​ny ch, że bez po​wo​du rów​nież na​ka​zu​j e usu​nąć z brac​-
twa m ęż​czy ​znę, któ​ry  m a na​łoż​ni​cę lub wia​ro​łom ​ną żo​nę.

Wo​bec ta​kie​go ar​gu​m en​tu Ar​nau czuł się zm u​szo​ny  ska​pi​tu​lo​wać. Nie znał się na wy ​wo​dach

uczo​ny ch i fi​lo​zo​fów, m ógł, by  więc pu​ścić m i​m o uszu wy ​j a​śnie​nia Jo​ana, j ed​nak za nic w świe​-
cie nie  zlek​ce​wa​ży ł​by  re​gu​la​m i​nu  brac​twa. Za​po​zna​li  go z  nim  cech​m i​strzo​wie,  ostrze​ga​j ąc,  że
każ​de nie. po​słu​szeń​stwo gro​zi wy ​da​le​niem . Co j ak co, ale brac​two m y ​lić się nie m o​że!

Ar​nau po​czuł się zu​peł​nie za​gu​bio​ny.
— W ta​kim  ra​zie, co na​le​ży  czy ​nić? Bo sko​ro każ​da ko​bie​ta j est z na​tu​ry  zła…
— Przede wszy st​kim  na​le​ży  wziąć ślub — prze​rwał m u Jo​an — a na​stęp​nie po​stę​po​wać zgod​-

nie z na​uką Ko​ścio​ła.

Ślub, ślub… Nie przy ​szło m u to do gło​wy … Ale j e​śli to j e​dy ​ne wy j ​ście…
— A co się ro​bi po ślu​bie? — za​py ​tał i głos m u za​drżał na m y śl o spę​dze​niu z Ale​dis resz​ty  ży ​-

cia.

Jo​an na​dal na​śla​do​wał re​to​ry ​kę wy ​kła​dow​ców szko​ły  ka​te​dral​nej :
—  Do​bry   m ąż  po​wi​nien  okieł​znać  na​tu​ral​ną  prze​wrot​ność  żo​ny,  prze​strze​ga​j ąc  na​uk  za​war​-

ty ch w świę​ty ch pi​sm ach. Po pierw​sze m u​si pod​po​rząd​ko​wać so​bie ko​bie​tę, któ​ra win​na się pod​-
dać  j e​go  wo​li:  Sub  po​te​sta​te  vi​ri  eris,  j ak  uczy   Księ​ga  Ro​dza​j u.  Po  dru​gie,  na​pi​sa​no  w  Księ​dze
Ko​he​le​ta: Mu​lier si pri​ma​tum ha​ber… — Jo​an się za​j ąk​nął. — Mu​lier  si  pri​ma​tum  ha​bu​erit,  con​-
tra​ria est vi​ro suo,  co  zna​czy,  że  ko​bie​ta  rzą​dzą​ca  w  do​m u  j est  obe​lgą  dla  m ę​ża.  Ko​lej ​ną  wska​-
zów​kę od​naj ​du​j e​m y  w Księ​dze Przy ​słów: Qui de​li​ca​te nu​trii se​rvum su​um, in​ve​niet con​tu​ma​cem,
czy ​li:  kto  oka​zu​j e  po​bła​ża​nie  słu​gom ,  do  któ​ry ch  za​li​cza  się  rów​nież  żo​na,  sie​j e  bunt  tam ,  gdzie

roz​kwi​tać po​win​na po​ko​ra, ule​głość i po​słu​szeń​stwo. Je​śli na​wet te na​uki nie po​m o​gą m ę​żo​wi zdu​-
sić wro​dzo​nej  ko​bie​cie prze​wrot​no​ści. wi​nien ka​rać żo​nę groź​ba​m i, aby  spro​wa​dzić j ą na dro​gę
cno​ty  pó​ki j est j esz​cze m ło​da, i nie cze​kać, aż się ze​sta​rze​j e.

Ar​nau słu​chał słów bra​ta w m il​cze​niu.
— Jak m y ​ślisz — po​wie​dział, gdy  Jo​an za​koń​czy ł wy ​kład — m ógł​by m  po​ślu​bić Ale​dis?
— Ja​sne! Po​wi​nie​neś j ed​nak za​cze​kać, aż bę​dziesz wię​cej  za​ra​biał i zdo​łasz j ą utrzy ​m ać. Tak

czy  ina​czej  ra​dzę ci roz​m ó​wić się z gar​ba​rzem , nim  znaj ​dzie j ej  in​ne​go kan​dy ​da​ta na m ę​ża, bo
wte​dy  bę​dzie za póź​no.

Po​stać  Ga​stó  Se​gu​ry,  zwłasz​cza  j e​go  nie​licz​ne,  spróch​nia​łe  zę​by,  od  ra​zu  po​zba​wi​ły   Ar​naua

ani​m u​szu, j a​wiąc m u się j a​ko prze​szko​da nie do po​ko​na​nia. Jo​an od​gadł oba​wy  bra​ta.

— Mu​sisz się prze​m óc — na​m a​wiał go.
— Po​m o​żesz m i?
— No pew​nie!
Nad  dwo​m a  oka​la​j ą​cy ​m i  pa​le​ni​sko  sien​ni​ka​m i  za​pa​dła  ci​sza,  prze​rwa​na  po  chwi​li  przez  Ar​-

naua:

— Jo​an…
— Co?
— Dzię​ku​j ę.
— Nie m a za co.
Bra​cia na próż​no sta​ra​li się za​snąć. Ar​nau by ł zby t roz​go​rącz​ko​wa​ny  m y ​ślą o ożen​ku z upra​-

gnio​ną Ale​dis, Jo​an zaś po​grą​ży ł się we wspo​m nie​niach o m at​ce. Czy ż​by  ko​tlarz Po​ne m iał ra​-
cj ę? Prze​wrot​ność to dru​ga na​tu​ra ko​bie​ty ? Żo​na win​na pod​po​rząd​ko​wać się wo​li m ę​ża. Obo​wiąz​-
kiem   m ęż​czy ​zny   j est  ka​rać  ko​bie​tę.  Czy ż​by   ko​tlarz  m iał  ra​cj ę?  Czy   udzie​la​j ąc  po​dob​ny ch  rad,
nie zdra​dza wspo​m nie​nia swej  m at​ki? Jo​an Przy ​po​m niał so​bie rę​kę wy ​su​wa​j ą​cą się z okien​ka, by
po​gła​skać  go  po  gło​wie.  Przy ​po​m niał  so​bie,  j ak  bar​dzo  nie​na​wi​dził  —  i  nie​na​wi​dzi  —  Pon​ca…
Czy ż​by  ko​tlarz m iał ra​cj ę?

Dni m i​j a​ły, a Jo​an i Ar​nau nie m ie​li od​wa​gi za​gad​nąć gder​li​we​go Ga​stó. Mo​gli się z nim  roz​-

m ó​wić j e​dy ​nie w do​m u, a to m iej ​sce to po​głę​bia​ło j esz​cze wi​siel​czy  na​strój  gar​ba​rza, przy ​po​m i​-
na​j ąc m u o j e​go bie​dzie i utra​co​ny m  da​chu nad gło​wą. Je​go po​war​ki​wa​nia i zrzę​dli​we, a na​wet
gru​biań​skie  uwa​gi  sku​tecz​nie  znie​chę​ca​ły   chłop​ców,  ty m ​cza​sem   Ar​nau  świa​ta  nie  wi​dział  po​za
Ale​dis: cho​dził  j ak  w  tran​sie  i  ży ł  ty l​ko  dla  niej .  Ob​ser​wo​wał  j ą,  ści​gał  wzro​kiem   i  wy ​obraź​nią,
j e​go m y ​śli błą​dzi​ły  dniem  i no​cą wo​kół j ej  oso​by. Oczy ​wi​ście do​pó​ki nie po​j a​wił się na ho​ry ​zon​-
cie gar​barz, bo wte​dy  chło​pak m iał ocho​tę scho​wać się w m y ​siej  dziu​rze.

Wbrew ostrze​że​niom  du​chow​ny ch i star​szy ch brac​twa nie po​tra​fił ode​rwać wzro​ku od dziew​-

czy ​ny, gdy  ta, zna​la​zł​szy  się sam  na sam  ze swą ofia​rą, wszel​ki​m i m oż​li​wy ​m i spo​so​ba​m i pró​bo​-
wa​ła pod​kre​ślić swe ko​bie​ce atry ​bu​ty  i spra​wić, by  luź​na wy ​bla​kła ko​szu​la opię​ła j ej  cia​ło. Wte​-
dy  Ar​nau za​po​m i​nał o bo​ży m  świe​cie: pier​si, sut​ki… ca​łe cia​ło Ale​dis osza​ła​m ia​ło go. Oże​nię się
z  to​bą,  bę​dziesz  m o​j a,  m y ​ślał,  pod​nie​co​ny.  Kie​dy   roz​bie​rał  j ą  ocza​m i,  j e​go  um y sł  prze​m ie​rzał
za​ka​za​ne, nie​zna​ne m u re​j o​ny, bo z wy ​j ąt​kiem  cia​ła za​ka​to​wa​nej  Ha​bi​by  Ar​nau ni​g​dy  nie wi​dział
na​giej  ko​bie​ty.

Cza​sa​m i Ale​dis, czu​j ąc na so​bie j e​go wzrok, m iast przy ​kuc​nąć, schy ​la​ła się i wy ​pi​na​ła po​ślad​-

ki i krą​głe bio​dra. Przy  pierw​szej  lep​szej  oka​zj i uno​si​ła ka​m i​ze​lę nad ko​la​na, po​ka​zu​j ąc m u uda,
in​ny m  ra​zem , pod po​zo​rem  na​głe​go bó​lu, ła​pa​ła się za krzy ż i wy ​gi​na​ła j ak naj ​bar​dziej  do ty ​łu,

by  po​chwa​lić się pła​skim , twar​dy m  brzu​chem . Za​raz po​tem  uśm ie​cha​ła się lub uda​wa​ła zm ie​sza​-
nie, j ak​by  do​pie​ro co do​strze​gła Ar​naua. Gdy  wy ​cho​dzi​ła, chło​piec sta​rał się roz​pacz​li​wie za​po​-
m nieć o ty m , co zo​ba​czy ł.

Za​wsze po ta​kich spo​tka​niach Ar​nau sta​rał się po​roz​m a​wiać z Ga​stó.
— Co, u dia​ska, tak sto​icie! — zga​nił ich pew​ne​go ra​zu, gdy  przy ​szli pro​sić go na​iw​nie o rę​kę

cór​ki.

Uśm iech, któ​ry m  Jo​an za​m ie​rzał zm ięk​czy ć ser​ce gar​ba​rza, znik​nął z j e​go ust, bo Ga​stó ode​-

pchnął ich bez par​do​nu.

— Za​gad​nij  go — szep​nął in​ny m  ra​zem  Ar​nau do bra​ta. Gar​barz sie​dział aku​rat przy  ku​chen​-

ny m   sto​le.  Jo​an  usiadł  na​prze​ciw​ko,  od​chrząk​nął,  a  gdy   j uż  m iał  prze​m ó​wić,  gar​barz  pod​niósł
wzrok znad ka​wał​ka skó​ry, któ​rej  się wła​śnie oglą​dał.

— Ga​stó… — wy ​bą​kał Jo​an.
— No​gi z du​py  po​wy ​ry ​wam ! Łeb ukrę​cę! — ry k​nął gar​barz, plu​j ąc na wszy st​kie stro​ny  przez

szpa​ry  w spróch​nia​ły ch zę​bach. — Si​m o​ooó! — Jo​an po​słał zre​zy ​gno​wa​ne spoj ​rze​nie Ar​nau​owi,
za​szy ​te​m u w ką​cie izby. Po chwi​li nad​biegł Si​m ó. — Co to za par​tac​two?! — wrza​snął Ga​stó, pod​-
su​wa​j ąc sy ​no​wi skó​rę pod nos.

Jo​an wstał od sto​łu, nie chcąc się m ie​szać do ro​dzin​nej  awan​tu​ry.
Mi​m o to chłop​cy  nie pod​da​wa​li się.
—  Ga​stó  —  raz  j esz​cze  pró​bo​wał  szczę​ścia  Jo​an.  Te​go  dnia  gar​ba​rzo​wi,  o  dzi​wo,  do​pi​sy ​wał

hu​m or, więc wy ​brał się po ko​la​cj i na prze​chadz​kę po pla​ży. Jo​an i Ar​nau ru​szy ​li za nim .

—  Cze​go  chcesz?  —  wark​nął  Ga​stó,  nie  przy ​sta​j ąc.  Przy ​naj ​m niej   po​zwa​la  nam   m ó​wić,  po​-

m y ​śle​li chłop​cy.

— Chciał​by m … po​m ó​wić z to​bą o Ale​dis…
Na wzm ian​kę o cór​ce Ga​stó sta​nął j ak wry ​ty, a na​stęp​nie pod​szedł do Jo​ana tak bli​sko, że j e​go

sm ro​dli​wy  od​dech po​dzia​łał na chłop​ca j ak bły sk pio​ru​na.

— Co zro​bi​ła? — Gar​barz sza​no​wał Jo​ana, m iał go za sta​tecz​ne​go m ło​dzień​ca. Wro​dzo​ny  brak

za​ufa​nia pod​po​wia​dał m u, że Jo​an chce się po​skar​ży ć na Ale​dis, a prze​cież Ga​stó nie m ógł do​pu​-
ścić do ska​zy  na ho​no​rze cór​ki.

— Nic nie zro​bi​ła — uspo​ko​ił go Jo​an.
Jak to nic? — py ​tał roz​go​rącz​ko​wa​ny  Ga​stó, nie od​su​wa​j ąc się od chłop​ca ani na m i​li​m etr. —

W  ta​kim   ra​zie  dla​cze​go  chcesz  o  niej   m ó​wić?  Mów  no  szy b​ko,  co  zro​bi​ła?  Nic  nie  zro​bi​ła,  na​-
praw​dę. Nic? A ty ? — te​raz za​ata​ko​wał Ar​naua. — Mo​że ty  m i po​wiesz, o co cho​dzi? Mów, co
wiesz  o  Ale​dis?  —  Ja  —  nic…  —  zm ie​sza​nie  Ar​naua  pod​sy ​ci​ło  ty l​ko  cho​ro​bli​wą  po​dej rz​li​wość
Ga​stó. — Ga​daj , o co cho​dzi! — O nic… nie…

— Eu​la​lia! — Ga​stó stra​cił cier​pli​wość i za​wró​cił do do​m u wy ​krzy ​ku​j ąc j ak fu​riat im ię żo​ny.
Tej  no​cy  chłop​cy, drę​cze​ni wy ​rzu​ta​m i su​m ie​nia, słu​cha​li krzy ​ków Bo​gu du​cha win​nej  Eu​la​lii,

któ​rą Ga​stó bi​ciem  chciał zm u​sić do wy ​znań.

Pró​bo​wa​li j esz​cze dwa ra​zy, ale gar​barz nie do​pu​ścił ich do sło​wa. Po kil​ku ty ​go​dniach nie​uda​-

ny ch  pod​cho​dów  zre​zy ​gno​wa​ni  chłop​cy   opo​wie​dzie​li  o  wszy st​kim   oj ​cu  Al​ber​to​wi.  Ksiądz
uśm iech​nął się i obie​cał po​roz​m a​wiać z Ga​stó.

— Przy ​kro m i, Ar​nau — rzekł ty ​dzień póź​niej , spo​tkaw​szy  się z chłop​ca​m i na pla​ży. — Ga​stó

Se​gu​ra nie zga​dza się na two​j e m ał​żeń​stwo z Ale​dis.

— Dla​cze​go? — za​py ​tał Jo​an. — Prze​cież Ar​nau j est pra​wy m  czło​wie​kiem .

— Mam  wy ​dać cór​kę za nie​wol​ni​ka por​to​we​go? — od​po​wie​dział księ​dzu gar​barz. — Za nie​-

wol​ni​ka, któ​ry  śpi w kuch​ni, bo nie stać go na wy ​na​j ę​cie izby ?

Oj ​ciec Al​bert pró​bo​wał prze​m ó​wić m u do roz​sąd​ku:
— W por​cie nie pra​cu​j ą j uż nie​wol​ni​cy, tak by ​ło kie​dy ś. Wiesz do​brze, że pra​wo za​bra​nia, by

nie​wol​ni​cy …

— Tak czy  ina​czej  to za​wód nie​wol​ni​ka.
—  To  by ​ło  kie​dy ś  —  nie  ustę​po​wał  oj ​ciec  Al​bert.  —  Po​za  ty m   —  do​dał  —  wy ​sta​ra​łem   się

o przy ​zwo​ity  po​sag dla two​j ej  cór​ki. — Ga​stó Se​gu​ra, któ​ry  uznał roz​m o​wę za za​koń​czo​ną, spio​-
ru​no​wał ka​pła​na wzro​kiem . — Wy ​star​czy  na kup​no do​m u.

Ga​stó zno​wu wszedł m u w sło​wo:
—  Mo​j a  cór​ka  nie  po​trze​bu​j e  j ał​m uż​ny.  Niech  ksiądz  uszczę​śli​wia  in​ny ch  m i​ło​sier​ny ​m i

uczy n​ka​m i.

Ar​nau  po​pa​trzy ł  na  m o​rze.  Księ​ży ​co​wa  po​świa​ta  „m i​go​ta”  na  wo​dzie  od  wid​no​krę​gu  aż  po

pla​żę i gi​nę​ła w pia​nie i roz​bi​j a​j ą​cy ch się o brzeg.

Ka​płan od​cze​kał, aż otu​li ich szum  m o​rza. A j e​śli Ar​nau bę​dzie się do​py ​ty ​wał o po​wo​dy  od​-

m o​wy ? Co m u po​wie?

— Dla​cze​go? — wy ​szep​tał Ar​nau, nie od​ry ​wa​j ąc wzro​ku od li​nii ho​ry ​zon​tu.
— Ga​stó Se​gu​ra to… to dzi​wak. — Ka​płan wo​lał nie po​głę​biać roz​pa​czy  m ło​dzień​ca. — Ubz​-

du​rał  so​bie,  że  wy ​da  cór​kę  za  ary ​sto​kra​tę.  On,  zwy ​kły   cze​lad​nik  gar​bar​ski…  W  gło​wie  m u  się
chy ​ba prze​wró​ci​ło…

Że  wy ​da  cór​kę  za  ary ​sto​kra​tę.  Czy   Ar​nau  m u  uwie​rzy ł?  Prze​gra​na  z  ary ​sto​kra​tą  nie  by ​ła​by

dla nie​go uj ​m ą. Na​wet szum  fal, cier​pli​wy, nie​zm ien​ny, zda​wał się cze​kać na od​po​wiedź chło​pa​-
ka.

Po pla​ży  po​niósł się szloch.
Ka​płan oto​czy ł Ar​naua ra​m ie​niem . Po​czuł spa​zm y  wstrzą​sa​j ą​ce j e​go cia​łem . Dru​gim  ra​m ie​-

niem  przy ​gar​nął Jo​ana. Przez j a​kiś czas sta​li wpa​trze​ni w m o​rze.

— Znaj ​dziesz so​bie j esz​cze do​brą żo​nę — ode​zwał się w koń​cu oj ​ciec Al​bert.
Na pew​no nie ta​ką j ak Ale​dis, po​m y ​ślał Ar​nau.

CZĘŚĆ TRZE​CIA

SŁU​DZY NA​MIĘT​NO​ŚCI

21

Ko​ściół San​ta Ma​ria de la Mar,

Bar​ce​lo​na,

dru​ga nie​dzie​la lip​ca 1339 ro​ku

Od​kąd Ga​stó Se​gu​ra od​rzu​cił oświad​czy ​ny  Ar​naua, upły ​nę​ły  czte​ry  la​ta. Kil​ka m ie​się​cy  po​-

tem  wy ​dał Ale​dis za owdo​wia​łe​go m i​strza gar​bar​stwa, sta​re​go lu​bież​ni​ka, któ​ry  by ​naj ​m niej  nie
szu​kał po​sa​gu. Aż do dnia ślu​bu Eu​la​lia ani na chwi​lę nie od​stę​po​wa​ła cór​ki.

Ar​nau doj ​rzał i zm ie​nił się w sil​ne​go, wy ​so​kie​go i przy ​stoj ​ne​go osiem ​na​sto​lat​ka. Przez czte​ry

ostat​nie la​ta ży ł ty l​ko wy ​łącz​nie dla ba​sta​ixos, ko​ścio​ła San​ta Ma​ria de la Mar Jo​ana. By ł za​wsze
pierw​szy  do pra​cy  i no​sze​nia ka​m ie​ni dla Ma​don​ny, re​gu​lar​nie za​si​lał skar​bon​kę brac​twa i uczest​-
ni​czy ł w uro​czy ​sto​ściach re​li​gij ​ny ch, nie m iał j ed​nak żo​ny, co wy ​raź​nie nie​po​ko​iło cech​m i​strzów.
Gdy ​by  — j ak wie​lu ró​wie​śni​ków — uległ cie​le​sny m  po​ku​som , m u​sia​no by  go usu​nąć z brac​twa.
Jed​nak Ar​nau nie chciał na​wet sły ​szeć o płci pięk​nej . Gdy  ksiądz po​wie​dział m u, że Ga​stó od​rzu​cił
j e​go pro​po​zy ​cj ę, przy ​po​m niał so​bie, ze wzro​kiem  utkwio​ny m  w m o​rze, ko​bie​ty, któ​re prze​wi​nę​ły
się przez j e​go ży ​cie. Nie da​ne m u by ​ło po​znać wła​snej  m at​ki, Gu​ia​m o​na przy ​j ę​ła go ser​decz​nie,
by  na​stęp​nie się go wy ​rzec, Ha​bi​ba ode​szła w bó​lu i krwi — nie​raz śnił m u się bicz Graua tną​cy
j ej  na​gie cia​ło — Es​tra​ny a trak​to​wa​ła go j ak nie​wol​ni​ka, Mar​ga​ri​da szy ​dzi​ła z nie​go w chwi​li naj ​-
więk​sze​go po​ni​że​nia, a Ale​dis… Cóż po​wie​dzieć o Ale​dis? Po​m o​gła m u od​kry ć w so​bie m ęż​czy ​-
znę, a po​tem  go po​rzu​ci​ła.

—  Mu​szę  opie​ko​wać  się  Jo​anem   —  tłu​m a​czy ł  cech​m i​strzom ,  gdy   na​po​m y ​ka​li  m u  o  ożen​ku.

— Prze​cież wie​cie, że po​świę​cił się służ​bie Bo​gu i Ko​ścio​ło​wi — do​da​wał, pod​czas gdy  oni roz​-
m y ​śla​li nad j e​go sło​wa​m i. — Trud​no o lep​szy  cel w ży ​ciu.

Cech​m i​strze m il​kli.
Tak  wła​śnie  prze​ży ł  Ar​nau  owe  czte​ry   la​ta:  w  spo​ko​j u,  od​da​ny   pra​cy,  świą​ty ​ni  San​ta  Ma​ria,

a przede wszy st​kim  Jo​ano​wi.

Dru​ga  nie​dzie​la  lip​ca  1339  ro​ku  by ​ła  dla  m ia​sta  dniem   szcze​gól​ny m .  W  sty cz​niu  1336  ro​ku

zm arł  w  Bar​ce​lo​nie  król  Al​fons  Do​bro​tli​wy,  a  po  świę​tach  Wiel​kiej   No​cy   ko​ro​no​wa​ny   zo​stał
w Sa​ra​gos​sie j e​go sy n Piotr, na​zy ​wa​ny  w Ka​ta​lo​nii Pio​trem  III, w Ara​go​nii Pio​trem  IV, a w Wa​-
len​cj i Pio​trem  II.

Przez pra​wie czte​ry  la​ta, od ro​ku 1336 do 1339, no​wy  m o​nar​cha nie od​wie​dził sto​li​cy  Ka​ta​lo​-

nii i tam ​tej ​szą ary ​sto​kra​cj ę oraz kup​ców nie​po​ko​ił fakt, że król od​kła​da w nie​skoń​czo​ność hołd, któ​-
ry  wi​nien by ł naj ​waż​niej ​sze​m u m ia​stu swe​go kró​le​stwa. Nie​chęć no​we​go wład​cy  do ka​ta​loń​skich
m oż​no​wład​ców nie by ​ła dla ni​ko​go ta​j em ​ni​cą. Mat​ka Pio​tra III — pierw​sza żo​na kró​la Al​fon​sa,
Te​re​sa En​ten​za, hra​bi​na Urge​lu i wi​ceh​ra​bi​na Age​ru — ob​um ar​ła go j esz​cze przed ko​ro​na​cj ą j e​-
go oj ​ca. Po j ej  śm ier​ci król po​ślu​bił Ele​ono​rę Ka​sty ​lij ​ską nie​wia​stę am ​bit​ną i okrut​ną, któ​ra uro​-
dzi​ła m u dwóch sy ​nów.

Al​fons  Do​bro​tli​wy,  zdo​by w​ca  Sar​dy ​nii,  m iał  sła​by   cha​rak​ter  i  ła​two  ule​gał  wpły ​wom .  Nic

więc dziw​ne​go, że kró​lo​wa wnet wy ​sta​ra​ła się dla swy ch sy ​nów o waż​ne nada​nia w po​sta​ci zie​m i
i ty ​tu​łów. Ele​ono​ra nie​na​wi​dzi​ła swy ch pa​sier​bów, po​tom ​kom  Te​re​sy  En​ten​zy, i da​wa​ła im  to od​-
czuć. Przez osiem  lat pa​no​wa​nia m ę​ża, za wie​dzą i przy ​zwo​le​niem  m o​nar​chy  oraz ka​ta​loń​skie​go
dwo​ru,  drę​czy ​ła  m a​ło​let​nie​go  kró​le​wi​cza  Pio​tra  oraz  j e​go  bra​ta  Ja​ku​ba,  hra​bie​go  Urge​lu.  Ty l​ko
dwaj  ka​ta​loń​scy  m oż​ni: Ot de Mont​ca​da, oj ​ciec chrzest​ny  Pio​tra, oraz Vi​dal de Vi​la​no​va, ko​m an​-
dor za​ko​nu Mon​tal​ban, opo​wie​dzie​li się po stro​nie po​tom ​ków Te​re​sy  En​ten​zy  i wy ​sła​li ich do Ara​-
go​nii, ra​tu​j e przed otru​ciem . Kró​le​wi​cze Piotr i Ja​kub z po​cząt​ku ukry ​wa​li się w gó​rzy ​sty ch oko​li​-
cach  m ia​sta  Ja​ca,  po  czy m ,  zj ed​naw​szy   so​bie  ara​goń​skich  m oż​ny ch,  schro​ni​li  się  w  Sa​ra​eps​sie
u ar​cy ​bi​sku​pa Pe​dra de Lu​na.

Ko​ro​na​cj a Pio​tra sta​no​wi​ła wy ​łom  w tra​dy ​cj i prze​strze​ga​nej  od zj ed​no​cze​nia kró​le​stwa Ara​-

go​nii i księ​stwa Ka​ta​lo​nii. Pod​czas uro​czy ​sto​ści ko​ro​na​cy j ​ny ch w Sa​ra​gos​sie kró​lów m ia​no​wa​no
j e​dy ​nie wład​ca​m i Ara​go​nii; wła​dzę nad Ka​ta​lo​nią — przy ​słu​gu​j ą​cą im  wraz w ty ​tu​łem  hra​bie​go
Bar​ce​lo​ny   —  otrzy ​m y ​wa​li  oni  pod​czas  osob​nej   uro​czy ​sto​ści,  or​ga​ni​zo​wa​nej   za​wsze  na  te​re​nie
księ​stwa, pod​czas  któ​rej  skła​da​li  przy ​się​gę na  wier​ność ka​ta​loń​skim   sta​tu​tom  i  przy ​wi​le​j om .  Po​-
przed​ni​cy  Pio​tra III do​pie​ro po zło​że​niu przy ​się​gi w Bar​ce​lo​nie uda​wa​li się na ko​ro​na​cj ę do Sa​ra​-
gos​sy.

Hra​bia Bar​ce​lo​ny  — i ksią​żę Ka​ta​lo​nii w j ed​nej  oso​bie — by ł wo​bec ary ​sto​kra​cj i ka​ta​loń​skiej

j e​dy ​nie pri​m us in​ter pa​res, o czy m  przy ​po​m i​na​ła treść hoł​du skła​da​ne​go kró​lo​wi: My, któ​rzy  j e​-
ste​śm y   wam   rów​ni,  ślu​bu​j e​m y   Wa​szej   Wiel​m oż​no​ści,  w  ni​czy m   nas  nie​prze​wy ż​sza​j ą​cej ,  iż
przy j ​m ie​m y  go na kró​la i su​we​re​na na​sze​go, ty l​ko j e​śli Wa​sza Wiel​m oż​ność usza​nu​j e na​sze pra​-
wa i przy ​wi​le​j e. W prze​ciw​ny m  wy ​pad​ku od​m a​wia​m y. Dla​te​go pod​czas przy ​go​to​wań do ko​ro​-
na​cj i  ary ​sto​kra​cj a  ka​ta​loń​ska  uda​ła  się  do  Sa​ra​gos​sy   z  żą​da​niem ,  by   m o​nar​cha,  za  przy ​kła​dem
swy ch po​przed​ni​ków,  zło​ży ł uprzed​nio  przy ​się​gę w  Bar​ce​lo​nie. Król  od​pra​wił po​słań​ców  z  kwit​-
kiem , a ci na znak pro​te​stu nie sta​wi​li się na uro​czy ​sto​ści ko​ro​na​cy j ​nej . Tak czy  ina​czej  Piotr Ce​-
re​m o​nial​ny  m u​siał j ed​nak ode​brać od Ka​ta​loń​czy ​ków ślu​bo​wa​nie wier​no​ści, dla​te​go w czerw​cu
1336 ro​ku na złość m oż​ny m  i wła​dzom  Bar​ce​lo​ny  — udał się do Léri​dy  i tam , za​przy ​sią​gł​szy  sta​-
tu​ty  i przy ​wi​le​j e ka​ta​loń​skie, hołd od ary ​sto​kra​cj i.

W dru​gą nie​dzie​lę lip​ca 1339 ro​ku król Piotr po raz pierw​szy  go​ścił w znie​wa​żo​ny m  przez sie​-

bie m ie​ście. Spro​wa​dza​ły  go tu trzy  kwe​stie. Pierw​szą by ł hołd len​ny, któ​ry  zło​ży ć m u m iał j a​ko
wa​sal Ko​ro​ny  Ara​go​nii j e​go szwa​gier, Ja​kub III, król Ma​j or​ki, hra​bia Ro​us​sil​lo​nu i Cer​da​gne oraz
pan Mont​pel​lier. Dru​gim  po​wo​dem  kró​lew​skiej  wi​zy ​ty  by ł sy ​nod bi​sku​pów pro​win​cj i Tar​ra​go​na,

któ​rej   pod​le​ga​ło  du​cho​wień​stwo  Bar​ce​lo​ny,  a  trze​cim   —  prze​nie​sie​nie  re​li​kwii  świę​tej   Eu​la​lii
z ko​ścio​ła San​ta Ma​ria de la Mar do ka​te​dry.

W dwóch pierw​szy ch uro​czy ​sto​ściach nie uczest​ni​czy ​li m iesz​kań​cy  Bar​ce​lo​ny. Zgod​nie z ży ​-

cze​niem   Ja​ku​ba  III  zło​ży ł  on  hołd  len​ny   w  za​ci​szu  pa​ła​co​wej   ka​pli​cy,  w  obec​no​ści  nie​wiel​kiej
grup​ki m oż​ny ch.

Trze​cia  z  ko​lei  ce​re​m o​nia  prze​m ie​ni​ła  się  w  nie  la​da  wi​do​wi​sko.  Ca​ła  Bar​ce​lo​na  wy ​le​gła  na

uli​ce, by  przy ​glą​dać się lub — w przy ​pad​ku nie​licz​ny ch uprzy ​wi​le​j o​wa​ny ch — to​wa​rzy ​szy ć or​-
sza​ko​wi kró​lew​skie​m u, któ​ry  po m szy  w ka​te​drze udał się w pro​ce​sj i po re​li​kwie świę​tej  m ę​czen​-
ni​cy.

Ca​łą tra​sę po​cho​du, od ka​te​dry  aż do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria de la Mar, wy ​peł​niał zbi​ty  tłum  wi​-

wa​tu​j ą​cy  na cześć wład​cy. Ap​sy ​da ko​ścio​ła zo​sta​ła j uż za​m knię​ta od gó​ry, trwa​ły  pra​ce przy  że​-
brach dru​gie​go skle​pie​nia i ucho​wa​ła się j esz​cze nie​wiel​ka część bu​dow​li ro​m ań​skiej .

Świę​ta Eu​la​lia po​nio​sła m ę​czeń​ską śm ierć w ro​ku 303 w cza​sach pa​no​wa​nia Rzy ​m ian. Po​cho​-

wa​no j ą na rzy m ​skim  cm en​ta​rzu, a na​stęp​nie, po edy k​cie ce​sa​rza Kon​stan​ty ​na za​pew​nia​j ą​cy m
chrze​ści​j a​nom  swo​bo​dę wy ​zna​nia, prze​nie​sio​no j ej  re​li​kwie do ko​ścio​ła San​ta Ma​ria de las Are​-
nas,  wznie​sio​ne​go  na  m iej ​scu  daw​nej   ne​kro​po​lii.  Za  pa​no​wa​nia  Mau​rów  opie​ku​no​wie  ko​ściół​ka
ukry ​li re​li​kwie świę​tej . W ro​ku 801, po wy ​zwo​le​niu m ia​sta przez kró​la Fran​ków, Lu​dwi​ka Po​boż​-
ne​go,  ów​cze​sny   bi​skup  Bar​ce​lo​ny,  Fro​doi,  od​szu​kał  szcząt​ki  świę​tej ,  prze​ło​ży ł  j e  do  re​li​kwia​rza
i po​now​nie um ie​ścił z ko​ście​le San​ta Ma​ria, gdzie spo​czy ​wa​ły  aż do tej  po​ry.

Mi​m o rusz​to​wań oraz pię​trzą​cy ch się wo​kół ka​m ie​ni i m a​te​ria​łów bu​dow​la​ny ch świą​ty ​nia pre​-

zen​to​wa​ła  się  zna​ko​m i​cie.  Jej   ar​chi​dia​kon,  Ber​nat  Ro​sell,  wraz  z  człon​ka​m i  ra​dy   bu​dow​la​nej ,
wiel​m o​ża​m i, be​ne​fi​cj en​ta​m i i po​zo​sta​ły ​m i du​chow​ny ​m i ocze​ki​wa​li w od​święt​ny ch sza​tach przy ​-
by ​cia kró​lew​skie​go or​sza​ku. Barw​ność ich stro​j ów by ​ła osza​ła​m ia​j ą​ca. Lip​co​we słoń​ce wle​wa​ło
się stru​m ie​nia​m i do świą​ty ​ni przez otwo​ry  okien​ne i nie​do​koń​czo​ne skle​pie​nia, wy ​do​by ​wa​j ąc bla​-
ski  ze  zło​ta  i  in​ny ch  dro​go​cen​ny ch  krusz​ców  ozda​bia​j ą​cy ch  ubiór  do​stoj ​ni​ków,  któ​rzy   cze​ka​li  na
m o​nar​chę we​wnątrz świą​ty ​ni.

Sło​necz​ne  pro​m ie​nie  od​bi​j a​ły   się  rów​nież  od  tę​po  za​koń​czo​ne​go  szty ​le​tu  Ar​naua.  Do  osób

uprzy ​wi​le​j o​wa​ny ch,  wi​ta​j ą​cy ch  kró​la  w  ko​ście​le,  na​le​że​li  tak​że  skrom ​ni  ba​sta​ixos.  Część  z  nich
—  wśród  nich  Ar​nau  —  sta​ła  przed  ka​pli​cą  Prze​naj ​święt​sze​go  Sa​kra​m en​tu,  ka​pli​cą  ba​sta​ixos,
resz​ta, zgod​nie z tra​dy ​cj ą, trzy ​m a​ła straż przy  głów​ny m , sta​ry m  wej ​ściu.

Daw​ny m  nie​wol​ni​kom  por​to​wy m , ba​sta​ixos, przy ​słu​gi​wa​ły  w ko​ście​le San​ta Ma​ria de la Mar

nie​zli​czo​ne  przy ​wi​le​j e,  o  czy m   Ar​nau  prze​ko​nał  się  w  cią​gu  ostat​nich  czte​rech  lat.  Prócz  opie​ki
nad naj ​waż​niej ​szą ka​pli​cą i peł​nie​nia stra​ży  przy  głów​nej  bra​m ie świą​ty ​ni, ba​sta​ixos nie​śli w pro​-
ce​sj i w świę​to Bo​że​go Cia​ła Ma​don​nę oraz — nie​co ni​żej  od niej  — fi​gu​ry  świę​tej  Te​kli, świę​tej
Ka​ta​rzy ​ny  oraz świę​te​go Ma​cia. Po​nad​to klucz do Gro​bu Pań​skie​go po​wie​rza​no naj ​waż​niej ​sze​m u
cech​m i​strzo​wi, m sze w in​ten​cj i ba​sta​ixos od​pra​wia​ne by ​ły  przy  głów​ny m  oł​ta​rzu, a ka​płan z wia​-
ty ​kiem   dla  um ie​ra​j ą​ce​go  człon​ka  brac​twa  wy ​cho​dził  za​wsze,  bez  wzglę​du  na  po​rę  dnia  i  no​cy,
pod bal​da​chi​m em  i przez głów​ną bra​m ę świą​ty ​ni.

Te​go ran​ka żoł​nie​rze pil​nu​j ą​cy  ulic, któ​ry ​m i kro​czy ć m iał or​szak kró​lew​ski, roz​stą​pi​li się przed

ba​sta​ixos. Ar​nau po​czuł a so​bie za​zdro​sne spoj ​rze​nia m iesz​kań​ców Bar​ce​lo​ny, któ​rzy  obie​ga​li ko​-
ściół,  wy ​pa​tru​j ąc  kró​la.  On,  skrom ​ny   tra​garz  por​to​wy   wszedł  do  świą​ty ​ni  San​ta  Ma​ria  ra​m ię
w  ra​m ię  z  ary ​sto​kra​cj ą  i  naj ​za​m oż​niej ​szy ​m i  kup​ca​m i,  ni​czy m   j e​den  z  nich.  Na  we​wnątrz,  po
dro​dze do ka​pli​cy  Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu na​tknął się na Graua Pu​iga i j e​go ro​dzi​nę. Sta​li

dum ​ni, odzia​ni w j e​dwab​ne sza​ty  lśnią​ce zło​tem .

Ar​nau za​wa​hał się. Spoj ​rze​li na nie​go, a on, prze​cho​dząc obok nich, spu​ścił wzrok.
— Ar​nau! — usły ​szał w chwi​li, gdy  m i​j ał Mar​ga​ri​dę. Nie dość im , że zruj ​no​wa​li ży ​cie j e​go

oj ​cu? Chcą go zno​wu po​ni​ży ć i to wła​śnie te​raz, przed to​wa​rzy ​sza​m i z brac​twa, w j e​go ko​ście​le?
— Ar​nau! — po​wtó​rzy ł ten sam  głos.

Pod​niósł wzrok i zo​ba​czy ł Be​ren​gu​era de Mon​ta​gut. Od Pu​igów dzie​lił go za​le​d​wie krok.
—  Eks​ce​len​cj o  —  m istrz  zwró​cił  się  do  ar​chi​dia​ko​na  świą​ty ​ni  —  po​zwól​cie,  że  przed​sta​wię

wam  Ar​naua. Ar​naua… — „Es​ta​ny ​ola” wy ​m am ​ro​tał Ar​nau. — To ba​sta​ix, o któ​ry m  ty ​le eks​ce​-
len​cj i opo​wia​da​łem . Od dziec​ka dźwi​ga ka​m ie​nie dla Ma​don​ny.

Pra​łat ski​nął gło​wą i po​dał chłop​cu dłoń. Ar​nau schy ​lił się, by  po​ca​ło​wać pier​ścień. Be​ren​gu​er

de Mon​ta​gut po​kle​pał go po ple​cach. Ar​nau wi​dział, j ak Grau i j e​go ro​dzi​na kła​nia​j ą się du​chow​-
ne​m u i m i​strzo​wi, a ci m i​j a​j ą ich obo​j ęt​nie, kie​ru​j ąc się ku po​zo​sta​ły m  do​stoj ​ni​kom . Wy ​pro​sto​-
wał  się.  Pew​ny m   kro​kiem ,  ze  wzro​kiem   utkwio​ny m   w  am ​bi​cie  świą​ty ​ni,  od​da​lił  się  od  Pu​igów
i skie​ro​wał do ka​pli​cy  Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu, gdzie za​j ął m iej ​sce obok to​wa​rzy ​szy.

Wrza​wa  na  ze​wnątrz  ob​wie​ści​ła  przy ​by ​cie  m o​nar​chy   i  j e​go  świ​ty.  Uli​cą  Mar  nad​cho​dzi​li

w pro​ce​sj i: Piotr III i kró​lo​wa Ma​ria; kró​lo​wa Eli​sen​da, wdo​wa po kró​lu Ja​ku​bie, dziad​ku obec​ne​-
go m o​nar​chy ; wu​j o​wie Pio​tra III: Piotr i Raj ​m und de Be​ren​gu​er; brat kró​la, Ja​kub, oraz ich sio​-
stra, to​wa​rzy ​szą​ca m ę​żo​wi, kró​lo​wi Ma​j or​ki. Po​nad​to w pro​ce​sj i szli: le​gat pa​pie​ski kar​dy ​nał Ro​-
des, ar​cy ​bi​skup Tar​ra​go​ny  oraz bi​sku​pi, pra​ła​ci, m oż​no​wład​cy  i ry ​ce​rze. Ni​g​dy  j esz​cze Bar​ce​lo​-
na nie wi​dzia​ła ty ​lu oso​bi​sto​ści na​raz, ta​kie​go py ​chy  i bo​gac​twa.

Piotr  III  Ce​re​m o​nial​ny   chciał  ocza​ro​wać  pod​da​ny ch,  któ​ry m   ka​zał  na  sie​bie  cze​kać  po​nad

trzy  la​ta, i w peł​ni m u się to uda​ło. Obaj  kró​lo​wie, kar​dy ​nał oraz ar​cy ​bi​skup kro​czy ​li pod bal​da​-
chi​m em  nie​sio​ny m  przez bi​sku​pów i wiel​m o​żów. Przed nie​do​koń​czo​ny m  oł​ta​rzem  ar​chi​dia​kon na
oczach zgro​m a​dzo​ny ch i prze​j ę​te​go Ar​naua wrę​czy ł przy ​by ​ły m  szka​tu​łę z re​li​kwia​m i m ę​czen​ni​-
cy.  Król  oso​bi​ście  za​niósł  re​li​kwiarz  do  ka​te​dry,  gdzie  szcząt​ki  świę​tej   spo​czę​ły   w  spe​cj al​nie
w ty m  ce​lu wy ​bu​do​wa​nej  kry p​cie pod głów​ny m  oł​ta​rzem .

22

Gdy  re​li​kwie świę​tej  Eu​la​lii spo​czę​ły  w ka​te​drze, król wy ​pra​wił w swy m  pa​ła​cu ucztę. Oprócz

Pio​tra III, j e​go m ał​żon​ki i kró​lo​wej  m at​ki, przy  kró​lew​skim  sto​le za​sie​dli po​zo​sta​li człon​ko​wie ro​-
dzi​ny   kró​lew​skiej ,  kar​dy ​nał,  król  i  kró​lo​wa  Ma​j or​ki  oraz  licz​ni  dy ​gni​ta​rze  ko​ściel​ni  —  w  su​m ie
dwa​dzie​ścia pięć osób. Przy  in​ny ch sto​łach bie​sia​do​wa​li m oż​ni oraz — po raz pierw​szy  w dzie​-
j ach uczt kró​lew​skich — licz​ne gro​no ry ​ce​rzy. Jed​nak świę​to​wa​no nie ty l​ko w pa​ła​cu kró​lew​skim ,
przez osiem  dni ba​wi​ła się ca​ła Bar​ce​lo​na.

Co​dzien​nie  ra​no  po  m szy   za​koń​czo​nej   uro​czy ​stą  pro​ce​sj ą,  któ​ra  prze​m ie​rza​ła  m ia​sto  przy

dźwię​kach dzwo​nów, Ar​nau i Jo​an gi​nę​li w tłu​m ie wy ​peł​nia​j ą​cy m  uli​ce Bar​ce​lo​ny. Ob​ser​wo​wa​li
tur​nie​j e  or​ga​ni​zo​wa​ne  w  dziel​ni​cy   Born,  gdzie  m oż​ni  i  ry ​ce​rze  pre​zen​to​wa​li  swe  um ie​j ęt​no​ści
pie​szo — w wal​ce na po​tęż​ne m ie​cze — lub kon​no, cwa​łu​j ąc z wy ​ce​lo​wa​ną w prze​ciw​ni​ka ko​pią.
Ocza​ro​wa​ni chłop​cy  nie m o​gli się też na​pa​trzy ć na po​ka​zy  bi​tew m or​skich. „Na lą​dzie wy ​da​j ą się
znacz​nie więk​sze”, za​uwa​ży ł Ar​nau, wska​zu​j ąc cią​gnię​te na wo​zach ga​le​asy  i ga​le​ry, na któ​ry ch
de​m on​stro​wa​no abor​da​że i m or​skie po​ty cz​ki. Jo​an ga​nił wzro​kiem  bra​ta, gra​j ą​ce​go na pie​nią​dze
w kar​ty  i w ko​ści, na​to​m iast ocho​czo przy ​łą​czał się do gry  w krę​gle i do in​ny ch za​baw zręcz​no​-
ścio​wy ch, w któ​ry ch oka​zał się praw​dzi​wy m  asem .

Jed​nak naj ​chęt​niej  przy ​słu​chi​wał się licz​ny m  tru​ba​du​rom , któ​rzy  zj e​cha​li do Bar​ce​lo​ny  na go​-

ścin​ne  wy ​stę​py   i  opie​wa​li  bo​ha​ter​skie  czy ​ny   Ka​ta​loń​czy ​ków.  „To  kro​ni​ki  kró​la  Ja​ku​ba  pierw​sze​-
go”, po​in​for​m o​wał kie​dy ś Ar​naua, wy ​słu​chaw​szy  pie​śni o pod​bo​j u Wa​len​cj i. „A to kro​ni​ki Ber​na​-
ta De​sc​lo​ta”,  oznaj ​m ił in​ny m   ra​zem , gdy   tru​ba​dur opo​wia​dał  o wo​j en​ny ch  do​ko​na​niach  Pio​tra
Wiel​kie​go pod​czas pod​bo​j u Sy ​cy ​lii i wy ​pra​wy  krzy ​żo​wej  Fran​cu​zów prze​ciw​ko Ka​ta​lo​nii.

— Mu​si​m y  dzi​siaj  zaj ​rzeć na Pla d’en Llull — oznaj ​m ił pew​ne​go ran​ka po pro​ce​sj i.
— Po co?
— Po​dob​no pe​wien tru​ba​dur z Wa​len​cj i opo​wia​da tam  kro​ni​ki Ra​m o​na Mun​ta​ne​ra. — Ar​nau

spoj ​rzał na bra​ta py ​ta​j ą​co. — Ra​m on Mun​ta​ner to nasz sław​ny  kro​ni​karz, czło​nek Wiel​kiej  Kom ​-
pa​nii Ka​ta​loń​skiej , któ​ry  brał udział w pod​bo​j u Księ​stwa Aten i Neo​pa​trii. Sie​dem  lat te​m u spi​sał

hi​sto​rię ty ch wy ​praw i rę​czę, że war​to j ej  po​słu​chać, ty m  bar​dziej  że to opo​wieść z pierw​szej  rę​-
ki.

Pla d’en Llull — nie​za​bu​do​wa​ny  plac roz​cią​ga​j ą​cy  się m ię​dzy  ko​ścio​łem  San​ta Ma​ria i klasz​-

to​rem   kla​ry ​sek  —  pę​kał  w  szwach.  Lu​dzie  sie​dzie​li  na  zie​m i  i  ga​wę​dzi​li,  co  chwi​la  zer​ka​j ąc  na
m iej ​sce, skąd m iał się wy ​ło​nić Wa​len​cj a​nin. Je​go sła​wa zwa​bi​ła na plac na​wet ary ​sto​kra​tów, któ​-
ry m  to​wa​rzy ​szy ł za​stęp nie​wol​ni​ków ob​j u​czo​ny ch stoł​ka​m i. „Nie, nie m a ich”, uspo​ko​ił Jo​an bra​-
ta, któ​ry  za​czął się ner​wo​wo roz​glą​dać. Ar​nau opo​wie​dział m u o spo​tka​niu z Pu​iga​m i w ko​ście​le
San​ta Ma​ria.

Chłop​cy   za​j ę​li  do​bre  m iej ​sca  obok  grup​ki  ba​sta​ixos,  któ​rzy   od  daw​na  cze​ka​li  na  roz​po​czę​cie

wi​do​wi​ska. Ar​nau, za​nim  usiadł, j esz​cze raz po​wiódł wzro​kiem  po wy ​róż​nia​j ą​cy ch się w tłu​m ie
grup​kach m oż​ny ch.

— Po​wi​nie​neś im  prze​ba​czy ć — szep​nął Jo​an. W od​po​wie​dzi Ar​nau rzu​cił bra​tu sro​gie spoj ​-

rze​nie. — Do​bry  chrze​ści​j a​nin…

— W ży ​ciu! — wszedł m u w sło​wo Ar​nau. — Ni​g​dy  nie za​po​m ną, co ta j ę​dza zro​bi​ła oj ​cu.
W tej  wła​śnie chwi​li po​j a​wił się tru​ba​dur. Po​wi​ta​no go bu​rzą okla​sków. Mar​ti de Xa​ti​va, wy ​so​-

ki, szczu​pły  m ęż​czy ​zna na, po​ru​sza​j ą​cy  się lek​ko i z gra​cj ą, ge​stem  rę​ki po​pro​sił o ci​szę.

— Opo​wiem  wam  o sze​ścio​ty ​sięcz​nej  ar​m ii Ka​ta​loń​czy ​ków, któ​ra pod​bi​ła Wschód, po​ko​nu​j ąc

Tur​ków, Bi​zan​ty j ​czy ​ków, Ala​nów i wszel​kie in​ne wo​j ow​ni​cze lu​dy, któ​re sta​nę​ły  im  na dro​dze.

Na Pla d’en Llull znów roz​le​gły  się okla​ski, do któ​ry ch przy ​łą​czy ​li się Ar​nau i Jo​an.
—  Opo​wiem   wam   rów​nież,  j ak  ce​sarz  Bi​zan​cj um   za​m or​do​wał  na​sze​go  ad​m i​ra​ła  Ro​ge​ra  de

Flor oraz licz​ny ch Ka​ta​loń​czy ​ków, któ​ry ch za​pro​sił na ucztę… — Ktoś krzy k​nął: „Zdraj ​ca!” i ze
wszy st​kich  stron  po​sy ​pa​ły   się  obe​lgi.  —  Na  ko​niec  do​wie​cie  się,  j ak  Ka​ta​loń​czy ​cy   po​m ści​li
śm ierć  wo​dza,  sie​j ąc  m ord  i  znisz​cze​nie  na  ca​ły m   Wscho​dzie.  Oto  hi​sto​ria  Wiel​kiej   Kom ​pa​nii
Ka​ta​loń​skiej , któ​ra w ro​ku 1305 wy ​pły ​nę​ła pod do​wódz​twem  ad​m i​ra​ła Ro​ge​ra de Flor…

Wa​len​cj a​nin po​tra​fił ocza​ro​wać słu​cha​czy : ży ​wo ge​sty ​ku​lo​wał i wcie​lał się w bo​ha​te​rów, a j e​-

go dwaj  po​m oc​ni​cy  od​gry ​wa​li w głę​bi sce​ny  wy ​da​rze​nia, o któ​ry ch wła​śnie opo​wia​dał. Tru​ba​-
dur za​pra​szał rów​nież do udzia​łu pu​blicz​ność.

— Te​raz znów opo​wiem  wam  o Ro​ge​rze de Flor — oznaj ​m ił, do​cho​dząc do oko​licz​no​ści to​wa​-

rzy ​szą​cy ch śm ier​ci wo​dza — któ​ry  wraz z trzy ​sto​m a j eźdź​ca​m i i ty ​sią​cem  pie​chu​rów zj a​wił się
w Ad​ria​no​po​lu, za​pro​szo​ny  przez sy ​na ce​sa​rza, Mi​cha​ła, na ucztę wy ​da​ną na j e​go cześć. — Tru​-
ba​dur po​pro​sił j ed​ne​go z naj ​wy ​kwint​niej  ubra​ny ch wi​dzów, by  wy ​szedł na sce​nę i ode​grał ro​lę
Ro​ge​ra de Flor. „Je​śli wcią​gniesz do przed​sta​wie​nia pu​blicz​ność — po​wie​dział m u kie​dy ś j e​go na​-
uczy ​ciel  i  m istrz  —  zwłasz​cza  pa​nów,  zo​sta​niesz  so​wi​ciej   wy ​na​gro​dzo​ny ”.  Po​m oc​ni​cy   po​ka​zy ​-
wa​li wi​dzom , j ak schle​bia​no Ro​ge​ro​wi de Flor przez sześć dni, któ​re wódz Ka​ta​loń​czy ​ków spę​dził
w Ad​ria​no​po​lu. Siód​m e​go dnia j e​go go​spo​darz, Mi​qu​el, we​zwał gir​ga​na, wo​dza Ala​nów, oraz Me​-
li​ka, do​wód​cę tur​ko​po​li, z ośm io​ty ​sięcz​ny m  za​stę​pem  j eźdź​ców.

Wa​len​cj a​nin krę​cił się po sce​nie j ak fry ​ga. Wi​dzo​wie znów za​czę​li krzy ​czeć, nie​któ​rzy  ze​rwa​li

się z m iej sc i gdy ​by  nie in​ter​wen​cj a są​sia​dów, ru​szy ​li​by  na po​m oc Ro​ge​ro​wi de Flor, któ​re​go tru​-
ba​dur oso​bi​ście  za​m or​do​wał. Moż​ny,  gra​j ą​cy  ro​lę  ka​ta​loń​skie​go ad​m i​ra​ła,  osu​nął się  na  zie​m ię.
Pu​blicz​ność za​czę​ła do​m a​gać się ze​m sty  za tak pod​łą zdra​dę. Jo​an zer​k​nął na Ar​naua — j e​go brat
wpa​try ​wał się spo​koj ​nie w le​żą​ce​go na sce​nie m oż​ne​go. Ośm io​ty ​sięcz​na ar​m ia Ala​nów i tur​ko​-
po​li za​m or​do​wa​ła ty ​siąc trzy ​stu Ka​ta​loń​czy ​ków, to​wa​rzy ​szą​cy ch Ro​ge​ro​wi de Flor. Na sce​nie po​-
m oc​ni​cy  tru​ba​du​ra uda​wa​li, że za​bi​j a​j ą się na​wza​j em .

—  Ty l​ko  trzech  uszło  z  ży ​ciem   —  cią​gnął  Wa​len​cj a​nin  pod​nie​sio​ny m   gło​sem .  —  Ra​m on  de

Arqu​er, ka​wa​ler z Ca​stel​ló d’Em ​púries i Ra​m on de To​us…

Na​stęp​nie za​czął opo​wia​dać o ze​m ście Ka​ta​loń​czy ​ków i znisz​cze​niu Tra​cj i, Chal​ki​di​ki, Ma​ce​-

do​nii i Te​sa​lii. Bar​ce​loń​czy ​cy  wi​wa​ta​m i przy j ​m o​wa​li na​zwę każ​dej  wy ​m ie​nio​nej  przez tru​ba​du​-
ra  kra​iny.  „Niech  do​się​gnie  cię  ka​ta​loń​ska  ze​m sta!”,  wy ​krzy ​ki​wa​no  raz  po  raz.  Po​tem   słu​cha​no
z  za​par​ty m   tchem   o  ko​lej ​ny ch  pod​bo​j ach  swy ch  ziom ​ków.  W  Księ​stwie  Aten  rów​nież  od​nie​śli
zwy ​cię​stwo — cią​gnął tru​ba​dur — zgła​dziw​szy  po​nad dwa​dzie​ścia ty ​się​cy  nie​przy ​j a​ciół i okrzy k​-
nąw​szy  ka​pi​ta​nem  Ro​ge​ra De​slau​ra, któ​ry  po​ślu​bił żo​nę pa​na La So​la i prze​j ął j e​go za​m ek. Wa​-
len​cj a​nin upa​trzy ł so​bie na​stęp​ne​go m oż​ne​go i za​pro​sił go na sce​nę, po czy m  na chy ​bił tra​fił wy ​-
brał tłu​m u ko​bie​tę i po​pro​wa​dził j ą do no​we​go ka​pi​ta​na.

— Tak wła​śnie — ob​wie​ścił, sta​j ąc obok trzy ​m a​j ą​cej  się za w pa​ry  — ry ​ce​rze po​dzie​li​li m ię​-

dzy  sie​bie po​dług za​sług Te​by  oraz wszy st​kie in​ne m ia​sta i zam ​ki, a tak​że wzię​li za żo​ny  tam ​tej ​sze
ko​bie​ty.

Pod​czas gdy  tru​ba​dur śpie​wał sto​sow​ne frag​m en​ty  Kro​ni​ki Mun​ta​ne​ra, j e​go po​m oc​ni​cy  wy ​-

bie​ra​li spo​śród pu​blicz​no​ści m ęż​czy zn i ko​bie​ty, usta​wia​j ąc ich w dwóch rów​no​le​gły ch rzę​dach,
twa​rza​m i do sie​bie. Wie​lu wy ​ry ​wa​ło się na sce​nę — ser​cem  by ​li te​raz w Księ​stwie Aten i do​pie​-
ro co po​m ści​li śm ierć Ro​ge​ra de Flor. Po​m oc​ni​cy  tru​ba​du​ra zwró​ci​li uwa​gę na grup​kę ba​sta​ixos.
Ar​nau  by ł  j e​dy ​ny m   ka​wa​le​rem   w  ich  gro​nie  i  j e​go  to​wa​rzy ​sze  wska​za​li  go  j a​ko  ochot​ni​ka  Po​-
m oc​ni​cy  wy ​bra​li go ku ra​do​ści ba​sta​ixos, któ​rzy  za​czę​li bić m u bra​wo. Ar​nau wszedł na sce​nę.

Gdy   sta​nął  w  sze​re​gu,  uda​j ąc  człon​ka  Wiel​kiej   Kom ​pa​nii  Ka​ta​loń​skiej ,  z  tłu​m u  wi​dzów  pod​-

nio​sła się dziew​czy ​na, któ​ra wbi​ła w nie​go ol​brzy ​m ie kasz​ta​no​we oczy. Po​m oc​ni​cy  tru​ba​du​ra nie
m o​gli j ej  nie za​uwa​ży ć: by ​ła pięk​na, m ło​da i aż się pro​si​ła, by  j ą wy ​bra​no. Kie​dy  ru​szy ​li ku niej ,
j a​kiś roz​złosz​czo​ny  sta​rzec zła​pał j ą za rę​kę i pró​bo​wał po​sa​dzić, roz​śm ie​sza​j ąc ty m  pu​blicz​ność.
Dziew​czy ​na wy ​ry ​wa​ła się star​co​wi. Po​m oc​ni​cy  zer​k​nę​li na tru​ba​du​ra, a ten ski​nął na nich po​na​-
gla​j ą​co. Nie wa​haj  się upo​ko​rzy ć ko​goś z wi​dzów, na​uczo​no go, by ​le ty l​ko zj ed​nać so​bie pu​blicz​-
ność. A pu​blicz​ność re​cho​ta​ła te​raz ze sta​ru​cha, któ​ry  sza​m o​tał się z dziew​czy ​ną.

— To m o​j a żo​na — obu​rzał się, szar​piąc z po​m oc​ni​kiem  tru​ba​du​ra.
— Po​ko​na​ni nie m a​j ą żon — od​ciął się tru​ba​dur. — Wszy st​kie ko​bie​ty  Księ​stwa Aten na​le​żą do

Ka​ta​loń​czy ​ków.

Sta​rzec za​wa​hał się, z cze​go skrzęt​nie sko​rzy ​sta​li po​m oc​ni​cy  pie​śnia​rza, od​bie​ra​j ąc m u dziew​-

czy ​nę, któ​ra na oczach wi​wa​tu​j ą​cej  pu​blicz​no​ści do​łą​czy ​ła do ko​biet na sce​nie.

Gdy  tru​ba​dur kon​ty ​nu​ował przed​sta​wie​nie, prze​ka​zu​j ąc Aten​ki Ka​ta​loń​czy ​kom , a pu​blicz​ność

kwi​to​wa​ła ra​do​sny ​m i okrzy ​ka​m i każ​de no​we za​ślu​bi​ny, Ar​nau i Ale​dis nie od​ry ​wa​li o sie​bie wzro​-
ku.

Ile to j uż cza​su? — py ​ta​ły  Ar​naua kasz​ta​no​we oczy. Czte​ry  la​ta? Ar​nau zer​k​nął na ba​sta​ixos,

któ​rzy   do​pin​go​wa​li  go  uśm ie​cha​m i,  wo​lał  j ed​nak  nie  pa​trzy ć  na  Jo​ana.  “Spój rz  na  m nie”,  choć
usta Ale​dis nie drgnę​ły, j ej  proś​ba wy ​raź​nie za​brzm ij  w uszach chło​pa​ka. Uto​nął w j ej  oczach.
Tru​ba​dur wziął Ale​dis za rę​kę i po​m ógł j ej  po​ko​nać od​le​głość m ię​dzy  sze​re​ga​m i. Na​stęp​nie pod​-
niósł rę​kę Ar​naua, skła​da​j ąc na niej  dłoń dziew​czy ​ny.

Zno​wu pod​nio​sła się wrza​wa. Pa​ry  usta​wi​ły  się w sze​re​gu, j ed​na za dru​gą, twa​rzą do pu​blicz​-

no​ści. Ar​nau i Ale​dis sta​li na sa​m y m  przo​dzie. Dziew​czy ​na za​drża​ła i ści​snę​ła lek​ko dłoń Ar​naua,
ob​ser​wu​j ą​ce​go ką​tem  oka star​ca, któ​ry  stał w tłu​m ie i prze​szy ​wał go wzro​kiem .

— I tak wła​śnie koń​czy  się hi​sto​ria Wiel​kiej  Kom ​pa​nii Ka​ta​loń​skiej  — śpie​wał tru​ba​dur, wska​-

zu​j ąc pa​ry. — Jej  uczest​ni​cy  osie​dli​li się w da​le​kim  Księ​stwie Aten, gdzie do dzi​siaj  wio​dą ży ​wot
na chwa​łę Ka​ta​lo​nii.

Pu​blicz​ność  na  Pla  d’en  Llull  po​de​rwa​ła  się,  bi​j ąc  bra​wo.  Ale​dis  uści​snę​ła  dłoń  Ar​naua,  by

zwró​cić  j e​go  uwa​gę.  Po​pa​trzy ​li  na  sie​bie.  Weź  m nie,  bła​ga​ły   kasz​ta​no​we  oczy.  Chwi​lę  po​tem
dłoń Ar​naua by ​ła j uż pu​sta, Ale​dis znik​nę​ła ze sce​ny. Sta​ruch wlókł j ą za wło​sy  ku ko​ścio​ło​wi San​-
ta Ma​ria po​śród kpin tłu​m u.

— Kil​ka m o​net, pa​nie — po​pro​sił tru​ba​dur, zbli​ża​j ąc się do nie​go. Sta​rzec splu​nął, nie przy ​sta​-

j ąc i nie pusz​cza​j ąc żo​ny.

— Ty  zdzi​ro! Dla​cze​go to zro​bi​łaś?
Choć sta​ry, m istrz gar​bar​ski na​dal m iał sil​ną rę​kę, Ale​dis na​wet nie po​czu​ła ude​rze​nia.
Nie… nie wiem . Tam  by ​ło ty ​le lu​dzi, no i te krzy ​ki… Na​gle po​czu​łam , że j e​stem  w Księ​stwie

Aten. Nie m o​głam  Po​zwo​lić, by  od​da​no go in​nej !

— W Księ​stwie Aten? Ty  dziw​ko!
Gdy  gar​barz się​gnął po rze​m ień, Ar​nau na​ty ch​m iast wy ​wie​trzał j ej  z gło​wy. Pro​szę, Pau. Bła​-

gam . Sa​m a nie wiem , co m nie pod​ku​si​ło. Przy ​się​gam . Prze​pra​szam . Wy ​bacz m i, pro​szę. — Ale​-
dis pa​dła na ko​la​na i spu​ści​ła gło​wę. Skó​rza​ny  pas za​drżał w dło​ni star​ca.

— Bę​dziesz sie​dzia​ła w do​m u. Ni​g​dzie się stąd nie ru​szy sz do​pó​ki nie cof​nę za​ka​zu — ustą​pił.
Ale​dis m il​cza​ła. Tkwi​ła bez ru​chu, pó​ki nie usły ​sza​ła trzą​śnię​cia fron​to​wy ch drzwi.
Od ich ślu​bu upły ​nę​ły  czte​ry  la​ta. Bez​dziet​ny  wdo​wiec sta​ry  m aj ​ster gar​bar​stwa, by ł naj ​lep​-

szą par​tią, j a​ką Ga​stó Se​gu​ra zna​lazł dla cór​ki bez po​sa​gu. „Kie​dy ś odzie​dzi​czy sz po nim  wszy st​-
ko”,  to  by ​ło  j e​go  j e​dy ​ne  wy ​j a​śnie​nie.  Nie  do​dał  naj ​waż​niej ​sze​go:  że  wte​dy   przej ​m ie  j e​go
warsz​tat. Zda​niem  Ga​stó Se​gu​ry  cór​ki nie m u​sia​ły  znać wszy st​kich szcze​gó​łów.

W dniu ślu​bu sta​rzec za​cią​gnął pan​nę m ło​dą do sy ​pial​ni j esz​cze w trak​cie uczty  we​sel​nej . Ale​-

dis po​zwo​li​ła, by  ro​ze​brał j ą drżą​cy ​m i rę​ka​m i, by  j e​go za​śli​nio​ne usta błą​dzi​ły  po j ej  pier​siach.
Gdy  po​czu​ła do​ty k j e​go szorst​kich, peł​ny ch od​ci​sków dło​ni, wzdry ​gnę​ła się. Pau za​wlekł j ą do łóż​-
ka i po​ło​ży ł się na niej  w ubra​niu, śli​niąc się, trzę​sąc i sa​piąc. Za​czął j ą ob​m a​cy ​wać i gry źć j ej
sut​ki. Wci​snął j ej  rę​ką m ię​dzy  uda i le​żąc na niej , cią​gle w ubra​niu, za​czął co​raz szy b​ciej  dy ​szeć
i po​ru​szać się, aż w koń​cu wes​tchnął głę​bo​ko, za​m arł i za​snął.

Na​stęp​ne​go ran​ka po​zba​wi​ło j ą dzie​wic​twa star​cze cia​ło i zwiot​cza​ły  czło​nek, któ​ry  wbi​j ał się

w  nią  lu​bież​nie  i  nie​czu​le.  Zdą​ży ​ła  j e​dy ​nie  po​m y ​śleć,  czy   j uż  za​wsze  ta​kim   chwi​lom   to​wa​rzy ​-
szy ć bę​dzie obrzy ​dze​nie?

Ile​kroć Ale​dis scho​dzi​ła do warsz​ta​tu, przy ​glą​da​ła się m ło​dy m  ter​m i​na​to​rom . Dla​cze​go na nią

nie pa​trzą? Ona nie m o​gła ode​rwać od nich oczu. Wo​dzi​ła wzro​kiem  po ich sprę​ży ​sty ch cia​łach,
wpa​try ​wa​ła się z roz​ko​szą w pot, per​lą​cy  się na ich czo​łach, spły ​wa​j ą​cy  po twa​rzy, po szy i i ska​-
pu​j ą​cy   na  sil​ny,  sze​ro​ki  tors.  Tra​wią​ce  Ale​dis  po​żą​da​nie  tań​czy ​ło  w  ry tm   wy ​bi​j a​ny   przez  nie​-
ustan​ny  ruch ich ra​m ion gar​bu​j ą​cy ch skó​ry  raz, dwa, raz, dwa, raz, dwa… Ale m istrz roz​m ó​wił
się z ni​m i bez ogró​dek: „Dzie​sięć ba​tów dla każ​de​go, kto od​wa​ży  się choć raz spoj ​rzeć na m o​j ą żo​-
nę,  dwa​dzie​ścia,  j e​śli  ktoś  za​po​m ni  się  po  raz  dru​gi.  Re​cy ​dy ​wi​stów  cze​ka  gło​dów​ka”.  Dla​te​go
Ale​dis m o​gła ty l​ko m a​rzy ć noc w noc o roz​ko​szy, o któ​rej  ty ​le się na​słu​cha​ła, któ​rej  do​m a​ga​ło się
j ej  m ło​de cia​ło, a któ​rej  nie po​tra​fił j ej  za​pew​nić znie​do​łęż​nia​ły  sta​rzec.

W nie​któ​re no​ce le​ci​wy  m aj ​ster ka​le​czy ł j ą chro​po​wa​ty ​m i dłoń​m i, in​ny m  ra​zem  zm u​szał, by

go pie​ści​ła,  kie​dy   in​dziej   rzu​cał  się  na  nią  i  wcho​dził  w  nią  po​spiesz​nie,  chcąc  uprze​dzić  wła​sną
nie​m oc. Po​tem  na​ty ch​m iast za​sy ​piał. Wła​śnie ta​kiej  no​cy  Ale​dis wsta​ła ci​chut​ko, by  go nie obu​-

dzić, ale sta​ruch na​wet nie drgnął.

Ze​szła do warsz​ta​tu. Jej  uwa​gę zwró​ci​ły  m a​j a​czą​ce w m ro​ku sto​ły, więc prze​szła m ię​dzy  ni​-

m i, m u​ska​j ąc pal​ca​m i gład​kie bla​ty. Po​m y ​śla​ła o ter​m i​na​to​rach i za​czę​ła gła​skać się po pier​siach
i bio​drach. Nie po​żą​da​cie m nie? Nie po​do​bam  się wam ? Na​gle do​strze​gła bla​de świa​tło są​czą​ce
się z ką​ta izby. Oka​za​ło się, że z de​ski two​rzą​cej  prze​pie​rze​nie m ię​dzy  warsz​ta​tem  a sy ​pial​nią ter​-
m i​na​to​rów  wy ​padł  sęk.  Ale​dis  przy ​tknę​ła  oko  do  otwo​ru  i  od​sko​czy ​ła  j ak  opa​rzo​na.  Prze​szły   j ą
ciar​ki. Zno​wu po​pa​trzy ​ła. By ​li nadzy ! Prze​stra​szy ​ła się, że usły ​szą j ej  od​dech. Je​den z chło​pa​ków
pie​ścił się na sien​ni​ku!

— O kim  m y ​ślisz? — za​py ​tał ktoś spod ścia​ny, za któ​rą sta​ła Ale​dis. — O żon​ce m aj ​stra?
Za​gad​nię​ty  nie od​po​wie​dział. Na​dal prze​su​wał rę​ką po człon​ku: w gó​rę, w dół, w gó​rę, w dół…

Ale​dis  za​czę​ła  się  po​cić.  Bez​wied​nie  wsu​nę​ła  dłoń  m ię​dzy   uda  i  pod​glą​da​j ąc  da​rzą​ce​go  o  niej
ter​m i​na​to​ra, sa​m a zna​la​zła dro​gę do roz​ko​szy, koń​czy ​ła szy b​ciej  od nie​go. Wstrzą​snął nią spazm
i osu​nę​ła się na zie​m ię, przy ​wie​ra​j ąc ple​ca​m i do ścia​ny.

Na​stęp​ne​go ran​ka prze​szła przez warsz​tat. Em a​no​wa​ła niej  zm y ​sło​wość. Nie​świa​do​m ie przy ​-

sta​nę​ła przy  sto​le ter​m i​na​to​ra. Mło​dzie​niec na chwi​lę pod​niósł na nią wzrok, wy ​star​czy ​ło, by  zro​-
zu​m ia​ła, że w no​cy  m y ​ślał wła​śnie o niej . — Uśm iech​nę​ła się.

Po po​łu​dniu we​zwa​no j ą do warsz​ta​tu. Maj ​ster stał za j ej  ulu​bień​cem , cze​kał na nią.
— Mo​j a dro​ga — po​wie​dział, gdy  po​de​szła — do​brze wiesz że nie lu​bię, gdy  kto​kol​wiek od​ry ​-

wa m o​ich uczniów od pra​cy

Ale​dis  spoj ​rza​ła  na  ple​cy   chłop​ca.  Prze​ci​na​ło  j e  dzie​sięć  krwa​wy ch  pręg.  Nie  ode​zwa​ła  się.

Tam ​tej  no​cy  nie ze​szła do warsz​ta​tu. Ani na​stęp​nej , ani ko​lej ​nej . Ale po​tem  wró​ci​ła i od tej  po​ry
za​kra​da​ła się tam  co noc, by  pie​ścić się rę​ka​m i Ar​naua. Ar​nau nie m a ni​ko​go. Wy ​czy ​ta​ła to z j e​-
go oczu. Bę​dzie na​le​żeć do niej ! Mu​si!

23

Bar​ce​lo​na na​dal świę​to​wa​ła.
Go​spo​dar​stwo Bar​to​lo​m e, j ak wszy st​kie go​spo​dar​stwa ba​sta​ixos, by ​ło skrom ​ne, m i​m o że na​le​-

ża​ło do cech​m i​strza brac​twa. Dom , po​dob​nie j ak więk​szość cha​łup por​to​wy ch tra​ga​rzy, stał wci​-
śnię​ty  w wą​skie ulicz​ki łą​czą​ce San​ta Ma​ria, Born lub Pla d’en Llull z m o​rzem . Par​ter z izbą ku​-
chen​ną  i  pa​le​ni​skiem   zbu​do​wa​ny   by ł  z  wy ​pa​la​nej   na  słoń​cu  ce​gły,  do​bu​do​wa​ne  póź​niej   gór​ne
pię​tro — z drew​na.

Ar​nau​owi cie​kła ślin​ka na wi​dok przy ​sm a​ków przy ​go​to​wy ​wa​ny ch przez żo​nę Bar​to​lo​m e: bia​-

łe​go pszen​ne​go chle​ba, wo​ło​wi​ny  z wa​rzy ​wa​m i i bocz​kiem  (do​pra​wio​nej  pie​przem , cy ​na​m o​nem
i  sza​fra​nem !),  du​szą​cej   się  na  oczach  sto​łow​ni​ków  w  wiel​kiej   pa​tel​ni  usta​wio​nej   na  pa​le​ni​sku,
oraz wi​na z m io​dem , se​rów i ra​cu​chów.

Cóż  to  dzi​siaj   świę​tu​j e​m y ?  —  za​py ​tał.  Na​prze​ciw​ko  nie​go  przy   sto​le  sie​dział  Jo​an,  po  le​wej

stro​nie Bar​to​lo​m e, a po Pra​wej  oj ​ciec Al​bert.

Do​wiesz się nie​ba​wem  — od​parł ksiądz, spoj ​rzał na Jo​ana, ten j ed​nak m il​czał.
— Do​wiesz się nie​ba​wem  — po​wtó​rzy ł za ka​pła​nem  Bar​to​lo​m e. — Na ra​zie j edz.
Ar​nau wzru​szy ł ra​m io​na​m i. Naj ​star​sza cór​ka cech​m i​strza po​da​ła m u m i​sę peł​ną m ię​si​wa i pół

bo​chen​ka chle​ba.

— To m o​j a cór​ka Ma​ria — przed​sta​wił dziew​czy ​nę Bar​to​lo​m e.
Ar​nau ski​nął gło​wą, nie od​ry ​wa​j ąc wzro​ku od m i​ski.
Kie​dy  czte​rej  m ęż​czy ź​ni zo​sta​li ob​słu​że​ni, a ka​płan po. bło​go​sła​wił stół, za​bra​no się w m il​cze​-

niu do j e​dze​nia. Żo​na cech​m i​strza, j e​go cór​ka i czwo​ro m niej ​szy ch dzie​ci roz​sie​dli się na pod​ło​-
dze, ale j e​dli ty l​ko tra​dy ​cy j ​ną po​traw​kę.

Ar​nau  skosz​to​wał  m ię​sa  z  wa​rzy ​wa​m i.  Co  za  dziw​ny   sm ak!  Pieprz,  cy ​na​m on  i  sza​fran  —

przy ​pra​wy  wiel​m o​żów i bo​ga​ty ch kup​ców. „Wy ​ła​do​wu​j ąc ta​kie fry ​ka​sy  — opo​wia​da​li m u prze​-
woź​ni​cy  — kle​pie​m y  m o​dli​twy, bo gdy ​by  wpa​dły  do wo​dy  lub się roz​sy ​pa​ły, nie m o​gli​by ​śm y
za​pła​cić za stra​ty. No i wię​zie​nie m u​ro​wa​ne”. Ar​nau uła​m ał ka​wa​łek chle​ba i pod​niósł go do ust,

na​stęp​nie się​gnął po ku​bek z wi​nem  do​pra​wio​ny m  m io​dem … Dla​cze​go m u się tak przy ​glą​da​j ą?
Je​go trzej  współ​bie​siad​ni​cy  ob​ser​wo​wa​li go, by ł te​go pe​wien, choć pró​bo​wa​li to ukry ć. Za​uwa​-
ży ł, że Jo​an wbił wzrok w m i​skę. Ar​nau j ak gdy ​by  ni​g​dy  nic za​brał się do m ię​si​wa — j e​den kęs,
dru​gi, trze​ci… — i ro​zej ​rzał się znie​nac​ka. Jo​an i oj ​ciec Al​bert da​wa​li so​bie j a​kieś zna​ki.

— No do​brze, o co cho​dzi? — odło​ży ł ły ż​kę. Bar​to​lo​m e ścią​gnął brwi. „Ko​ści zo​sta​ły  rzu​co​ne”,

zda​wał się m ó​wić to​wa​rzy ​szom .

— Twój  brat po​sta​no​wił zło​ży ć ślu​by  za​kon​ne i wstą​pić do klasz​to​ru fran​cisz​ka​nów — po​wie​-

dział w koń​cu oj ​ciec Al​bert.

— A więc o to cho​dzi? — Ar​nau uniósł ku​bek i od​wró​cił się do Jo​ana z uśm ie​chem . — Mo​j e

gra​tu​la​cj e!

Jo​an j ed​nak nie przy ​łą​czy ł się do to​a​stu. Ani on, ani Bar​to​lo​m e, ani oj ​ciec Al​bert. Ar​nau za​-

m arł z kub​kiem  w po​wie​trzu. Co się dzie​j e? Z wy ​j ąt​kiem  czwor​ga za​j a​da​j ą​cy ch w naj ​lep​sze m al​-
ców, wzrok wszy st​kich obec​ny ch spo​czął na nim .

Ar​nau od​sta​wił ku​bek.
— I? — za​py ​tał bra​ta wprost.
Nie m o​gę te​go zro​bić — wy ​j ą​kał Jo​an, a Ar​nau spo​chm ur​niał. — Nie zo​sta​wię cię sa​m e​go.

Nie zło​żę ślu​bów, pó​ki nie znaj ​dziesz so​bie… do​brej  żo​ny, m at​ki two​ich dzie​ci.

Przy  ty ch sło​wach Jo​an spoj ​rzał ukrad​kiem  na cór​kę Bar​to​lo​m e, któ​ra od​wró​ci​ła twarz.
Ar​nau wes​tchnął.
— Po​wi​nie​neś się oże​nić i za​ło​ży ć ro​dzi​nę — za​brał głos oj ​ciec Al​bert.
— Nie zo​sta​wię cię sa​m e​go — po​wtó​rzy ł Jo​an.
— Bę​dę za​szczy ​co​ny, j e​śli ze​chcesz po​ślu​bić m o​j ą cór​kę Ma​rię — oznaj ​m ił Bar​to​lo​m e, spo​-

glą​da​j ąc  na  dziew​czy ​nę,  któ​ra  scho​wa​ła  się  za  m at​ką.  —  Je​steś  pra​wy m   czło​wie​kiem ,  sil​ny m ,
pra​co​wi​ty m  i po​boż​ny m . Od​da​j ę ci ko​bie​tę cno​tli​wą, któ​rą od​po​wied​nio wy ​po​sa​żę, że​by ​ście m o​-
gli za​m iesz​kać we wła​sny m  do​m u. Po​za ty m , j ak wiesz, brac​two pła​ci wię​cej  żo​na​ty m  człon​kom .

Ar​nau nie m iał od​wa​gi po​dą​ży ć za wzro​kiem  Bar​to​lo​m e.
— Po dłu​gich na​ra​dach do​szli​śm y  do wnio​sku, że trud​no o lep​szą kan​dy ​dat​kę — do​dał ka​płan.
Ar​nau spoj ​rzał na księ​dza.
— Każ​dy  do​bry  chrze​ści​j a​nin po​wi​nien się oże​nić i m ieć dzie​ci — po​uczy ł go Jo​an.
Ar​nau  zer​k​nął  na  bra​ta,  ale  za​nim   ten  skoń​czy ł  m ó​wić,  głos  z  le​wej   stro​ny   od​wró​cił  uwa​gę

m ło​de​go tra​ga​rza.

— Nie m a się co za​sta​na​wiać, sy ​nu — ra​dził Bar​to​lo​m e.
— Nie wstą​pię do za​ko​nu, pó​ki się nie oże​nisz — po​wtó​rzy ł Jo​an.
Uszczę​śli​wisz nas wszy st​kich, po​rzu​ca​j ąc stan ka​wa​le​rii — rzekł ksiądz.
Brac​two przy j ​m ie z nie​za​do​wo​le​niem  fakt, że wzbra​niasz przed m ał​żeń​stwem , unie​m oż​li​wia​-

j ąc Jo​ano​wi pój ​ście za gło​sem  po​wo​ła​nia.

Na​pa​dła ci​sza. Ar​nau za​gry zł war​gi. Brac​two! Nie m a wy j ​ścia.
A więc? — za​py ​tał Jo​an.
Chło​pak pod​niósł wzrok. Zo​ba​czy ł przed so​bą zu​peł​nie in​ną nie​zna​ną m u oso​bę: do​ro​słe​go m ęż​-

czy ​znę,  któ​ry   pa​trzy ł  na  nie​go  ba​daw​czo,  z  po​wa​gą.  Dla​cze​go  wcze​śniej   nie  do​strzegł  tej   prze​-
m ia​ny ? Ca​ły  czas m iał przed ocza​m i j e​go nie​win​ny  uśm iech, wi​dział w nim  dziec​ko, któ​re po​ka​-
za​ło m u kie​dy ś m ia​sto, a któ​re nie do​sta​wa​ło no​ga​m i do zie​m i, gdy  sie​dząc na skrzy ​ni, do​pra​sza​ło
się  m at​czy ​ny ch  piesz​czot.  Jak​że  nie​wie​le  roz​m a​wia​li  przez  te  czte​ry   la​ta!  Ar​nau  pra​co​wał  bez

wy ​tchnie​nia,  ca​ły ​m i  dnia​m i  roz​ła​do​wy ​wał  stat​ki  i  wra​cał  do  do​m u  o  zm ro​ku,  sła​nia​j ąc  się,  ze
świa​do​m o​ścią do​brze speł​nio​ne​go obo​wiąz​ku, ale bez ocho​ty  na roz​m o​wę. Nie, to j uż nie j est ten
sam  m a​ły  Jo​anet.

— Po​świę​cił​by ś dla m nie ży ​cie za​kon​ne? Ar​nau m iał wra​że​nie, że zo​sta​li sa​m i w izbie.
— Tak.
Sa​m i, ty l​ko on i Jo​an.
— Kosz​to​wa​ło nas to wie​le wy ​sił​ku.
— Tak.
Ar​nau po​dra​pał się po bro​dzie i za​m y ​ślił. Brac​two. Bar​to​lo​m e j est cech​m i​strzem . Co po​wie​dzą

in​ni ba​sta​ixos Nie m o​że za​wieść Jo​ana, nie po ty m , co ra​zem  prze​szli. A j e​śli zo​sta​nie sam , bez
Jo​ana? Co wte​dy  zro​bi? Zer​k​nął na cór​kę go​spo​da​rza.

Na znak oj ​ca Ma​ria po​de​szła nie​śm ia​ło do sto​łu.
Ar​nau uj ​rzał pro​stą dziew​czy ​nę o krę​co​ny ch wło​sach i do​bro​tli​wy m  spoj ​rze​niu.
— Ma pięt​na​ście lat — po​wie​dział Bar​to​lo​m e, gdy  sta​nę​ła przed ni​m i. Czu​j ąc na so​bie wzrok

czte​rech m ęż​czy zn, zło​ży ​ła rę​ce na po​doł​ku i spu​ści​ła gło​wę. — Ma​rio! — za​wo​łał j ej  oj ​ciec.

Dziew​czy ​na spoj ​rza​ła na Ar​naua, ru​m ie​niąc się, i za​ci​snę​ła dło​nie.
Ty m   ra​zem   to  Ar​nau  spu​ścił  oczy.  Bar​to​lo​m e  za​nie​po​ko​ił  się,  wi​dząc,  że  chło​pak  od​wra​ca

wzrok. Dziew​czy ​na wes​tchnę​ła. Czy ż​by  pła​ka​ła? Nie chciał j ej  ura​zić.

— Zgo​da — po​wie​dział w koń​cu m ło​dzie​niec.
Jo​an uniósł ku​bek, Bar​to​lo​m e i ka​płan po​szli j e​go śla​dem . Ar​nau przy ​łą​czy ł się do nich.
— Na​wet so​bie nie wy ​obra​żasz, j ak się cie​szę — po​wie​dział bra​tu Jo​an.
— Za m ło​dą pa​rę! — za​krzy k​nął Bar​to​lo​m e.
Sto  sześć​dzie​siąt  dni  w  ro​ku!  Ko​ściół  na​ka​zy ​wał  wier​ny m   po​ścić  przez  sto  sześć​dzie​siąt  dni

w ro​ku. W każ​dy  po​st​ny  dzień Ale​dis, po​dob​nie j ak wszy st​kie m iesz​kan​ki Bar​ce​lo​ny, uda​wa​ła się
na pla​żę, w oko​li​ce ko​ścio​ła San​ta Ma​ria, na j e​den z dwóch m iej ​skich tar​gów ry b​ny ch: sta​ry  lub
no​wy.

Gdzie j e​steś? Na wi​dok każ​de​go okrę​tu Ale​dis zer​ka​ła ku brze​go​wi, gdzie prze​woź​ni​cy  od​bie​ra​li

lub wy ​ła​do​wy ​wa​li to​war. Ar​nau, gdzie j e​steś? Nie​kie​dy  uda​wa​ło się j ej  wy ​pa​trzy ć go w tłu​m ie,
wi​dzia​ła j e​go m ię​śnie, prę​żą​ce się pod skó​rą, j ak​by  la​da m o​m ent m ia​ły  j ą ro​ze​rwać. Wiel​ki Bo​-
że! Prze​cho​dzi​ły  j ą wte​dy  ciar​ki i od​li​cza​ła go​dzi​ny  do zm ro​ku, gdy  j ej  m ąż za​śnie i bę​dzie m o​gła
zej ść  do  warsz​ta​tu  na  spo​tka​nie  z  Ar​nau​em ,  a  ra​czej   z  j e​go  wspo​m nie​niem .  Mno​gość  dni  po​st​-
ny ch  po​zwo​li​ła  Ale​dis  za​po​znać  się  z  try ​bem   pra​cy   i  zwy ​cza​j a​m i  ba​sta​ixos.  Wie​dzia​ła,  że  gdy
nie  m a  stat​ków,  no​szą  ka​m ie​nie  na  bu​do​wę  swe​go  ko​ścio​ła  i  że  po  pierw​szej   ko​lej ​ce  idą  każ​dy
wła​sny m  ry t​m em , nie cze​ka​j ąc na to​wa​rzy ​szy.

Pew​ne​go let​nie​go ran​ka Ar​nau wra​cał po ko​lej ​ny  ka​m ień. Szedł sam , wy ​m a​chu​j ąc na​karcz​ni​-

kiem . By ł na​gi od pa​sa w gó​rę! Ale​dis wi​dzia​ła, j ak prze​cho​dzi obok kra​m u z ry ​ba​m i. Słoń​ce m i​-
go​ta​ło  w  kro​plach  po​tu  zra​sza​j ą​cy ch  j e​go  skó​rę,  a  on  szedł  we​so​ło,  uśm ie​cha​j ąc  się  do  wszy st​-
kich. Ale​dis wy ​szła z ko​lej ​ki. Ar​nau! Krzy k wy ​dzie​rał się j ej  z gar​dła. Ar​nau! Mu​sia​ła się j ed​nak
opa​m ię​tać.  Ko​bie​ty   przy   kra​m ie  przy ​glą​da​ły   się.  Sto​j ą​ca  za  nią  sta​rusz​ka  wska​za​ła  od​stęp,  j a​ki
dzie​lił j ą od na​stęp​nej  klient​ki. Ale​dis j ą prze​pu​ści​ła. Jak od​wró​cić uwa​gę ty ch wścib​skich ku​m o​-
szek? Uda​ła, że zbie​ra się j ej  na wy ​m io​ty.

Ktoś chciał j ej  po​m óc, lecz Ale​dis po​krę​ci​ła gło​wą uspo​ka​j a​j ą​co. Jej  to​wa​rzy sz​ki uśm iech​nę​ły

się po​błaż​li​wie. Po​wtó​rzy ​ła sztucz​kę i wy ​bie​gła z ko​lej ​ki, pod​czas gdy  kil​ka cię​żar​ny ch ko​biet ki​-

wa​ło ze zro​zu​m ie​niem  gło​wa​m i.

Ar​nau  szedł  wy ​brze​żem   do  kró​lew​skie​go  ka​m ie​nio​ło​m u  na  gó​rze  Mon​tj u​ic.  Jak  go  do​go​nić?

Ale​dis po​pę​dzi​ła uli​cą Mar do pla​cu Blat, skrę​ci​ła na le​wo w bra​m ę rzy m ​skich m u​rów m iej ​skich,
obok pa​ła​cu na​czel​ni​ka, a po​tem  bie​gła ca​ły  czas pro​sto aż do uli​cy  Bo​qu​eria i bra​m y  o tej  sa​m ej
na​zwie. Mu​si go do​go​nić. Prze​chod​nie oglą​da​li się za nią. Roz​po​zna​li j ą? Pal li​cho! Naj ​waż​niej ​-
sze, że Ar​nau idzie sam . Wy ​pa​dła przez bra​m ę Bo​qu​eria i po​m knę​ła j ak na skrzy ​dłach ku Mon​tj u​-
ic. Mu​si tu gdzieś by ć…

— Ar​nau! — Ty m  ra​zem  krzy k​nę​ła na głos.
Ar​nau za​trzy ​m ał się w po​ło​wie po​dej ​ścia i obej ​rzał na bie​gną​cą za nim  ko​bie​tę.
— Ale​dis! Co ty  tu ro​bisz? Ła​pa​ła od​dech. Co m u po​wie?
— Coś się sta​ło, Ale​dis? Co m a m u po​wie​dzieć?
Zgię​ła się wpół, chwy ​ci​ła za brzuch i zno​wu uda​ła atak tor​sj i. Cze​m u nie? Ar​nau pod​szedł do

niej  i wziął j ą za ra​m io​na. Je​go do​ty k przy ​pra​wił j ą o gę​sią skór​kę.

— Co ci j est?
Te dło​nie! Chwy ​ci​ły  j ą m oc​no, ob​j ę​ły  ca​łe j ej  ra​m ię. Ale​dis unio​sła gło​wę, na​po​ty ​ka​j ąc pierś

Ar​naua, wciąż zro​szo​ną po​tem . Wdy ​cha​ła woń j e​go spo​co​nej  skó​ry.

— Co ci j est? — po​wtó​rzy ł, po​m a​ga​j ąc j ej  się wy ​pro​sto​wać. Wy ​ko​rzy ​sta​ła ten m o​m ent, by

go ob​j ąć.

— Wiel​ki Bo​że! — wy ​szep​ta​ła.
Wtu​li​ła twarz w szy ​j ę Ar​naua i za​czę​ła okry ​wać j ą po​ca​łun​ka​m i, zli​zu​j ąc z niej  pot.
— Co ty  wy ​pra​wiasz?
Ar​nau chciał się wy ​rwać, lecz Ale​dis m oc​no do nie​go przy ​war​ła.
Prze​ra​zi​ły  go gło​sy  do​bie​ga​j ą​ce zza ro​gu. Ba​sta​ixos! Jak to wy ​tłu​m a​czy ? A j e​śli to sam  Bar​to​-

lo​m e? Je​śli go zo​ba​czą z Ale​dis uwie​szo​ną u j e​go szy i, ca​łu​j ą​cą go… Wy ​rzu​cą go z brac​twa! Zła​-
pał j ą w pa​sie i wsko​czy ł w po​bli​skie za​ro​śla. Za​kry ł j ej  rę​ką usta.

Gło​sy  zbli​ży ​ły  się, a po​tem  za​czę​ły  od​da​lać, ale Ar​nau nie zwra​cał j uż na nie uwa​gi. Sie​dział

na  zie​m i  z  Ale​dis  na  ko​la​nach,  j ed​ną  rę​ką  przy ​trzy ​m y ​wał  j ą  w  pa​sie,  dru​gą  za​sła​niał  j ej   usta.
Dziew​czy ​na  wpa​try ​wa​ła  się  w  nie​go.  Ach,  te  kasz​ta​no​we  oczy !  Na​gle  uprzy ​tom ​nił  so​bie,  że  j ą
obej ​m u​j e. Przy ​ci​skał dłoń do j ej  brzu​cha, a j ej  pier​si… j ej  pier​si ocie​ra​ły  się o nie​go, uno​sząc
się  i  opa​da​j ąc.  Ty ​le  no​cy   m a​rzy ł,  by   trzy ​m ać  j ą  w  ob​j ę​ciach…  Ty ​le  no​cy   od​kry ​wał  w  wy ​-
obraź​ni za​ka​m ar​ki j ej  cia​ła… Ale​dis nie wy ​ry ​wa​ła się. Po pro​stu prze​szy ​wa​ła go wiel​ki​m i kasz​ta​-
no​wy ​m i ocza​m i.

Od​j ął dłoń od j ej  ust.
— Pra​gnę cię — do​biegł go j ej  j ęk.
Chwi​lę po​tem  j ej  usta — słod​kie, m ięk​kie, złak​nio​ne — przy ​war​ły  do j e​go warg.
Co za sm ak! Ar​naua prze​szły  ciar​ki.
Ale​dis drża​ła.
Ten sm ak, to cia​ło… to po​żą​da​nie.
Nic wię​cej  nie po​wie​dzie​li.
Tam ​tej  no​cy  Ale​dis nie ze​szła do warsz​ta​tu, by  pod​glą​dać ter​m i​na​to​rów.

24

Upły ​nę​ły  po​nad dwa m ie​sią​ce, od​kąd oj ​ciec Al​bert udzie​lił ślu​bu Ma​rii i Ar​nau​owi w ko​ście​le

San​ta Ma​ria, w obec​no​ści wszy st​kich ba​sta​ixos, Pe​re​go, Ma​rio​ny  i Jo​ana, któ​ry  sta​wił się na uro​-
czy ​stość z ton​su​rą i w ha​bi​cie fran​cisz​ka​ni​na. Dzię​ki wy ż​szej  pen​sj i przy ​słu​gu​j ą​cej  Ar​nau​owi po
ślu​bie no​wo​żeń​cy  m o​gli się wpro​wa​dzić do wła​sne​go dom ​ku przy  pla​ży, um e​blo​wa​ne​go z po​m o​-
cą ro​dzi​ny  Ma​rii oraz licz​ny ch zna​j o​m y ch, któ​rzy  chęt​nie wspar​li m ło​dą pa​rę. Ar​nau nie m u​siał
kiw​nąć pal​cem  pod​czas prze​pro​wadz​ki i przy  urzą​dza​niu go​spo​dar​stwa. Dom , m e​ble, za​sta​wa sto​-
ło​wa, ubra​nia, j e​dze​nie — j e​go żo​na i te​ścio​wa wzię​ły  wszy st​ko na sie​bie, a j e​m u ka​za​ły  od​po​-
czy ​wać. W noc po​ślub​ną Ma​ria od​da​ła się m ę​żo​wi bez na​m ięt​no​ści, ale i bez opo​rów. Na​stęp​ne​go
dnia  o  świ​cie  na  Ar​naua  cze​ka​ło  śnia​da​nie:  j aj ​ka,  m le​ko,  pe​klo​wa​ne  m ię​so,  chleb.  To  sa​m o  po​-
wtó​rzy ​ło się w po​rze obia​du i ko​la​cj i te​go dnia, na​za​j utrz i przez wszy st​kie na​stęp​ne dni — na Ar​-
naua za​wsze cze​kał na​kry ​ty  stół. Ma​ria zdej ​m o​wa​ła m u bu​ty, m y ​ła go, tro​skli​wie opa​try ​wa​ła ra​-
ny   i  otar​cia.  W  ło​żu  m ał​żeń​skim   speł​nia​ła  wszy st​kie  j e​go  za​chcian​ki.  Ar​nau  m iał  w  do​m u  to,
o czy m  m a​rzy  każ​dy  m ęż​czy ​zna: go​to​we j e​dze​nie, po​rzą​dek, po​słuch, od​da​li i cia​ło m ło​dej , pięk​-
nej  ko​bie​ty. Do​brze, Ar​nau. Jak so​bie ży ​czy sz, Ar​nau. Ma​ria ni​g​dy  nie sprze​ci​wia​ła się m ę​żo​wi.

Gdy   po​trze​bo​wał  świecz​ki,  rzu​ca​ła  wszy st​ko  i  bie​gła  po  świecz​kę.  Kie​dy   się  zło​ścił,  nad​ska​ki​-

wa​ła m u. By ​ła go​to​wa przy ​chy ​lić m u nie​ba.

La​lo j ak z ce​bra. Na​gle po​ciem ​nia​ło i bły ​ska​wi​ce z wście​kło​ścią, po​czę​ły  siec czar​ne chm u​ry,

oświe​tla​j ąc m o​rze. Ar​nau i Bar​to​lo​m e, prze​m o​cze​ni do su​chej  nit​ki, sta​li na pla​ży. Wszy st​kie stat​ki
ucie​kły   z  nie​bez​piecz​ny ch  wy ​brze​ży   Bar​ce​lo​ny,  szu​ka​j ąc  schro​nie​nia  w  por​cie  w  Sa​lou.  Za​-
m knię​to rów​nież ka​m ie​nio​łom . Te​go dnia ba​sta​ixos nie m ie​li pra​cy.

— Jak się spra​wy  m a​j ą, sy ​nu? — za​gad​nął zię​cia Bar​to​lo​m e.
— Do​brze. Bar​dzo do​brze… ale…
— Coś nie tak?
— Cho​dzi o to, że… Ma​ria j est dla m nie zby t do​bra. Nie przy ​wy ​kłem  do ta​kie​go trak​to​wa​nia.
— Tak j ą wy ​cho​wa​li​śm y  — wy ​j a​śnił Bar​to​lo​m e, nie kry ​j ąc za​do​wo​le​nia.

— Ale to na​praw​dę za du​żo.
—  A  nie  m ó​wi​łem ,  że  nie  po​ża​łu​j esz?  —  Teść  zer​k​nął  na  Ar​naua.  —  Przy ​zwy ​cza​isz  się.

A ty m ​cza​sem  ciesz się żo​ną.

Do​tar​li  do  uli​cy   Da​m es,  wą​skie​go  za​uł​ka  wy ​cho​dzą​ce​go  bez​po​śred​nio  na  pla​żę,  po  któ​ry m

spa​ce​ro​wa​ło w desz​czu oko​ło dwu​dzie​stu ko​biet: m ło​dy ch i sta​ry ch, uro​dzi​wy ch i brzy d​kich, zdro​-
wy ch i scho​ro​wa​ny ch.

— Wi​dzisz j e? — Bar​to​lo​m e wska​zał ba​bi​niec. — Wiesz, co tu ro​bią? — Ar​nau za​prze​czy ł ru​-

chem  gło​wy. — W bu​rzo​we dni ta​kie j ak dzi​siaj , ku​try  ry ​bac​kie są w wiel​kim  nie​bez​pie​czeń​stwie
i ka​pi​tan ra​tu​j e sta​tek, j ak ty l​ko m o​że, po​le​ca​j ąc się swy m  pa​tro​nom  i wszy st​kim  świę​ty m . Je​śli
m i​m o to prze​gry ​wa wal​kę ze sztor​m em , po​zo​sta​j e m u ty l​ko j ed​no wy j ​ście, Któ​ry m  nie om iesz​ka
m u zresz​tą przy ​po​m nieć za​ło​ga. Ka​pi​tan przy ​się​ga przed Bo​giem  i w obec​no​ści swy ch lu​dzi, że
j e​śli ku​ter oraz ca​ła za​ło​ga za​wi​ną bez​piecz​nie do por​tu, poj ​m ie za żo​nę pierw​szą na​po​tka​ną na lą​-
dzie ko​bie​tę. Ro​zu​m iesz?

Ar​nau  przy j ​rzał  się  po​now​nie  grup​ce  ko​biet,  któ​re  prze​cha​dza​ły   się  ner​wo​wo  po  uli​cy,  w  tę

i z po​wro​tem , wpa​trzo​ne w ho​ry ​zont. — Ko​bie​ty  ro​dzą się po to, by  wy j ść za i słu​ży ć m ęż​czy ź​-
nie. Tak wła​śnie wy ​cho​wa​li​śm y  Ma​rię i po to da​łem  ci j ą za żo​nę.

Mi​j a​ły  dni. Ma​ria na​dal świa​ta nie wi​dzia​ła po​za Ar​nau​em  ale on m y ​ślał ty l​ko o Ale​dis.
— Ach, te ka​m ie​nie! Znisz​czą ci ple​cy  — zży ​m a​ła się Ma​ria, m a​su​j ąc m ę​żo​wi kark i na​cie​ra​-

j ąc lecz​ni​czą m a​ścią ra​nę w oko​li​cach ło​pat​ki.

Ar​nau nie od​po​wie​dział.
— Dziś wie​czo​rem  przy j ​rzę się uważ​nie two​j e​m u na​karcz​ni​ko​wi. Coś j est z nim  nie tak, ka​m ie​-

nie nie po​win​ny  zo​sta​wiać ci ta​kich za​dra​pań.

Ar​nau m il​czał. Wró​cił do do​m u po zm ro​ku. Ma​ria zdj ę​ła m u bu​ty, po​da​ła wi​no, ka​za​ła usiąść

i za​czę​ła m a​so​wać m u ple​cy, bo tak wła​śnie j ej  m at​ka przy j ​m o​wa​ła wra​ca​j ą​ce​go z pra​cy  m ę​ża.
Ar​nau j ak zwy ​kle pod​da​wał się ty m  za​bie​gom . Słu​chał żo​ny  w m il​cze​niu. Je​go ra​ny  na ple​cach
nie m ia​ły  nic wspól​ne​go z na​karcz​ni​kiem  ani z ka​m ie​nia​m i dla Ma​don​ny. Ma​ria ob​m y ​wa​ła i opa​-
try ​wa​ła pięt​no grze​chu, za​dra​pa​nia bę​dą​ce dzie​łem  ko​bie​ty, któ​rej  Ar​nau nie po​tra​fił się oprzeć.

— Te ka​m ie​nie znisz​czą wam  ple​cy  — po​wtó​rzy ​ła. Ar​nau pił wi​no, pod​czas gdy  dło​nie Ma​rii

de​li​kat​nie błą​dzi​ły  po j e​go kar​ku.

Od​kąd gar​barz we​zwał j ą do warsz​ta​tu, by  po​ka​zać j ej  prę​gi na ple​cach ter​m i​na​to​ra, któ​ry  od​-

wa​ży ł się na nią spoj ​rzeć, Ale​dis przy ​glą​da​ła się pra​cow​ni​kom  m ę​ża ty l​ko z ukry ​cia. Za​uwa​ży ​ła,
że no​cą za​kra​da​j ą się do ogro​du na schadz​ki z ko​bie​ta​m i, któ​re prze​cho​dzi​ły  przez m ur. Ter​m i​na​to​-
rzy,  dy s​po​nu​j ą​cy   su​row​cem ,  na​rzę​dzia​m i  oraz  um ie​j ęt​no​ścia​m i  wy ​ra​bia​li  z  cie​niut​kiej   skór​ki
kap​tur​ki,  któ​re  po  na​tłusz​cze​ni  wsu​wa​li  tuż  przed  sto​sun​kiem   na  czło​nek,  chro​niąc  swe  part​ner​ki
przed hań​bą. A to, w po​łą​cze​niu z atrak​cy j ​no​ścią m ło​dy ch ko​chan​ków oraz ciem ​no​ścia​m i no​cy,
sta​no​wi​ło nie​od​par​tą po​ku​sę dla wie​lu ko​biet, m a​rzą​cy ch o m i​ło​snej  przy ​go​dzie. Ale​dis bez tru​du
wśli​zgnę​ła się do izby  ter​m i​na​to​rów i ukra​dła j e​den z ich zm y śl​ny ch wy ​na​laz​ków. Nie m u​sia​ła się
oba​wiać cią​ży, co do​da​ło j ej  skrzy ​deł pod​czas scha​dzek z Ar​nau​em .

Ar​nau pa​trzy ł, j ak Ale​dis na​kła​da m u kap​tu​rek, dzię​ki któ​re​m u, j ak za​pew​nia​ła, nie bę​dą m ie​li

dzie​ci. Czy  to ten tłuszcz, któ​ry  po​zo​sta​wał m u na człon​ku? A m o​że ra​czej  ka​ra bo​ska za sprze​nie​-
wie​rza​nie się j e​go pra​wom ? Tak czy  owak Ma​ria nie za​cho​dzi​ła w cią​żę. By ​ła zdro​wa i sil​na. Cóż
więc,  j e​śli  nie  grze​chy   Ar​naua,  m o​gło  za​wi​nić?  Z  j a​kie​go  in​ne​go  po​wo​du  Pan  od​m a​wiał​by   im
upra​gnio​ne​go dziec​ka? Bar​to​lo​m e chciał m ieć wnu​ka. Oj ​ciec Al​bert i Jo​an bez koń​ca py ​ta​li, kie​dy

Ar​nau zo​sta​nie oj ​cem . Ca​łe brac​two cze​ka​ło nie​cier​pli​wie na wia​do​m ość, to​wa​rzy ​sze za​cze​pia​li
Ar​naua, ich żo​ny  od​wie​dza​ły  Ma​rię, udzie​la​j ąc j ej  rad i roz​wo​dząc się nad uro​ka​m i m a​cie​rzy ń​-
stwa.

Ar​nau rów​nież pra​gnął dziec​ka.
— Nie za​kła​daj  m i te​go — sprze​ci​wił się pew​ne​go ra​zu, gdy  Ale​dis do​go​ni​ła go po dro​dze do

ka​m ie​nio​ło​m u.

Ale​dis zlek​ce​wa​ży ​ła j e​go sło​wa.
— Nie chcę cię stra​cić — po​wie​dzia​ła. — Wo​la​ła​by m  ra​czej  uciec od sta​re​go i upo​m nieć się

o cie​bie. Wte​dy  wszy ​scy  do​wie​dzie​li​by  się o na​szej  m i​ło​ści, po​padł​by ś w nie​ła​skę j  wy ​da​lo​no by
cię z brac​twa, z m ia​sta za​pew​ne rów​nież. Ja j ed​na by m  cię wte​dy  nie opu​ści​ła i to​wa​rzy ​szy ​ła ci
na wy ​gna​niu. Bez cie​bie wszy st​ko tra​ci sens, bo j e​stem  ska​za​na na sta​re​go im ​po​ten​ta i zbo​czeń​ca.
Chcesz m i znisz​czy ć ży ​cie? Dla​cze​go? Bo wiem , że w głę​bi du​szy  m nie ko​chasz — od​par​ła sta​-
now​czo Ale​dis. — W ten spo​sób po​m o​gła​by m  ci zro​bić krok, któ​ry  przej ​m u​j e cię lę​kiem .

Pod osło​ną za​ro​śli po​ra​sta​j ą​cy ch zbo​cza Mon​tj u​ic Ale​dis wsu​nę​ła kap​tu​rek na czło​nek ko​chan​-

ka. Ar​nau pod​dał się j ej  się. Czy  to praw​da? Czy  w głę​bi du​szy  m a​rzy  o uciecz​ce i o po​rzu​ce​niu
żo​ny  i wszy st​kie​go, cze​go się do​ro​bił?

Gdy ​by  cho​ciaż j e​go cia​ło nie by ​ło ta​kie sko​re… Co m a w so​bie ta ko​bie​ta, że po​tra​fi owi​nąć

go so​bie wo​kół pal​ca? Ar​nau chciał j ej  opo​wie​dzieć o m at​ce Jo​ana, uświa​do​m ić, że j e​śli świat się
o nich do​wie, by ć m o​że j ej  sta​ry  m ąż upo​m ni się o swe pra​wa, a wte​dy  ona do​ko​na ży ​wo​ta za​-
m u​ro​wa​na  w  czte​rech  ścia​nach.  Ale  m iast  te​go  po​siadł  j ą…  po  raz  ko​lej ​ny   Ale​dis  j ę​cza​ła  pod
na​tar​cia​m i Ar​naua, ale on sły ​szał ty l​ko wła​sne lę​ki: Ma​ria, pra​ca, brac​two, Jo​an, hań​ba, Ma​ria,
Ma​don​na, Ma​ria, Ma​don​na…

25

Sie​dzą​cy  na tro​nie król Piotr uniósł dłoń. Po j e​go pra​wi​cy  sta​li wuj  i brat: ksią​żę Piotr oraz ksią​-

żę Ja​kub, po le​wi​cy : hra​bia Ter​ra​no​va i oj ​ciec Ot de Mont​ca​da. Mo​nar​cha od​cze​kał, aż po​zo​sta​li
człon​ko​wie ra​dy  za​m ilk​ną. Znaj ​do​wa​li się w Wa​len​cj i, w pa​ła​cu kró​lew​skim , gdzie przy ​j ę​li Pe​re​-
go Ra​m o​na de Co​do​ler, och​m i​strza i po​sła kró​la Ma​j or​ki. We​dług pa​na Co​do​ler król Ma​j or​ki, Ja​-
kub III, hra​bia Ro​us​sil​lo​nu i Cer​da​gne, i pan Mont​pel​lier, po​sta​no​wi​li wy ​po​wie​dzieć woj ​nę Fran​-
cj i z ra​cj i cią​gły ch wy ​pa​dów woj sk fran​cu​skich w głąb j e​go te​ry ​to​rium . W związ​ku z ty m  żą​dał,
by  dnia 21 kwiet​nia 1341 ro​ku król Piotr sta​wił się na cze​le ar​m ii Ka​ta​lo​nii w Per​pi​gnan i wsparł
wa​sa​la w woj ​nie z Fran​cu​za​m i.

Przez ca​łe przed​po​łu​dnie król Piotr de​ba​to​wał z do​rad​ca​m i nad proś​bą Ja​ku​ba III. Je​śli od​m ó​wi

po​m o​cy  kró​lo​wi Ma​j or​ki, ten bę​dzie m iał pra​wo wy ​po​wie​dzieć m u po​słu​szeń​stwo i uwol​nić się od
obo​wiąz​ków len​ny ch. Jed​nak w prze​ciw​ny m  ra​zie — co do te​go wszy ​scy  by ​li zgod​ni — Ka​ta​lo​-
nia wpad​nie w pu​łap​kę, bo kie​dy  ty l​ko j ej  woj ​ska wkro​czą do Per​pi​gnan, j e​go szwa​gier sprzy ​m ie​-
rzy  się z kró​lem  Fran​cj i i wy ​stą​pi prze​ciw​ko Pio​tro​wi III.

Kie​dy  w kom ​na​cie za​pa​no​wa​ła ci​sza, król prze​m ó​wił: Ob​ra​du​j e​m y  tu, j ak bez szko​dy  dla nas

od​rzu​cić  proś​bę  kró​la  Ma​j or​ki.  I  chy ​ba  zna​leź​li​śm y   roz​wią​za​nie:  j edź​m y   do  Bar​ce​lo​ny   zwo​łać
kor​te​zy   i  po​wia​dom ​m y   Ja​ku​ba  III,  że  m a  się  sta​wić  dwu​dzie​ste​go  pią​te​go  m ar​ca.  Co  zro​bi  król
Ma​j or​ki? Al​bo przy ​bę​dzie, al​bo nie. Je​śli tak, speł​ni swą po​win​ność a wte​dy  i m y  speł​ni​m y  j e​go
proś​bę… — Nie​któ​rzy  do​rad​cy  za​czę​li krę​cić się nie​spo​koj ​nie. Uczest​nic​two kró​la Ma​j or​ki w kor​-
te​zach bę​dzie ozna​czać woj ​nę z Fran​cj ą. Jak​by  nie m ie​li j uż dość woj ​ny  z Ge​nuą! Ktoś na​wet od​-
wa​ży ł się gło​śno za​pro​te​sto​wać, ale m o​nar​cha uci​szy ł go ru​chem  rę​ki, uśm iech​nął się, po czy m
cią​gnął do​no​śny m  gło​sem : — I po​pro​si​m y  o ra​dę na​szy ch wa​sa​lów, któ​rzy  naj ​le​piej  bę​dą wie​-
dzie​li, co win​ni​śm y  czy ​nić. — Nie​któ​rzy  uśm iech​nę​li się za przy ​kła​dem  kró​la, in​ni ski​nę​li gło​wą.
Kor​te​zy   m o​gą  de​cy ​do​wać  o  po​li​ty ​ce  za​gra​nicz​nej   Ka​ta​lo​nii,  a  więc  rów​nież  o  wy ​po​wie​dze​niu
woj ​ny  i to nie m o​nar​cha, ale kor​te​zy  Ka​ta​lo​nii od​m ó​wi​ły ​by  po​m o​cy  Ja​ku​bo​wi. — A j e​śli się nie
sta​wi — m ó​wił da​lej  król — sprze​nie​wie​rzy  się um o​wie len​nej  i nie bę​dzie​m y  m u​sie​li m u po​m a​-

gać ani m ie​szać się do woj ​ny  z Fran​cj ą.

Bar​ce​lo​na 1341

Trzy  czło​ny  skła​da​j ą​ce się na kor​te​zy  — m oż​no​wład​cy, du​cho​wień​stwo oraz przed​sta​wi​cie​le

wol​ny ch  m iast  Księ​stwa  Ka​ta​lo​nii  —  zj e​cha​ły   do  Bar​ce​lo​ny,  wy ​peł​nia​j ąc  uli​ce  m ia​sta  tę​czą
barw oraz j e​dwa​bia​m i z Al​m e​rii, Bar​ba​rii, Alek​san​drii i Da​m asz​ku, weł​nia​ny m  suk​nem  z An​glii,
Bruk​se​li,  Flan​drii,  Me​che​len  i  Or​lan​dii  oraz  wspa​nia​ły ​m i  stro​j a​m i  z  czar​ne​go  lnu  z  Bis​so.  Sza​ty
wszy st​kich  do​stoj ​ni​ków  uszy ​te  też  by ​ty   z  pięk​ny ch  wzo​rzy ​sty ch  bro​ka​tów  prze​ty ​ka​ny ch  zło​tą
i srebr​ni nit​ką.

Król Ma​j or​ki j esz​cze się nie sta​wił. Od kil​ku dni ba​sta​ixos, prze​woź​ni​cy  oraz po​zo​sta​li ro​bot​ni​cy

por​to​wi, po​wia​do​m ie​ni przez na​czel​ni​ka m ia​sta, by ​li w po​go​to​wiu na wy ​pa​dek przy ​by ​cia ocze​ki​-
wa​ne​go go​ścia. Port w Bar​ce​lo​nie nie by ł naj ​lep​szy m  m iej ​scem  do przy j ​m o​wa​nia wiel​kich oso​-
bi​sto​ści, nie wy ​pa​da​ło bo​wiem  wy ​no​sić ich na rę​kach ze skrom ​ny ch łó​dek prze​woź​ni​ków, j ak czy ​-
nio​no w przy ​pad​ku kup​ców, któ​rzy  nie chcie​li za​m o​czy ć szat. Dla​te​go gdy  do Bar​ce​lo​ny  przy ​pły ​-
wał j a​kiś wy ​j ąt​ko​wy  gość, łą​czo​no łód​ki bur​ta​m i, usta​wia​no j e w li​nii pro​stej  się​ga​j ą​cej  w głąb
m o​rza,  i  bu​do​wa​no  na  nich  m ost,  by   kró​lo​wie  i  ksią​żę​ta  m o​gli  zej ść  na  ląd  su​chą  no​gą.  Ar​nau
wraz z in​ny ​m i ba​sta​ixos zniósł na pla​żę de​ski do bu​do​wy  m o​stu, a te​raz, po​dob​nie j ak wie​lu m iesz​-
kań​ców Bar​ce​lo​ny  i do​stoj ​ni​ków uczest​ni​czą​cy ch w kor​te​zach, za​glą​dał na pla​żę i wy ​pa​try ​wał na
ho​ry ​zon​cie m a​j or​kań​skich ga​ler. Kor​te​zy  by ​ły  głów​ny m  te​m a​tem  roz​m ów w Bar​ce​lo​nie, wszy ​-
scy  roz​pra​wia​li o żą​da​niach wład​cy  Ma​j or​ki i o for​te​lu Pio​tra III.

— Chy ​ba nie​po​trzeb​nie cze​ka​m y  na kró​la Ja​ku​ba — za​sta​na​wiał się Ar​nau, pod​ci​na​j ąc wraz

z oj ​cem  Al​ber​tem  kno​ty  w ka​pli​cy  Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu. — Ła​two się do​m y ​ślić, że j e​-
śli ca​łe m ia​sto zna plan na​sze​go kró​la, wie o nim  rów​nież wład​ca Ma​j or​ki.

— I dla​te​go nie przy ​j e​dzie — od​parł ksiądz, nie prze​ry ​wa​j ąc krzą​ta​ni​ny.
— W ta​kim  ra​zie?
Ar​nau po​pa​trzy ł na za​tro​ska​ną twarz oj ​ca Al​ber​ta. — Oba​wiam  się, że cze​ka nas woj ​na z Ma​-

j or​ką.

— Ko​lej ​na woj ​na?
— Nie​ste​ty. Wia​do​m o, że król Piotr m a​rzy  o sca​le​niu daw​ny ch po​sia​dło​ści ka​ta​loń​skich, któ​re

Ja​kub Pierw​szy  Zdo​by w​ca po​dzie​lił m ię​dzy  swy ch spad​ko​bier​ców. Od tam ​tej  po​ry  kró​lo​wie Ma​-
j or​ki raz po raz zdra​dza​j ą Ka​ta​loń​czy ​ków. Nie upły ​nę​ło na​wet pół wie​ku, od​kąd Piotr Wiel​ki roz​-
pra​wił się z Fran​cu​za​m i i Ma​j or​kań​czy ​ka​m i w wą​wo​zie Pa​nis​sars. Na​stęp​nie pod​bił Ma​j or​kę, Ro​-
us​sil​lon i Cer​da​gne, ale pa​pież na​ka​zał m u od​dać zdo​by ​te te​ry ​to​ria kró​lo​wi Ja​ku​bo​wi Dru​gie​m u.
— Ka​płan zwró​cił się do Arau​na. — Szy ​ku​j e się woj ​na, sy ​nu. Nie wiem  dla​cze​go ani kie​dy, ale
bę​dzie​m y  m ie​li woj ​nę.

Król  Ma​j or​ki  nie  sta​wił  się  na  ob​ra​dach  kor​te​zów.  Piotr  III  dał  m u  do​dat​ko​we  trzy   dni,  lecz

i w ty m  cza​sie m a​j or​kań​skie ga​le​ry  nie za​wi​nę​ły  do por​tu w Bar​ce​lo​nie.

— Oto dla​cze​go — rzekł oj ​ciec Al​bert do Ar​naua. — Po​wód j uż m a​m y, po​zo​sta​j e ty l​ko py ​ta​-

nie kie​dy.

Po  za​koń​cze​niu  ob​rad  kor​te​zów  Piotr  III  na​ka​zał  wsz​cząć  prze​ciw​ko  swe​m u  wa​sa​lo​wi  pro​ces

o nie​po​słu​szeń​stwo, za​rzu​ca​j ąc m u do​dat​ko​wo, że w hrab​stwach Ro​us​sil​lo​nu i Cer​da​gne bi​to m o​-

ne​tę ka​ta​loń​ską, choć po​zwo​le​nie na to m ia​ły  wy ​łącz​nie kró​lew​skie m en​ni​ce w Bar​ce​lo​nie.

Choć król Ma​j or​ki zlek​ce​wa​ży ł ca​łą spra​wę, na​czel​nik Bar​ce​lo​ny, Ar​nau d’Erill, z po​m o​cą Fe​li​-

pa  de  Mon​tro​ig  oraz  wi​ce​kanc​le​rza  kró​lew​skie​go  Ar​naua  Ca​m o​re​ry   wy ​to​czy ł  m u  za​ocz​ny   pro​-
ces. Ja​kub III za​czął się nie​po​ko​ić, do​pie​ro gdy  j e​go do​rad​cy  do​nie​śli, że gro​zi m u utra​ta po​sia​dło​-
ści. Wów​czas Ja​kub zło​ży ł hołd kró​lo​wi Fran​cj i, li​cząc na j e​go po​m oc, i po​pro​sił pa​pie​ża, by  wsta​-
wił się za nim  u Pio​tra III.

Gło​wa Ko​ścio​ła, obroń​ca in​te​re​sów wład​cy  Ma​j or​ki, wy ​m ógł na Pio​trze glej t dla krnąbr​ne​go

wa​sa​la,  by   ten,  nie  wy ​sta​wia​j ąc  na  nie​bez​pie​czeń​stwo  sie​bie  i  swy ch  bli​skich,  m ógł  sta​wić  się
w  Bar​ce​lo​nie  i  wy ​tłu​m a​czy ć  z  przed​sta​wia​ny ch  m u  za​rzu​tów.  Król  Piotr,  nie  m o​gąc  od​m ó​wić
pa​pie​żo​wi, wy ​dał sto​sow​ny  glej t, po​pro​siw​szy  j ed​nak Wa​len​cj ę o przy ​sła​nie do Bar​ce​lo​ny  czte​-
rech ga​ler pod do​wódz​twem  Ma​teua Mer​ce​ra, któ​re pil​no​wać m ia​ły  okrę​tów Ja​ku​ba III.

Kie​dy   ża​gle  m a​j or​kań​skich  ga​ler  za​m a​j a​czy ​ły   na  ho​ry ​zon​cie,  ca​ła  Bar​ce​lo​na  ścią​gnę​ła  do

por​tu. Uzbro​j o​na flo​ta pod do​wódz​twem  Ma​teua Mer​ce​ra cze​ka​ła j uż na go​ścia, rów​nież pły ​ną​-
ce​go  w  peł​ny m   ry nsz​tun​ku.  Na​czel​nik  Bar​ce​lo​ny,  Ar​nau  d’Erill  roz​ka​zał  przy ​stą​pić  do  bu​do​wy
m o​stu. Prze​woź​ni​cy  usta​wi​li ło​dzie w po​przek, a ro​bot​ni​cy  por​to​wi za​czę​li m o​co​wać na nich de​-
ski.

Gdy  ga​le​ry  za​rzu​ci​ły  ko​twi​ce, po​zo​sta​li prze​woź​ni​cy  pod​pły ​nę​li do kró​lew​skie​go okrę​tu.
— Co się dzie​j e? — za​py ​tał j e​den z ba​sta​ixos, wi​dząc, że cho​rą​giew kró​la Ma​j or​ki wciąż po​-

wie​wa na m asz​cie, a na łódź scho​dzi ty l​ko j ed​na oso​ba.

Ar​nau  i  j e​go  to​wa​rzy ​sze  by ​li  prze​m o​cze​ni  do  su​chej   nit​ki.  Wszy ​scy   pa​trzy ​li  na  na​czel​ni​ka

m ia​sta, któ​ry  śle​dził wzro​kiem  od​bi​j a​j ą​cą od kró​lew​skiej  ga​le​ry  bar​kę.

Na m ost wszedł ty l​ko j e​den czło​wiek. Wi​ceh​ra​bia Evol, uzbro​j o​ny  i bo​ga​to odzia​ny  wiel​m o​ża

z Ro​us​sil​lo​nu, za​trzy ​m ał się przy  koń​cu drew​nia​ne​go m o​stu, nie scho​dząc na ląd.

Na​czel​nik po​spie​szy ł m u na spo​tka​nie i wy ​słu​chał, sto​j ąc na pla​ży, wy ​j a​śnień po​sła, któ​ry  na

prze​m ian  wska​zy ​wał  to  klasz​tor  fran​cisz​ka​nów,  to  m a​j or​kań​skie  okrę​ty.  Po  skoń​czo​nej   roz​m o​wie
wi​ceh​ra​bia wró​cił na po​kład ga​le​ry, a na​czel​nik udał się do m ia​sta po roz​ka​zy  od Pio​tra III.

— Król Ma​j or​ki — ob​wie​ścił wszem  wo​bec po po​wro​cie — oraz kró​lo​wa Kon​stan​cj a, sio​stra

m i​ło​ści​wie nam  pa​nu​j ą​ce​go wład​cy, za​trzy ​m a​j ą się w klasz​to​rze Fra​m e​nors. Po​sta​wi​m y  osa​dzo​-
ny  na dnie drew​nia​ny  m ost, za​da​szo​ny  i obu​do​wa​ny  z obu stron, przez któ​ry  Ja​kub III przej ​dzie
bez​po​śred​nio z po​kła​du do kom ​nat kró​lew​skich w klasz​to​rze.

Po pla​ży  po​niósł się szm er, ale su​ro​we spoj ​rze​nie na​czel​ni​ka uci​szy ​ło zgro​m a​dzo​ny ch. Więk​-

szość ro​bot​ni​ków zer​k​nę​ła na gó​ru​j ą​cy  nad li​nią wy ​brze​ża klasz​tor Fra​m e​nors.

— Czy ​ste sza​leń​stwo — do​biegł Ar​naua sprze​ciw j ed​ne​go z to​wa​rzy ​szy.
— Je​śli ze​rwie się sztorm  — za​uwa​ży ł ktoś in​ny  — m ost nie wy ​trzy ​m a.
Po co kró​lo​wi Ma​j or​ki za​da​szo​ny  i obu​do​wa​ny  m ost?!
Ar​nau zer​k​nął na na​czel​ni​ka aku​rat w chwi​li, gdy  na pla​ży  zj a​wił się Be​ren​gu​er de Mon​ta​gut.

Ar​nau d’Erill wska​zał m i​strzo​wi klasz​tor fran​cisz​ka​nów, po czy m  pra​wą rę​ką za​kre​ślił li​nię wio​dą​-
cą w głąb m o​rza.

Ba​sta​ixos,  prze​woź​ni​cy,  cie​śle,  rze​m ieśl​ni​cy   wy ​ra​bia​j ą​cy   wio​sła,  ko​wa​le  oraz  po​wroź​ni​cy

cze​ka​li w m il​cze​niu, aż na​czel​nik skoń​czy  m ó​wić. Mistrz za​m y ​ślił się.

Na roz​kaz kró​la wstrzy ​m a​no ro​bo​ty  w ka​te​drze i w ko​ście​le San​ta Ma​ria. Wszy ​scy  ro​bot​ni​cy

skie​ro​wa​ni zo​sta​li do bu​do​wy  m o​stu. Pod czuj ​ny m  okiem  Be​ren​gu​era ro​ze​bra​no część rusz​to​wań
ze świą​ty ​ni m a​ry j ​nej  i j esz​cze te​go sa​m e​go ran​ka ba​sta​ixos za​czę​li prze​no​sić m a​te​riał bu​dow​la​-

ny  do klasz​to​ru Fra​m e​nors.

— Szczy t głu​po​ty ! — rzu​cił Ar​nau do Ra​m o​na, gdy  nie​śli ra​zem  cięż​ki pień. — Naj ​pierw nad​-

wy ​rę​ża​m y  so​bie kar​ki no​sząc ka​m ie​nie na bu​do​wę ko​ścio​ła, a te​raz go roz​bie​ra​m y  dla ka​pry ​su…

— Milcz! — sy k​nął Ra​m on. — Wy ​ko​nu​j e​m y  roz​kaz kró​la. On wie, co ro​bi.
Ga​le​ry  Ja​ku​ba III, ob​ser​wo​wa​ne z bli​ska przez flo​tę z Wa​len​cj i, usta​wi​ły  się na​prze​ciw​ko Fra​-

m e​nors,  za​rzu​ca​j ąc  ko​twi​ce  w  znacz​nej   od​le​gło​ści  od  klasz​to​ru.  Mu​ra​rze  i  cie​śle  za​czę​li  sta​wiać
rusz​to​wa​nie przy  ścia​nie klasz​to​ru gra​ni​czą​cej  z m o​rzem . By ​ła to po​tęż​na drew​nia​na kon​struk​cj a
scho​dzą​cą do wo​dy. W ty m  sa​m y m  cza​sie ba​sta​ixos  oraz  wszy ​scy   ro​bot​ni​cy,  któ​ry m   nie  przy ​-
dzie​lo​no in​ne​go za​da​nia, krą​ży ​li m ię​dzy  pla​żą i ko​ścio​łem  San​ta Ma​ria, no​sząc ba​le i de​ski.

O zm ro​ku prze​rwa​no pra​ce. Ar​nau wró​cił do do​m u zły  j ak osa.
— Nasz król ni​g​dy  nie m a po​dob​ny ch fa​na​be​rii, wy ​star​cza m u zwy ​kły  po​m ost na ło​dziach. Po

co, u li​cha, za​spo​ka​j a za​chcian​ki zdraj ​cy ?

Jed​nak j e​go sło​wa tra​ci​ły  na si​le, a m y ​śli kie​ro​wa​ły  się na in​ne to​ry, w m ia​rę j ak Ma​ria m a​so​-

wa​ła m u ra​m io​na.

—  Za​dra​pa​nia  na​resz​cie  za​czy ​na​j ą  się  go​ić  —  stwier​dzi​ła.  —  Nie​któ​rzy   uży ​wa​j ą  bo​dzisz​ka

z  do​dat​kiem   m a​lin,  choć  w  na​szej   ro​dzi​nie  wo​li​m y   sto​so​wać  roj ​nik.  Mo​j a  bab​ka  le​czy ​ła  ni​m i
dziad​ka, a m at​ka oj ​ca…

Ar​nau  przy ​m knął  oczy.  Roj ​nik?  Od  kil​ku  dni  nie  wi​dzie  Ale​dis.  Nic  dziw​ne​go,  że  j e​go  ple​cy

m a​j ą się le​piej !

— Nie na​pi​naj  m ię​śni — upo​m nia​ła go Ma​ria, wy ​ry ​wa​j ąc za​m y ​śle​nia. — Roz​luź​nij  się, po​-

wi​nie​neś się roz​luź​nić, że​by m  m o​gła — Ar​nau wo​lał j ej  nie słu​chać. Bo i po co? Ma się roz​luź​nić,
by  m o​gła opa​trzy ć ra​ny  za​da​ne przez ko​bie​tę, z któ​rą j ą zdra​dza? Gdy ​by  cho​ciaż się na nie​go po​-
gnie​wa​ła…

Ale m iast go prze​kli​nać, Ma​ria tej  no​cy  ob​sy ​pa​ła go piesz​czo​ta​m i i przy ​lgnę​ła do nie​go czu​le.

Ale​dis nie wie​dzia​ła, co to czu​łość. Spół​ko​wa​li j ak zwie​rzę​ta! Ar​nau przy ​j ął za​pro​sze​nie żo​ny  z za​-
m knię​ty ​m i  ocza​m i.  Jak​że  m iał  spoj ​rzeć  j ej   w  oczy ?  Ma​ria  pie​ści​ła  j e​go  cia​ło  i…  du​szę,  da​j ąc
roz​kosz. Roz​kosz, któ​ra bo​la​ła go ty m  bar​dziej , im  by ​ła więk​sza.

Ar​nau  wstał  sko​ro  świt,  by   ru​szy ć  do  pra​cy.  Ma​ria  krzą​ta​ła  się  j uż  w  kuch​ni,  przy ​go​to​wu​j ąc

m u śnia​da​nie.

Bu​do​wa po​m o​stu trwa​ła trzy  dni. Przez ten czas ża​den czło​nek świ​ty  kró​lew​skiej  z Ma​j or​ki nie

zszedł na ląd, po​kła​du nie opusz​cza​ła rów​nież za​ło​ga wa​lenc​kich ga​ler. Gdy  przy ​le​ga​j ą​ca do klasz​-
tor​ne​go m u​ru kon​struk​cj a się​gnę​ła m o​rza, prze​woź​ni​cy  po​łą​czy ​li ło​dzie, by  uła​twić trans​port m a​-
te​ria​łów. Ar​nau pra​co​wał bez wy ​tchnie​nia, bo ty l​ko zm ę​cze​nie po​zwa​la​ło m u za​po​m nieć o de​li​-
kat​ny ch dło​niach Ma​rii piesz​czą​cy ch j e​go cia​ło, po​gry ​zio​ne i po​dra​pa​ne przez Ale​dis. Sto​j ą​cy  na
bar​kach ro​bot​ni​cy  wbi​j a​li ba​le w dno pod czuj ​ny m  okiem  Be​ren​gu​era de Mon​ta​gut, któ​ry  nad​zo​-
ro​wał bu​do​wę z dzio​bu bar​ka​su. Pod​pły ​wał to tu, to tam  i do​pie​ro zba​daw​szy  oso​bi​ście wy ​trzy ​-
m a​łość fi​la​rów, ze​zwa​lał na kon​ty ​nu​owa​nie ro​bót.

Trzy  dni póź​niej  po​nad pięć​dzie​się​cio​m e​tro​wy  drew​nia​ny  po​m ost prze​ci​nał otwar​tą do tej  po​-

ry  prze​strzeń nad​brzeż​ną Bar​ce​lo​ny. Kró​lew​ska ga​le​ra pod​pły ​nę​ła do kon​struk​cj i, a chwi​lę po​tem
Ar​nau i po​zo​sta​li ro​bot​ni​cy  usły ​sze​li dud​nią​ce na de​skach kro​ki kró​la i j e​go świ​ty. Wie​lu pod​nio​sło
gło​wy.

Fra​m e​nors  Ja​kub  III  za​wia​do​m ił  kró​la  Pio​tra,  że  on  i  kró​lo​wa  za​nie​m o​gli  z  po​wo​du  tru​dów

m or​skiej   wy ​pra​wy   i  że  j e​go  sio​stra  bła​ga  go  o  od​wie​dzi​ny.  Gdy   król  wy ​bie​rał  się  wła​śnie  do

klasz​to​ru, j e​go wuj , ksią​żę Piotr, sta​wił się przed nim  w to​wa​rzy ​stwie m ło​de​go fran​cisz​ka​ni​na.

— Mów, m ni​chu — roz​ka​zał m o​nar​cha, wy ​raź​nie po​iry ​to​wa​ny  fak​tem , że bę​dzie m u​siał odło​-

ży ć wi​zy ​tę u sio​stry.

Jo​an się sku​lił. Nikt nie zgadł​by, że prze​ra​sta kró​la o gło​wę. „Jest bar​dzo ni​ski — opo​wia​da​no Jo​-

ano​wi  —  dla​te​go  ni​g​dy   nie  przy j ​m u​j e  dwo​rzan  na  sto​j ą​co”.  Jed​nak  ty m   ra​zem   król  stał  przed
nim  i pa​trzy ł m u pro​sto w oczy, j ak​by  chciał przej ​rzeć go na wy ​lot.

Jo​an wy ​j ą​kał coś nie​zro​zu​m ia​łe​go.
— No, m ów, co wiesz — po​na​glił go ksią​żę Ja​kub. Jo​ana ob​lał zim ​ny  pot. No​wy, szty w​ny  j esz​-

cze ha​bit le​pił m u się do cia​ła. A j e​śli to nie​praw​da? Do​pie​ro te​raz po​m y ​ślał o ta​kiej  ewen​tu​al​no​-
ści. Gdy  do​wie​dział się o wszy st​kim  od sta​re​go m ni​cha, któ​ry  przy ​pły ​nął na m a​j or​kań​skich ga​le​-
rach, przy ​biegł co sił w no​gach do kró​lew​skie​go pa​ła​cu, po​kłó​cił się ze straż​ni​ka​m i, zde​cy ​do​wa​ny
oso​bi​ście prze​ka​zać wia​do​m ość kró​lo​wi, aż w koń​cu zgo​dził się wy ​znać wszy st​ko księ​ciu Pio​tro​wi,
ale te​raz… A j e​śli to kłam ​stwo? Je​śli dał się na​brać na j esz​cze j e​den pod​stęp kró​la Ma​j or​ki…

— Mów, na Bo​ga! — krzy k​nął w koń​cu król. Jo​an wy ​rzu​cił nie​m al j ed​ny m  tchem :
— Mi​ło​ści​wie nam  pa​nu​j ą​cy  pa​nie, nie idź​cie do wa​szej  sio​stry, kró​lo​wej  Kon​stan​cj i. To pu​-

łap​ka. Król Ja​kub, tłu​m a​cząc się j ej  nie​do​m a​ga​niem , roz​ka​zał wpu​ścić do j ej  kom ​na​ty  ty l​ko wa​-
szą wy ​so​kość oraz j e​go wy ​so​kość księ​cia Pio​tra i księ​cia Ja​ku​ba. Ni​ko​go wię​cej . W środ​ku rzu​ci
się na was tu​zin uzbro​j o​ny ch po zę​by  żoł​nie​rzy, któ​rzy  was poj ​m a​j ą, wpro​wa​dzą po po​m o​ście na
ga​le​ry, wy ​wio​zą na Ma​j or​kę i bę​dą wię​zi​li w zam ​ku Ala​ró do​pó​ty, do​pó​ki nie zwol​ni​cie kró​la Ja​ku​-
ba z przy ​się​gi len​nej  i nie od​da​cie m u no​wy ch po​sia​dło​ści w Ka​ta​lo​nii.

Wresz​cie zrzu​cił z ser​ca ten cię​żar! Król zm ru​ży ł oczy  i za​py ​tał:
— Jak ta​ki m ło​dy  fran​cisz​ka​nin do​wie​dział się o wszy st​kim ?
— Od bra​ta Be​ren​gu​era, krew​ne​go wa​szej  wy ​so​ko​ści.
— Od bra​ta Be​ren​gu​era?
Ksią​żę Piotr ski​nął gło​wą, a wte​dy  król naj ​wy ​raź​niej  przy ​po​m niał so​bie, o kim  m o​wa.
— Bra​tu Be​ren​gu​ero​wi — cią​gnął Jo​an — opo​wie​dział o wszy st​kim  skru​szo​ny  zdraj ​ca, któ​ry

po​pro​sił o ostrze​że​nie wa​szej  wy ​so​ko​ści. Jed​nak sę​dzi​wy  wiek m e​go współ​bra​ta skło​nił go do po​-
wie​rze​nia tej  m i​sj i wła​śnie m nie.

—  No  i  wie​m y   j uż,  dla​cze​go  kró​lo​wi  Ma​j or​ki  za​le​ża​ło  na  osło​nię​ty m   po​m o​ście  —  m ruk​nął

ksią​żę Ja​kub. — Chciał nas upro​wa​dzić, nie bu​dząc ni​czy ​ich po​dej ​rzeń.

— Wszy st​ko się zga​dza — do​dał ksią​żę Piotr, ki​wa​j ąc gło​wą.
— Sa​m i ro​zu​m ie​cie — król zwró​cił się do wu​j a oraz bra​ta — że m u​szę od​wie​dzić sio​strę, któ​ra

za​nie​m o​gła  pod​czas  wi​zy ​ty   w  m o​im   kró​le​stwie.  —  Jo​an  słu​chał,  nie  m a​j ąc  od​wa​gi  pod​nieść
wzro​ku. Król za​m ilkł na chwi​lę. — Od​wo​łam  dzi​siej ​sze spo​tka​nie, trze​ba j ed​nak… Słu​chasz m nie,
m ni​chu? — Jo​an drgnął. — Trze​ba prze​ko​nać te​go skru​szo​ne​go pe​ni​ten​ta, by  po​zwo​lił nam  uj aw​-
nić zdra​dę. Pó​ki nad spra​wą cią​ży  ta​j em ​ni​ca spo​wie​dzi, wi​zy ​ta u kró​lo​wej  m nie nie om i​nie. Idź
j uż — roz​ka​zał.

Jo​an po​biegł do klasz​to​ru, by  opo​wie​dzieć o wszy st​kim  bra​tu Be​ren​gu​ero​wi. Piotr III nie sta​wił

się na spo​tka​nie z sio​strą, ty m  bar​dziej  że i j e​go stan za​pal​ny  w oko​li​cy  oka, wy ​m a​ga​j ą​cy  upusz​-
cze​nia  krwi  —  uzna​ny   przez  kró​la  za  znak  bo​skiej   opatrz​no​ści  —  przy ​kuł  na  kil​ka  dni  do  ło​ża.
W ty m  cza​sie brat Be​ren​gu​er otrzy ​m ał po​zwo​le​nie, na któ​ry m  tak za​le​ża​ło kró​lo​wi Pio​tro​wi III.

Ty m  ra​zem  Jo​an nie wąt​pił w praw​dzi​wość prze​ka​zy ​wa​nej  przez sie​bie wia​do​m o​ści.
Pe​ni​ten​tem   bra​ta  Be​ren​gu​era  —  oznaj ​m ił,  sta​j ąc  przed  m o​nar​chą  —  j est  nie  kto  in​ny,  ty l​ko

wa​sza  sio​stra,  kró​lo​wa  Kon​stan​cj a,  któ​ra  pro​si,  by ​ście  spro​wa​dzi​li  j ą  do  pa​ła​cu  choć​by   tu,  pod
wa​szą opie​ką i z da​la od wła​dzy  m ę​ża, opo​wie nam  o szcze​gó​łach pla​no​wa​nej  zdra​dy.

Brat  kró​la  udał  się  wraz  z  od​dzia​łem   żoł​nie​rzy   po  kró​lo​wa  Kon​stan​cj ę.  Za​kon​ni​cy   z  klasz​to​ru

Fra​m e​nors wpu​ści​li ich do środ​ka i ksią​żę Ja​kub sta​nął przed kró​lem  Ma​j or​ki. Pro​te​sty  nie na wie​le
się zda​ły  — Kon​stan​cj a zo​sta​ła za​bra​na do kró​lew​skie​go pa​ła​cu.

Na nic zda​ła się rów​nież kró​lo​wi Ma​j or​ki wi​zy ​ta, któ​rą za​raz po​tem  zło​ży ł szwa​gro​wi.
— Usza​nu​j ę wasz glej t — oznaj ​m ił m u Piotr Ce​re​m o​nial​ny  — ty l​ko ze wzglę​du na sło​wo da​ne

pa​pie​żo​wi.  Jed​nak  Kon​stan​cj a  po​zo​sta​nie  w  Bar​ce​lo​nie,  pod  m o​j ą  opie​ką.  Roz​ka​zu​j ę  wam   na​-
ty ch​m iast opu​ścić m o​j e kró​le​stwo.

Gdy  ty l​ko czte​ry  m a​j or​kań​skie ga​le​ry  od​pły ​nę​ły, król roz​ka​zał Ar​nau​owi d’Erill sfor​m u​ło​wa​-

nie oskar​że​nia prze​ciw​ko szwa​gro​wi. Nie​dłu​go po​tem  na​czel​nik Bar​ce​lo​ny  ogło​sił wy ​rok, na m o​-
cy  któ​re​go po​sia​dło​ści nie​wier​ne​go wa​sa​la, ska​za​ne​go za​ocz​nie, m ia​ły  przej ść na wła​sność Pio​tra
III. Król Ka​ta​lo​nii m iał j uż pre​tekst do wsz​czę​cia woj ​ny  z Ma​j or​ką.

Piotr Ce​re​m o​nial​ny, za​do​wo​lo​ny  z nada​rza​j ą​cej  się oka​zj i zj ed​no​cze​nia kró​le​stwa po​dzie​lo​ne​-

go  przed  la​ty   przez  j e​go  przod​ka  Ja​ku​ba  Zdo​by w​cę,  we​zwał  m ło​de​go  za​kon​ni​ka,  któ​ry   po​m ógł
w wy ​kry ​ciu spi​sku.

—  Słu​ży ​łeś  nam   wier​nie  i  ofiar​nie  —  oznaj ​m ił  król,  ty m   ra​zem   z  wy ​so​ko​ści  tro​nu.  —  Proś

więc, o co chcesz.

Jo​an  do​wie​dział  się  o  za​m ia​rze  kró​la  od  po​słań​ców,  m iał  więc  dość  cza​su,  by   za​sta​no​wić  się

nad od​po​wie​dzią. I prze​m y ​ślał j ą do​głęb​nie. Za ra​dą na​uczy ​cie​li wstą​pił do za​ko​nu fran​cisz​ka​nów,
j ed​nak w klasz​to​rze Fra​m e​nors do​znał za​wo​du. Gdzie po​dzia​ły  się j e​go uko​cha​ne księ​gi? A oka​zj a
do po​głę​bia​nia  wie​dzy ?  Co  z  wy ​m a​rzo​ną  na​uką  i  stu​dia​m i?  Udał  się  do  prze​ora,  któ​ry   ze  świę​tą
cier​pli​wo​ścią przy ​po​m niał re​gu​łę za​ko​nu za​ło​żo​ne​go przez Fran​cisz​ka z Asy ​żu:

— Skraj ​na pro​sto​ta, cał​ko​wi​te ubó​stwo i po​ko​ra. Oto trzy  ce​chy  do​bre​go fran​cisz​ka​ni​na.
Ale Jo​an pra​gnął po​głę​biać wie​dzę, kon​ty ​nu​ować stu​dia, czy ​tać, uczy ć się. Prze​cież j e​go na​-

uczy ​cie​le  za​pew​nia​li,  że  każ​da  z  nich  j est  j ed​ną  z  dróg  pro​wa​dzą​cy ch  do  Pa​na.  Dla​te​go  zer​kał
z za​zdro​ścią do​m i​ni​ka​nów. Za​kon ten, zaj ​m u​j ą​cy  się głów​nie stu​dio​wa​niem  fi​lo​zo​fii i teo​lo​gii, za​-
ło​ży ł i pro​wa​dził licz​ne uni​wer​sy ​te​ty. To​an m a​rzy ł o zo​sta​niu do​m i​ni​ka​ni​nem  i kon​ty ​nu​owa​niu na​-
uki na sław​ny m  uni​wer​sy ​te​cie w Bo​lo​nii.

—  Niech  tak  bę​dzie  —  rzekł  król,  wy ​słu​chaw​szy   proś​by   Jo​ana.  Mło​de​go  za​kon​ni​ka  prze​szły

ciar​ki. — Wie​rzy ​m y, że zdo​by ​ta wie​dza prze​m ie​ni was w au​to​ry ​tet m o​ral​ny  i z cza​sem  wró​ci​cie
do oj ​czy ​zny, by  słu​ży ć wa​sze​m u kró​lo​wi i j e​go pod​da​ny m .

26

Ko​ściół San​ta Ma​ria de la Mar,

Bar​ce​lo​na,

maj 1343 ro​ku

Od  wy ​da​nia  przez  na​czel​ni​ka  Bar​ce​lo​ny   wy ​ro​ku  prze​ciw​ko  Ja​ku​bo​wi  III  upły ​nę​ły   dwa  la​ta.

Ar​nau stał we​wnątrz nie​do​koń​czo​ne​go ko​ścio​ła San​ta Ma​ria, przy ​słu​chu​j ąc się ze ści​śnię​ty m  ser​-
cem  dzwo​nom  roz​brzm ie​wa​j ą​cy m  w ca​ły m  m ie​ście. Król ru​szał na woj ​nę prze​ciw​ko Ma​j or​ce
i w Bar​ce​lo​nie za​ro​iło się od wiel​m o​żów i ry ​ce​rzy. Ar​nau, trzy ​m a​j ą​cy  war​tę przed ka​pli​cą Prze​-
naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu, ob​ser​wo​wał ich w tłu​m ie wy ​peł​nia​j ą​cy m  ko​ściół i plac na ze​wnątrz.
We wszy st​kich świą​ty ​niach od​pra​wia​no m sze w in​ten​cj i woj sk ka​ta​loń​skich.

Ar​nau by ł zm ę​czo​ny. Król zgro​m a​dził w Bar​ce​lo​nie ca​łą flo​tę wo​j en​ną i od wie​lu dni ba​sta​-

ixos  pra​co​wa​li  bez  wy ​tchnie​nia.  Sto  sie​dem ​na​ście  okrę​tów!  Ni​g​dy   nie  wi​dzia​no  tu  ty ​lu  stat​ków
na​raz. Mo​rze ro​iło się od m asz​tów, a u brze​gów Bar​ce​lo​ny  sta​ły  dwa​dzie​ścia dwie ol​brzy ​m ie ga​-
le​ry  go​to​we o wy ​ru​sze​nia na woj ​nę, sie​dem  brzu​cha​ty ch ka​rak do trans​por​tu ko​ni, osiem  wiel​kich
dwu- i trzy ​po​kła​do​wy ch okrę​tów do prze​wo​zu żoł​nie​rzy  oraz ca​łe m nó​stwo śred​nich i m a​ły ch ło​-
dzi.

Z  pew​no​ścią  na  j ed​nej   z  ty ch  ga​ler,  te​raz  uzbro​j o​ny ch,  po​nad  rok  te​m u  od​pły ​nął  do  Bo​lo​nii

Jo​an w ha​bi​cie do​m i​ni​ka​ni​na.

Ar​nau  od​pro​wa​dził  go  na  sam   brzeg.  Brat  wsko​czy ł  na  łód​kę  i  usiadł​szy   ple​ca​m i  do  m o​rza,

uśm iech​nął się do nie​go. Ar​nau pa​trzy ł, j ak wcho​dzi na po​kład ga​le​ry. Na wi​dok po​ru​sza​j ą​cy ch j e
wio​seł po​czuł ucisk w żo​łąd​ku, a po j e​go po​licz​kach po​pły ​nę​ły  łzy. Zo​stał sam .

Ro​zej ​rzał  się  do​oko​ła.  Nie  prze​sta​wa​no  bić  we  wszy st​kie  dzwo​ny   w  m ie​ście.  Moż​ni,  du​cho​-

wień​stwo,  żoł​nie​rze,  kup​cy,  rze​m ieśl​ni​cy   oraz  pro​sty   lud  wy ​peł​nia​li  ko​ściół  San​ta  Ma​ria.  To​wa​-
rzy ​sze Ar​naua sta​li na bacz​ność tuż przy  nim . Mi​m o to czuł się ta​ki sa​m ot​ny ! Je​go na​dzie​j e i ca​łe
j e​go ży ​cie le​gły  z gru​zach, po​dob​nie j ak sta​ry  ko​śció​łek, na m iej ​scu któ​re​go po​wsta​ła no​wa świą​-

ty ​nia. Sta​ra bu​dow​la prze​sta​ła ist​nieć. Nie po​zo​stał po niej  na​wet ślad. Przed Ar​nau​em  otwie​ra​ła
się  te​raz  ol​brzy ​m ia  sze​ro​ka  na​wa  głów​na,  oko​lo​na  ośm io​kąt​ny ​m i  ko​lum ​na​m i  pod​pie​ra​j ą​cy ​m i
skle​pie​nie.  Po  bo​kach,  po  ze​wnętrz​nej   stro​nie  ko​lum n,  m u​ry   ko​ścio​ła  wciąż  po​wo​li  pię​ły   się  ku
nie​bu, ka​m ień po ka​m ie​niu.

Ar​nau za​darł gło​wę. Po um iesz​cze​niu w dru​gim  skle​pie​niu zwor​ni​ka, przed​sta​wia​j ą​ce​go sce​nę

na​ro​dze​nia Pa​na, pra​ce prze​nio​sły  się do naw bocz​ny ch. Za​m knię​to od gó​ry  pre​zbi​te​rium , ale na​-
stęp​ne  w  ko​lej ​no​ści  skle​pie​nie  —  pierw​sze  wcho​dzą​ce  w  skład  pro​sto​kąt​nej   na​wy   głów​nej   —
w dal​szy m   cią​gu przy ​po​m i​na​ło  pa​j ę​czy ​nę: nie​bo  prze​ci​na​ły  czte​ry   że​bra roz​pię​te  ni​czy m   de​li​-
kat​na  sieć  i  po​łą​czo​ne  zwor​ni​kiem ,  któ​ry   wy ​glą​dał  j ak  pa​j ąk  czy ​ha​j ą​cy   na  ofia​rę.  Ar​nau  utkwił
wzrok w cien​kich że​brach skle​pie​nia. Do​brze wie​dział, co czu​j e ofia​ra zła​pa​na w pa​j ę​czy ​nę! Ale​-
dis  by ​ła  co​raz  bar​dziej   na​tar​czy ​wa.  „Po​wiem   o  wszy st​kim   two​im   cech​m i​strzom ”,  gro​zi​ła,  gdy
Ar​nau pró​bo​wał się od niej  opę​dzać. A wte​dy  on grze​szy ł zno​wu, i zno​wu, i j esz​cze raz… Zer​k​nął
na  swy ch  to​wa​rzy ​szy …  j ak  się  do​wie​dzą…  Spoj ​rzał  na  Bar​to​lo​m e,  swe​go  te​ścia  Cech​m i​strza,
oraz na Ra​m o​na, przy ​j a​cie​la i opie​ku​na. Jak za​re​agu​j ą? a Jo​an j est tak da​le​ko…

Zda​wa​ło się, że na​wet j e​go uko​cha​ny  ko​ściół się go wy ​rzekł, gdy  ty l​ko ukoń​czo​no część skle​-

pie​nia i wznie​sio​no przy ​po​ry  pod​trzy ​m u​j ą​ce łu​ki naw bocz​ny ch, ary ​sto​kra​cj a i bo​ga​ci kup​cy  za​-
czę​li  urzą​dzać  ko​ściel​ne  ka​pli​ce,  by   uwiecz​nić  swój   ród  w  her​bach,  fi​gu​rach,  sar​ko​fa​gach  i  in​-
ny ch zna​kach wy ​ry ​ty ch w ka​m ie​niu.

Ar​nau  m iał  wra​że​nie,  że  skra​dzio​no  m u  j e​go  ko​ściół.  Gdy   od​wie​dzał  Ma​don​nę,  wy ​pa​tru​j ąc

u niej  po​cie​chy, co​raz czę​ściej  na​po​ty ​kał kup​ców i wiel​m o​żów krę​cą​cy ch się m ię​dzy  rusz​to​wa​-
nia​m i. Po​j a​wi​li się ni z te​go, ni z owe​go, a te​raz z du​m ą przy ​sta​wa​li przed pierw​szy ​m i j e​de​na​sto​-
m a ka​pli​ca​m i — z trzy ​dzie​stu czte​rech za​pla​no​wa​ny ch — po​wsta​j ą​cy ​m i w am ​bi​cie. W ka​pli​cy
Wszy st​kich  Świę​ty ch  wid​nia​ły   j uż  pta​ki  —  herb  ro​dzi​ny   Bu​squ​ets.  W  ka​pli​cy   Świę​te​go  Ja​ku​ba
herb ro​du Ju​ny ​ent: rę​ka i lew. Tuż obok — trzy  grusz​ki ro​du Bo​ro​nat de Pera, wy ​rzeź​bio​ne na klu​-
czu skle​pie​nia go​ty c​kiej  ka​pli​cy  Świę​te​go Paw​ła, na któ​rej  m ar​m u​rach wy ​ry ​to rów​nież pod​ko​wą
i pa​sy  — herb ro​du Pau Fer​ran. Na​to​m iast w ka​pli​cy  Świę​tej  Mał​go​rza​ty  wid​nia​ły  her​by  ro​dzin
Du​fort  i  Du​say   oraz  zdrój   sy m ​bo​li​zu​j ą​cy   ród  Font.  Nie  po​zo​sta​wio​no  w  spo​ko​j u  na​wet  ka​pli​cy
Prze​naj ​święt​sze​go Sa​kra​m en​tu! Tak, w bli​skiej  ser​cu Ar​naua ka​pli​cy  ba​sta​ixos po​j a​wił się sar​ko​-
fag Ber​na​ta Lul​la — ar​chi​dia​ko​na, któ​ry  roz​po​czął bu​do​wę świą​ty ​ni — oraz herb ro​dzi​ny  Fer​rer.

Ar​nau  prze​cho​dził  ze  spusz​czo​ną  gło​wą  obok  wiel​m o​żów  i  kup​ców.  On  ty l​ko  no​sił  ka​m ie​nie

i klę​kał przed Ma​don​ną, bła​ga​j ąc, by  uwol​ni​ła go od cza​tu​j ą​cej  na nie​go pa​j ę​czy ​cy.

Gdy  uro​czy ​sto​ści re​li​gij ​ne do​bie​gły  koń​ca, ca​ła Bar​ce​lo​na uda​ła się do por​tu. Sta​wił się tam

rów​nież Piotr III w zbroi oraz j e​go do​rad​cy. Ty l​ko ksią​żę Ja​kub, hra​bia Urge​lu, m iał zo​stać w Ka​-
ta​lo​nii, by  bro​nić Am ​pur​dan, Be​sa​lu i Cam ​pro​dón — te​re​nów gra​ni​czą​cy ch z po​sia​dło​ścia​m i Ja​-
ku​ba III. Wszy ​scy  po​zo​sta​li m oż​no​wład​cy  ru​sza​li wraz z kró​lem  na pod​bój  Ma​j or​ki: se​ne​szal Ka​-
ta​lo​nii  ksią​żę  Piotr,  głów​no​do​wo​dzą​cy   flo​ty   wo​j en​nej   Pe​re  de  Mont​ca​da,  Pe​dro  de  Eixe​ri​ca
i Bla​sco Ala​gó, Gon​za​lo Diez de Are​nós i Fe​li​pe de Ca​stro, oj ​ciec Jo​de Ar​bo​rea, Al​fon​so de Lló​-
ria, Ga​lva​ny  de An​gle​so​la, Acar​dic de Mur, Ar​nau d’Erill, oj ​ciec Gon​za​lo Gar​cia, Jo​an Xi​m e​nez
de  oraz  wie​lu  in​ny ch  przed​sta​wi​cie​li  ary ​sto​kra​cj i  i  ry ​cer​stwa,  któ​ry m   to​wa​rzy ​szy ​ło  ich  woj ​sko
i wa​sa​le.

Ma​ria,  któ​ra  spo​tka​ła  się  z  Ar​nau​em   przed  ko​ścio​łem ,  wska​za​ła  na  nich  pal​cem   i  po​cią​gnę​ła

m ę​ża w ich kie​run​ku.

— Król! Spój rz ty l​ko na na​sze​go m o​nar​chę. Co za pre​zen​cj a!

A wi​dzia​łeś j e​go m iecz? Toż to cu​do, nie m iecz! A tam ​ten m oż​ny ? Kto to ta​ki, Ar​nau? Znasz

go? Ja​kie pięk​ne zbro​j e, tar​cze, cho​rą​gwie…

Za​cią​gnę​ła  Ar​naua  na  dru​gi  ko​niec  pla​ży,  pod  sam   klasz​tor  fran​cisz​ka​nów.  Wie​lu  m ęż​czy zn,

trzy ​m a​j ą​cy ch się z da​la od m oż​ny ch i żoł​nie​rzy, wsia​da​ło wła​śnie na ło​dzie, któ​re m ia​ły  ich za​-
wieźć na okrę​ty. By ​li brud​ni i ob​szar​pa​ni, nie m ie​li tarcz, zbroi ani m ie​czy, a ich j e​dy ​ny  ubiór sta​-
no​wi​ła dłu​ga, znisz​czo​na tu​ni​ka, wy ​so​kie bu​ty  i skó​rza​na czap​ka.

Uzbro​j e​ni by ​li ty l​ko w nóż i włócz​nię!
— Czy  to Kom ​pa​nia Ka​ta​loń​ska? — za​py ​ta​ła Ma​ria.
—  Tak,  to  wła​śnie  oni  —  po​twier​dził  Ar​nau.  Przy ​łą​czy ​li  się  do  peł​ne​go  sza​cun​ku  m il​cze​nia,

w j a​kim  m iesz​kań​cy  Bar​ce​lo​ny  ob​ser​wo​wa​li na​j em ​ny ch wo​j ow​ni​ków, zdo​by w​ców Bi​zan​cj um !
Na​wet dzie​ci i ko​bie​ty, któ​re, po​dob​nie j ak Ma​ria, do​pie​ro co za​chwy ​ca​ły  się m ie​cza​m i i zbro​j ą
m oż​ny ch, spo​glą​da​ły  na nich z du​m ą. Wal​czy ​li pie​szo, bez żad​nej  osło​ny, zda​ni wy ​łącz​nie na swą
zręcz​ność i si​łę. Któż kpił​by  więc z ich stro​j u, znisz​czo​ny ch tu​nik i li​chej  bro​ni?

Ar​nau sły ​szał, że zna​leź​li się ta​cy  śm iał​ko​wie. Po​noć Sy ​cy ​lij ​czy ​cy  wy ​śm ia​li ich kie​dy ś na po​-

lu bi​twy. Co ta​ka ban​da ob​szar​pań​ców m o​że zro​bić ry ​ce​rzom  na ko​niach? A j ed​nak Ka​ta​loń​czy ​cy
roz​pra​wi​li się z ni​m i i pod​bi​li Sy ​cy ​lię. Po​dob​nie rzecz m ia​ła się z Fran​cu​za​m i. Ta hi​sto​ria, prze​ka​-
zy ​wa​na z ust do ust, obie​gła ca​łą Ka​ta​lo​nię. Ar​nau sły ​szał j ą wie​le ra​zy. — Wieść nie​sie — szep​-
nął Ma​rii do ucha — że fran​cu​scy  żoł​nie​rze poj ​m a​li kie​dy ś j ed​ne​go z ty ch na​j em ​ni​ków i za​pro​-
wa​dzi​li przed ob​li​cze księ​cia Ka​ro​la z Sa​ler​no, któ​ry  zwy ​m y ​ślał m u od ob​dar​tu​sów, nę​dza​rzy  i dzi​-
ku​sów,  na​śm ie​wa​j ąc  się  z  woj sk  ka​ta​loń​skich.  —  Ar​nau  i  Ma​ria  przy ​glą​da​li  się  al​m o​ga​wa​rom ,
wcho​dzą​cy m   na  ło​dzie.  —  Wte​dy   j e​niec  w  obec​no​ści  księ​cia  i  ry ​ce​rzy   wy ​zwał  na  po​j e​dy ​nek
naj ​dziel​niej ​sze​go z j e​go wo​j ów. Chciał wal​czy ć pie​szo, uzbro​j o​ny  j e​dy ​nie we włócz​nię, pod​czas
gdy  Fran​cuz m iał sta​nąć do po​j e​dy n​ku na ko​niu i w peł​ny m  ry nsz​tun​ku. — Gdy  Ar​nau prze​rwał
na  chwi​lę,  Ma​ria  od​wró​ci​ła  się  do  nie​go,  cie​ka​wa  koń​ca  hi​sto​rii.  —  Fran​cu​zi  wy ​śm ia​li  j eń​ca,
przy ​j ę​li  j ed​nak  wy ​zwa​nie.  Wy ​j e​cha​li  na  otwar​ty   te​ren  przed  obo​zo​wi​skiem   Fran​cu​zów,  a  tam
Ka​ta​loń​czy k  za​bił  ko​nia,  po  czy m   bez  tru​du  po​ko​nał  prze​ciw​ni​ka  nie​przy ​zwy ​cza​j o​ne​go  do  wal​ki
wręcz. Gdy  j uż, j uż m iał po​de​rżnąć gar​dło Fran​cu​zo​wi, ksią​żę Ka​rol ofia​ro​wał m u wol​ność w za​-
m ian za ży ​cie swe​go ry ​ce​rza.

— To wszy st​ko praw​da — rzu​cił ktoś za ich ple​ca​m i. — Oni wal​czą j ak wcie​lo​ne dia​bły.
Ar​nau po​czuł, że Ma​ria tu​li się do nie​go i m oc​no ści​ska m u ra​m ię, wpa​tru​j ąc się w al​m o​ga​wa​-

rów. Cze​go ode m nie ocze​ku​j esz, ko​bie​to? Opie​ki? Gdy ​by ś wie​dzia​ła! Nie po​tra​fię za​pa​no​wać na​-
wet  nad  wła​sną  żą​dzą.  Na​praw​dę  m y ​ślisz,  że  oni  skrzy w​dzi​li​by   cię  bar​dziej   niż  j a?  Wal​czą  j ak
dia​bły.  Ar​nau  przy j ​rzał  się  na​j em ​ni​kom :  po​rzu​ci​li  swe  ro​dzi​ny,  idą  na  woj ​nę  we​se​li,  szczę​śli​wi.
Dla​cze​go… dla​cze​go nie m o​gę iść z ni​m i?

Okrę​to​wa​nie woj sk cią​gnę​ło się go​dzi​na​m i. Ma​ria wró​ci​ła do do​m u, Ar​nau błą​kał się po pla​ży,

wśród ga​piów. Spo​tkał kil​ku to​wa​rzy ​szy  z gre​m ium .

— Dla​cze​go tak się spie​szą? — za​py ​tał Ra​nio​na, wska​zu​j ąc bar​ki, któ​re kur​so​wa​ły  bez prze​rwy

w tę i z po​wro​tem , wy ​peł​nio​ne po brze​gi żoł​nie​rza​m i. — Prze​cież po​go​da do​pi​su​j e i nie za​no​si się
na sztorm .

— Za​raz zro​zu​m iesz dla​cze​go — od​parł Ra​m on.
W ty m  wła​śnie m o​m en​cie za​rżał pierw​szy  koń. Po chwi​li za​wtó​ro​wa​ły  m u set​ki in​ny ch, cze​-

ka​j ą​cy ch pod m u​ra​m i na swo​j ą ko​lej . Z sied​m iu ka​rak prze​zna​czo​ny ch do prze​wo​zu ko​ni nie​któ​re
—  te,  któ​re  to​wa​rzy ​szy ​ły   wa​lenc​kim   m oż​ny m   lub  przy ​pły ​nę​ły   z  por​tów  w  Sa​lou,  Tar​ra​go​nie

i z pół​no​cy  Bar​ce​lo​ny  — by ​ły  j uż peł​ne.

— Le​piej  ucie​kaj ​m y  — po​na​glił Ar​naua Ra​m on. — La​da chwi​la to m iej ​sce za​m ie​ni się w po​-

le bi​twy.

Po dro​dze m i​nę​li pierw​sze pro​wa​dzo​ne przez sta​j en​ny ch wierz​chow​ce — wiel​kie ru​m a​ki bo​j o​-

we, któ​re wierz​ga​ły, wa​li​ły  ko​py ​ta​m i w zie​m ię i ką​sa​ły, wy ​ry ​wa​j ąc się swy m  opie​ku​nom .

— Wie​dzą, że idą na woj ​nę — stwier​dził Ra​m on, gdy  za​szy ​li się m ię​dzy  bar​ka​m i.
— Wie​dzą?
— Pew​nie. Dla nich wy ​pra​wa stat​kiem  za​wsze ozna​cza woj ​nę. Po​patrz ty l​ko. — Ar​nau zer​k​nął

na m o​rze. Czte​ry  brzu​cha​te ka​ra​ki o nie​wiel​kim  za​nu​rze​niu pod​pły ​nę​ły  j ak naj ​bli​żej  brze​gu. Kla​-
py   um iesz​czo​ne  na  ru​fie  opa​dły   z  gło​śny m   plu​skiem   na  wo​dę,  od​sła​nia​j ąc  wnę​trze  ła​dow​ni.  —
A ty m , któ​re nie wie​dzą — cią​gnął Ra​m on — udzie​la się pod​nie​ce​nie in​ny ch wierz​chow​ców.

Nie​ba​wem  pla​ża za​ro​iła się od ko​ni: se​tek ro​sły ch, sil​ny ch, po​tęż​ny ch ru​m a​ków przy ​zwy ​cza​-

j o​ny ch do wal​ki. Chłop​cy  sta​j en​ni i gierm ​ko​wie bie​ga​li m ię​dzy  ni​m i, trzy ​m a​j ąc się j ak naj ​da​lej
od ich ko​py t i zę​bów. Mi​m o to ten i ów na oczach Ar​naua zo​stał stra​to​wa​ny  lub wy ​rzu​co​ny  w gó​-
rę przez wierz​ga​j ą​ce zwie​rzę. Wszę​dzie pa​no​wał za​m ęt i ogłu​sza​j ą​ca wrza​wa.

— Na co j esz​cze cze​ka​j ą?! — Ar​nau pró​bo​wał prze​krzy ​czeć zgiełk.
Ra​m on  znów  wska​zał  m o​rze.  Gierm ​ko​wie,  bro​dząc  po  pa​chy   w  wo​dzie,  pro​wa​dzi​li  w  stro​nę

okrę​tów kil​ka wierz​chow​ców.

— To przy ​wód​cy  sta​da. Za ni​m i pój ​dą po​zo​sta​łe.
Rze​czy ​wi​ście. Gdy  ty l​ko pierw​sze zwie​rzę​ta wdra​pa​ły  się na Po​chy l​nię ła​dow​ni, od​wró​co​no

j e łbem  do pla​ży  i za​czę​ły  rżeć Jak osza​la​łe.

Na ten wła​śnie znak cze​ka​ły  po​zo​sta​łe ko​nie.
Sta​do wbie​gło do wo​dy, wzbi​j a​j ąc pia​nę, któ​ra na kil​ka chwil prze​sło​ni​ła ca​ły  wi​dok. Po bo​kach

szli,  trza​ska​j ąc  z  ba​tów,  oświad​cze​ni  m asz​ta​le​rze,  któ​rzy   m ie​li  za  za​da​nie  utrzy ​m ać  zwie​rzę​ta
w sta​dzie i za​go​nić j e pro​sto na okrę​ty. Ko​nie wy ​ry ​wa​ły  się opie​ku​nom  i więk​szość z nich gna​ła
te​raz sa​m o​pas, po​trą​ca​j ąc się na​wza​j em . Na chwi​lę za​pa​no​wał cha​os, krzy ​ki sta​j en​ny ch i trzask
ba​tów  m ie​sza​ły   się  z  rże​niem   ko​ni  chcą​cy ch  wej ść  na  sta​tek,  i  na​wo​ły ​wa​nia​m i  z  pla​ży.  Gdy
wszy st​kie ko​nie tra​fi​ły  pod po​kład, za​m knię​to wła​zy. Ka​ra​ki by ​ły  go​to​we do pod​nie​sie​nia ko​twi​cy.
W por​cie za​pa​no​wał spo​kój .

W ślad za ga​le​rą ad​m i​ra​ła Pe​re​go de Mont​ca​da sto sie​dem ​dzie​siąt okrę​tów wy ​pły ​nę​ło na peł​-

ne m o​rze. Ar​nau i Ra​m on znów po​de​szli do brze​gu.

— Pro​szę, wy ​ru​szy ​li na pod​bój  Ma​j or​ki — skwi​to​wał star​szy  ba​sta​ix.
Ar​nau ski​nął gło​wą w m il​cze​niu. Tak, wy ​ru​szy ​li. Sa​m i, po​rzu​ca​j ąc tro​ski i nie​do​lę. Że​gna​no ich

j ak bo​ha​te​rów, a oni m y ​śle​li j uż ty l​ko o woj ​nie, wy ​łącz​nie o woj ​nie. Dał​by  wie​le, by  pły ​nąć te​-
raz na j ed​nej  z ty ch ga​ler!

Dwu​dzie​ste​go pierw​sze​go czerw​ca Piotr III uczest​ni​czy ł w m a​j or​kań​skiej  ka​te​drze we m szy  in

se​de m a​j e​sta​tis, od​bie​ra​j ąc na​leż​ne m u ho​no​ry, przy ​oble​czo​ny  w od​święt​ne sza​ty  i ko​ro​nę kró​la
Ma​j or​ki. Ja​kub III zbiegł do swy ch po​sia​dło​ści w Ro​us​sil​lo​nie.

Wia​do​m ość do​tar​ła do Bar​ce​lo​ny, a po​tem  ro​ze​szła się po ca​ły m  Pół​wy ​spie Ibe​ry j ​skim . Król

zro​bił pierw​szy  krok, by  wy ​wią​zać się z obiet​ni​cy  i sca​lić zie​m ie po​dzie​lo​ne przez Ja​ku​ba I. Mu​siał
j esz​cze od​zy ​skać hrab​stwo Cer​da​gne i te​ry ​to​rium  ka​ta​loń​skie po​ło​żo​ne po dru​giej  stro​nie Pi​re​ne​-
j ów — Ro​us​sil​lon.

Przez  ca​ły   dłu​żą​cy   się  m ie​siąc  —  bo  ty ​le  cza​su  za​j ę​ło  Ka​ta​loń​czy ​kom   zdo​by ​cie  Ma​j or​ki  —

Ar​nau nie m ógł za​po​m nieć wi​do​ku kró​lew​skiej  flo​ty  opusz​cza​j ą​cej  Bar​ce​lo​nę. Gdy  okrę​ty  by ​ły
j uż  da​le​ko,  lu​dzie  za​czę​li  roz​cho​dzić  się  do  do​m ów.  On  nie  m iał  po  co  wra​cać.  Nie  chciał  znów
przy j ​m o​wać m i​ło​ści i czu​ło​ści, na któ​re nie za​słu​gi​wał. Dla​te​go usiadł na pia​sku i sie​dział j esz​cze
dłu​go po znik​nię​ciu z ho​ry ​zon​tu ostat​nie​go ża​gla

— Im  to do​brze, po​zo​sta​wi​li zm ar​twie​nia na lą​dzie, po​wta​rzał bez koń​ca. Ca​ły  m ie​siąc — ile​-

kroć  Ale​dis  do​pa​da​ła  go  na  zbo​czach  Mon​tj u​ic  lub  Ma​ria  za​wsty ​dza​ła  swy m   od​da​niem   —  roz​-
brzm ie​wa​ły  m u w uszach krzy ​ki i śm ie​chy  al​m o​ga​wa​rów, a przed ocza​m i sta​wa​ły  od​pły ​wa​j ą​ce
okrę​ty. Wcze​śniej  czy  póź​niej  wszy st​ko się wy ​da. Nie​daw​no, gdy  Ale​dis j ę​cza​ła, sie​dząc na nim
okra​kiem , usły ​sze​li czy j ś krzy k. Za​m ar​li na chwi​lę, ale po​tem  Ale​dis za​chi​cho​ta​ła i zno​wu się na
nie​go  rzu​ci​ła.  Je​śli  się  wy ​da…  Spad​nie  na  nie​go  hań​ba,  zo​sta​nie  usu​nię​ty   z  brac​twa.  Co  z  nim
wte​dy  bę​dzie? Jak za​ro​bi na chleb?

Kie​dy  29 czerw​ca 1343 ro​ku ca​ła Bar​ce​lo​na wy ​le​gła wi​tać kró​lew​ską flo​tę u uj ​ścia rze​ki Llo​-

bre​gat, Ar​nau wie​dział j uż, co ro​bić. Król, zgod​nie ze swą obiet​ni​cą, ru​szy  na pod​bój  Ro​us​sil​lo​nu
i Cer​da​gne, a on, Ar​nau Es​ta​ny ​ol, bę​dzie m u to​wa​rzy ​szy ł. Mu​si uciec od Ale​dis! By ć m o​że pod​-
czas  nie​obec​no​ści  za​po​m ni  o  nim ,  a  po  po​wro​cie…  Ar​nau  wzdry ​gnął  się:  idzie  na  woj ​nę,  a  na
woj ​nie gi​ną lu​dzie. A m o​że po po​wro​cie roz​pocz​nie no​we ży ​cie u bo​ku Ma​rii — j uż bez Ale​dis?

Piotr III roz​ka​zał okrę​tom  wpły ​wać do por​tu w okre​ślo​ny m  po​rząd​ku: naj ​pierw ga​le​ra kró​lew​-

ska, po​tem  okręt księ​cia Pio​tra, oj ​ca Pe​re​go de Mont​ca​da, Pe​dra de Eixe​ri​ca i tak da​lej .

Pod​czas gdy  resz​ta flo​ty  cze​ka​ła, kró​lew​ska ga​le​ra wpły ​nę​ła do por​tu i wy ​ko​na​ła run​dę ho​no​-

ro​wą na oczach wi​wa​tu​j ą​cy ch, peł​ny ch po​dzi​wu pod​da​ny ch zgro​m a​dzo​ny ch na pla​ży.

Okręt prze​pły ​nął przed Ar​nau​em , wi​ta​ny  en​tu​zj a​sty cz​ny ​m i okrzy ​ka​m i. Ba​sta​ixos i prze​woź​ni​-

cy  sta​li na pla​ży, tuż przy  brze​gu, go​to​wi do bu​do​wy  m o​stu, po któ​ry m  m o​nar​cha m ógł​by  zej ść
na ląd. Tuż obok, rów​nież w wy ​cze​ku​j ą​cy ch po​zach, sta​li pa​try ​cj u​sze — Fran​cesc Gro​ny, Ber​nat
Santc​li​m ent i Gal​ce​rà Car​bó — w oto​cze​niu cech​m i​strzów. Prze​woź​ni​cy  za​czę​li usta​wiać w po​-
przek swe ło​dzie, ale do​stoj ​ni​cy  ich po​wstrzy ​m a​li.

Co się dzie​j e? Ar​nau zer​k​nął na po​zo​sta​ły ch ba​sta​ixos. Jak Mo​nar​cha zej ​dzie na ląd bez po​m o​-

stu?

— Król po​wi​nien po​zo​stać na po​kła​dzie — usły ​szał, j ak Fran​cesc Gro​ny  tłu​m a​czy  pa​nu Santc​-

li​m ent. — Woj ​ska m u​szą wy ​ru​szy ć na Ro​us​sil​lon, za​nim  król Ja​kub ścią​gnie po​sił​ki i sprzy ​m ie​rzy
się z Fran​cu​za​m i.

Wszy ​scy   obec​ni  przy ​tak​nę​li.  Ar​nau  po​biegł  wzro​kiem   ku  kró​lew​skiej   ga​le​rze,  któ​ra  kon​ty ​nu​-

owa​ła run​dę ho​no​ro​wą wzdłuż wy ​brze​ża. Je​śli król nie zej ​dzie na ląd, j e​śli flo​ta wy ​ru​szy  do Ro​us​-
sil​lo​nu, nie za​trzy ​m u​j ąc się w m ie​ście… No​gi się pod nim  ugię​ły. Król m u​si zej ść na ląd!

Na​wet  do​rad​ca  kró​lew​ski,  hra​bia  Ter​ra​no​va,  któ​ry   za​trzy ​m ał  się  w  Bar​ce​lo​nie  pod  nie​obec​-

ność m o​nar​chy, by ł prze​ciw​ko nie​m u. Ar​nau rzu​cił m u gniew​ne spoj ​rze​nie.

Trzej  pa​try ​cj u​sze, hra​bia Ter​ra​no​va oraz kil​ku in​ny ch przed​sta​wi​cie​li władz m iej ​skich wsia​dło

do  ło​dzi,  któ​ra  za​wio​zła  ich  na  kró​lew​ską  ga​le​rę.  Ar​nau  prze​ko​nał  się,  że  na​wet  j e​go  to​wa​rzy ​sze
po​pie​ra​j ą  plan  m iej ​skich  dy ​gni​ta​rzy :  „Nie  m oż​na  do​pu​ścić,  by   król  Ma​j or​ki  prze​gru​po​wał  woj ​-
ska”, m ó​wi​li, ki​wa​j ąc gło​wa​m i.

Roz​m o​wy  trwa​ły  wie​le go​dzin. Miesz​kań​cy  nie opusz​cza​li pla​ży, cze​ka​j ąc na de​cy ​zj ę kró​la.
Osta​tecz​nie  nie  zbu​do​wa​no  po​m o​stu,  ale  nie  wy ​ru​szo​no  też  od  ra​zu  na  pod​bój   Ro​us​sil​lo​nu

i Cer​da​gne. Król uznał, że w obec​nej  sy ​tu​acj i nie m oż​na kon​ty ​nu​ować kam ​pa​nii: bra​ko​wa​ło pie​-
nię​dzy  na woj ​nę, pod​czas m or​skiej  prze​pra​wy  więk​szość ry ​ce​rzy  stra​ci​ła ko​nie, więc i tak m u​sia​-

ła​by  opu​ścić okręt. Po​za ty m  trze​ba by ​ło uzu​peł​nić za​pa​sy  ży w​no​ści przed wy ​ru​sze​niem  na pod​-
bój  no​wy ch te​ry ​to​riów. Wła​dze m iej ​skie chcia​ły  uczcić zdo​by ​cie Ma​j or​ki, j ed​nak król sprze​ci​wił
się te​m u po​m y ​sło​wi i ka​zał odło​ży ć świę​to​wa​nie na póź​niej , gdy  ca​łe daw​ne kró​le​stwo zo​sta​nie
na po​wrót sca​lo​ne. Dla​te​go tez 29 czerw​ca 1343 ro​ku Piotr III zszedł na ląd j ak zwy ​kły  że​glarz,
ska​cząc z ło​dzi do wo​dy.

Jak  po​wie​dzieć  Ma​rii,  że  chce  za​cią​gnąć  się  do  ar​m ii?  Re​ak​cj a  Ale​dis  go  nie  ob​cho​dzi​ła,  nic

nie zy ​ska, wy ​da​j ąc go, Ar​nau ru​szał na woj ​nę, po cóż więc m ia​ła​by  szko​dzić? Po​m y ​ślał o m at​ce
Jo​ana — j e​śli cu​dzo​łó​stwo wy j ​dzie a j aw, Ale​dis spo​tkać m o​że ten sam  los, i ona o ty m  wie. Ale
Ma​ria. Jak po​wie​dzieć Ma​rii?

Spró​bo​wał. Spró​bo​wał się z nią po​że​gnać, gdy  m a​so​wa​ła m u ple​cy. „Idę na woj ​nę”, chciał j ej

oznaj ​m ić. Tak po pro​stu: „Idę na woj ​nę”. Na pew​no za​le​j e się łza​m i. A prze​cież to nie j ej  wi​na.
Spró​bo​wał, gdy  po​da​wa​ła m u ko​la​cj ę, ale j ej  słod​kie spoj ​rze​nie ode​bra​ło m u głos. „Coś ci do​le​-
ga?”, za​py ​ta​ła. Pró​bo​wał na​wet w łóż​ku, gdy  skoń​czy ​li się ko​chać, ale wte​dy  Ma​ria go gła​ska​ła.

Ty m ​cza​sem  w m ie​ście wrza​ło. Wbrew ocze​ki​wa​niom  pod​da​ny ch, król zwle​kał z wy ​ru​sze​niem

na  pod​bój   Cer​da​gne  i  Ro​us​sil​lo​nu.  Ry ​ce​rze  do​m a​ga​li  się  żoł​du  i  od​szko​do​wań  za  utra​co​ne  ko​nie
i broń, ale kró​lew​ski skar​biec świe​cił pust​ka​m i. Dla​te​go wie​lu ry ​ce​rzy  — m ię​dzy  in​ny ​m i Ra​m on
de An​gle​so​la, Jo​an de Ar​bo​rea, Al​fon​so de Lló​ria i Gon​za​lo Diez de Aro​nós — wró​ci​ło do swy ch
po​sia​dło​ści.

Król zde​cy ​do​wał, że ty m  ra​zem  po​pro​wa​dzi do bo​j u pro​sty  lud, i zwo​łał host, po​spo​li​te ru​sze​-

nie ca​łej  Ka​ta​lo​nii. Ka​zał bić we wszy st​kie dzwo​ny  w księ​stwie i wy ​gła​szać z am ​bon żar​li​we ka​-
za​nia,  by   skło​nić  wol​ny ch  oby ​wa​te​li  do  ru​sze​nia  na  woj ​nę.  Moż​ni  wy ​stę​po​wa​li  z  ar​m ii!  Oj ​ciec
Al​bert  prze​m a​wiał  pło​m ien​nie,  j e​go  sło​wa  brzm ia​ły   gło​śno  i  do​bit​nie,  ge​sty ​ku​lo​wał  z  oży ​wie​-
niem . Jak​że król Piotr m a bro​nić Ka​ta​lo​nii? A j e​śli wład​ca Ma​j or​ki, za​chę​co​ny  po​sta​wą wiel​m o​-
żów, sprzy ​m ie​rzy  się z Fran​cu​za​m i i za​ata​ku​j e Ka​ta​lo​nię? Nie by ł​by  to zresz​tą pierw​szy  raz! Głos
oj ​ca Al​ber​ta po​ru​szał wier​ny ch. Czy  j uż za​po​m nie​li​ście? Prze​cież sły ​sze​li​ście o fran​cu​skiej  wy ​-
pra​wie Ny ​żo​wej  prze​ciw​ko Ka​ta​lo​nii. Wte​dy  sta​wi​li​śm y  opór. A te​raz? Czy  i ty m  ra​zem  szczę​-
ście nam  do​pi​sze, j e​śli po​zwo​li​m y  Ja​ku​bo​wi III otrzą​snąć się po klę​sce?

Ar​nau wpa​try ​wał się w ka​m ien​ną fi​gur​kę Ma​don​ny  z Dziec​kiem . Gdy ​by  cho​ciaż m ie​li dziec​-

ko.  Wte​dy   spra​wy   na  pew​no  nie  po​su​nę​ły ​by   się  tak  da​le​ko.  Ale​dis  nie  by ​ła​by   dla  nie​go  ta​ka
okrut​na. Gdy ​by  m ie​li dziec​ko…

— Zło​ży ​łem  ślu​by  — szep​nął na​gle do Ma​rii, gdy  ka​pral na​dal wer​bo​wał żoł​nie​rzy. — Pój ​dę

na woj ​nę. Mo​że gdy  Wró​cę Ma​don​na po​bło​go​sła​wi nas po​tom ​stwem .

Ma​ria od​wró​ci​ła się, chwy ​ci​ła dłoń m ę​ża i uści​snę​ła j a m oc​no. Po​tem  ona rów​nież spoj ​rza​ła

na Ma​don​nę.

— Nie m o​żesz m i te​go zro​bić! — krzy k​nę​ła Ale​dis, gdy  Ar​nau po​wie​dział j ej  o swo​im  po​sta​-

no​wie​niu. Ar​nau pró​bo​wał uci​szy ć j ą ge​stem  rę​ki, ale ona wciąż krzy ​cza​ła: — Nie m o​żesz m nie
tak zo​sta​wić! Po​wiem  wszy st​ko…

— I co ci to da? — prze​rwał j ej  Ar​nau. — Ja bę​dę j uż wte​dy  na woj ​nie. Zgu​bisz sa​m ą sie​bie.
Spoj ​rze​li so​bie w oczy. Jak zwy ​kle sie​dzie​li w za​ro​ślach. Dol​na war​ga Ale​dis drża​ła. Ja​każ ona

pięk​na!  Ar​nau  chciał  do​tknąć  j ej   po​licz​ka,  po  któ​ry m   za​czę​ły   pły ​nąć  łzy,  ale  po​wstrzy ​m ał  się
w ostat​niej  chwi​li.

— Że​gnaj , Ale​dis.
— Nie m o​żesz m nie zo​sta​wić — łka​ła.

Osu​nę​ła się na ko​la​na, z gło​wą w ra​m io​nach. Ci​sza spra​wi​ła, że pod​nio​sła na nie​go wzrok.
— Dla​cze​go m i to ro​bisz? — szlo​cha​ła.
Ar​nau pa​trzy ł na łzy  spły ​wa​j ą​ce po j ej  twa​rzy, na cia​ło wstrzą​sa​ne spa​zm a​m i. Za​gry zł war​gi

i uciekł wzro​kiem  ku szczy ​to​wi gó​ry  Mon​tj u​ic, skąd zno​sił ka​m ie​nie. Po co krzy w​dzić j ą j esz​cze
bar​dziej ? Roz​warł ra​m io​na.

— Mu​szę, zro​zum .
Ale​dis pod​czoł​ga​ła się do nie​go na klęcz​kach i do​tknę​ła j e​go nóg.
— Mu​szę! — po​wtó​rzy ł Ar​nau, od​su​wa​j ąc się. A po​tem  ru​szy ł w dół ku m ia​stu.

27

To by ​ły  pro​sty ​tut​ki, zdra​dza​ły  j e barw​ne stro​j e. Ale​dis nie wie​dzia​ła, czy  po​win​na do nich po​-

dej ść, nie m o​gła się j ed​nak oprzeć wo​ni przy ​go​to​wy ​wa​nej  przez nie zu​py. Um ie​ra​ła z gło​du. Bar​-
dzo zm i​zer​nia​ła. Mło​de dziew​czy ​ny, j ej  ró​wie​śnicz​ki, krzą​ta​ły  się przy  ogni​sku, ga​wę​dząc we​so​ło.
Do​strze​gły   j ą  przy   obo​zo​wy ch  na​m io​tach  i  za​pro​si​ły   do  sie​bie,  ale…  to  prze​cież  nie​rząd​ni​ce.
Ale​dis spoj ​rza​ła na sie​bie: m ia​ła na so​bie brud​ne, cuch​ną​ce łach​m a​ny. Pro​sty ​tut​ki ski​nę​ły  na nią
po​now​nie, a ona za​pa​trzy ​ła się na ich j e​dwab​ne, po​bły ​sku​j ą​ce w słoń​cu ubra​nia. Nikt nie chciał
j ej   po​m óc.  A  prze​cież  pro​si​ła  o  coś  do  j e​dze​nia  we  wszy st​kich  na​m io​tach,  szo​pach,  przy   ogni​-
skach.  Czy   kto​kol​wiek  się  nad  nią  uli​to​wał?  Po​trak​to​wa​no  j ą  j ak  zwy ​kłą  że​bracz​kę.  Pro​si​ła  o  j ał​-
m uż​nę — o krom ​kę chle​ba, ochłap m ię​sa lub choć​by  ka​wa​łek j a​rzy ​ny  — ale na​plu​to na j ej  wy ​-
cią​gnię​tą  rę​kę.  A.  po​tem   wy ​śm ia​no.  Te  ko​bie​ty   są  la​dacz​ni​ca​m i,  ale  przy ​naj ​m niej   za​pro​si​ły   j ą
na zu​pę.

Król zwo​łał woj ​sko do Fi​gu​eras, m ia​sta na pół​no​cy  Ka​ta​lo​nii. Sta​wi​li się tam  m oż​ni, któ​rzy  nie

opu​ści​li m o​nar​chy, oraz po​spo​li​te ru​sze​nie, rów​nież od​dzia​ły  z Bar​ce​lo​ny. By ł wśród nich Ar​nau
Es​ta​ny ​ol,  na​resz​cie  spo​koj ​ny,  pe​łen  opty ​m i​zm u,  zbro​j o​ny   w  odzie​dzi​czo​ną  po  oj ​cu  ku​szę  oraz
szty ​let o stę​pio​ny m  czub​ku.

Jed​nak król Piotr zgro​m a​dził w Fi​gu​eras nie ty l​ko ty ​siąc dwu​stu j eźdź​ców i czte​ry  ty ​sią​ce pie​-

chu​rów. Wraz z nim  ścią​gnę​ła tu in​ne​go ro​dza​j u ar​m ia, zło​żo​na z ro​dzin żoł​nie​rzy  — głów​nie al​-
m o​ga​wa​rów,  któ​rzy   pro​wa​dzi​li  ko​czow​ni​czy   try b  ży ​cia  i  wę​dro​wa​li  z  ca​ły m   do​by t​kiem   —  kup​-
ców,  ostrzą​cy ch  so​bie  zę​by   na  skar​by   złu​pio​ne  przez  woj ​sko,  oraz  z  han​dla​rzy   nie​wol​ni​ków,  kle​-
chów, szu​le​rów, zło​dzie​j asz​ków, pro​sty ​tut​ki, że​bra​ków i wszel​kie​go ro​dza​j u nę​dza​rzy, któ​rzy  lgnę​li
do pa​dli​ny  ni​czy m  sę​py. By ​ła to po​tęż​na ty l​na straż, wę​dru​j ą​ca w ślad za woj ​skiem  i rzą​dzą​ca się
wła​sny ​m i pra​wa​m i, nie​rzad​ko okrut​niej ​szy ​m i niż pra​wa woj ​ny, na któ​rej  pa​so​ży ​to​wa​ła.

Wśród  tej   nie​j ed​no​rod​nej   ciż​by   zna​la​zła  się  rów​nież  Ale​dis.  Po​że​gnal​ne  sło​wa  Ar​naua  roz​-

brzm ie​wa​ły  j ej  w uszach, gdy  po raz ko​lej ​ny  po​czu​ła, j ak chro​po​wa​te i po​m arsz​czo​ne rę​ce się​-
ga​j ą do naj ​bar​dziej  in​ty m ​ny ch za​kąt​ków j ej  cia​ła. Rzę​że​nie sta​re​go gar​ba​rza zla​ło się z j ej  wspo​-

m nie​nia​m i. Sta​rzec uszczy p​nął j ą w srom . Ale​dis ani drgnę​ła. Sta​ruch uszczy p​nął j ą zno​wu, ty m
ra​zem  znacz​nie m oc​niej , do​m a​ga​j ąc się go​to​wo​ści, j a​ką za​wsze uda​wa​ła przed nim  j e​go m ło​da
żo​na.  Jed​nak  ko​bie​ta  za​ci​snę​ła  uda.  Dla​cze​go  m nie  po​rzu​ci​łeś,  Ar​nau?  —  po​m y ​śla​ła,  czu​j ąc,  że
Pau wła​zi na nią i rę​ka​m i pró​bu​j e uto​ro​wać so​bie dro​gę do j ej  wnę​trza. Ustą​pi​ła i roz​ło​ży ​ła no​gi,
a go​ry cz pod​cho​dzi​ła j ej  do gar​dła. Nie da​ła po so​bie po​znać, że zbie​ra j ej  się na wy ​m io​ty. Sta​-
ruch wił się na niej  ni​czy m  gad. Prze​krę​ci​ła gło​wę i zwy ​m io​to​wa​ła na łóż​ko. Na​wet te​go nie za​-
uwa​ży ł. Na​dal na​cie​rał na nią nie​do​łęż​nie, pod​trzy ​m u​j ąc rę​ka​m i swą ob​wi​słą m ę​skość. Trzy ​m ał
gło​wę na j ej  pier​siach i gry zł m ięk​kie z obrzy ​dze​nia sut​ki. Gdy  skoń​czy ł, osu​nął się na sien​nik i za​-
snął. Na​za​j utrz Ale​dis spa​ko​wa​ła do to​boł​ka swój  li​chy  do​by ​tek, tro​chę j e​dze​nia oraz kil​ka m o​net
skra​dzio​ny ch m ę​żo​wi i j ak gdy ​by  ni​g​dy  nic wy ​szła z do​m u.

Mi​nę​ła klasz​tor Sant Pe​re de les Pu​el​les i zna​la​zła się m u​ra​m i Bar​ce​lo​ny, na wie​ko​wy m  rzy m ​-

skim  trak​cie, któ​ry  j ą za​pro​wa​dzić do Fi​gu​eras. Prze​szła przez bra​m ę m ia​sta ze spusz​czo​ną gło​wą,
nie pa​trząc na żoł​nie​rzy, choć m ia​ła ocho​tę rzu​cić się do uciecz​ki. Po​tem  spoj ​rza​ła na j a​sne, błę​-
kit​ne  nie​bo  i  ru​szy ​ła  na  spo​tka​nie  przy ​szło​ści,  uśm ie​cha​j ąc  się  do  licz​ny ch  wę​drow​ców,  któ​rzy
zm ie​rza​li do wiel​kie​go m ia​sta. Ar​nau rów​nież po​rzu​cił żo​nę. Pew​nie po​szedł na woj ​nę ty l​ko po to,
by  się od niej  uwol​nić! Nie​m oż​li​we, by  ko​chał Ma​rię. Ona, Ale​dis, czu​ła to, gdy  by ​li ra​zem . Gdy
w nią wcho​dził! Zna​ła j e​go m y ​śli, wie​dzia​ła, że ko​cha ty l​ko j ą. A j uż nie​ba​wem , gdy  j ą uj ​rzy …
Ale​dis wy ​obra​zi​ła so​bie, j ak bie​gnie ku niej  z otwar​ty ​m i ra​m io​na​m i. Uciek​ną! Tak, uciek​ną i j uż
za​wsze bę​dą ra​zem .

Przez pierw​sze go​dzi​ny  szła z grup​ką wie​śnia​ków, któ​rzy  wra​ca​li do do​m u, sprze​daw​szy  w m ie​-

ście plo​ny. Wy ​j a​śni​ła im , że spo​dzie​wa się dziec​ka i idzie po​wie​dzieć o ty m  m ę​żo​wi. Do​wie​dzia​ła
się od nich, że od Fi​gu​eras dzie​li j ą pięć lub sześć dni m ar​szu i że nie po​win​na zba​czać z trak​tu aż
do Ge​ro​ny. Mia​ła rów​nież oka​zj ę wy ​słu​chać rad dwóch bez​zęb​ny ch i bo​sy ch ba​bin, któ​re zda​wa​-
ły  się ła​m ać pod cię​ża​rem  pu​sty ch ko​szy, m i​m o to pru​ły  przed sie​bie z ener​gią ni​j ak nie​pa​su​j ą​cą
do ich sta​reń​kich i za​su​szo​ny ch ciał.

— Ko​bie​ta nie po​win​na sa​m ot​nie za​pusz​czać się na te szla​ki — rzu​ci​ła j ed​na z nich, krę​cąc gło​-

wą.

— Oj  nie, nie — za​wtó​ro​wa​ła j ej  to​wa​rzy sz​ka.
Mi​nę​ło kil​ka se​kund, ty ​le, ile za​j ę​ło sta​ro​wi​nom  za​czerp​nię​cie od​de​chu.
— Zwłasz​cza gdy  j est m ło​da i pięk​na — do​da​ła ta dru​ga.
— Świę​ta praw​da — po​twier​dzi​ła pierw​sza.
— Cóż złe​go m o​że m i się przy ​tra​fić? — za​py ​ta​ła na​iw​nie Ale​dis. — Prze​cież trakt j est pe​łen

lu​dzi, do​bry ch lu​dzi, ta​kich j ak wy.

Zno​wu m u​sia​ła za​cze​kać na od​po​wiedź. Ba​bi​ny  szły  przez chwi​lę w m il​cze​niu, ty m  ra​zem  nie​-

co szy b​ciej , by  na​dą​ży ć za grup​ką wie​śnia​ków.

—  Ow​szem ,  nie  brak  tu  wę​drow​ców.  Bar​ce​lo​na  oto​czo​na  j est  wio​ska​m i,  któ​re,  po​dob​nie  j ak

m y,  za​wdzię​cza​j ą  by t  są​siedz​twu  wiel​kie​go  m ia​sta.  Ale  nie​co  da​lej   —  do​da​ła  sta​rusz​ka,  pa​trząc
ca​ły  czas pod no​gi — wsie są co​raz rzad​sze, w po​bli​żu nie m a żad​ny ch gro​dów, a dro​gi pu​sto​sze​j ą
i sta​j ą się nie​bez​piecz​ne.

Ty m  ra​zem  dru​ga ko​bie​ci​na nie po​wie​dzia​ła sło​wa. Jed​nak po obo​wiąz​ko​wej  prze​rwie zwró​ci​ła

się do Ale​dis:

— Kie​dy  zo​sta​niesz sa​m a, le​piej  nie zwra​caj  na sie​bie uwa​gi. Cho​waj  się, gdy  ty l​ko usły ​szy sz,

że ktoś nad​cho​dzi. Uni​kaj  to​wa​rzy ​stwa.

— Na​wet ry ​ce​rzy ? — zdzi​wi​ła się Ale​dis.
— Zwłasz​cza ry ​ce​rzy ! — wy ​krzy k​nę​ła j ed​na z ba​bin.
— Na od​głos koń​skich ko​py t kry j  się, gdzie po​pad​nie, i klep zdro​waś​ki! — po​ra​dzi​ła dru​ga.
Obie,  wy ​raź​nie  po​ru​szo​ne,  od​po​wie​dzia​ły   ty m   ra​zem   j ed​no​cze​śnie,  za​po​m i​na​j ąc  o  prze​rwie

na za​czerp​nię​cie po​wie​trza. Na​wet przy ​sta​nę​ły, przez co zo​sta​ły  da​le​ko w ty ​le za resz​tą chło​pów.
Nie​do​wie​rza​nie na twa​rzy  Ale​dis by ​ło tak wy ​raź​ne, że ba​bu​leń​ki, ru​szy w​szy  zno​wu żwa​wy m  kro​-
kiem , wró​ci​ły  do te​m a​tu:

— Po​słu​chaj , dziec​ko — za​czę​ła j ed​na, a dru​ga ki​wa​ła gło​wą, j esz​cze za​nim  tam ​ta prze​szła do

sed​na — na two​im  m iej ​scu wró​ci​ła​by m  do Bar​ce​lo​ny  i po​cze​ka​ła na m ę​ża w do​m u. Na go​ściń​-
cach aż roi się od nie​bez​pie​czeństw, zwłasz​cza te​raz, gdy  żoł​nie​rze i straż kró​lew​ska są na woj ​nie.
Rze​zi​m iesz​ki roz​m a​itej  m a​ści czu​j ą się bez​kar​ni i wszę​dzie sze​rzy  się zło i bez​pra​wie, bo nikt nie
pil​nu​j e po​rząd​ku, a król m a waż​niej ​sze spra​wy  na gło​wie niż ochro​na dróg.

Ale​dis  szła  za​m y ​ślo​na  obok  sta​ru​szek.  Ma  się  cho​wać  przed  ry ​ce​rza​m i?  Dla​cze​go?  Wszy ​scy

ry ​ce​rze od​wie​dza​j ą​cy  warsz​tat gar​bar​ski trak​to​wa​li j ą z sza​cun​kiem . Ni​g​dy  nie sły ​sza​ła, by  licz​ni
kup​cy, za​opa​tru​j ą​cy  j ej  m ę​ża w su​row​ce, wspo​m i​na​li o roz​bo​j ach i gwał​tach na ka​ta​loń​skich go​-
ściń​cach.  Na​to​m iast  do​sko​na​le  pa​m ię​ta​ła  m ro​żą​ce  krew  w  ży ​łach  opo​wie​ści  o  nie​bez​pie​czeń​-
stwach  czy ​ha​j ą​cy ch  na  uczest​ni​ków  m or​skich  po​dró​ży   oraz  kup​ców  prze​m ie​rza​j ą​cy ch  zie​m ie
Mau​rów  lub  te  od​le​glej ​sze,  na​le​żą​ce  do  suł​ta​na  Egip​tu.  Mąż  wspo​m i​nał,  że  od  po​nad  dwu​stu  lat
ka​ta​loń​skie dro​gi znaj ​du​j ą się pod szcze​gól​ną opie​ką pra​wa i kró​la, a zło​czy ń​ców trud​nią​cy ch się
roz​bo​j em  na kró​lew​skich go​ściń​cach cze​ka​j ą wy ​j ąt​ko​wo su​ro​we ka​ry. bez​pie​czeń​stwo na trak​tach
j est w han​dlu ogrom ​nie waż​ne — m ó​wił — „Jak​że​by  ina​czej  na​sze pro​duk​ty  do​cie​ra​ły  do naj ​dal​-
szy ch za​kąt​ków Ka​ta​lo​nii?”. Na​stęp​nie opo​wie​dział j ej , j ak opo​wia​da się dziec​ku, że j uż dwie​ście
lat te​m u Ko​ściół pró​bo​wał za​pro​wa​dzić po​rzą​dek na go​ściń​cach. Wte​dy  wła​śnie sy ​no​dy  ogło​si​ły
sto​sow​ny  edy kt zna​ny  j a​ko Con​sti​tu​cio​nes de Paz y  Tre​gua. Je​śli ktoś go po​gwał​cił, na​ty ch​m iast
zo​sta​wał ob​ło​żo​ny  klą​twą. Bi​sku​pi za​bro​ni​li m iesz​kań​com  swy ch hrabstw i bi​skupstw na​pa​dać na
wro​gów  od  ho​ra  no​na  w  so​bo​tę,  do  ho​ra  pri​m a  w  po​nie​dzia​łek  oraz  pod​czas  świąt  ko​ściel​ny ch.
Edy kt chro​nił w spo​sób szcze​gól​ny  du​chow​ny ch, świą​ty ​nie tu​dzież wier​ny ch idą​cy ch na m szę lub
wra​ca​j ą​cy ch z  ko​ścio​ła. Con​sti​tu​cio​nes,  j ak do​wie​dzia​ła  się Ale​dis,  zo​sta​ły  z  cza​sem   po​sze​rzo​ne
i  bra​ły   w  obro​nę  co​raz  wię​cej   osób  i  do​by t​ku,  a  m ia​no​wi​cie  kup​ców,  zwie​rzę​ta  go​spo​dar​cze
i j ucz​ne, na​rzę​dzia rol​ni​cze, go​spo​dar​stwa chłop​skie, m iesz​czan, nie​wia​sty, pło​dy  rol​ne, ga​j e oliw​-
ne, wi​no… Osta​tecz​nie król Al​fons I ob​j ął ty ​m i przy ​wi​le​j a​m i wszy st​kie dro​gi i go​ściń​ce pu​blicz​-
ne, oświad​cza​j ąc, że każ​dy, kto j e po​gwał​ci, do​pu​ści się ob​ra​zy  m a​j e​sta​tu. Ale​dis zer​k​nę​ła na ob​-
ła​do​wa​ne to​boł​ka​m i sta​rusz​ki, któ​re szły  w m il​cze​niu, po​włó​cząc bo​sy ​m i no​ga​m i. Kto od​wa​ży ł​by
się do​pu​ścić ob​ra​zy  m a​j e​sta​tu? Ja​ki chrze​ści​j a​nin na​ra​żał​by  się na eks​ko​m u​ni​kę i na​pa​dał na wę​-
drow​ców  na  ka​ta​loń​skich  go​ściń​cach?  O  ty m   wła​śnie  roz​m y ​śla​ła  Ale​dis,  gdy   to​wa​rzy ​szą​ca  j ej
grup​ka chło​pów skrę​ci​ła w stro​nę San An​dres. — Do wi​dze​nia, có​recz​ko — po​że​gna​ły  j ą sta​rusz​ki.
Nie  lek​ce​waż  na​szy ch  prze​stróg  —  do​da​ła  j ed​na.  —  Je​śli  wszy st​ko  nie  za​wró​cisz  z  dro​gi,  bądź
ostroż​na.  Le​piej   nie  za​chodź  do  wsi  ani  do  m ia​ste​czek.  Ktoś  m ógł​by   zwró​cić  na  cie​bie  uwa​gę
i  pój ść  za  to​bą.  Za​trzy ​m uj   się  wy ​łącz​nie  w  fol​war​kach,  ale  ty l​ko  tam ,  gdzie  zo​ba​czy sz  ko​bie​ty
i dzie​ci. Ale​dis od​pro​wa​dzi​ła wzro​kiem  chło​pów oraz bo​so​no​gie żo​ny, sta​ra​j ą​ce się za ni​m i na​dą​-
ży ć.  Zo​sta​ła  sa​m a.  Do  tej   po​ry   szła  w  to​wa​rzy ​stwie  wie​śnia​ków,  ga​wę​dząc  z  ni​m i  i  po​zwa​la​j ą
m y ​ślom  oraz wy ​obraź​ni szy ​bo​wać swo​bod​nie i bez​tro​sko. Ma​rzy ​ła o spo​tka​niu z Ar​nau​em , pod​-
eks​cy ​to​wa​na przy ​go​dą w któ​rą rzu​ci​ła się pod wpły ​wem  im ​pul​su, j ed​nak gdy  gło​sy  i kro​ki wie​-

śnia​ków  uci​chły   w  od​da​li,  sa​m ot​ność  za​czę​ła  j ej   cią​ży ć.  Cze​ka​ła  j ą  da​le​ka  dro​ga  i  Ale​dis  —
chcąc spraw​dzić j ak da​le​ka — osło​ni​ła rę​ką oczy, by  chro​nić j e przed słoń​cem  sto​j ą​cy m  wy ​so​ko
na błę​kit​ny m  nie​bie. Ani j ed​na chm ur​ka nie pla​m i​ła nie​bo​skło​nu, zle​wa​j ą​ce​go się na ho​ry ​zon​cie
z nie​zm ie​rzo​ny ​m i i ży ​zny ​m i zie​m ia​m i Ka​ta​lo​nii.

Gdy  wie​śnia​cy  po​szli w swo​j ą stro​nę, Ale​dis za​czę​ła do​skwie​rać nie ty l​ko sa​m ot​ność. Czu​ła się

nie​swo​j o w ob​cy m  m iej ​scu, ni​g​dy  nie m ia​ła bo​wiem  do czy ​nie​nia z tak roz​le​gły ​m i, otwar​ty ​m i
prze​strze​nia​m i, gdzie m o​gła ogar​nąć j ed​ny m  spoj ​rze​niem  nie​bo​skłon i wid​no​krąg. Ro​zej ​rza​ła się.
Po​pa​trzy ​ła przed sie​bie, tam , gdzie po​dob​no znaj ​do​wa​ło się Fi​gu​eras. No​gi się pod nią ugię​ły. Od​-
wró​ci​ła się i spoj ​rza​ła za sie​bie. Nic, pust​ka. Bar​ce​lo​na po​zo​sta​ła da​le​ko w ty ​le, a ota​cza​j ą​ce Ale​-
dis zie​m ie by ​ły  zu​peł​nie ob​ce. Po​szu​ka​ła wzro​kiem  da​chów, któ​re do tej  po​ry  za​wsze za​sła​nia​ły
j ej   nie​zna​ny   cud  na​tu​ry   —  ogrom   nie​ba.  Wcią​gnę​ła  po​wie​trze,  chcąc  wy ​ło​wić  swoj ​skie  za​pa​-
chy,  woń  gar​bo​wa​nej   skó​ry …  Na​sta​wi​ła  ucha,  by   usły ​szeć  na​wo​ły ​wa​nia  prze​chod​niów,  zgiełk
tęt​nią​ce​go ży ​ciem  m ia​sta. Wszy st​ko na nic, by ​ła zu​peł​nie sa​m a. Na​gle przy ​po​m nia​ła so​bie prze​-
stro​gi  sta​ru​szek.  Obej ​rza​ła  się  i  spró​bo​wa​ła  wy ​pa​trzy ć  w  od​da​li  Bar​ce​lo​nę.  Ma  przed  so​bą  pięć
lub  sześć  dni  dro​gi!  Gdzie  bę​dzie  spa​ła?  Czy m   się  po​ży ​wi?  Zwa​ży ​ła  w  rę​ku  wę​ze​łek  z  ca​ły m
swy m  do​by t​kiem . A j e​śli sta​rusz​ki m ia​ły  ra​cj ę? Jak so​bie po​ra​dzi? Co zro​bi, j e​śli za​cze​pi j ą j a​kiś
ry ​cerz lub opry ​szek? Słoń​ce sta​ło j uż wy ​so​ko na nie​bie. Wzrok Ale​dis znów po​wę​dro​wał za wid​-
no​krąg, gdzie cze​ka​ło na nią Fi​gu​eras i… Ar​nau.

Zdwo​iła czuj ​ność. Mia​ła te​raz oczy  i uszy  sze​ro​ko otwar​te, na​słu​chi​wa​ła naj ​lżej ​sze​go od​gło​su,

któ​ry  za​kłó​cił​by  pa​nu​j ą​cy  na dro​dze spo​kój . W sa​m o po​łu​dnie do​tar​ła w oko​li​ce Mont​ca​dy, gdzie
za​m ek na wzgó​rzu, dzie​lą​cy m  na​zwę z gro​dem , bro​nił do​stę​pu do rów​ni​ny  ota​cza​j ą​cej  Bar​ce​lo​-
nę. Go​ści​niec znów za​peł​nił się chło​pa​m i i kup​ca​m i. Ale​dis przy ​łą​czy ​ła się do nich, j ak​by  i ona
zm ie​rza​ła do gro​du, ale na przed​m ie​ściach, przy ​po​m niaw​szy  so​bie prze​stro​gę sta​ru​szek, zbo​czy ​ła
z dro​gi i obe​szła m ia​sto sze​ro​kim  łu​kiem .

Z ra​do​ścią za​uwa​ży ​ła, że boi się m niej  niż na po​cząt​ku sa​m ot​nej  po​dró​ży. Na pół​noc od Mont​-

ca​dy   na​dal  na​po​ty ​ka​ła  chło​pów  i  kup​ców.  Więk​szość  szła  pie​szo,  ty l​ko  nie​któ​rzy   j e​cha​li  na  wo​-
zach, m u​łach lub osłach. Wszy ​scy  po​zdra​wia​li się uprzej ​m ie i Ale​dis bar​dzo po​do​ba​ła się ta ser​-
decz​na at​m os​fe​ra.  Zno​wu przy ​łą​czy ​ła  się do  grup​ki wę​drow​ców,  ty m  ra​zem   kup​ców  po​dą​ża​j ą​-
cy ch do Ri​pol​let. Z ich po​m o​cą prze​pra​wi​ła się przez rze​kę Be​sós, ale wkrót​ce po​tem  ich szla​ki się
ro​ze​szły  i kup​cy  skrę​ci​li na le​wo. Ale​dis obe​szła Val Ro​m a​nas, ale za​raz za gro​dem  dro​gę prze​cię​-
ła  j ej   głów​na  od​no​ga  rze​ki  Be​sós.  O  tej   po​rze  ro​ku  by ​ła  j esz​cze  tak  rwą​ca,  że  o  sa​m o​dziel​nej
prze​pra​wie nie m o​gło by ć m o​wy.

Ale​dis  zer​k​nę​ła  na  rze​kę  i  na  ospa​łe​go  prze​woź​ni​ka  cze​ka​j ą​ce​go  na  brze​gu.  Męż​czy ​zna

uśm iech​nął się do niej  z nie​zro​zu​m ia​łą po​błaż​li​wo​ścią, uka​zu​j ąc czar​ne zę​by. Aby  kon​ty ​nu​ować
po​dróż, Ale​dis, chcąc nie chcąc, m u​sia​ła sko​rzy ​stać z j e​go usług. Się​gnę​ła do wszy ​ty ch w bluz​kę
ta​sie​m ek, by  j ak naj ​szczel​niej  za​sło​nić de​kolt, ale wę​ze​łek, któ​ry  nio​sła, utrud​niał j ej  ru​chy. Zwol​-
ni​ła kro​ku. Za​wsze po​dzi​wia​no j ej  zgrab​ne ru​chy, a ona sta​ra​ła się pod​kre​ślić swój  wdzięk, ile​kroć
czu​ła na so​bie czy ​j eś spoj ​rze​nie. Ze​psu​te zę​by  to nic w po​rów​na​niu z resz​tą! Chłop by ł do​słow​nie
po​ro​śnię​ty   bru​dem .  Mo​że  le​piej   upu​ści  wę​ze​łek?  Nie,  za​uwa​ży.  Ale  cze​go  się  tu  bać?  Ko​szu​la
prze​woź​ni​ka by ​ła szty w​na od py ​łu. A sto​py ? Wiel​ki Bo​że! Pod bru​nat​ną sko​ru​pą pra​wie nie by ​ło
wi​dać pal​ców. Po​wo​li. Spo​koj ​nie — Chry ​ste Pa​nie, co za ob​le​śny  ty p, po​m y ​śla​ła Ale​dis.

— Chcę do​stać się na dru​gi brzeg — rze​kła.
Prze​woź​nik prze​niósł wzrok z j ej  pier​si na wiel​kie, kasz​ko​we oczy.

— Aha — rzu​cił ty l​ko, po czy m  za​czął zno​wu się bez​wsty d​nie j ej  pier​siom .
— Sły ​szy sz, co do cie​bie m ó​wię?
— Aha — po​wtó​rzy ł prze​woź​nik, ty m  ra​zem  nie pod​no​sząc na​wet wzro​ku.
Przez  dłu​gą  chwi​lę  sły ​chać  by ​ło  ty l​ko  szum   rze​ki.  Ale​dis  czu​ła,  że  m ęż​czy ​zna  roz​bie​ra  j ą

wzro​kiem . Za​czę​ła szy b​ciej  od​dy ​chać, co j esz​cze uwy ​dat​ni​ło j ej  ko​bie​ce kształ​ty, a wte​dy  na​bie​-
głe krwią źre​ni​ce prze​woź​ni​ka za​czę​ły  błą​dzić po j ej  cie​le.

Ale​dis by ​ła sa​m a sa​m iu​teń​ka gdzieś w ser​cu Ka​ta​lo​nii, na brze​gu rze​ki, o któ​rej  ni​g​dy  w ży ​ciu

nie sły ​sza​ła,  a  przez  któ​rą  j uż  raz  się  prze​pra​wi​ła,  i  w  to​wa​rzy ​stwie  zer​ka​j ą​ce​go  na  nią  ob​le​śnie
osił​ka. Ro​zej ​rza​ła się. Ni​g​dzie nie by ​ło ży ​wej  du​szy. Kil​ka m e​trów na le​wo, z da​la od rze​ki, sta​ła
szo​pa skle​co​na z nie​chluj ​nie po​ukła​da​ny ch ba​li, tak sa​m o cuch​ną​ca i za​pusz​czo​na j ak go​spo​darz.
Przed wej ​ściem , wśród od​pad​ków i śm ie​ci pa​li​ło się ogni​sko, nad nim , na że​la​zny m  trój ​no​gu wi​-
siał  ko​cio​łek,  z  któ​re​go  uno​sił  się  za​pach  tak  od​ra​ża​j ą​cy,  że  Ale​dis  wo​la​ła  na​wet  nie  m y ​śleć,  co
j est w środ​ku.

— Mu​szę do​go​nić ar​m ię — po​wie​dzia​ła nie​pew​nie.
— Aha.
— Mój  m ąż słu​ży  w woj ​sku na​sze​go kró​la — skła​m a​ła, pod​no​sząc głos. — Idę go po​wia​do​m ić,

że ocze​ku​j ę dziec​ka. Mu​szę zdą​ży ć, za​nim  zo​sta​nie wy ​sła​ny  na po​le bi​twy.

— Aha. — Męż​czy ​zna po​ka​zał czar​ne zę​by, a z ką​ci​ków j e​go ust po​cie​kła śli​na.
Otarł war​gi rę​ka​wem .
— Nie po​tra​fisz po​wie​dzieć nic in​ne​go?
— A ow​szem  — od​parł, m ru​żąc oczy. — Żoł​nie​rze kró​lew​scy  pa​da​j ą w bi​twach j ak m u​chy.
Znie​nac​ka  ude​rzy ł  j ą  na  od​lew  w  twarz.  Od​wró​ci​ła  się  a  za​raz  po​tem   ru​nę​ła  pod  nie​ludz​ko

brud​ne sto​py  na​past​ni​ka.

Osi​łek schy ​lił się, zła​pał j ą za wło​sy  i po​wlókł do szo​py. Ale​dis za​to​pi​ła pa​znok​cie w j e​go dło​ni,

m i​m o to j ej  nie pu​ścił. Pró​bo​wa​ła wstać, ale po​tknę​ła się i zno​wu upa​dła. Szy b​ko oprzy ​tom ​nia​ła
i rzu​ci​ła się na czwo​ra​kach na no​gi na​past​ni​ka, w go po​wa​lić, lecz on wy ​rwał się i kop​nął j ą z ca​-
łej  si​ły  w brzuch.

Już w szo​pie, gdy  roz​pacz​li​wie pró​bo​wa​ła zła​pać od​dech, po​czu​ła, j ak bło​to i zie​m ia ka​le​czą j ej

cia​ło w ry tm  ru​chów m ęż​czy ​zny.

W  ocze​ki​wa​niu  na  ry ​cer​stwo  i  ścią​ga​j ą​ce  z  ca​łej   Ka​ta​lo​nii  od​dzia​ły   po​spo​li​te​go  ru​sze​nia  tu​-

dzież pro​wi​zj e król Piotr za​trzy ​m ał się w obe​rży  w Fi​gu​eras, m ie​ście po​ło​żo​ny m  nie​da​le​ko gra​nic
Ro​us​sil​lo​nu i m a​j ą​cy m  przed​sta​wi​cie​li w kor​te​zach. Ksią​żę Piotr i j e​go ry ​ce​rze roz​bi​li obóz w Pe​-
re​la​dzie, a ksią​żę Ja​kub i po​zo​sta​li m oż​no​wład​cy  — m ię​dzy  in​ny ​m i pan Eixe​ri​ca, hra​bia de Lu​na,
Bla​sco de Ala​gó, Ju​an Xi​m e​nez de Ur​rea, Fe​li​pe de Ca​stro i Ju​an Fer​ran​dez de Lu​na — roz​ło​ży ​li
się wraz ze swy ​m i od​dzia​ła​m i na przed​m ie​ściach Fi​gu​eras.

Ar​naua Es​ta​ny ​ola wcie​lo​no do woj sk kró​lew​skich. Miał dwa​dzie​ścia dwa la​ta i wszy st​ko by ​ło

dla  nie​go  no​we.  Obo​zo​wi​sko  sku​pia​j ą​ce  po​nad  dwa  ty ​sią​ce  m ęż​czy zn  —  roz​sa​dza​ny ch  eu​fo​rią
z po​wo​du zwy ​cię​stwa na Ma​j or​ce, żąd​ny ch wo​j en​ny ch wra​żeń, krwi i łu​pów, cze​ka​j ą​cy ch bez​-
czy n​nie,  aż  król  wy ​da  roz​kaz  do  ata​ku  na  Ro​us​sil​lon  —  by ​ło  za​prze​cze​niem   ła​du  pa​nu​j ą​ce​go
w Bar​ce​lo​nie. Z wy ​j ąt​kiem  m usz​try  i ćwi​czeń strze​lec​kich obo​zo​we ży ​cie spro​wa​dza​ło się do ha​-
zar​du,  strasz​li​wy ch  hi​sto​rii  wo​j en​ny ch,  opo​wia​da​ny ch  przez  sta​ry ch  wy ​j a​da​czy,  prze​chwa​la​j ą​-
cy ch się przed nie​za​pra​wio​ny ​m i w bo​j ach to​wa​rzy ​sza​m i oraz — bo j ak​że​by  ina​czej  — do ra​bun​-
ków i burd.

Ar​nau lu​bił spa​ce​ro​wać po obo​zo​wi​sku w to​wa​rzy ​stwie trzech ró​wie​śni​ków z Bar​ce​lo​ny, rów​-

nie  nie​do​świad​czo​ny ch  w  wo​j en​ny m   rze​m io​śle  j ak  on.  Po​dzi​wiał  wierz​chow​ce  i  zbro​j e,  któ​re
gierm ​ko​wie  po​le​ro​wa​li  ca​ły ​m i  dnia​m i,  a  po​tem   wy ​sta​wia​li  przed  na​m iot,  j ak​by   bra​li  udział
w kon​kur​sie na naj ​bar​dziej  lśnią​cy  bo​j o​wy  ekwi​pu​nek. Z j ed​nej  stro​ny  olśnie​wa​ły  go koń​skie rzę​-
dy  i roz​m a​itość wsze​la​kiej  bro​ni, z dru​giej  o m dło​ści przy ​pra​wiał fe​tor, brud i chm a​ry  owa​dów
uno​szą​ce się nad śm ie​cia​m i i od​cho​da​m i ty ​się​cy  lu​dzi i zwie​rząt. Straż kró​lew​ska po​le​ci​ła wy ​ko​-
pać  z  da​la  od  obo​zo​wi​ska  la​try ​ny   —  dłu​gie  głę​bo​kie  ro​wy   obok  stru​m y ​ka,  któ​ry   m iał  od​pro​wa​-
dzać  nie​czy ​sto​ści.  Jed​nak  stru​m ień  by ł  pra​wie  su​chy   i  na​gro​m a​dzo​ne  od​cho​dy   roz​kła​da​ły   się,
wy ​dzie​la​j ąc nie​zno​śny, lep​ki fe​tor.

Pew​ne​go  ran​ka  czte​rem   no​wy m   zna​j o​m y m   prze​cha​dza​j ą​cy m   się  wśród  na​m io​tów  dro​gę

prze​ciął  wra​ca​j ą​cy   z  ćwi​czeń  ry ​cerz.  Koń,  któ​ry   nie  m ógł  się  j uż  do​cze​kać  za​słu​żo​ne​go  ob​ro​ku
i zrzu​ce​nia z pier​si i bo​ków cięż​kiej  zbroi, bił ko​py ​ta​m i o zie​m ię, pod​czas gdy  j eź​dziec sta​rał się
do​trzeć bez​piecz​nie do na​m io​tu, la​wi​ru​j ąc m ię​dzy  żoł​nie​rza​m i i do​by t​kiem  na​gro​m a​dzo​ny m  na
obo​zo​wy ch  ulicz​kach.  Wiel​ki,  skocz​ny   ru​m ak,  któ​re​m u  wbi​j a​j ą​ce  się  bru​tal​nie  w  py sk  wę​dzi​dło
nie po​zwa​la​ło po​gnać rą​czo do staj ​ni, prze​bie​rał no​ga​m i w nie​zwy ​kły m  tań​cu, to​cząc bia​łą pia​nę.

Ar​nau i j e​go kom ​pa​ni ustą​pi​li m iej ​sca ry ​ce​rzo​wi, j ed​nak pech chciał, że koń gwał​tow​nie za​-

rzu​cił za​dem  na Jau​m e​go, naj ​m niej ​sze​go z czwór​ki, któ​ry  stra​cił rów​no​wa​gę i upadł. Jeź​dziec na​-
wet się nie obej ​rzał i od​j e​chał do po​bli​skie​go na​m io​tu, a drob​ny  Jau​m e rów​nież wy ​szedł​by  z ca​-
łe​go zda​rze​nia bez szwan​ku, gdy ​by  nie zwa​lił się na grup​kę sta​ry ch rę​baj ​łów gra​j ą​cy ch w ko​ści.
A że j e​den z nich stra​cił wła​śnie for​tu​nę, j a​kiej  nie po​kry ł​by  żołd ze wszy st​kich przy ​szły ch wo​j en
kró​la  Pio​tra,  awan​tu​ra  by ​ła  nie​unik​nio​na.  Pe​cho​wy   gracz  rzu​cił  się  na  Jau​m e​go,  by   dać  upust
wście​kło​ści, któ​rej  wo​lał nie wy ​ła​do​wy ​wać na swy ch ro​sły ch to​wa​rzy ​szach. By ł to zwa​li​sty, bro​-
da​ty  m ęż​czy ​zna o dłu​giej , brud​nej  czu​pry ​nie i m i​nie — świa​dec​twie wie​lu prze​gra​ny ch par​tii —
któ​ra prze​ra​zi​ła​by  na​wet naj ​m ęż​niej ​sze​go wro​ga.

Sta​ry  wo​j ak uniósł in​tru​za j ak ku​kieł​kę. Jau​m e nie wie​dział, co się dzie​j e. Wła​śnie obe​rwał od

ko​nia i stra​cił rów​no​wa​gę, a te​raz j a​kiś fu​riat po​trzą​sał nim , wrzesz​cząc j ak opę​ta​ny, i okła​dał go
po twa​rzy  tak za​wzię​cie, że z ką​ci​ków ust po​pły ​nę​ła m u krew.

Ar​nau pa​trzy ł, j ak chło​pak prze​bie​ra no​ga​m i w po​wie​trzu.
— Puść go, ty  wie​przu! — wrza​snął, zdu​m ie​wa​j ąc na​wet sa​m e​go sie​bie.
Świad​ko​wie od​su​nę​li się. Jau​m e prze​stał prze​bie​rać no​ga​m i. Chwi​lę po​tem  wy ​lą​do​wał na zie​-

m i, bo na​past​nik pu​ścił go, by  roz​pra​wić się z żoł​nie​rzy ​kiem , któ​ry  m iał czel​ność na​zwać go wie​-
przem . Oto​czy ł ich krąg ga​piów, któ​rzy  za​cie​ra​li j uż rę​ce, cie​sząc się, że za​raz bę​dzie wi​do​wi​sko.
On, Ar​nau, prze​ciw wście​kłe​m u żoł​da​ko​wi. Gdy ​by  go cho​ciaż nie ob​ra​ził. Co go pod​ku​si​ło, by  na​-
zwać te​go osił​ka wie​przem ?

— To nie j e​go wi​na… — wy ​j ą​kał, wska​zu​j ąc na Jau​m e​go któ​ry  roz​glą​dał się nie​przy ​tom ​nie.
Żoł​nierz  nie  od​po​wie​dział,  ty l​ko  ru​szy ł  na  Ar​naua  ni​czy m   roz​j u​szo​ny   by k:  ude​rzy ł  go  gło​wą

w pierś i od​rzu​cił na kil​ka m e​trów, zm u​sza​j ąc ga​piów do roz​stą​pie​nia się. Ar​nau po​czuł, że ból roz​-
ry ​wa m u klat​kę pier​sio​wą. Na​gle za​bra​kło m u cuch​ną​ce​go po​wie​trza, do któ​re​go wdy ​cha​nia zdą​-
ży ł  się  j uż  przy ​zwy ​cza​ić.  Za​czął  po​ru​szać  roz​pacz​li​wie  usta​m i,  że​by   się  nie  udu​sić.  Pró​bo​wał
wstać, ale na​past​nik kop​nął go w twarz, po​sy ​ła​j ąc z po​wro​tem  na zie​m ię. Mi​m o przej ​m u​j ą​ce​go
bó​lu gło​wy  wciąż sta​rał się za​czerp​nąć po​wie​trza i gdy  j uż, j uż m iał wziąć od​dech, otrzy ​m ał ko​-
lej ​ne​go kop​nia​ka, ty m  ra​zem  w ner​ki. Pod gra​dem  cio​sów zwi​nął się w kłę​bek i za​ci​snął z ca​łej  si​-
ły  po​wie​ki.

Kie​dy  żoł​dak prze​stał się nad nim  znę​cać, Ar​nau po​m y ​ślał, że m a po​gru​cho​ta​ne wszy st​kie ko​-

ści. Wy ​da​ło m u się, że przez za​sło​nę bó​lu do​cie​ra do nie​go j a​kiś od​głos.

Na​sta​wił ucha.
Usły ​szał raz, a po​tem  j esz​cze raz, i zno​wu, i zno​wu. Otwo​rzy ł oczy  i po​wiódł wzro​kiem  po ota​-

cza​j ą​cy ch go lu​dziach, któ​rzy  nie prze​sta​wa​li się śm iać: wy ​ty ​ka​li go pal​cem  i re​cho​ta​li. W j e​go
obo​la​ły ch uszach za​brzm ia​ły  sło​wa oj ​ca: „Po​świę​ci​łem  wszy st​ko, że​by ś by ł wol​ny ”. W j e​go otę​-
pia​ły m  um y ​śle ob​ra​zy  i wspo​m nie​nia zla​ły  się ze so​bą: zo​ba​czy ł oj ​ca wi​szą​ce​go na pla​cu Blat…
Wstał z twa​rzą za​la​ną krwią. Przy ​po​m niał so​bie pierw​szy  ka​m ień, j a​ki za​niósł Ma​don​nie… Żoł​dak
stał  do  nie​go  ty ​łem .  Wy ​si​łek,  j a​kie​go  wy ​m a​ga​ło  przy ​dźwi​ga​nie  tam ​te​go  skal​ne​go  blo​ku…  ból,
cier​pie​nie i prze​peł​nia​j ą​ca go du​m a, gdy  skła​dał ka​m ień na pla​cu przed ko​ścio​łem …

— Ty  wie​przu!
Bro​dacz od​wró​cił się na pię​cie. Sze​lest j e​go ubra​nia po​niósł się po ca​ły m  obo​zo​wi​sku.
— Głu​pi wie​śnia​ku! — wrza​snął, zno​wu ru​sza​j ąc na Ar​naua. Ża​den ka​m ień nie by ł tak cięż​ki

j ak ten wieprz. Ża​den ka​m ień… Ar​nau rzu​cił się na żoł​nie​rza i wcze​pił w nie​go, unie​m oż​li​wia​j ąc
m u za​da​nie cio​su. Po​tur​la​li się po pia​chu. Ar​nau ze​rwał się pierw​szy, ale m iast ude​rzy ć na​past​ni​-
ka, zła​pał go za wło​sy  i za skó​rza​ny  pas, uniósł nad gło​wą j ak ku​kłę i ci​snął na ga​piów.

Bro​dacz wpadł z hu​kiem  w ota​cza​j ą​cy ch ich żoł​nie​rzy.
Jed​nak ta na​ucz​ka nie ostu​dzi​ła j e​go za​pę​dów. Za​har​to​wa​ny  w wal​ce, po kil​ku se​kun​dach sta​nął

znów przed Ar​nau​em , któ​ry  j uż na nie​go cze​kał. Ty m  ra​zem  nie rzu​cił się na nie​go, lecz za​m ach​-
nął, j ed​nak i ty m  ra​zem  m ło​dzie​niec oka​zał się szy b​szy : od​pa​ro​wał cios, chwy ​ta​j ąc prze​ciw​ni​ka
za  przed​ra​m ię,  ob​ra​ca​j ąc  go  i  wy ​rzu​ca​j ąc  wy ​so​ko  w  po​wie​trze.  Jed​nak  nie  wy ​rzą​dzał  więk​szej
krzy w​dy  wo​j a​ko​wi, któ​ry  raz po raz wzna​wiał atak.

W koń​cu, gdy  żoł​nierz ocze​ki​wał, że prze​ciw​nik zno​wu ci​śnie nim  o zie​m ię, Ar​nau ude​rzy ł go

pię​ścią w twarz, wkła​da​j ąc w ten cios ca​łą bu​zu​j ą​cą w nim  wście​kłość.

Wi​dzo​wie  um il​kli.  Bro​dacz  zwa​lił  się  nie​przy ​tom ​ny   no​gi  Ar​naua,  któ​ry   naj ​chęt​niej   za​czął​by

roz​cie​rać obo​la​łe kost​ki. Opa​no​wał się j ed​nak i po​wiódł wzro​kiem , nie opusz​cza​j ąc pię​ści, j ak​by
go​to​wał się do za​da​nia no​we​go cio​su. Nie wsta​waj  — szep​nął w du​chu, zer​ka​j ąc na żoł​nie​rza. —
Bła​gam , nie wsta​waj .

Żoł​dak za​czął zbie​rać się nie​zdar​nie. Ani się waż! po​sta​wił pra​wą sto​pę na twa​rzy  prze​ciw​ni​ka

i przy ​ci​snął go do zie​m i. — Nie wsta​waj , psu​bra​cie. Nie wstał. Kom ​pa​ni od​cią​gnę​li Ar​naua na
bok.

— Chłop​cze! — roz​legł się wład​czy  głos. Ar​nau od​wró​cił się i zo​ba​czy ł ry ​ce​rza, któ​re​go za​-

cho​wa​nie spro​wo​ko​wa​ło bój ​kę, na​dal by ł w zbroi. — Zbliż się.

Ar​nau wy ​ko​nał roz​kaz, m a​su​j ąc ukrad​kiem  dłoń.
— Ja, Eixi​m en d’Espar​ca, ry ​cerz j e​go wy ​so​ko​ści kró​la Pio​tra Trze​cie​go, chcę, by ś słu​ży ł pod

m y ​m i roz​ka​za​m i. Zgłoś się do m o​ich żoł​nie​rzy.

28

Trzy  dziew​czy ​ny  um il​kły  i spoj ​rza​ły  po so​bie, bo Ale​dis rzu​ci​ła się na j e​dze​nie j ak wy ​gło​dzo​-

ne zwie​rzę, rę​ka​m i wy ​ła​wia​j ąc z zu​py  m ię​so i j a​rzy ​ny. Jed​nak ani na chwi​lę nie prze​sta​wa​ła zer​-
kać znad m i​ski na swo​j e do​bro​dziej ​ki. Naj ​m łod​sza z nich, blon​dy n​ka z ka​ska​dą krę​co​ny ch wło​sów
opa​da​j ą​cy ch na błę​kit​ną suk​nię, za​ci​snę​ła war​gi i zer​k​nę​ła na to​wa​rzy sz​ki. Któ​ra z nas przez to nie
prze​cho​dzi​ła? — zda​wa​ła się m ó​wić. Tam ​te przy ​tak​nę​ły  wzro​kiem , a po​tem  wszy st​kie trzy  od​su​-
nę​ły  się o kil​ka kro​ków.

Wów​czas  wzrok  blon​dy n​ki  o  krę​co​ny ch  wło​sach  po​wę​dro​wał  do  wnę​trza  na​m io​tu,  skąd  —

z  da​la  od  pra​żą​ce​go  nie​m i​ło​sier​nie  lip​co​we​go  słoń​ca  —  czte​ry   in​ne  dziew​czy ​ny,  nie​co  star​sze,
oraz ich opie​kun​ka, sie​dzą​ca na ta​bo​re​cie, uważ​nie ob​ser​wo​wa​ły  nie​zna​j o​m ą. Kie​dy  ty l​ko Ale​dis
za​czę​ła  krą​ży ć  wo​kół  na​m io​tu,  ko​bie​ta  na  ta​bo​re​cie  da​ła  znak  dziew​czy ​nom   na  ze​wnątrz,  by   j ą
na​kar​m i​ły. Od​tąd nie prze​sta​wa​ła ba​daw​czo się j ej  przy ​glą​dać. Nie​zna​j o​m a, brud​na i w łach​m a​-
nach, by ​ła m i​m o wszy st​ko pięk​na i… m ło​da. Skąd się tu wzię​ła? Nie j est włó​czę​gą, nie że​bra​ła.
Nie j est rów​nież dziew​ką ulicz​ną, bo na wi​dok pro​sty ​tu​tek in​sty nk​tow​nie się cof​nę​ła. Mo​że i j est
brud​na. Mo​że i m a skoł​tu​nio​ne tłu​ste wło​sy  i po​dar​te ubra​nie, j ed​nak j ej  zę​by  są bia​łe j ak śnieg.
Ta  dziew​czy ​na  nie  za​zna​ła  gło​du  ani  cho​rób,  od  któ​ry ch  psu​j ą  się  zę​by.  Co  tu  ro​bi?  Pew​ni​kiem
ucie​ka. Ale od cze​go? Opie​kun​ka przy ​wo​ła​ła j ed​ną z sie​dzą​cy ch w na​m io​cie ko​biet.

— Um y j ​cie j ą i do​pro​wadź​cie do po​rząd​ku — szep​nę​ła j ej  do ucha.
Ko​bie​ta spoj ​rza​ła na Ale​dis, uśm iech​nę​ła się i ski​nę​ła gło​wą.
Ale​dis nie wie​rzy ​ła wła​sny m  uszom . „Ką​piel do​brze ci zro​bi”, usły ​sza​ła, gdy  skoń​czy ​ła j eść,

od in​nej  pro​sty ​tut​ki, któ​ra wy ​szła z na​m io​tu. Ką​piel! Od ty ​lu dni się nie m y ​ła! W na​m io​cie na​szy ​-
ko​wa​no m ied​ni​cę z przy ​j em ​nie chłod​ną wo​dą i Ale​dis usia​dła w niej  z pod​kur​czo​ny ​m i no​ga​m i.
Trzy   dziew​czy ​ny,  któ​re  po​czę​sto​wa​ły   j ą  zu​pą,  za​krząt​nę​ły   się  ko​ło  niej   i  za​czę​ły   j ą  m y ć.  Cóż
szko​dzi, że da się tro​chę po​roz​piesz​czać? Nie m o​że prze​cież sta​nąć przed Ar​nau​em  czar​na od bru​-
du. Od​dzia​ły  kró​la sta​cj o​no​wa​ły  tuż obok. Tam  za​pew​ne go znaj ​dzie. Uda​ło się, do​tar​ła do Fi​gu​-
eras! Cóż w ty m  złe​go, że po​zwo​li się um y ć? Po​zwo​li​ła się rów​nież ubrać. Do​sta​ła naj ​m niej  wy ​-

zy ​wa​j ą​cy  strój , ale j ed​nak… „Ko​bie​ty  lek​kich oby ​cza​j ów m u​szą no​sić ko​lo​ro​we ubra​nia”, wy ​tłu​-
m a​czy ​ła j ej  kie​dy ś m at​ka, gdy  j a​ko m a​ła dziew​czy n​ka po​m y ​li​ła pro​sty ​tut​kę z m oż​ną pa​nią i ze​-
szła j ej  z dro​gi. „Więc j ak j e od​róż​nić?”, za​py ​ta​ła Ale​dis. „Z na​ka​zu kró​la m u​szą ubie​rać się ko​lo​-
ro​wo, nie m o​gą j ed​nak no​sić pe​le​ry n​ki ani żad​ne​go in​ne​go okry ​cia, na​wet zi​m ą. Ko​bie​tę lek​kich
oby ​cza​j ów po​znasz po na​gich ra​m io​nach”.

Ale​dis zno​wu spoj ​rza​ła na sie​bie. Ko​bie​ty  ta​kie j ak ona, żo​ny  rze​m ieśl​ni​ków, ni​g​dy  nie ubie​ra​-

ły  się ko​lo​ro​wo, bo nie po​zwa​lał im  na to król. A prze​cież barw​ne m a​te​rie są ta​kie pięk​ne! Jed​nak
nie m o​że po​ka​zać się tak Ar​nau​owi. Żoł​nie​rze m o​gli​by  wziąć j ą za… Unio​sła rę​kę, by  obej ​rzeć
się z bo​ku.

— I co, po​do​ba ci się?
Od​wró​ci​ła  się  i  zo​ba​czy ​ła  m a​da​m e.  Na  znak  wcho​dzą​cej ,  An​to​nia,  kę​dzie​rza​wa  blon​dy n​ka,

któ​ra po​m a​ga​ła Ale​dis się ubrać, wy ​szła z na​m io​tu, zo​sta​wia​j ąc j e sa​m e.

— Tak… nie… — Ale​dis j esz​cze raz spoj ​rza​ła na sie​bie. Suk​nia by ​ła j a​sno​zie​lo​na. Czy  znaj ​-

dzie tu j a​kieś okry ​cie na ra​m io​na, by  nikt nie wziął j ej  za ko​bie​tę lek​kich oby ​cza​j ów?

Ma​da​m e  zm ie​rzy ​ła  j ą  od  stóp  do  głów.  Nie  po​m y ​li​ła  się.  Te  roz​kosz​ne  krą​gło​ści  uszczę​śli​wią

na​wet naj ​bar​dziej  ka​pry ​śne​go wo​j a​ka. A oczy ? Ich spoj ​rze​nia się spo​tka​ły. Ol​brzy ​m ie. Kasz​ta​no​-
we. Wy ​da​j ą się sm ut​ne.

— Co cię tu przy ​wio​dło, dziec​ko?
— Mój  m ąż. Po​szedł na woj ​nę, nie wie​dząc, że zo​sta​nie oj ​cem . Chcę m u po​wie​dzieć, za​nim

ru​szy  do wal​ki.

Wy ​re​cy ​to​wa​ła to j ed​ny m  tchem , po​dob​nie j ak kup​com , któ​rzy  przy ​szli j ej  z po​m o​cą w Be​sós,

gdy  prze​woź​nik, zgwał​ciw​szy  j ą, pró​bo​wał uto​pić w rze​ce. Jed​nak na wi​dok nad​cho​dzą​cy ch lu​dzi
rzu​cił  się  do  uciecz​ki.  Ale​dis  nie  zdo​ła​ła  się  wy ​rwać  czar​no​zęb​ne​m u  m ęż​czy ź​nie.  Łka​ła,  le​żąc
w  bło​cie,  pod​czas  gdy   j ą  gwał​cił,  a  po​tem   wlókł  do  rze​ki.  Świat  prze​stał  dla  niej   ist​nieć,  słoń​ce
zga​sło, a sa​pa​nie wci​ska​j ą​ce​go się w nią osił​ka gi​nę​ło w j ej  wnę​trzu, zle​wa​j ąc się ze wspo​m nie​-
nia​m i i bez​sil​no​ścią. Kup​cy  uli​to​wa​li się nad zhań​bio​ną dziew​czy ​ną.

— Mu​sisz po​wia​do​m ić o wszy st​kim  na​czel​ni​ka — po​wie​dzie​li.
Ale co m a po​wie​dzieć kró​lew​skie​m u przed​sta​wi​cie​lo​wi? A j e​śli j ej  m ąż wy ​słał za nią po​goń?

A j e​śli wszy st​ko się wy ​da? Wsz​czę​to by  do​cho​dze​nie, a prze​cież nie m o​że…

— Nie. Mu​szę do​trzeć do obo​zu, za​nim  król ru​szy  do Ro​us​sil​lo​nu — po​wie​dzia​ła, wy ​j a​śniw​szy,

że j est przy  na​dziei, ale j ej  m ąż j esz​cze o ty m  nie wie. — Gdy  opo​wiem  o wszy st​kim  m ę​żo​wi, on
zde​cy ​du​j e, co ro​bić.

Kup​cy  to​wa​rzy ​szy ​li j ej  aż do Ge​ro​ny. Roz​sta​li się ko​ło ko​ścio​ła Świę​te​go Fe​lik​sa, pod m u​ra​m i

m ia​sta.  Naj ​star​szy   z  kup​ców  po​krę​cił  gło​wą,  wi​dząc,  że  zo​sta​j e  sa​m a  w  tak  opła​ka​ny m   sta​nie.
Ale​dis przy ​po​m nia​ła so​bie, że zna​j o​m e sta​rusz​ki ra​dzi​ły  j ej  om i​j ać m ia​sta, dla​te​go nie we​szła do
sze​ścio​ty ​sięcz​nej  Ge​ro​ny.  Z da​le​ka  przy j ​rza​ła się  da​cho​wi ko​ścio​ła  po​świę​co​ne​go Ma​rii  i  bu​do​-
wa​nej   wła​śnie  ka​te​drze,  pła​co​wi  bi​sku​pie​m u  i  wy ​so​kiej ,  m a​sy w​nej   wie​ży   Gi​ro​nel​la,  Rów​ne​m u
punk​to​wi obron​ne​m u m ia​sta. Jesz​cze przez chwi​lę spo​glą​da​ła na Ge​ro​nę, po czy m  ru​szy ​ła ku Fi​-
gu​eras.

Ma​da​m e ob​ser​wo​wa​ła Ale​dis za​to​pio​ną we wspo​m nie​niach. Za​uwa​ży ​ła, że drży.
W  ślad  za  woj ​skiem   do  Fi​gu​eras  ścią​ga​ły   set​ki  lu​dzi.  Ale​dis,  osła​bio​na  gło​dem ,  do​łą​czy ​ła  do

nich. Nie pa​m ię​ta​ła na​wet ich twa​rzy. Po​czę​sto​wa​li j ą chle​bem  i świe​żą wo​dą, do​sta​ła też od ko​-
goś tro​chę j a​rzy n. Za​trzy ​m a​li się na noc​leg na pół​noc​ny m  brze​gu rze​ki Flu​via, u stóp zam ​ku Pon​-

tons, któ​ry  strzegł gro​du Ba​sca​ra w po​ło​wie dro​gi m ię​dzy  Ge​ro​ną i Fi​gu​eras. Wte​dy  wła​śnie j ej
dwaj   to​wa​rzy ​sze  po​dró​ży   ode​bra​li  w  na​tu​rze  za​pła​tę  za  po​czę​stu​nek  i  zgwał​ci​li  j ą  bru​tal​nie  pod
osło​ną  no​cy.  Jed​nak  Ale​dis  by ​ło  j uż  wszy st​ko  j ed​no.  Przy ​wo​ła​ła  twarz  uko​cha​ne​go,  szu​ka​j ąc
w ty m  wspo​m nie​niu uko​j e​nia. Na​za​j utrz po​wlo​kła się kil​ka m e​trów za swy ​m i prze​śla​dow​ca​m i ni​-
czy m  pies, j ed​nak ty m  ra​zem  nie da​li j ej  j eść, na​wet się do niej  nie ode​zwa​li. W koń​cu do​tar​ła
do obo​zo​wi​ska.

A te​raz… Dla​cze​go ta ko​bie​ta tak się j ej  przy ​glą​da? Nie od​ry ​wa oczu od j ej … ło​na! Ale​dis po​-

czu​ła, j ak su​kien​ka opi​na pła​ski, twar​dy  brzuch. Drgnę​ła i spu​ści​ła wzrok.

Ma​da​m e uśm iech​nę​ła się pod no​sem , choć Ale​dis te​go nie do​strze​gła. Ileż ra​zy  sły ​sza​ła j uż ta​-

kie ci​che wy ​zna​nia? Wy ​m y ​ślo​ne hi​sto​ry j ​ki dziew​cząt, któ​re pierw​sze ba​daw​cze spoj ​rze​nie zbi​j a​ło
z tro​pu. Zdra​dza​ło j e zde​ner​wo​wa​nie i spusz​cza​ły  wzrok, zu​peł​nie j ak ta nie​zna​j o​m a. Z ilo​m a cią​-
ża​m i m ia​ła j uż do czy ​nie​nia? Z tu​zi​na​m i? Set​ka​m i? Ni​g​dy  nie wi​dzia​ła ko​bie​ty  w cią​ży  z tak pła​-
skim , sprę​ży ​sty m  brzu​chem . Krwa​wie​nie się opóź​nia? By ć m o​że, ale każ​da ko​bie​ta wo​la​ła​by  się
naj ​pierw upew​nić, za​m iast od ra​zu gnać ta​ki ka​wał za m ę​żem , któ​ry  wy ​ru​szy ł na woj ​nę.

— W ta​kim  stro​j u nie wej ​dziesz do obo​zu. — Na te sło​wa Ale​dis pod​nio​sła wzrok i zno​wu spoj ​-

rza​ła na sie​bie. — Nie m a​m y  tam  wstę​pu. Je​śli chcesz, po​py ​tam  o two​j e​go m ę​ża.

— Pa​ni! Zro​bi​li​by ​ście to dla m nie? Dla​cze​go chce​cie m i po​m óc?
— Chy ​ba j uż ci po​m o​głam . Na​kar​m i​łam  cię, um y ​łam  i ubra​łam . Czy  ktoś in​ny  co​kol​wiek dla

cie​bie zro​bił w ty m  obo​zie wa​ria​tów? — Ale​dis po​krę​ci​ła gło​wą. Kie​dy  przy ​po​m nia​ła so​bie, j ak
j ą po​trak​to​wa​no, ciar​ki prze​szły  j ej  po ple​cach. — Więc dla​cze​go tak się dzi​wisz? — cią​gnę​ła ko​-
bie​ta. Ale​dis nie wie​dzia​ła, co od​po​wie​dzieć. — Je​ste​śm y  ko​bie​ta​m i lek​kich oby ​cza​j ów, ale ser​ca
m a​m y  m ięk​kie. Gdy ​by  m i ktoś po​m ógł wie​le lat te​m u… — Po​pa​trzy ​ła przed sie​bie nie​obec​ny m
wzro​kiem , a j ej  sło​wa za​wi​sły  pod su​fi​tem  na​m io​tu. — No, ale te​raz to j uż bez zna​cze​nia. Po​m o​-
gę ci. Mam  zna​j o​m o​ści w obo​zie i j e​śli chcesz, spro​wa​dzę tu two​j e​go m ę​ża.

Ale​dis za​sta​no​wi​ła się. Cze​m u nie? Ma​da​m e cie​szy ​ła się j uż na m y śl o no​wy m  na​by t​ku. Nie​-

trud​no bę​dzie po​zby ć się m ę​ża, wie​lu żoł​nie​rzy  win​ny ch j ej  j est przy ​słu​gę. Ma​ła bój ​ka w obo​zie
i po krzy ​ku… A wte​dy  do ko​go zwró​ci się ta m a​ła? Zo​sta​nie zu​peł​nie sa​m a. Bę​dzie j ej  j a​dła z rę​ki.
Je​śli rze​czy ​wi​ście j est w cią​ży, kil​ka m o​net wszy st​ko za​ła​twi. W koń​cu to j ej  chleb po​wsze​dni.

— Bę​dę wam  bar​dzo wdzięcz​na — ode​zwa​ła się Ale​dis. Pro​szę. Już za​czy ​na by ć po​słusz​na.
— Jak się na​zy ​wa twój  m ąż i w j a​kim  od​dzia​le słu​ży ?
— Na​le​ży  do po​spo​li​te​go ru​sze​nia z Bar​ce​lo​ny, a na​zy ​wa się Ar​nau. Ar​nau Es​ta​ny ​ol. — Ma​-

da​m e za​drża​ła. — Sła​bo pa​ni? — za​py ​ta​ła Ale​dis.

Ko​bie​ta osu​nę​ła się na ta​bo​ret. Ob​lał j ą zim ​ny  pot.
— Nie, nic m i nie j est — wy ​sa​pa​ła. — To przez ten prze​klę​ty  upał. Po​daj  m i wa​chlarz.
To nie​m oż​li​we, po​m y ​śla​ła, gdy  Ale​dis się​ga​ła po wa​chlarz. Pul​so​wa​ło j ej  w skro​niach. Ar​nau

Es​ta​ny ​ol! To nie​m oż​li​we!

— Jak on wy ​glą​da? — za​py ​ta​ła, wa​chlu​j ąc się.
— Och! Nie​trud​no bę​dzie go od​na​leźć. Pra​cu​j e j a​ko ba​sta​ix w por​cie. Jest m ło​dy, sil​ny, wy ​so​-

ki i przy ​stoj ​ny, ko​ło pra​we​go oka m a zna​m ię.

Ma​da​m e m il​cza​ła, nie prze​sta​j ąc się wa​chlo​wać. My ​śla​m i bar​dzo da​le​ko: wi​dzia​ła te​raz Na​-

varc​les, przy ​j ę​cie we​sel​ne, sien​nik, za​m ek… Llo​ren​ca de Bel​le​ra, swą hań​bę, głód i cier​pie​nie…
Ile to j uż lat? Dwa​dzie​ścia? Tak, dwa​dzie​ścia, m o​że tro​chę wię​cej . A te​raz…

Ale​dis prze​rwa​ła j ej  roz​m y ​śla​nia:

— Zna​cie go? — Nie… nie.
Czy  go zna? Pra​wie go nie pa​m ię​ta. By ​ła wte​dy  dziec​kiem !
— Po​m o​że​cie m i go od​na​leźć?
A kto po​m o​że m nie, gdy  go od​naj ​dę? Wo​la​ła zo​stać sa​m a.
— Zgo​da — po​wie​dzia​ła i wy ​pro​si​ła Ale​dis ru​chem  rę​ki. Zo​staw​szy  sa​m a, Fran​ce​sca ukry ​ła

twarz w dło​niach. Ar​nau!

Uda​ło j ej  się za​po​m nieć, zm u​si​ła się do te​go, a te​raz, po dwu​dzie​stu la​tach… Je​śli dziew​czy ​na

m ó​wi praw​dę, no​si w ło​nie… j ej  wnu​ka! A ona chcia​ła go za​bić. Dwa​dzie​ścia lat! Jak wy ​glą​da
te​raz Ar​nau? Ale​dis po​wie​dzia​ła, że j est wy ​so​ki, sil​ny  i przy ​stoj ​ny. Nie po​tra​fi​ła go so​bie przy ​po​-
m nieć, na​wet j a​ko no​wo​rod​ka. Wy ​sta​ra​ła się dla nie​go o cie​pły  kąt w kuź​ni, ale nie m o​gła go od​-
wie​dzać. Ban​da łaj ​da​ków! By ​łam  j esz​cze dziec​kiem , a oni gwał​ci​li m nie raz po raz! Po j ej  po​-
licz​ku spły ​nę​ła łza. Kie​dy  ostat​ni raz pła​ka​ła? Wte​dy, przed dwu​dzie​sto​m a la​ty  nie uro​ni​ła ani j ed​-
nej  łzy. Dziec​ku bę​dzie le​piej  z Ber​na​tem , tłu​m a​czy ​ła so​bie. Do​wie​dziaw​szy  się o wszy st​kim , do​-
nia Ca​te​ri​na spo​licz​ko​wa​ła j ą i wy ​da​ła na ła​skę żoł​da​ków. A po​tem , gdy  na​wet oni się j ej  brzy ​dzi​-
li, tra​fi​ła pod m u​ry  zam ​ku. Wraz z m nó​stwem  po​dob​ny ch do niej  nie​szczę​śni​ków bro​dzi​ła w od​-
pad​kach i śm ie​ciach, bi​j ąc się z ni​m i o za​ple​śnia​łe ka​wał​ki chle​ba nad​j e​dzo​ne przez ro​ba​ki. Tam
spo​tka​ła dziew​czy n​kę, któ​ra też roz​grze​by ​wa​ła śm ie​ci. By ​ła chu​da, ale ład​na. I ni​ko​go nie ob​cho​-
dził j ej  los. A j e​śli… Po​czę​sto​wa​ła j ą reszt​ka​m i, któ​re odło​ży ​ła dla sie​bie. Dziew​czy n​ka uśm iech​-
nę​ła się, oczy  j ej  roz​bły ​sły. Za​pew​ne nie za​zna​ła in​ne​go ży ​cia. Fran​ce​sca um y ​ła j ą w rze​ce. Na​-
cie​ra​ła j ej  skó​rę pia​skiem , pó​ki nie za​czę​ła wy ć z bó​lu i zim ​na. Po​tem  za​pro​wa​dzi​ła j ą do j ed​ne​go
z żoł​nie​rzy  pa​na Na​varc​les. Tak się wszy st​ko za​czę​ło. Tak, sy ​nu, ży ​cie m nie znie​czu​li​ło, za​m ie​ni​ło
m o​j e  ser​ce  w  ka​m ień.  Co  po​wie​dział  ci  o  m nie  oj ​ciec?  Że  cię  po​rzu​ci​łam   ska​za​łam   na  pew​ną
śm ierć?

Jesz​cze tej  no​cy  Fran​ce​sca wy ​py ​ta​ła o Ar​naua ofi​ce​rów i żoł​nie​rzy  na​j em ​ny ch, któ​ry m  po​-

szczę​ści​ło się w grze w kar​ty  lub ko​ści i przy ​szli świę​to​wać zwy ​cię​stwo z j ej  dziew​czę​ta​m i.

— Ba​sta​ix? — po​wie​dział j e​den z nich. — Znam  go, a j ak​że. Wszy ​scy  go zna​j ą. — Fran​ce​sca

prze​chy ​li​ła gło​wę. — Po​dob​no za​dał bo​bu sta​re​m u wy ​dze, przed któ​ry m  wszy ​scy  trzę​śli por​t​ka​m i
i Eixi​m en d’Espar​ca, ad​iu​tant sa​m e​go kró​la, przy ​j ął go do swej  stra​ży  przy ​bocz​nej . Ma zna​m ię
ko​ło oka. Wy ​ćwi​czy ł się we wła​da​niu szty ​le​tem  i od tej  po​ry  sto​czy ł wie​le walk i żad​nej  nie prze​-
grał. War​to ob​sta​wiać go w za​kła​dach. — Ofi​cer się uśm iech​nął. — Ale, ale… Dla​cze​go py ​tasz?
— Uśm iech​nął się j esz​cze sze​rzej .

Ni​by   cze​m u  nie  roz​pa​lić  j e​go  wy ​uz​da​nej   wy ​obraź​ni?  —  po​m y ​śla​ła  Fran​ce​sca.  Zresz​tą  i  tak

nie m o​gła​by  po​wie​dzieć m u praw​dy. Mru​gnę​ła do nie​go po​ro​zu​m ie​waw​czo.

—  Je​steś  za  sta​ra  dla  te​go  by cz​ka  —  za​śm iał  się  żoł​nierz.  Fran​ce​sca  zby ​ła  m il​cze​niem   j e​go

sło​wa.

— Po​de​ślij  m i go, a nie po​ża​łu​j esz.
— Gdzie? Tu​taj ?
A j e​śli Ale​dis kła​m ie? In​sty nkt ni​g​dy  j ej  j esz​cze nie za​wiódł.
— Nie, tu​taj  nie.
Ale​dis ode​szła kil​ka kro​ków od na​m io​tu Fran​ce​ski. By ​ła pięk​na, cie​pła i gwiaź​dzi​sta noc, a księ​-

ży c bar​wił  m rok  na  żół​to.  Spo​glą​da​ła  to  na  nie​bo,  to  na  m ęż​czy zn,  któ​rzy   wcho​dzi​li  do  na​m io​tu,
a za​raz po​tem  wy ​ła​nia​li się w to​wa​rzy ​stwie j ed​nej  z dziew​cząt. Zni​ka​li w m a​ły ch sza​ła​sach, z któ​-
ry ch  wy ​cho​dzi​li  j a​kiś  czas  po​tem   ro​ze​śm ia​ni  lub  m il​czą​cy.  I  tak  w  kół​ko.  Za  każ​dy m   ra​zem

dziew​czy ​ny   pod​cho​dzi​ły   do  m ied​ni​cy,  w  któ​rej   nie​daw​no  ką​pa​ły   Ale​dis,  i  pod​m y ​wa​ły   się,  pa​-
trząc na nią bez wsty ​du. Tak sa​m o pa​trzy ​ła tam ​ta ko​bie​ta, któ​rej  m at​ka Ale​dis za​bro​ni​ła ustę​po​-
wać z dro​gi. — Dla​cze​go nie wsa​dzą j ej  do wię​zie​nia? — za​py ​ta​ła wte​dy  m at​kę.

Eu​la​lia zer​k​nę​ła na cór​kę, za​sta​na​wia​j ąc się, czy  do​ro​sła j uż do ta​kich roz​m ów.
— Nie m oż​na j ej  aresz​to​wać. Za​rów​no król j ak i Ko​ściół po​zwa​la​j ą j ej  upra​wiać nie​rząd. —

Dziew​czy n​ka  spoj ​rza​ła  na  m at​kę  z  nie​do​wie​rza​niem .  —  Tak,  có​ruś,  ta​ka  j est  praw​da.  Ko​ściół
twier​dzi, że ko​bie​ty  wsze​tecz​ne pod​le​ga​j ą pra​wu bo​skie​m u, nie ziem ​skie​m u. — Jak​że m a po​wie​-
dzieć dziec​ku, że Ko​ściół chce z ich po​m o​cą za​po​bie​gać cu​dzo​łó​stwu i związ​kom  prze​ciw​ny m  na​-
tu​rze? Eu​la​lia  zno​wu  przy j ​rza​ła  się  cór​ce.  Nie,  j est  j esz​cze  za  m a​ła,  by   m ó​wić  j ej   o  związ​kach
prze​ciw​ny ch na​tu​rze.

An​tó​nia uśm iech​nę​ła się do niej , pod​szedł​szy  do m ied​ni​cy. Ale​dis też wy ​krzy ​wi​ła usta, pró​bu​-

j ąc się uśm iech​nąć.

Co  j esz​cze  m ó​wi​ła  j ej   m at​ka?  —  pró​bo​wa​ła  so​bie  przy ​po​m nieć.  Że  nie  wol​no  im   m iesz​kać

w ob​rę​bie m u​rów m ia​sta ani ni​g​dzie, gdzie ży ​j ą lu​dzie przy ​zwo​ici, a te z nich, któ​re nie za​sto​su​j ą
się do za​ka​zu, m o​gą zo​stać — na żą​da​nie są​sia​dów — wy ​pę​dzo​ne z wła​sne​go do​m u. Że m u​sia​ły
słu​chać  ka​zań,  m a​j ą​cy ch  j e  na​wró​cić  na  dro​gę  cno​ty.  Że  m o​gły   ko​rzy ​stać  z  łaź​ni  pu​blicz​ny ch
ty l​ko  w  po​nie​dział​ki  i  piąt​ki,  czy ​li  w  dni  za​re​zer​wo​wa​ne  dla  Ży ​dów  i  Sa​ra​ce​nów.  I  że  z  za​ro​bio​-
ny ch  pie​nię​dzy   m o​gły   da​wać  j ał​m uż​nę,  nie  wol​no  im   by ​ło  j ed​nak  da​wać  ofiar  na  ta​cę  ani  na
m szę.

An​tó​nia  sta​ła  w  m ied​ni​cy,  j ed​ną  rę​ką  się  pod​m y ​wa​ła,  dru​gą  trzy ​m a​ła  pod​ka​sa​ną  spód​ni​cę.

Nie prze​sta​wa​ła się uśm ie​chać! Ile​kroć pro​sto​wa​ła się po na​bra​niu wo​dy  i pod​no​si​ła dłoń do sro​-
m u,  zer​ka​ła  z  uśm ie​chem   na  Ale​dis,  któ​ra  pró​bo​wa​ła  om i​j ać  wzro​kiem   j ej   od​sło​nię​te  i  ską​pa​ne
w księ​ży ​co​wej  po​świa​cie ło​no.

Dla​cze​go się uśm ie​cha? To j esz​cze dziew​czy n​ka, a j uż j est po​tę​pio​na. Przed kil​ko​m a la​ty, nie​-

dłu​go po ty m , j ak oj ​ciec Ale​dis od​rzu​cił oświad​czy ​ny  Ar​naua, m at​ka za​pro​wa​dzi​ła j ą i Ale​stę do
klasz​to​ru Świę​te​go Pio​tra w Bar​ce​lo​nie. „Niech to zo​ba​czą!”, przy ​ka​zał gar​barz żo​nie. Klasz​tor​ny
przed​sio​nek  wy ​peł​nia​ły   wy ​rwa​ne  z  za​wia​sów  drzwi,  któ​re  sta​ły   opar​te  o  ar​ka​dy   lub  le​ża​ły   na
dzie​dziń​cu. Król Piotr po​zwo​lił prze​ory ​szy  wy ​ga​niać ze swej  pa​ra​fii — we​dle wła​sne​go uzna​nia
i  bez  ni​czy ​j e​go  po​śred​nic​twa  —  nie​m o​ral​ne  ko​bie​ty   i  wy ​sta​wiać  w  klasz​to​rze  drzwi  wy ​rwa​ne
z ich do​m ów. Prze​ory ​sza z za​pa​łem  za​bra​ła się do dzie​ła. A za​pał ten by ł za​iste wiel​ki!

— Ty ​le ro​dzin wy ​rzu​co​no? — za​py ​ta​ła Ale​sta. Pa​m ię​ta​ła, j ak ich wy ​rzu​co​no z do​m u za nie​-

pła​ce​nie czy n​szu: wte​dy  też wy ​rwa​no im  drzwi. Kil​ka dni póź​niej  za​m iesz​ka​li u Pe​re​go i Ma​rio​ny.

—  Nie,  dziec​ko  —  od​par​ła  Eu​la​lia.  —  To  drzwi  ko​biet,  któ​re  nie  po​tra​fi​ły   upil​no​wać  swe​go

dzie​wic​twa.

Ale​dis przy ​po​m nia​ła so​bie tam ​tą sce​nę: m ó​wiąc te sło​wa, m at​ka wpa​try ​wa​ła się w nią, m ru​-

żąc oczy.

Ale​dis po​trzą​snę​ła  gło​wą, by   od​go​nić nie​przy ​j em ​ne  wspo​m nie​nie, a  wte​dy  j ej   wzrok  zno​wu

padł na An​tó​nię i na j ej  ło​no po​ro​śnię​te, po​dob​nie j ak gło​wa, j a​sny ​m i kę​dzio​ra​m i. Co zro​bi​ła​by
z An​tó​nią prze​ory ​sza klasz​to​ru Świę​te​go Pio​tra?

Fran​ce​sca wy ​szła z na​m io​tu i przy ​wo​ła​ła An​tó​nię. „Chodź no tu!” krzy k​nę​ła. Ale​dis pa​trzy ​ła,

j ak dziew​czy ​na wy ​ska​ku​j e z m ied​ni​cy, wkła​da bu​ty  i wbie​ga do na​m io​tu. Po​tem  oczy  Ale​dis na​-
po​tka​ły  ba​daw​cze spoj ​rze​nie Fran​ce​ski. Przez kil​ka se​kund m a​da​m e m ie​rzy ​ła j ą wzro​kiem , za​nim
wró​ci​ła do swy ch za​j ęć. Co to spoj ​rze​nie m o​gło ozna​czać?

Eixi​m en d’Espar​ca, ad​iu​tant j e​go wy ​so​ko​ści Pio​tra III, by ł waż​ną oso​bi​sto​ścią, choć ra​czej  ze

wzglę​du na swe sta​no​wi​sko niż po​stu​rę, bo gdy  zsiadł z ol​brzy ​m ie​go ru​m a​ka i zdj ął zbro​j ę, oka​zał
się czło​wie​kiem  ni​skim  i chu​dy m . Sła​be​usz, uznał Ar​nau i prze​stra​szy ł się, że Eixi​m en od​gad​nie
j e​go m y ​śli.

Eixi​m en  d’Espar​ca  do​wo​dził  kom ​pa​nią  al​m o​ga​wa​rów,  któ​ry ch  opła​cał  z  wła​snej   kie​sy.  Gdy

przy ​glą​dał  się  swo​im   lu​dziom ,  za​wsze  opa​da​ły   go  wąt​pli​wo​ści.  Co  gwa​ran​tu​j e  ich  lo​j al​ność?
Żołd, ty l​ko i wy ​łącz​nie żołd. Dla​te​go kró​lew​ski ad​iu​tant ota​czał się stra​żą przy ​bocz​ną. Po​j e​dy ​nek
sto​czo​ny  przez Ar​naua wy ​warł na nim  du​że wra​że​nie.

— Ja​ką bro​nią wła​dasz? — za​py ​tał Ar​naua ofi​cer Eixi​m e​na d’Espar​ca. Ba​sta​ix po​ka​zał m u ku​-

szę oj ​ca. — Wszy ​scy  Ka​ta​loń​czy ​cy  po​tra​fią strze​lać z ku​szy, to nasz obo​wią​zek. A po​za ty m ? Ar​-
nau po​krę​cił gło​wą.

— A to? — Ofi​cer wska​zał szty ​let, któ​ry  m ło​dzie​niec no​sił u pa​sa, po czy m , od​rzu​ca​j ąc do ty ​łu

gło​wę, ry k​nął tu​bal​ny m  śm ie​chem  na wi​dok tę​pe​go czub​ka. — Czy m ś ta​kim  — za​re​cho​tał — nie
m ógł​by ś na​wet za​dra​snąć pa​nien​ce cno​ty. Bę​dziesz się wpra​wiał w wal​ce, ale bro​nią z praw​dzi​-
we​go zda​rze​nia.

Ofi​cer po​szpe​rał w ku​frze i wy ​j ął znacz​nie dłuż​szy  i więk​szy  szty ​let. Ar​nau prze​j e​chał pal​cem

po ostrzu. Od tej  po​ry, wraz z in​ny ​m i człon​ka​m i stra​ży  przy ​bocz​nej  Eixi​m e​na d’Espar​ca, co​dzien​-
nie  ćwi​czy ł  wal​kę  wręcz.  Do​stał  barw​ny   m un​dur,  kol​czu​gę  i  hełm ,  któ​ry   po​le​ro​wał  do  po​ły ​sku,
oraz  so​lid​ne,  skó​rza​ne  bu​ty   wią​za​ne  na  ły d​kach  krzy ​żu​j ą​cy ​m i  się  rze​m ie​nia​m i.  Wy ​czer​pu​j ą​ce
ćwi​cze​nia uzu​peł​nia​ne by ​ły  po​j e​dy n​ka​m i bez bro​ni, to​czo​ny ​m i przez żoł​nie​rzy  róż​ny ch m oż​ny ch
sta​cj o​nu​j ą​cy ch w obo​zie. Ar​nau szy b​ko awan​so​wał na pierw​sze​go za​wod​ni​ka Eixi​m e​na d’Espar​-
ca i przy ​naj ​m niej  raz dzien​nie sta​czał po​j e​dy ​nek na oczach tłu​m u żoł​nie​rzy, któ​rzy  do​pin​go​wa​li
i ob​sta​wia​li wal​czą​cy ch.

Wkrót​ce  wieść  o  j e​go  zręcz​no​ści  i  si​le  ro​ze​szła  się  po  obo​zie.  Kie​dy   w  nie​licz​ny ch  wol​ny ch

chwi​lach spa​ce​ro​wał m ię​dzy  na​m io​ta​m i, czuł na so​bie wzrok żoł​nie​rzy, któ​rzy  na j e​go wi​dok m il​-
kli i sztur​cha​li się po​ro​zu​m ie​waw​czo!

Ofi​cer Eixi​m e​na d’Espar​ca uśm iech​nął się, sły ​sząc proś​bę to​wa​rzy ​sza.
— Czy  i j a bę​dę m ógł za​ba​wić się z któ​rąś z dziew​cząt? — chciał wie​dzieć.
—  A  j ak​że.  Sta​ra  m a  wiel​ką  chrap​kę  na  two​j e​go  żoł​nie​rzy ​ka  Po​j ę​cia  nie  m asz,  j ak  j ej   się

świe​ci​ły  oczy.

Wy ​buch​nę​li śm ie​chem .
— Do​kąd m am  go za​pro​wa​dzić?
Fran​ce​sca um ó​wi​ła się z ni​m i w obe​rży  za m ia​stem .
— Nie za​da​waj  py ​tań, ty l​ko słu​chaj  — usły ​szał Ar​nau. — Ktoś chce się z to​bą wi​dzieć.
Dwaj  ofi​ce​ro​wie za​pro​wa​dzi​li go do obe​rży, a na​stęp​nie do li​chej  izby, w któ​rej  cze​ka​ła Fran​-

ce​sca. Gdy  wszedł do środ​ka, za​trza​snę​li za nim  drzwi i za​ry ​glo​wa​li j e od ze​wnątrz. Mło​dzie​niec
od​wró​cił się, i wi​dząc, że nie m o​że wy j ść, za​czął wa​lić w drzwi.

— Co się dzie​j e?! — krzy k​nął. — Co to m a zna​czy ć?! Od​po​wie​dział m u re​chot ofi​ce​rów.
Ar​nau na​słu​chi​wał przez chwi​lę. Co to wszy st​ko zna​czy ? Na​gle po​czuł, że nie j est w izbie sam .

Od​wró​cił  się.  Fran​ce​sca  sta​ła  pod  oknem ,  oświe​tlo​na  bla​dy m   świa​tłem   świe​cy   um iesz​czo​nej
w świecz​ni​ku na ścia​nie i przy ​glą​da​ła m u się. Jej  suk​nia po​ły ​ski​wa​ła, m i​m o pa​nu​j ą​ce​go w izbie
pół​m ro​ku. Pro​sty ​tut​ka! Ty ​lu hi​sto​rii o ty ch ko​bie​tach na​słu​chał się przy  obo​zo​wy m  ogni​sku, ty ​lu
to​wa​rzy ​szy  prze​chwa​la​ło się, że prze​pu​ści​ło żołd z ulicz​ną dziew​ką, za​wsze i nie​zm ien​nie lep​szą,

pięk​niej ​szą i bar​dziej  roz​pust​ną niż to​wa​rzy sz​ka kom ​pa​na. W ta​kich chwi​lach Ar​nau m ilkł i spusz​-
czał wzrok. Bo on uciekł przed ko​bie​ta​m i! Mo​że… m o​że to m il​cze​nie i po​zor​ny  brak za​in​te​re​so​wa​-
nia płcią pięk​ną skło​ni​ły  j e​go to​wa​rzy ​szy  do zro​bie​nia m u głu​pie​go ka​wa​łu… Już nie​raz do​ci​na​li
m u z te​go po​wo​du.

— Co to za żart? — za​py ​tał. — Cze​go ode m nie chcesz? Wciąż nie wi​dzia​ła j e​go twa​rzy. Świe​-

ca da​wa​ła zby t sła​be świa​tło, ale ten głos… Ar​nau m iał j uż głos do​ro​słe​go m ęż​czy ​zny  i by ł rze​-
czy ​wi​ście po​tęż​ny  i wy ​so​ki, Ale​dis nie kła​m a​ła. Fran​ce​sca po​czu​ła, że drżą j ej  ko​la​na. Jej  sy n!
Od​chrząk​nę​ła i po​wie​dzia​ła:

— Nie m u​sisz się oba​wiać. Nie bę​dę na​sta​wa​ła na twój  ho​nor — Po​za ty m  — do​da​ła — j e​ste​-

śm y  sa​m i. Cóż m o​że wskó​rać sła​ba ko​bie​ta prze​ciw​ko m ło​de​m u i sil​ne​m u m ęż​czy ź​nie?

— W ta​kim  ra​zie dla​cze​go tam ​ci się śm ie​j ą? — spy ​tał Ar​nau, nie od​cho​dząc od drzwi.
— Niech się śm ie​j ą. Mę​ski um y sł j est per​fid​ny, wy ​cią​ga za​wsze naj ​bar​dziej  be​zec​ne wnio​ski.

By ć m o​że gdy ​by m  po​wie​dzia​ła im  praw​dę i zdra​dzi​ła, dla​cze​go chcia​łam  się z to​bą spo​tkać, nie
przy ​sta​li​by  tak chęt​nie na m o​j ą proś​bę. Po​zwo​li​łam  więc, by  wy ​uz​da​ne m y ​śli po​bu​dzi​ły  ich wy ​-
obraź​nię.

— A cóż in​ne​go m ie​li​by  m y ​śleć o dziw​ce, któ​ra za​m y ​ka się z m ęż​czy ​zną w izbie obe​rży ? Cze​-

go w ogó​le m oż​na się spo​dzie​wać po dziw​ce?

Je​go ton by ł su​ro​wy, agre​sy w​ny, j ed​nak Fran​ce​sca za​cho​wa​ła spo​kój .
—  Na​wet  m y,  dziw​ki,  j e​ste​śm y   isto​ta​m i  ludz​ki​m i  —  po​wie​dzia​ła  pod​nie​sio​ny m   gło​sem .  —

Świę​ty  Au​gu​sty n uczy, że są​dzić nas bę​dzie Bóg, a nie lu​dzie.

— Zwa​bi​łaś m nie tu, by  m ó​wić o Bo​gu?
—  By ​naj ​m niej .  —  Fran​ce​sca  zro​bi​ła  krok  na​przód.  Mu​sia​ła  zo​ba​czy ć  j e​go  twarz.  —  Zwa​bi​-

łam  cię tu, by  m ó​wić o two​j ej  żo​nie.

Ar​nau za​wa​hał się. Rze​czy ​wi​ście j est przy ​stoj ​ny.
— Co się sta​ło? Jak to m oż​li​we, że…
— Jest w cią​ży. — Ma​ria?
— Ale​dis… — po​pra​wi​ła go Fran​ce​sca. Ale, ale, czy ż​by  Po​wie​dział „Ma​ria”?
— Ale​dis?
Do​strze​gła, że Ar​nau drży. Co to wszy st​ko zna​czy ?
Ty l​ko pa​pla​cie i pa​pla​cie! — Usły ​sze​li wa​le​nie w drzwi, i re​chot. — Cóż to, m a​da​m e, ten by ​-

czek dla cie​bie za j ur​ny ?

Wy ​m ie​ni​li spoj ​rze​nia. Na znak Fran​ce​ski Ar​nau od​su​nął się od drzwi. Za​czę​li m ó​wić ci​szej .
— Mó​wi​łeś coś o j a​kiej ś Ma​rii… — pod​j ę​ła Fran​ce​sca, gdy  sta​nę​li pod oknem , w dru​gim  koń​-

cu izby.

— Mo​j a żo​na m a na im ię Ma​ria.
— Kim  w ta​kim  ra​zie j est Ale​dis? Twier​dzi…
Ar​nau po​krę​cił gło​wą. Po​sm ut​niał, czy  ty l​ko m i się zda​j e? — za​sta​na​wia​ła się Fran​ce​sca. Mło​-

dzie​niec sku​lił się, j e​go ra​m io​na opa​dły  bez​sil​nie wzdłuż tu​ło​wia, a szy ​j a, przed​tem  dum ​nie wy ​-
pro​sto​wa​na,  zda​wa​ła  się  chy ​lić  pod  cię​ża​rem   gło​wy.  Jed​nak  m il​czał.  Ser​ce  Fran​ce​ski  za​ko​ła​ta​ło
bo​le​śnie. Co ci j est sy n​ku?

— Kim  j est Ale​dis? — po​wtó​rzy ​ła.
Ar​nau  zno​wu  po​krę​cił  gło​wą.  Po​rzu​cił  wszy st​ko  —  Ma​rię,  pra​cę,  Ma​don​nę…  —  by ​le  się  od

niej  uwol​nić, ale zno​wu go do​pa​dła! Na do​m iar złe​go j est w cią​ży ! Wszy st​ko się wy ​da. Jak wró​ci

te​raz do Bar​ce​lo​ny, do pra​cy, do do​m u?

Fran​ce​sca spoj ​rza​ła w okno. Na dwo​rze pa​no​wał m rok. Co za dziw​ny  ból chwy ​ta j ą za ser​ce?

Wi​dzia​ła w ży ​ciu ty ​lu upodlo​ny ch m ęż​czy zn, ty ​le za​szczu​ty ch ko​biet po​zba​wio​ny ch na​dziei, by ​ła
świad​kiem  śm ier​ci, nę​dzy, cho​ro​by  i ago​nii wie​lu, wie​lu lu​dzi, j ed​nak ni​g​dy  aż tak nie po​ru​szy ​ło
j ej  czy ​j eś cier​pie​nie.

— Chy ​ba kła​m ie — wy ​du​si​ła przez ści​śnię​te gar​dło, nie od​ry ​wa​j ąc oczu od okna. Po​czu​ła, że

Ar​nau drgnął.

— Co m asz na m y ​śli?
— Nie są​dzę, by  by ​ła w cią​ży. Kła​m ie.
— To bez zna​cze​nia… — do​szły  Ar​naua j e​go wła​sne sło​wa. Zna​la​zła go, to wy ​star​czy. Tra​fi​ła

za nim  aż tu, te​raz zno​wu za​cznie go szan​ta​żo​wać. Wszy st​kie j e​go wy ​sił​ki po​szły  na m ar​ne.

— Po​m o​gę ci.
— Ni​by  dla​cze​go?
Fran​ce​sca od​wró​ci​ła się do Ar​naua. Ich ubra​nia pra​wie się sty ​ka​ły. Mo​gła go do​tknąć. Czu​ła

za​pach j e​go skó​ry. Bo j e​steś m o​im  sy ​nem ! — m ia​ła ocho​tę po​wie​dzieć, trud​no o lep​szy  m o​m ent.
Ale co po​wie​dział m u o niej  Ber​nat? Po co m u wie​dzieć, że j e​go m at​ka j est dziw​ką? Wy ​cią​gnę​ła
do nie​go  drżą​cą  rę​kę.  Nie  od​su​nął  się.  Po  cóż  m u  wie​dzieć…  Cof​nę​ła  rę​kę.  Mi​nę​ło  po​nad  dwa​-
dzie​ścia lat. Prze​cież j est zwy ​kłą pro​sty ​tut​ką.

— Bo m nie oszu​ka​ła — rzu​ci​ła. — Przy ​gar​nę​łam  j ą, na​kar​m i​łam , ubra​łam . Nie lu​bię, gdy  ktoś

pró​bu​j e wy ​stry ch​nąć m nie na dud​ka. Wy ​glą​dasz na chłop​ca szla​chet​ne​go i coś m i się wy ​da​j e, że
ona pró​bu​j e oszu​kać rów​nież cie​bie.

Ar​nau spoj ​rzał j ej  w oczy. I tak wszy st​ko stra​co​ne! Z da​la od m ę​ża i Bar​ce​lo​ny  nic j uż Ale​dis

nie po​wstrzy ​m a. Roz​po​wie wszy st​kim  o ich związ​ku. Po​za ty m  ta ko​bie​ta… Dzia​ła na nie​go ko​j ą​-
co.

Ar​nau spu​ścił gło​wę i za​czął opo​wia​dać.

29

Dwu​dzie​ste​go ósm e​go lip​ca 1343 ro​ku Piotr III Ce​re​m o​nial​ny, po sze​ściu dniach spę​dzo​ny ch

w Fi​gu​eras, roz​ka​zał ar​m ii zwi​nąć obóz i ru​szać na Ro​us​sil​lon.

—  Bę​dziesz  m u​sia​ła  za​cze​kać  —  oznaj ​m i​ła  Fran​ce​sca,  gdy   dziew​czę​ta  skła​da​ły   na​m iot,  by

udać  się  w  ślad  za  woj ​skiem .  —  Gdy   król  na​ka​zu​j e  wy ​m arsz,  żoł​nie​rzom   nie  wol​no  opusz​czać
obo​zu. Mo​że na na​stęp​ny m  po​sto​j u…

Ale​dis spoj ​rza​ła na nią py ​ta​j ą​co.
— Prze​ka​za​łam  wia​do​m ość — po​wie​dzia​ła Fran​ce​sca i do​da​ła j ak​by  od nie​chce​nia: — Idziesz

z na​m i?

Ale​dis ski​nę​ła gło​wą.
— To do ro​bo​ty.
Ty ​siąc dwu​stu j eźdź​ców i po​nad czte​ry  ty ​sią​ce pie​chu​rów w peł​ny m  ry nsz​tun​ku, z za​pa​sa​m i

ży w​no​ści na osiem  dni, wy ​ru​szy ​ło do La Ju​nqu​era, od​da​lo​ne​go nie​co po​nad pół dnia dro​gi od Fi​-
gu​eras. Za woj ​skiem  cią​gnął sznur wo​zów, m u​łów i rze​sze lu​dzi. W La Ju​nqu​era król za​rzą​dził po​-
pas, gdy ż z li​stem  od kró​la Ma​j or​ki przy ​by ł ko​lej ​ny  po​seł pa​pie​ski, ty m  ra​zem  m nich au​gu​stia​nin.
Od​kąd po uciecz​ce z wy ​spy  Ja​kub II zwró​cił się o po​m oc do pa​pie​ża, m ni​si, bi​sku​pi i kar​dy ​na​ło​-
wie nie prze​sta​li wsta​wiać się za nim  u Pio​tra III — j ak do​tąd bez​sku​tecz​nie.

Rów​nież ty m  ra​zem  król ode​słał wy ​słan​ni​ka pa​pie​skie​go z kwit​kiem . Woj ​sko za​trzy ​m a​ło się na

noc w La Ju​nqu​era. Czy  nad​szedł j uż wła​ści​wy  m o​m ent? — za​sta​na​wia​ła się Fran​ce​sca, ob​ser​-
wu​j ąc Ale​dis przy ​go​to​wu​j ą​cą wraz z in​ny ​m i dziew​czę​ta​m i wie​cze​rzę. Jesz​cze nie, uzna​ła. Im  da​-
lej  od  Bar​ce​lo​ny  i  od po​przed​nie​go  wcie​le​nia dziew​czy ​ny,  ty m  pew​niej ​sze  zwy ​cię​stwo.  „Mu​si​-
m y  uzbro​ić się w cier​pli​wość”, od​par​ła, gdy  Ale​dis za​py ​ta​ła j ą o Ar​naua.

Na​stęp​ne​go ran​ka król ka​zał zwi​j ać obóz.
— Do Pa​nis​sars! W szy ​ku bo​j o​wy m ! W czte​rech ko​lum ​nach go​to​wy ch do wal​ki!
Roz​kaz szy b​ko roz​niósł się po sze​re​gach. Do​tarł rów​nież do Ar​naua, któ​ry  wraz z po​zo​sta​ły ​m i

żoł​nie​rza​m i przy ​bocz​nej  stra​ży  Eixi​m e​na d’Esparc cze​kał na ha​sło do wy ​m ar​szu. Nie​któ​rzy  prze​-

ka​zy ​wa​li so​bie roz​kaz krzy ​kiem , in​ni szep​tem , j ed​nak we wszy st​kich gło​sach po​brzm ie​wa​ły  du​m a
i  sza​cu​nek.  Wą​wóz  Pa​nis​sars!  Gór​ski  prze​sm y k  w  Pi​re​ne​j ach,  łą​czą​cy   Ka​ta​lo​nię  z  hrab​stwem
Ro​us​sil​lon. Tej  no​cy  przy  wszy st​kich obo​zo​wy ch ogni​skach, roz​pa​lo​ny ch za​le​d​wie pół m i​li od La
Ju​nqu​era, sły ​chać by ​ło opo​wie​ści o bo​ha​te​rach z wą​wo​zu Pa​nis​sars.

To wła​śnie oni, Ka​ta​loń​czy ​cy  — oj ​co​wie i dzia​do​wie sie​dzą​cy ch te​raz przy  ogniu żoł​nie​rzy  —

roz​pra​wi​li się tam  z Fran​cu​za​m i. Sa​m i, bez ni​czy ​j ej  po​m o​cy ! Przed la​ty, gdy  Piotr Wiel​ki ob​ło​żo​-
ny  zo​stał przez pa​pie​ża klą​twą za pod​bi​cie bez j e​go zgo​dy  Sy ​cy ​lii, król Fran​cj i, Fi​lip Śm ia​ły, wy ​-
po​wie​dział — w im ię chrze​ści​j ań​stwa! — woj ​nę od​szcze​pień​co​wi i woj ​ska fran​cu​skie, z po​m o​cą
kil​ku zdraj ​ców, prze​kro​czy ​ły  Pi​re​ne​j e na Prze​łę​czy  Ma​ca​na.

Piotr Wiel​ki m u​siał do​ko​nać od​wro​tu, na do​m iar złe​go ara​goń​scy  m oż​ni i ry ​ce​rze opu​ści​li go

i roz​j e​cha​li się do swy ch zam ​ków.

— Zo​sta​li​śm y  ty l​ko m y ! — krzy k​nął ktoś w środ​ku no​cy, Za​głu​sza​j ąc trza​ska​j ą​cy  ogień.
I Ro​ger de Llu​ria! — roz​le​gło się w od​po​wie​dzi.
Król i j e​go zdzie​siąt​ko​wa​ne woj ​ska m o​gli się ty l​ko przy ​glą​dać, j ak Fran​cu​zi wkra​cza​j ą do Ka​-

ta​lo​nii,  i  cze​kać  na  po​si​laj   z  Sy ​cy ​lii,  nad​pły ​wa​j ą​ce  pod  wo​dzą  ad​m i​ra​ła  Ro​ge​ra  de  Llu​ria  Piotr
Wiel​ki  roz​ka​zał  wi​ceh​ra​bie​m u  Ra​m o​no​wi  Fol​cho​wi  z  Car​do​ny,  do​wo​dzą​ce​m u  obro​ną  Ge​ro​ny,
wy ​trzy ​m ać  ob​lę​że​nie  do  przy ​by ​cia  Ro​ge​ra  de  Llu​ria.  Wi​ceh​ra​bia  z  Car​do​ny   roz​kaz  wy ​ko​nał
i bo​ha​ter​sko bro​nił m ia​sta, pó​ki król nie po​zwo​lił m u ska​pi​tu​lo​wać przed na​j eźdź​cą.

Ro​ger de Llu​ria po​ko​nał flo​tę fran​cu​ską na m o​rzu, z ko​lei na lą​dzie woj ​ska fran​cu​skie zdzie​siąt​-

ko​wa​ła epi​de​m ia.

— Po zdo​by ​ciu m ia​sta Fran​cu​zi spro​fa​no​wa​li grób świę​te​go Nar​cy ​za — wtrą​cił któ​ry ś z żoł​-

nie​rzy.

Po​dob​no z otwar​te​go gro​bow​ca wy ​le​cia​ły  chm a​ry  m uch, tak przy ​naj ​m niej  twier​dzą naj ​star​si

m iesz​kań​cy  Ge​ro​ny. Owa​dy  spro​wa​dzi​ły  na woj ​ska fran​cu​skie za​ra​zę. Na wi​dok swy ch lu​dzi po​-
ko​na​ny ch na m o​rzu i cho​ry ch na lą​dzie Fi​lip Śm ia​ły  po​pro​sił o ro​zej m , by  unik​nąć rze​zi pod​czas
od​wro​tu. Piotr  Wiel​ki oka​zał  się wspa​nia​ło​m y śl​ny,  za​zna​czy ł j ed​nak,  że m o​że  rę​czy ć  wy ​łącz​nie
za sie​bie, za swo​ich ry ​ce​rzy  oraz za m oż​ny ch.

Ar​nau słu​chał krzy ​ków al​m o​ga​wa​rów wkra​cza​j ą​cy ch do wą​wo​zu Pa​nis​sars. Osła​nia​j ąc oczy

przed  słoń​cem ,  za​darł  gło​wę  i  spoj ​rzał  na  oka​la​j ą​ce  prze​sm y k  szczy ​ty,  od  któ​ry ch  od​bi​j a​ły   się
echem  wrza​ski na​j em ​ni​ków. Wła​śnie tu​taj  ich przod​ko​wie, ob​ser​wo​wa​ni z gó​ry  przez Pio​tra Wiel​-
kie​go i j e​go świ​tę, pod wo​dzą Ro​ge​ra de Llu​ria wy ​cię​li w pień wie​lo​ty ​sięcz​ną ar​m ię fran​cu​ską.
Na​za​j utrz Fi​lip Śm ia​ły  sko​nał w Per​pi​gnan. Tak wła​śnie za​koń​czy ​ła się j e​go wy ​pra​wa krzy ​żo​wa
prze​ciw​ko Ka​ta​lo​nii.

Al​m o​ga​wa​rzy  po​krzy ​ki​wa​li pod​czas prze​pra​wy  przez wą​wóz. rzu​ca​j ąc wy ​zwa​nie nie​wi​dzial​-

ne​m u prze​ciw​ni​ko​wi. Wspo​m i​nał by ć m o​że opo​wie​ści swy ch oj ​ców i dzia​dów o wy ​da​rze​niach,
któ​re m ia​ły  tu m iej ​sce przed pięć​dzie​się​cio​m a la​ty.

Ci ob​szar​pań​cy, któ​rzy  al​bo wal​czy ​li j a​ko na​j em ​ni​cy, al​bo po​wa​li się po gó​rach i la​sach, by  łu​-

pić  i  pu​sto​szy ć  te​ry ​to​ria  sa​ra​ceń​skie  —  lek​ce​wa​żąc  so​bie  pak​ty   o  nie​agre​sj i  za​wie​ra​ne  przez
wład​ców chrze​ści​j ań​skich z hersz​ta​m i Mau​rów — ro​bi​li, co im  się ży w​nie po​do​ba​ło. Ar​nau m iał
oka​zj ę prze​ko​nać się o ty m  j uż w dro​dze z Fi​gu​eras do La Ju​nqu​era, a te​raz z czte​rech ko​lum n, na
któ​re król po​dzie​lił woj ​sko, ty l​ko trzy  m a​sze​ro​wa​ły  w zwar​ty m  szy ​ku pod cho​rą​gwia​m i. Al​m o​ga​-
wa​rzy  szli j ak zwy ​kle w roz​sy p​ce, po​krzy ​ku​j ąc, śm ie​j ąc się, a na​wet stro​j ąc so​bie żar​ty  i drwiąc
z wro​ga, któ​ry  się nie po​j a​wiał oraz z te​go, któ​re​m u swe​go cza​su prze​trze​pa​li skó​rę.

— Nie m a​j ą do​wód​ców? — za​py ​tał Ar​nau, gdy  Eixi​m en d’Espar​ca roz​ka​zał swy m  od​dzia​łom

się za​trzy ​m ać, a al​m o​ga​wa​rzy, głu​si na j e​go roz​kaz, kro​czy ​li bez​ład​ną ha​ła​strą.

— Pa​trząc na to, co się tu wy ​pra​wia, rzec by  m oż​na, że nie — od​parł do​świad​czo​ny  żoł​nierz

sto​j ą​cy   na  bacz​ność,  po​dob​nie  j ak  wszy ​scy   in​ni  człon​ko​wie  przy ​bocz​nej   stra​ży   kró​lew​skie​go
gierm ​ka.

— Ano wła​śnie.
— A j ed​nak m a​j ą do​wód​ców i są im  śle​po po​słusz​ni. Ich wo​dzo​wie w ni​czy m  nie przy ​po​m i​-

na​j ą  ty ch  —  wo​j ak,  spo​glą​da​j ąc  na  Eixi​m e​na  d’Espar​ca,  udał,  że  ła​pie  m u​chę  i  po​trzą​sa  nią
w  po​wie​trzu.  Ar​nau  ro​ze​śm iał  się,  za​wtó​ro​wa​ło  m u  kil​ku  kom ​pa​nów.  —  Al​m o​ga​wa​rzy   m a​j ą
praw​dzi​wy ch wo​dzów — cią​gnął sta​ry  wia​rus, po​waż​nie​j ąc — nie ta​kich, któ​ry m  ran​gę za​pew​-
nia  po​cho​dze​nie,  na​zwi​sko  lub  pro​tek​cj a  te​go  czy   in​ne​go  hra​bie​go.  Ich  wo​dzo​wie  na​zy ​wa​j ą  się
ada​lils.  —  Ar​nau  za​czął  przy ​glą​dać  m i​j a​j ą​cy m   go  al​m o​ga​wa​rom .  —  Nie,  szko​da  wy ​sił​ku  —
usły ​szał — ni​czy m  nie od​róż​nia​j ą się od in​ny ch. Ale al​m o​ga​wa​rzy  do​brze wie​dzą, kto im  prze​-
wo​dzi. Przy ​szły  ada​lil m u​si się wy ​ka​zać czte​re​m a za​le​ta​m i: um ie​j ęt​no​ścią za​wia​dy ​wa​nia zbroj ​-
ny ​m i  huf​ca​m i,  wa​lecz​no​ścią  i  zdol​no​ścią  za​szcze​pie​nia  tej ​że  swy m   pod​wład​ny m ,  wro​dzo​ny m
ken​tem  przy ​wód​czy m , a przede wszy st​kim  lo​j al​no​ścią.

— Po​dob​no ce​chy  te nie są ob​ce i j e​m u — wtrą​cił u i wska​zał kró​lew​skie​go ad​iu​tan​ta, pal​ca​m i

pra​wej  rę​ki po​wta​rza​j ąc gest żoł​nie​rza.

— Tak, ale on nie m u​si nic ni​ko​m u udo​wad​niać. Na​to​m iast ada​lil zo​sta​j e wo​dzem , ty l​ko j e​śli

dwu​na​stu  in​ny ch  ada​lils  przy ​się​gnie  na  wła​sne  gło​wy,  że  kan​dy ​dat  speł​ni  po​kła​da​ne  w  nim   na​-
dzie​j e. Ani chy ​bi osta​li​by ​śm y  się bez m oż​ny ch, gdy ​by  m u​sie​li oni rę​czy ć w ten spo​sób za cno​ty
swy ch kom ​pa​nów zwłasz​cza j e​śli cho​dzi o… lo​j al​ność.

Żoł​nie​rze  przy ​słu​chu​j ą​cy   się  roz​m o​wie  z  uśm ie​chem   ki​wa​li  gło​wa​m i.  Ar​nau  zno​wu  spoj ​rzał

na al​m o​ga​wa​rów. Jak to m oż​li​we, że po​tra​fią za​bić ko​nia zwy ​kłą włócz​nią, i to pod​czas sztur​m u?

— Wo​dzom  ada​lils — cią​gnął wo​j ak — pod​le​ga​j ą bez​po​śred​nio al​m o​ga​tens. Wy ​m a​ga się od

nich  zna​j o​m o​ści  tak​ty ​ki  wo​j en​nej ,  wa​lecz​no​ści  i  lo​j al​no​ści,  a  wy ​bie​ra​ni  są  w  ta​ki  sam   spo​sób:
dwu​na​stu in​ny ch al​m o​ga​tens skła​da przy ​się​gę, rę​cząc za kan​dy ​da​ta.

— Gło​wą? — upew​nił się Ar​nau.
— Gło​wą — po​twier​dził wia​rus.
Jed​nak  m ło​dzie​niec  nie  po​dej ​rze​wał,  że  al​m o​ga​wa​rzy   m o​gą  się  po​su​nąć  w  swy m   zu​chwal​-

stwie do zlek​ce​wa​że​nia roz​ka​zów sa​m e​go kró​la. Piotr III wy ​raź​nie za​zna​czy ł, że po przej ​ściu Pa​-
nis​sars  woj ​ska  m a​j ą  się  udać  do  Per​pi​gnan,  sto​li​cy   Ro​us​sil​lo​nu.  Jed​nak  al​m o​ga​wa​rzy   odłą​czy ​li
się od ar​m ii i po​gna​li w kie​run​ku zam ​ku Bel​la​gu​ar​da, wznie​sio​ne​go nad wą​wo​zem  na gó​rze o tej
sa​m ej  na​zwie.

Ar​nau  i  żoł​nie​rze  Eixi​m e​na  d’Espar​ca  pa​trzy ​li,  j ak  pę​dzą  z  krzy ​kiem   pod  gó​rę,  zu​peł​nie  j ak

przed chwi​lą w wą​wo​zie. Kró​lew​ski ad​iu​tant zer​k​nął na m o​nar​chę.

Piotr  III  nie  kiw​nął  pal​cem .  Jak  ni​by   m a  po​wstrzy ​m ać  ty ch  na​j em ​ni​ków?  Spiął  ko​nia  i  j ak

gdy ​by  ni​g​dy  nic ru​szy ł przed sie​bie. Da​wał ty m  sa​m y m  znak swe​m u ad​iu​tan​to​wi, że ze​zwa​la na
zdo​by ​cie zam ​ku, ale Eixi​m en d’Espar​ca pła​ci żołd al​m o​ga​wa​rom , więc nie po​win​no go za​brak​nąć
tam , gdzie j est łup. Tak więc, pod​czas gdy  więk​szość ar​m ii po​dą​ża​ła w zwar​ty m  szy ​ku w kie​run​ku
sto​li​cy  Ro​us​sil​lo​nu, kró​lew​ski ad​iu​tant i j e​go lu​dzie zbo​czy ​li z dro​gi w ślad za al​m o​ga​wa​ra​m i.

Oto​czy ​li za​m ek i przez resz​tę dnia oraz ca​łą noc na​j em ​ni​cy  ści​na​li drze​wa po​trzeb​ne do bu​do​-

wy  m a​szy n ob​lęż​ni​czy ch oraz wiel​kie​go ta​ra​na na ko​łach — po​kry ​te​go skó​ra​m i dla wy ​go​dy  ob​-

słu​gu​j ą​cy ch go wo​j ow​ni​ków — przy ​wią​za​ne​go sznu​ra​m i do um iesz​czo​ne​go wy ​żej  ba​la.

Ar​nau stał na war​cie na​prze​ciw​ko m u​rów Bel​la​gu​ar​dy. Jak się sztur​m u​j e za​m ek? Bę​dą bie​gli

pod gó​rę, wi​docz​ni j ak na dło​ni, w gra​dzie strzał obroń​ców skry ​ty ch na blan​kach? Tak, j uż cze​ka​j ą
na  nich  tam   na  gó​rze.  Ar​nau  wi​dział  po​sta​cie  wy ​glą​da​j ą​ce  zza  wy ​stę​pów.  Nie​kie​dy   wy ​da​wa​ło
m u się, że pa​trzą wprost na nie​go. Wy ​glą​da​li na spo​koj ​ny ch, na​to​m iast on drżał, czu​j ąc na so​bie
ich wzrok.

— Zda​j ą się bar​dzo pew​ni sie​bie — po​wie​dział do j ed​ne​go z do​świad​czo​ny ch żoł​nie​rzy  sto​j ą​-

cy ch obok.

— To ty l​ko po​zo​ry  — usły ​szał w od​po​wie​dzi. — Jest im  zde​cy ​do​wa​nie m niej  do śm ie​chu niż

nam . Ty m  bar​dziej  że do​strze​gli j uż al​m o​ga​wa​rów.

Al​m o​ga​wa​rzy,  zno​wu  ci  al​m o​ga​wa​rzy.  Ar​nau  od​wró​cił  się  w  ich  stro​nę.  Pra​co​wa​li  bez  wy ​-

tchnie​nia, te​raz kar​ni i zor​ga​ni​zo​wa​ni. Nikt się nie śm iał ani nie kłó​cił, wszy ​scy  się uwi​j a​li.

— Dla​cze​go m a​j ą się ich bać, sko​ro chro​nią ich gru​be m u​ry ? — za​py ​tał.
Wia​rus się ro​ze​śm iał.
— Ni​g​dy  nie wi​dzia​łeś al​m o​ga​wa​rów w bo​j u, praw​da? — Ar​nau po​krę​cił gło​wą. — Po​cze​kaj ,

a sam  się prze​ko​nasz.

Więc cze​kał, drze​m iąc na go​łej  zie​m i. Noc by ​ła nie​spo​koj ​na, na​j em ​ni​cy  na​dal bu​do​wa​li m a​-

szy ​ny  ob​lęż​ni​cze przy  świe​tle po​chod​ni ob​no​szo​ny ch po obo​zo​wi​sku.

O świ​cie, gdy  słoń​ce za​czę​ło się wy ​ła​niać zza ho​ry ​zon​tu, Exi​m en d’Espar​ca roz​ka​zał woj ​skom

sta​nąć w szy ​ku bo​j o​wy m .

Bla​de świa​tło po​ran​ka le​d​wie roz​świe​tla​ło m ro​ki no​cy. Ar​nau po​szu​kał wzro​kiem  na​j em ​ni​ków.

Ty m  ra​zem  wy ​ko​na​li roz​kaz i usta​wi​li się na wprost zam ​ku. Po​wę​dro​wał wzro​kiem  po​nad ich gło​-
wa​m i i spoj ​rzał na for​te​cę. Na m u​rach po​ga​sły  świa​tła ale obroń​cy  nie opu​ści​li swy ch po​ste​run​-
ków, przez ca​łą noc przy ​go​to​wy ​wa​li się do od​par​cia sztur​m u. Ar​naua prze​szły  ciar​ki. Co j a tu ro​-
bię? Ra​nek by ł chłod​ny, m i​m o to j e​go dło​nie za​ci​śnię​te na ku​szy  nie prze​sta​wa​ły  się po​cić. Wo​kół
pa​no​wa​ła ci​sza. Prze​cież m o​gę zgi​nąć. W cią​gu dnia obroń​cy  nie​j ed​no​krot​nie zer​ka​li w j e​go kie​-
run​ku: pa​trzy ​li na nie​go, na pro​ste​go tra​ga​rza por​to​we​go. Twa​rze ty ch lu​dzi, do​ty ch​czas za​m a​za​ne
w od​da​li, sta​nę​ły  m u te​raz przed oczy ​m a. Tak, cze​ka​j ą na nie​go! Za​drżał. Ko​la​na m u się trzę​sły,
roz​pacz​li​wie sta​rał się za​pa​no​wać nad szczę​ka​j ą​cy ​m i zę​ba​m i. Przy ​ci​snął ku​szę do pier​si, by  nikt
nie za​uwa​ży ł, j ak bar​dzo drżą m u rę​ce. Ofi​cer po​wie​dział, że gdy  pad​nie roz​kaz do ata​ku, m a biec
w stro​nę m u​rów, przy ​paść do skał i ostrze​li​wać zza nich za​m ek. Sęk w ty m , że m u​si skry ć się za
ska​ła​m i, za​nim  go za​bi​j ą. Uda m u się? Nie od​ry ​wał oczu od ka​m ie​ni: m a tam  do​biec, scho​wać się
za ni​m i, strze​lić, zno​wu się scho​wać, zno​wu strze​lić…

Na​gle ci​szę prze​ciął krzy k.
Roz​kaz! Ska​ły ! Ar​nau sko​czy ł do przo​du, ale ofi​cer zła​pał go za ra​m ię.
— Jesz​cze nie — sy k​nął.
— Ale…
— Jesz​cze nie — po​wtó​rzy ł. — Patrz. Wska​zał na al​m o​ga​wa​rów.
W ich sze​re​gach zno​wu roz​legł się krzy k:
— Budź się, że​la​zo!
Ar​nau pa​trzy ł na nich osłu​pia​ły. Po chwi​li wszy ​scy  krzy ​cze​li chó​rem :
— Budź się, że​la​zo! Budź się, że​la​zo!
Za​czę​li trą​cać się włócz​nia​m i i no​ża​m i, aż w koń​cu szczęk bro​ni za​głu​szy ł na​wet ich krzy ​ki.

— Budź się, że​la​zo!
Me​tal za​czął się bu​dzić: broń ude​rza​ła o sie​bie lub o ka​m ie​nie, sy ​pał się deszcz iskier. Ar​naua

znów prze​szły  ciar​ki. Z cza​sem  set​ki, ty ​sią​ce iskier roz​j a​śni​ły  m rok, ota​cza​j ąc al​m o​ga​wa​rów po​-
świa​tą. Ar​nau zdu​m iał się, czu​j ąc, że i on wy ​m a​chu​j e swo​j ą ku​szą.

— Budź się, że​la​zo — krzy ​czał. Prze​stał się po​cić, j uż nie dy ​go​tał. — Budź się, że​la​zo!
Po​wiódł  wzro​kiem   po  m u​rach  zam ​ku,  któ​re  wy ​glą​da​ły,  j ak​by   m ia​ły   się  za​raz  roz​sy ​pać  od

krzy ​ków al​m o​ga​wa​rów. Zie​m ia trzę​sła się pod no​ga​m i, iskry  two​rzy ​ły  co​raz j a​śniej ​szą łu​nę. Na​-
gle roz​legł się głos trąb​ki i wrzask prze​ro​dził się w prze​raź​li​we wy ​cie:

— Świę​ty  Je​rzy ! Świę​ty  Je​rzy !
— Te​raz! — krzy k​nął ofi​cer, po​py ​cha​j ąc Ar​naua w ślad za dwie​m a set​ka​m i żoł​nie​rzy  pę​dzą​-

cy ch za​cie​kle do ata​ku. Ar​nau do​padł skał i ukry ł się za ni​m i wraz z ofi​ce​rem  i z od​dzia​łem  kusz​ni​-
ków. Skon​cen​tro​waw​szy  się na j ed​nej  z dra​bin przy ​sta​wio​ny ch do m u​rów, wziął na cel po​sta​cie
strą​ca​j ą​ce na​cie​ra​j ą​cy ch al​m o​ga​wa​rów, któ​rzy  wciąż wy ​li j ak opę​ta​ni. Uda​ło się. Tra​fił dwóch
obroń​ców w m iej ​sca, gdzie nie chro​ni​ła ich kol​czu​ga, i wi​dział, j ak osu​wa​j ą się za blan​ki.

Gdy  j ed​na z ata​ku​j ą​cy ch grup wdar​ła się na m u​ry, ofi​cer trą​cił go w ra​m ię i ka​zał prze​rwać

ostrzał. Ta​ran oka​zał się nie​po​trzeb​ny. Kie​dy  al​m o​ga​wa​rzy  prze​do​sta​li się na blan​ki, roz​war​ły  się
bra​m y  zam ​ku, przez któ​re wy ​pa​dli cwa​łem  ry ​ce​rze um y ​ka​j ą​cy  przed nie​wo​lą. Dwóch do​się​gły
nie​przy ​j a​ciel​skie  strza​ły,  resz​cie  uda​ło  się  uj ść  z  ży ​ciem .  Miesz​kań​cy   for​te​cy,  opusz​cze​ni  przez
do​wód​ców, za​czę​li skła​dać broń. Eixi​m en d’Espar​ca oraz j e​go ry ​ce​rze wpa​dli na za​m ek na ru​m a​-
kach i za​bi​li ty ch, któ​rzy  sta​wia​li j esz​cze opór. Za ni​m i po​dą​ża​li pie​chu​rzy.

Ar​nau za​trzy ​m ał się za​raz za bra​m ą z ku​szą prze​wie​szo​ną przez ple​cy  i szty ​le​tem  w dło​ni. Nie

m iał tu j uż nic do ro​bo​ty, dzie​dzi​niec usia​ny  by ł tru​pa​m i. Ży ​wi klę​cze​li roz​bro​j e​ni i bła​ga​li o li​tość
ry ​ce​rzy,  któ​rzy   prze​cha​dza​li  się  m ię​dzy   ni​m i  z  dłu​gi​m i  ob​na​żo​ny ​m i  m ie​cza​m i.  Al​m o​ga​wa​rzy
plą​dro​wa​li za​m ek: część z nich wdar​ła się na wie​żę, in​ni okra​da​li tru​py.

Ar​nau od​wró​cił się z nie​sm a​kiem  na wi​dok ich pa​zer​no​ści Je​den z al​m o​ga​wa​rów pod​su​nął m u

pęk  strzał;  nie​któ​re  spa​dły   na  dzie​dzi​niec,  nie  do​się​gnąw​szy   ce​lu,  in​ne  ubru​dzo​ne  by ​ły   krwią,
z j esz​cze in​ny ch zwi​sa​ły  strzę​py  m ię​sa. Ar​nau za​wa​hał się. Sta​ry  al​m o​ga​war, nie m niej  chu​dy
niż j e​go strza​ły, zdu​m iał się, po czy m  roz​dzia​wił usta w bez​zęb​ny m  uśm ie​chu i od​dał strza​ły  in​ne​-
m u kusz​ni​ko​wi.

— Co ty  wy ​ra​biasz? — zwró​cił się ob​da​ro​wa​ny  do Ar​naua. — Chy ​ba nie m y ​ślisz, że Eixi​m en

da ci no​we strza​ły ? Nie kręć no​sem , ty l​ko j e czy ść — do​dał, rzu​ca​j ąc m u strza​ły  pod no​gi.

Kil​ka  go​dzin  póź​niej   do​koń​czo​no  dzie​ła  znisz​cze​nia.  Ze​bra​no  wszy st​kich  ży ​wy ch  obroń​ców

i zwią​za​no im  rę​ce. Jesz​cze tej  sa​m ej  no​cy  m ie​li zo​stać sprze​da​ni han​dla​rzom  nie​wol​ni​ków, któ​-
rzy  cią​gnę​li za ar​m ią. Od​dzia​ły  Eixi​m e​na d’Espar​ca ru​szy ​ły  w ślad za kró​lem , pro​wa​dząc i nio​-
sąc ran​ny ch. Zo​sta​wia​li za so​bą sie​dem ​na​stu m ar​twy ch to​wa​rzy ​szy  oraz pło​ną​cą for​te​cę — bez​-
u​ży ​tecz​ną dla stron​ni​ków Ja​ku​ba III.