Microsoft Word - 4_Dariusz_Surowka

ZNZE WSIiZ 1/2009 (9), ISSN 1689-9229, s. 83-103

Dariusz Surówka

Egzekwowanie wyroków s

dów polskich za granic

– zagadnie-

nia praktyczne

1. Wprowadzenie

Od momentu powstania i funkcjonowania organizmu unijnego

trwały prace maj

ce na celu jak najwi

ksz

unifikacj

systemów

prawnych zwi

zanych z podstawowymi filarami Wspólnoty, tj. swo-

bodnym przepływem osób i towarów. Nierozerwaln

dziedzin

pra-

wa, zwi

zan

z tymi wła

nie fundamentami, jest prawo cywilne i

handlowe. Od samego pocz

tku, a w ostatnim okresie czasu w spo-

sób szczególny, zintensyfikowane zostały działania maj

ce na celu

jak najwi

ksz

korelacj

zapisów i rozwi

prawnych, pozwalaj

cych na swobodny obrót prawny oraz uznawanie i wykonywanie

orzecze

dów wydanych w jednym z pa

stw Unii Europejskiej,

tak

e w innych krajach Wspólnoty. Przykładem rozwi

zania tej

wła

nie kwestii jest rozporz

dzenie Rady WE nr 44/2001 z 22 grud-

nia 2000 r.

. Konieczno

ść

regulacji tej kwestii wynikła bezpo

rednio

ze skali obrotu handlowego i umo

liwienia wierzycielom dochodze-

nia swoich praw tak

e w innych pa

stwach członkowski UE, w

których siedzib

ma ich niesolidny partner handlowy.

Autor jest wykładowc

ą w Katedrze Prawa Administracyjnego Wyższej Szkoły

Informatyki i Zarz

ądzania w Rzeszowie.

Rozporz

ądzenie Rady WE nr 44/2001 z 22.12.2000 r. w sprawie jurysdykcji i uzna-

wania orzecze

ń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlo-

wych (Dz.Urz. z 2001 r. L 12, s. 1) – zwane dalej rozporz

ądzeniem.

Europejski obrót prawny w dziedzinie prawa procesowego opar-

ty jest obecnie o pi

ęć

rozporz

dze

w dziedzinie tzw. europejskiego

prawa procesowego. Rozporz

dzenia te zostały wydane przez Rad

w obszarze jej kompetencji w zakresie współpracy w sprawach s

downictwa. Kompetencje te przysługuj

Wspólnocie Europejskiej od

czasu wej

cia w

ycie Traktatu Amsterdamskiego

. Obok aktów praw-

nych w dziedzinie mi

dzynarodowego post

powania w sprawach

mał

skich

, dor

cze

zagranicznych

, mi

dzynarodowego prawa

upadło

ciowego

, mi

dzynarodowej współpracy w sprawie przeprowa-

dzania dowodów

i europejskiego tytułu egzekucyjnego

najwa

niej-

dla praktyki s

dowej regulacj

stanowi rozporz

dzenie Rady nr

44/2001 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzecze

dowych

oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Rozporz

dzenie to obowi

zuje bezpo

rednio w pa

stwach członkowskich i

zasadniczo nie wymaga implementowania go do prawa krajowego.

Zapisy rozporz

dzenia zast

puj

odpowiednie przepisy polskiego ko-

deksu post

powania cywilnego (art 1096 k.p.c. i nast) oraz umów

Traktat z Amsterdamu z 2.10.1997 r., zmieniaj

ący Traktat o Unii Europejskiej,

Traktaty ustanawiaj

ące Wspólnoty Europejskie i niektóre związane z nimi akty.

Wszedł w

życie 1.05.1999 r., Dz.Urz. WE z 1997 r. C 340.

Rozporz

ądzenie Rady WE nr 1347/2000 z 29.05.2000 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i

wykonywania orzecze

ń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowie-

dzialno

ści rodzicielskiej za dzieci obojga małżonków (Dz.Urz. z 2000 r. L 160, s. 19).

Rozporz

ądzenie Rady WE nr 1348/2000 z 29.05.2000 r. w sprawie doręczania w

ństwach członkowskich sądowych i pozasądowych dokumentów w sprawach

cywilnych i handlowych (Dz.Urz. z 2000 r. L 160, s. 37).

Rozporz

ądzenie Rady WE nr 1346/2000 z 29.05.2000 r. w sprawie postępowania

upadło

ściowego (Dz.Urz. z 2000 r. L 160, s. 1).

Rozporz

ądzenie Rady WE nr 1206/2001 z 28.05.2001 r. w sprawie współpracy między

ądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywil-

nych lub handlowych (Dz.Urz. z 2001 r. L 174, s. 1).

Rozporz

ądzenie Parlamentu i Rady WE nr 805/2004 z 21/04.2004 r. w sprawie wpro-

wadzenia europejskiego tytułu egzekucyjnego dla niespornych roszcze

ń (Dz.Urz. WE z

2004 r. L 143, s. 15) – weszło w

życie 21.10.2005 r.

dzynarodowych w dziedzinie jurysdykcji krajowej lub uznawania

i wykonywania zagranicznych orzecze

dowych, w szczególno

regulacje zawarte w Konwencji z Lugano

. Rozporz

dzenie to stanowi

istotn

zmian

w zakresie stosowania Konwencji z Lugano oraz w

znacznej mierze modyfikuje zasady rz

ce jurysdykcj

krajow

oraz

uznawaniem i wykonywaniem zagranicznych orzecze

w obrocie z

stwami członkowskimi Unii Europejskiej. W rozporz

dzeniu znacznie

uproszczone zostało post

powanie w sprawie uznawania i wykonywania orze-

cze

wydawanych w innym pa

stwie członkowskim UE.

2. Proces tworzenie si

wspólnego prawa procesowego

Podstawowym dokumentem dla tzw. europejskiego prawa proce-

sowego był art. 220 Traktatu Rzymskiego

, na podstawie którego pa

stwa członkowskie Wspólnoty podj

ły działania w celu zapewnienia

„uproszczenia formalno

ci dotycz

cych wzajemnego uznawania i

wykonywania orzecze

dowych i arbitra

owych”. Komisji Wspólnot

Europejskich przypadła w tym wzgl

dzie wył

cznie rola koordynatora.

Realizacja tych działa

został powierzona w 1959 r. zespołowi eks-

pertów, w skład którego weszli m.in. przedstawiciele sze

ciu ówcze-

snych pa

stw członkowskich (Belgii, Republiki Federalnej Niemiec,

Francji, Włoch, Luksemburga i Holandii), Komisji oraz obserwato-

rzy z Haskiej Konwencji Prawa Prywatnego

. Zadaniem zespołu

Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzecze

ń sądowych w sprawach cywilnych i

handlowych sporz

ądzona w Lugano 16.09.1988 r., ratyfikowana przez Polskę

26.08.1999 r. (DzU z 2000 r. Nr 10, poz. 132 i 133).

Traktat ustanawiaj

ący Europejską Wspólnotę Gospodarczą sporządzony w Rzymie

25.03.1957 r.

K. Pornbacher, E. Rutkowska, Jurysdykcja krajowa oraz uznawanie i wykonywanie

orzecze

ń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych, „Przegląd Prawa Handlowe-

go”, 6/2004, , s. 4.

ekspertów miało by

wypracowanie konwencji, która zapewniłaby

transgraniczne uznawanie i wykonywania orzecze

dowych w ramach

ówczesnej Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Według opinii ekspertów,

wzajemne uznawanie i wykonywanie orzecze

dowych utrudniał nie

tylko nadmiar formalno

ci, ale tak

e niezwykle szeroki zakres jurysdyk-

cji krajowej s

dów przysługuj

cych im na podstawie wewn

trznych prze-

pisów, prowadz

cy zasadniczo do dyskryminacji obcokrajowców. Był to

główny problem na drodze do uznawania orzecze

pochodz

cych z in-

nych pa

stw członkowskich.

Do zapewnienia uznawania i wykonywania orzecze

na terenie całej

EWG koniecznym stało si

stworzenie nowego, jednolitego systemu

jurysdykcji krajowej, który zast

piłby regulacje krajowe. Efektem

prac powołanego w tym celu zespołu ekspertów było przyj

cie w

1966 r., tekstu Konwencji brukselskiej o jurysdykcji i wykonywaniu

orzecze

dowych w sprawach cywilnych i handlowych. Sama Kon-

wencja została podpisana 27 wrze

nia 1968 w na posiedzeniu Rady

Ministrów Wspólnot Europejskich. Po ratyfikacji przez wszystkie

kraje – sygnatariuszy weszła ona w

ycie 1 lutego 1973 r. Przy roz-

szerzaniu Wspólnoty Europejskiej (pó

niej Unii Europejskiej) nowe

stwa członkowskie musiały tak

e przyst

powa

do Konwencji

brukselskiej oraz zwi

zanych z ni

protokołów

. Kolejne przyst

pienia pa

stw powodowało podj

cie za ka

dym razem prac w zakre-

sie modyfikacji tre

ci Konwencji. Nowym impulsem do zmian były

starania zainicjowane przez Szwecj

, a nast

pnie kontynuowane

przez Szwajcari

, które zmierzały do wł

czenia ówczesnych pa

stw

Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (European Free

Trade Association – EFTA), czyli Finlandii, Islandii, Norwegii,

Austrii, Szwecji i Szwajcarii, do systemu europejskiego prawa

procesowego stworzonego przez Konwencj

brukselsk

. Kraje

EFTA nie mogły i nie chciały przyst

do Konwencji bruksel-

skiej, nie b

c pa

stwami członkowskimi EWG. Stworzono

zatem równoległ

umow

dzynarodow

w postaci Konwencji z

Lugano z 16 wrze

nia 1988 r., któr

podpisały pa

stwa członkow-

skie EFTA i EWG.

Jednak strony nie osi

ły porozumienia co do wła

ciwo

Europejskiego Trybunału Sprawiedliwo

ci (ETS) w sprawach

interpretacji Konwencji z Lugano. Aby zapewni

pewien mini-

malny poziom harmonizacji w zakresie wykładni tej Konwencji,

jej sygnatariusze przyj

li protokół, który ograniczał si

zasadni-

czo do apelu do pa

stw-stron Konwencji z Lugano o uwzgl

dnia-

nie orzecznictwa s

dów innych pa

stw, dotycz

cego postanowie

Konwencji z Lugano.

Po akcesji Finlandii, Austrii i Szwecji do Unii Europejskiej w

1995 r. oraz przyst

pieniu tych pa

stw do Konwencji bruksel-

skiej w 1996 r. Konwencja z Lugano straciła istotnie na znaczeniu.

Odzyskała je nast

pnie cz

ęś

ciowo poprzez przyst

pienie do niej

Polski w 2000 r. Oprócz Polski Konwencji z Lugano nie przyj

ło

adne z pa

stw przyst

puj

cych w 2004 r. do Unii Europej-

skiej

Protokół luksemburski podpisany w dniu 3 czerwca 1971 r. w Luksemburgu w sprawie

powierzenia interpretacji i wykładni Konwencji brukselskiej Europejskiemu Trybuna-
łowi Sprawiedliwo

ści.

K. Pornbacher, E. Rutkowska, Jurysdykcja krajowa..., s. 8.

Obowi

zuj

cy od 1 maja 1997 Traktat Amsterdamski dodał

do Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej w tytule IV

postanowienia o stopniowym ustanowieniu obszaru wolno

ci, bez-

piecze

stwa i sprawiedliwo

ci. Spowodowało to przesuni

cie te-

matyki współpracy s

dowej w sprawach cywilnych maj

cych

skutki transgraniczne z trzeciego filaru Unii Europejskiej, który ma

charakter mi

dzypa

stwowy, do pierwszego filaru, czyli do kom-

petencji Wspólnoty Europejskiej.

Wspólnota Europejska otrzymała, na podstawie zapisu art.

61 lit. c i art. 65 TWE – kompetencj

do podejmowania

rod-

ków z zakresu współpracy s

dowej w sprawach cywilnych o wymia-

rze transgranicznym, je

rodki takie s

niezb

dne do zapew-

nienia nale

ytego funkcjonowania Rynku Wewn

trznego, doty-

cych m.in. transgranicznego dor

czania aktów s

dowych i

pozas

dowych, współpracy w dziedzinie przeprowadzania dowo-

dów oraz uznawania i wykonywania orzecze

dowych i poza-

dowych w sprawach cywilnych i handlowych. Przepis ten dał

Wspólnocie Europejskiej upowa

nienie do podj

cia działa

celem

pełnego ujednolicenia mi

dzynarodowego prawa prywatnego i

procesowego.

3. Rozporz

dzenie Rady Unii Europejskiej (WE) nr 44/2001

Efektem prowadzonych na przełomie kilkudziesi

ciu lat prac w

zakresie ujednolicenia prawa procesowego jest wła

nie rozporz

dzenie Rady Unii Europejskiej (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia

2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzecze

dowych oraz

ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych. Rozporz

dzenie to, w swojej tre

ci bardzo zbli

one do Konwencji z Lugano,

okre

la, jakie wymagania musz

spełnione, aby orzeczenie wy-

dane w jednym pa

stwie Unii Europejskiej mogło by

uznane i wy-

konane w innym pa

stwie Wspólnoty. Niniejsze rozporz

dzenie ma

zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, niezale

nie od

rodzaju s

du. Nie obejmuje ono natomiast spraw podatkowych,

celnych i administracyjnych.

3.1. Terytorialny oraz rzeczowy zakres stosowania rozporz

dze-

nia

W artykule 32 rozporz

dzenia wskazano, co rozumie si

pod po-

ciem uznawalnego i wykonalnego orzeczenia. Orzeczenie takie jest

wydanym przez s

d pa

stwa członkowskiego UE orzeczeniem, bez

wzgl

du na jego nazw

, w tym wyrok, orzeczenie, nakaz płatniczy

lub polecenie wykonania czynno

ci, oraz okre

lone przez urz

dni-

ków s

dowych koszty i wydatki.

Na podstawie powy

szej definicji wida

e przedmiotowe roz-

porz

dzenie wyj

tkowo szeroko okre

la zakres orzeczenia. Chocia

w art. 32 nakaz zapłaty nie został osobno nazwany, to jednak bez

tpienia powy

sza definicja obejmuje i ten rodzaj orzeczenia .

Terytorialny zakres stosowania rozporz

dzenia wynika z art. 299

ust. l TWE, który bezpo

rednio reguluje zakres stosowania TWE, znajdu-

c równie

zastosowanie do zakresu obowi

zywania wtórnego prawa

wspólnotowego. Zgodnie z tym przepisem rozporz

dzenie stosuje si

wszystkich pa

stwach członkowskich.

Rozporz

dzenie stosuje si

do spraw cywilnych i handlowych, nieza-

nie od rodzaju s

du lub trybunału (art. 1 rozporz

dzenia). Spo

ród

spraw cywilnych wył

czone zostały sprawy dotycz

ce:

•

stanu cywilnego lub zdolno

ci prawnej i zdolno

ci do czynno

prawnych jak równie

ustawowego przedstawicielstwa

osób fizycznych, praw ze stosunków maj

tkowych wynikaj

cych z mał

stwa, prawa spadkowego, w tym testamentu;

•

upadło

ci, post

powa

likwidacyjnych dotycz

cych niewy-

płacalnych spółek lub innych osób prawnych, układów i in-

nych podobnych post

powa

;

•

ubezpiecze

społecznych;

•

dów polubownych.

Przesłank

stosowania uregulowa

dotycz

cych jurysdykcji jest

posiadanie przez pozwanego w jednym z pa

stw członkowskich

miejsca zamieszkania (niezale

nie od obywatelstwa) lub siedziby w

rozumieniu art. 60 rozporz

dzenia.

Zgodnie z art. 66 ust l rozporz

dzenia jego przepisy stosuje si

powództw i dokumentów urz

dowych, które zostały wytoczone lub sporz

dzone po jego wej

ciu w

ycie. Orzeczenia wydane po wej

ciu w

ycie

rozporz

dzenia, w sprawach wytoczonych jeszcze przed jego wej

ciem w

ycie, podlegaj

uznaniu i wykonaniu na podstawie jego przepisów na

warunkach okre

lonych w art. 66 ust. 2 rozporz

dzenia. Tak wi

c, je

eli

powództwo zostało wytoczone przed wej

ciem w

ycie niniejszego

rozporz

dzenia, wówczas orzeczenie wydane po tej chwili b

uznawane i zezwoli si

na ich wykonanie:

•

eli powództwo zostało wytoczone w pa

stwie członkow-

skim pochodzenia po tym jak Konwencja Brukselska lub

Konwencja Luga

ska weszły w

ycie zarówno pa

stwie

członkowskim pochodzenia, jak i w tym, w którym ma na-

uznanie lub,

•

d miał jurysdykcj

na podstawie przepisów, które s

zgodne z przepisami jurysdykcyjnymi rozdziału II lub

umowy, która obowi

zywała w chwili wytoczenia powódz-

twa pomi

dzy pa

stwem członkowskim pochodzenia a pa

stwem członkowskim wykonania orzeczenia.

3.2. Pierwotna wykonalno

ść

orzeczenia w Polsce

Orzeczenie, którego wykonalno

ść

chcemy stwierdzi

w innym

stwie UE, a nast

pnie egzekwowa

, musi by

wykonalne w Pol-

sce, czyli by

tytułem wykonawczym według polskiego kodeksu

post

powania cywilnego. Co rozumie si

pod poj

ciem tytułu wyko-

nawczego, okre

la art. 776 k.p.c. wskazuj

c, i

tytułem wykonaw-

czym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzul

wykonalno

ci.

Artykuł 777. k.p.c. precyzuje, co uznaje si

za tytuł egzekucyjny

Jak stanowi art. 777 § 1 kodeksu post

ępowania cywilnego tytułami egzekucyjnymi

ą:

1) orzeczenie s

ądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak

równie

ż ugoda zawarta przed sądem;

) orzeczenie referendarza s

ądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowe-

mu wykonaniu,
2) wyrok s

ądu polubownego lub ugoda zawarta przed takim sądem;

) ugoda przed mediatorem,

3) inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegaj

ą wykonaniu w drodze

egzekucji s

ądowej;

4) akt notarialny, w którym dłu

żnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek

zapłaty sumy pieni

ężnej lub uiszczenia rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo

w akcie oznaczonych, albo te

ż obowiązek wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej,

lokalu, nieruchomo

ści lub statku wpisanego do rejestru gdy termin zapłaty, uiszczenia

lub wydania jest w akcie wskazany;
5) akt notarialny, w którym dłu

żnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek

zapłaty sumy pieni

ężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za

Przyjmuj

c, i

wierzyciel posiada ju

orzeczenie wydane prze s

koniecznym warunkiem b

dzie zaopatrzenie go w klauzul

wyko-

nalno

ci nadawan

na wniosek wierzyciela przez s

d, który to orze-

czenie wydał. Tak wi

c warunkiem wykonania orzeczenia w innym

stwie UE jest stwierdzenie jego wcze

niejszej wykonalno

ci w

Polsce.

3.3. Potwierdzenie wykonalno

ci w formie za

wiadczenia

Aby orzeczenie mogło by

uznane za wykonalne i egzekwowa-

ne w innym pa

stwie, s

d, który je wydał, musi sporz

dzi

tak

odpowiednie, potwierdzaj

ce to za

wiadczenie. Za

wiadczenie to, w

okre

lonym w zał

czniku nr V do rozporz

dzenia wzorze, jest wy-

dawane na wniosek wierzyciela. Wniosek ten nie musi zachowywa

szczególnych wymogów co do formy i tre

ci. Powinien spełnia

jednak wymagane przepisami procedury cywilnej warunki

, czyli

zawiera

•

oznaczenie s

du, do którego jest skierowane,

•

imi

i nazwisko lub nazw

stron, ich przedstawicieli usta-

wowych i pełnomocników,

•

oznaczenie rodzaju pisma,

•

tre

ść

wniosku lub o

wiadczenia,

•

podpis strony lub jej pełnomocnika,

•

wymienienie zał

czników.

pomoc

ą klauzuli waloryzacyjnej, gdy akt określa warunki, które upoważniają wierzy-

ciela do prowadzenia przeciwko dłu

żnikowi egzekucji na podstawie tego aktu o całość

lub cz

ęść roszczenia, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o

nadanie temu aktowi klauzuli wykonalno

ści.

Wymagania jakie powinno spełnia

ć pismo procesowe określa art. 125 i 126 k.p.c.

Zał

cznikiem do wniosku mo

e by

w tej sytuacji wła

nie for-

mularz – wzór za

wiadczenia o wykonalno

ci orzeczenia w Polsce.

wiadczenie to zawiera podstawowe informacje o przeprowa-

dzonym post

powaniu s

dowym, w szczególno

ci oznaczenie i adres

du, oznaczenie stron post

powania, tre

ść

i form

rozstrzygni

cia

oraz stwierdzenie przeciwko komu to orzeczenie lub ugoda s

dowa

jest wykonalne(-a) w pa

stwie członkowskim pochodzenia. Osob

przeciwko której b

dzie toczyło si

post

powanie o stwierdzenie

wykonalno

ci, b

dzie pozwany w pierwotnym post

powaniu prowa-

dzonym przez s

d krajowy.

wiadczenie to ma tak

e stwierdza

e pozwany miał mo

liwo

ść

podj

cia i skorzystania z przysługuj

cych mu

rodków obro-

ny. Wła

nie dlatego tak istotne jest zwrócenie uwagi na poprawno

ść

wypełnienia przez s

d punktu 4.4 tego za

wiadczenia. W punkcie

tym s

d ma wskaza

dat

dor

czenia dokumentu wszczynaj

cego

post

powanie, je

eli orzeczenie wydane zostało w post

powaniu, w

którym pozwany nie wdał si

w spór.

Zapis ten b

dzie miał szczególne znaczenie w sytuacji wydania

przeciwko pozwanemu nakazu zapłaty lub wyroku zaocznego. Oby-

dwa rodzaje orzecze

najcz

stsz

podstaw

do dalszych post

po-

egzekucyjnych.

Wyrok zaoczny wydawany jest w sytuacji, kiedy pozwany nie

stawił si

na posiedzenie wyznaczone na rozpraw

albo mimo sta-

wienia si

nie bierze udziału w rozprawie – art. 339 § 1 k.p.c. Tak

c wyrok zaoczny zostanie wydany w sytuacji, kiedy pozwany,

który pomimo zawiadomienia go o tocz

cym si

przeciwko niemu

post

powaniu, nie bierze w nim udziału. W takiej sytuacji w punkcie

4.4 za

wiadczenia powinna by

wskazana data dor

czenia pozwa-

nemu odpisu pozwu wraz z wezwaniem do zaj

cia stanowiska w

sprawie.

O wydaniu nakazu zapłaty pozwany dłu

nik dowiaduje si

momencie jego dor

czenia wraz z odpisem pozwu i wezwaniem do

zapłaty nale

nej kwoty w terminie 14 dni lub wniesienia w tym ter-

minie sprzeciwu (lub zarzutów od nakazu zapłaty w post

powaniu

nakazowym). W punkcie 4.4 za

wiadczenia powinna by

zatem

wskazana data dor

czenia pozwanemu nakazu zapłaty.

Szczególna sytuacja powstanie, kiedy strona ma miejsce za-

mieszkania lub siedziby za granic

. W tej sytuacji, jak wskazuje art.

1135 k.p.c., strona zamieszkała za granic

, je

eli nie ustanowiła

pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Polsce,

obowi

zana jest wskaza

w Polsce pełnomocnika do dor

cze

. W

razie niewskazania pełnomocnika do dor

cze

, przeznaczone dla tej

strony pisma s

dowe pozostawia si

w aktach sprawy ze skutkiem

dor

czenia. Stron

nale

y o tym pouczy

przy pierwszym dor

cze-

niu.

W takiej sytuacji w punkcie 4.4 za

wiadczenia powinna by

wskazana data dor

czenia pisma pełnomocnikowi, a w przypadku

jego braku, data, z jak

pismo zostało zło

one do akt ze skutkiem

dor

czenia.

3.4. Przygotowanie wniosku o wykonanie orzeczenia

Uzyskanie stosownego za

wiadczenia z polskiego s

du stanowi

podstaw

do przygotowania dokumentacji dla odpowiedniego s

stwa, w którym mieszka dłu

nik, a w którym to wierzyciel chce

egzekwowa

nale

ść

. Wniosek składa si

do s

du albo innego

wła

ciwego organu okre

lonego w wykazie zamieszczonym w za-

czniku II do rozporz

dzenia

Wła

ciwo

ść

miejscow

okre

la si

na podstawie miejsca za-

mieszkania dłu

nika lub na podstawie miejsca, w którym egzekucja

powinna zosta

przeprowadzona. Do takiego wniosku nale

y doł

czy

oryginał tytułu wykonawczego oraz otrzymane z s

du polskie-

go za

wiadczenie.

Wniosek taki w swoim układzie i tre

ci nie b

dzie zbytnio ró

nił

od wniosku kierowanego do polskiego s

du. Wskaza

nale

tylko na to, i

wniosek ten składany jest według procedury rozporz

dzenia i dotyczy stwierdzenia wykonalno

ci okre

lonego orzeczenia

du polskiego za granic

Wniosek i posiadane dokumenty dobrze jest wcze

niej przetłu-

maczy

. Wprawdzie nie jest to wymagane, ale s

d, do którego wy-

puje si

z wnioskiem o stwierdzenie wykonalno

ci, ma prawo

wezwa

wnioskodawc

do przedstawienie mu dokumentów przetłu-

maczonych przez tłumacza przysi

głego.

3.5. Ustanowienie pełnomocnika w pa

stwie wykonania orzecze-

nia

We wniosku nale

y tak

e wskaza

adres do dor

cze

w okr

du, do którego składany wniosek. Jak okre

la to art. 40 rozporz

dzenia, je

eli prawo pa

stwa członkowskiego wykonania nie prze-

widuje wskazywania takiego adresu, wnioskodawca wskazuje peł-

nomocnika do dor

cze

Rozporz

dzanie to nie stawia wymagania aby tym pełnomocni-

kiem był koniecznie prawnik, ale maj

c na uwadze, i

całe post

po-

wanie toczy si

według prawa pa

stwa członkowskiego, w którym

stwierdzamy wykonanie orzeczenia, to chyba najlepiej zorientowan

w tym zakresie sob

dzie wła

nie adwokat lub radca prawny.

Pomoc prawnika mo

e okaza

konieczna w sytuacji prowa-

dzenia pó

niejszego post

powania egzekucyjnego w danym pa

stwie, a tak

e w ustaleniu adresu lub siedziby dłu

nika. Pełnomoc-

nictwo udzielone mo

e by

w zwykłej formie pisemnej. Do pełno-

mocnictwa najlepiej zał

czy

aktualny odpis z odpowiedniego reje-

stru lub ewidencji wskazuj

cy na sposób reprezentacji, a tak

e oso-

by do tego uprawnione

3.6. Zwolnienie post

powania o wykonanie orzeczenie z kosztów

dowych

W post

powaniu o stwierdzenie wykonalno

ci w pa

stwie

członkowskim wykonania orzeczenia nie mo

na pobiera

adnych

opłat skarbowych lub nale

ci ustalanych od warto

ci przedmiotu

sporu. Oznacza to,

e strona

żą

daj

ca stwierdzenia wykonalno

orzeczenia w innym pa

stwie nie mo

e by

wezwana do uiszczenia

opłaty od wniosku, liczonej od warto

ci okre

lonej w takim orzecze-

W zale

żności od przyjętej praktyki sądowej i orzeczniczej w danym państwie

nierzadko wystarczaj

ącym jest doręczenie samego oryginału pełnomocnictwa, najle-

piej przetłumaczonego na j

ęzyk danego państwa i nie zawsze istnieje konieczność

przedstawiania dokumentu potwierdzaj

ącego mocowanie pełnomocnika.

niu. Post

powanie to praktycznie jest wolne od opłat i w jego toku

pobierane s

ewentualnie niewielki opłaty s

dowe słu

żą

ce najcz

ciej pokryciu kosztów post

powania. Ponadto w przypadku uzyska-

nia w toku sprawy przed s

dem polskim zwolnienia od kosztów

dowych zwolnienie do rozci

ga si

tak

e na post

powanie przed

dem zagranicznym i dotyczy tak

e mo

liwo

ci ustanowienia dla

wierzyciela pełnomocnika z urz

du do reprezentowania go w takim

post

powaniu.

3.7. Brak podstaw do merytorycznej weryfikacji orzeczenia

Artykuł 36 rozporz

dzenia okre

la bardzo wa

i podstawow

zasad

post

powania o stwierdzenie wykonana, a mianowicie orze-

czenie zagraniczne nie mo

e w

adnym wypadku by

przedmiotem

kontroli merytorycznej. Oznacza to,

e s

d innego pa

stwa UE nie

jest władny do wnikania w przesłanki, podstawy czy zasadno

ść

wy-

danego rozstrzygni

cia. S

d ten bada tylko spełnienie przesłanek

formalnych i poprawno

ść

zał

czonych dokumentów, koniecznych do

stwierdzenia wykonalno

ci tego orzeczenia w tym pa

stwie. Po

spełnieniu formalno

ci przewidzianych w art. 53 rozporz

dzenia

nast

puje niezwłoczne stwierdzenie wykonalno

ci orzeczenia

Ewentualne zarzuty dłu

nika mog

dotyczy

tylko okoliczno

zwi

zanych z takim post

powaniem i nie mog

kwestionowa

mery-

torycznych podstaw rozstrzygni

cia s

du polskiego.

Jest to jak stanowi w pkt 16 preambuły do rozporz

ądzenia wyraz wzajemnego

zaufania w wymiar sprawiedliwo

ści w ramach Wspólnoty. Ponadto weryfikacja już na

tym etapie zasadno

ści orzeczenie zaprzeczała by istocie przyjętych rozwiązań mają-

cych na celu jak najwi

ększe uproszczenie postępowania.

Widocznym wi

c jest, i

cało

ść

post

powania w sprawie uzna-

nia i wykonania orzeczenia uwzgl

dnia w głównej mierze interes

wierzyciela i zostało znacznie uproszczone i przyspieszone. Po spełnie-

niu okre

lonych w przepisach wymogów formalnych (m.in. przedło

enie

ujednoliconego za

wiadczenia o wykonalno

ci, art. 54 i zał

cznik V

rozporz

dzenia) wykonalno

ść

orzeczenia powinna by

automatycznie

stwierdzona.

W przeciwie

stwie do art. 47 pkt l Konwencji brukselskiej i

Konwencji z Lugano nie jest wymagane uprzednie dor

czenie orze-

czenia pozwanemu. Na tym etapie post

powania nie wysłuchuje si

dłu

nika ani – co stanowi istotne novum w porównaniu z Konwen-

brukselsk

i Konwencj

z Lugano – nie weryfikuje postaw od-

mowy uznania orzeczenia okre

lonych art. 34 i 35 rozporz

dzenia.

Czynno

ci te zostały przeniesione do fazy po zaskar

eniu orzeczenia

w sprawie stwierdzenia wykonalno

ci (art. od 43 do 46)

Rozporz

dzenie nr 44/2001 wprowadza pewne istotne zmiany w

stosunku do Konwencji brukselskiej, w dotychczas przyj

tym sposo-

bie post

powania w tego typu sprawach. Pierwsz

z nich jest to, i

zgodnie z art. 34 pkt 2 rozporz

dzenia wystarczy, je

eli pismo wszczy-

naj

cego post

powanie dor

czono pozwanemu w czasie i w sposób,

który umo

liwiał mu przygotowanie obrony. Dotychczas konieczne

było skuteczne, czyli zgodne z wła

ciwym prawem procesowym,

dor

czenie pozwanemu pisma wszczynaj

cego post

powanie. Kolejne

nowe rozwi

zanie polega na tym, i

pozwany nie mo

e podnosi

zarzu-

tu pozbawienia go prawa do obrony, je

eli zaniechał wniesienia przy-

sługuj

cego mu

rodka odwoławczego.

Zgodnie z art. 45 ust. l rozporz

dzenia odmowa lub uchylenie

stwierdzenia wykonalno

ci w post

powaniu odwoławczym mo

e by

dokonana tylko zgodnie z podstawami odmowy uznania orzeczenia,

okre

lonymi w art. 34 i art. 35 rozporz

dzenia.

3.8. Przyszło

ść

wspólnego prawa procesowego

Przyj

te konstrukcje prawne w rozporz

dzeniu w dalszym ci

ulegaj

zmianom i modyfikacjom. W ramach wspólnoty były i s

prowadzone prace polegaj

ce na dalszej unifikacji prawodawstwa

krajów unijnych, w zakresie post

powa

cywilnych, co ma jeszcze w

kszym stopniu zapewni

realizacj

celów UE. Kolejnym efektem

tych prac było przyj

cie w dniu 12 grudnia 2006 r. przez Parlament

Europejski i Rad

rozporz

dzenia (WE) nr 1896/2006

ustanawiaj

cego post

powanie w sprawie Europejskiego Nakazu

Zapłaty

, które obowi

zuje w cało

ci od 12 grudnia 2008 r.

Rozporz

dzenie to ma na celu uproszczenie i przyspieszenie

post

powa

dowych w sprawach transgranicznych dotycz

cych

bezspornych roszcze

pieni

ęż

nych w sprawach cywilnych i

handlowych.

rodkiem do tego jest ustanowienie post

powania w

sprawie Europejskiego Nakazu Zapłaty oraz umo

liwienie

swobodnego przepływu Europejskich Nakazów Zapłaty na obszarze

Unii Europejskiej, bez konieczno

ci wszczynania post

powa

rednich w pa

stwach członkowskich wykonania przed uznaniem

i wykonaniem nakazu, a zatem z pomini

ciem procedury exequatur

K. Pornbacher, E. Rutkowska, Jurysdykcja krajowa…

Rozporz

ądzenie (WE) nr 1896/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12

grudnia 2006 r. ustanawiaj

ące postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty

(Dz. Urz. UE z 2006 r., L 399, s. 1).

100

(art. 1 ust. 1)

. Jest wi

c dalszym krokiem upraszczaj

cym

post

powanie w stosunku do omawianego rozporz

dzenia. Przyj

regulacja w sprawie Europejskiego Nakazu Zapłaty w sposób

bezpo

redni bazuje jednak na przepisach dotychczasowego i

obowi

zuj

cego w dalszym ci

gu rozporz

dzenia. Co wi

cej zapisy

rozporz

dzenie nr 44/2001 maj

bezpo

rednie zastosowanie m.in.

przy okre

laniu miejsca zamieszkania stron, wpływaj

cego na

okre

lenie czy mamy do czynienie ze spraw

transgraniczn

podlegaj

rozpoznaniu w ramach Europejskiego Nakazu Zapłaty

(ENZ)

Rozporz

dzenie w sprawie ENZ dotyczy post

powania

ustanowionego w celu dochodzenia roszcze

pieni

ęż

nych o

oznaczonej wysoko

ci, które s

wymagalne w chwili wniesienia

pozwu o wydanie Europejskiego Nakazu Zapłaty.

Rozporz

dzenia obejmuje swoim zakresem bezsporne

roszczenia pieni

ęż

ne, a podstawowym celem regulacji było

wyeliminowanie trudno

ci zwi

zanych z prowadzeniem post

powa

w innych pa

stwach. Samym celem przyj

cia regulacji jest to, i

nie

ma ono okre

zasad wzajemnego uznawania i wykonywania

orzecze

wydanych w krajowym post

powaniu cywilnym, ale

tworzy

autonomiczn

procedur

europejsk

liw

zastosowania we wszystkich pa

stwach Wspólnoty. Jednak

autonomia ta jest w dalszym ci

gu ograniczona zapisami

prawodawstw krajowych, do których zamieszczone jest stosowne

odesłanie. Takie rozwi

zanie mo

e jednak, z uwagi na istniej

ce w

A. Harast, Europejski Nakaz Zapłaty, „Monitor Prawniczy”, 17/2008, s. 915.

Art. 3 rozporz

ądzenia (WE) nr 1896/2006.

101

prawie ka

dego z pa

stw odr

bno

ci, doprowadzi

do rozbie

w stosowaniu tego post

powania.

4. Wnioski

Pomimo kilkudziesi

ciu lat prac nad unifikacj

wprowadzeniem wspólnych regulacji w zakresie zasad procedury

cywilnej we wszystkich pa

stwach UE, w dalszym ci

gu istniej

rozbie

ci co do sposobu uregulowania zagadnie

uznawania i

wykonywania orzecze

dów zagranicznych w danym pa

stwie.

Taka sytuacja mo

e oznacza

e w dalszym ci

gu, pomimo wej

cia

ycie nowych regulacji dotycz

cych Europejskiego Nakazu

Zapłaty, stwierdzenie wykonalno

ci w danym kraju orzecze

zapadłych w innym pa

stwie UE b

dzie przebiegało wła

nie według

procedury okre

lonej w rozporz

dzeniu nr 44/2001. Wynika to tak

z faktu, i

wokół tego aktu prawnego zd

ąż

yło si

wykształci

ść

bogate orzecznictwo, nie tylko Europejskiego Trybunału

Sprawiedliwo

ci, ale tak

e i praktyka s

dów krajowych, które bez

kszych problemów stosuj

okre

lon

tam procedur

. W tym

miejscu przytoczy

nale

y orzeczenie w sprawie Kleinwort Benson v

City of Glasgow

dotycz

ce m.in. relacji prawa krajowego i

wspólnotowego. Orzeczenie to wskazuje, i

w przypadku, je

eli

przepisy rozporz

dzenia zawieraj

odwołania do przepisów

krajowych, jak np. w art. 4 ust 1, art. 31, art. 34 rozporz

dzenia, to

ETS jest co prawda wła

ciwy w sprawie okre

lenia zakresu tych

odwoła

, ale ju

nie w sprawie wykładni poj

ęć

na podstawie prawa

Wyrok ETS z 28.03.1995 w sprawie C-346/43 Kleinwort Benson v. City of

Glasgow, Zb. Orz. 1995, s. 1615.

102

krajowego. ETS nie jest wła

ciwy w sprawie wykładni prawa

krajowego, nawet je

li jest ono pod wzgl

dem tre

ci wzorowane na

przepisach rozporz

dzenia, a s

d przekazuj

cy spraw

formułuje

pytanie prawne dotycz

ce prawa krajowego jako pytanie o

wykładni

rozporz

dzenia.

Analizuj

c zapisy powstałych dotychczas aktów prawnych do-

tycz

cych analizowanego zagadnienia, nale

y stwierdzi

e oma-

wiane rozporz

dzenie jest istotnym krokiem naprzód w zakresie

przyj

cia i unifikacji wspólnych zało

procedury cywilnej w pa

stwach UE. Jego zapisy zapewniaj

gło

ść

pomi

dzy wypracowa-

nymi poprzez dziesi

ciolecia rozwi

zaniami, a tak

e stanowi

pod-

staw

do dalszych modyfikacji, w formie ewolucji, pewnych zapi-

sów, których konieczno

ść

zmiany wynika z ich praktycznego zasto-

sowania.

Egzekwowanie wyroków s

ądów polskich za granicą – zagadnienia praktyczne

Streszczenie

Od momentu powstania i funkcjonowania Wspólnot Europejskich trwały
prace maj

ące na celu jak największą unifikacje systemów prawnych związa-

nych z podstawowymi filarami Wspólnoty. Celem tych działa

ń było jak

najwi

ększe ujednolicenie zapisów i rozwiązań prawnych, pozwalających na

swobodny obrót prawny oraz uznawanie i wykonywanie orzecze

ń sądów

wydanych w jednym z pa

ństw UE także w innych krajach członkowskich.

Efektem tych intensywnych, zwłaszcza w ostatnim dwudziestoleciu, prac
jest rozporz

ądzenie Rady nr 44/2001 z 22 grudnia 2000 r. Rozporządzenie to

okre

śla, jakie wymagania muszą być spełnione aby orzeczenie wydane w

jednym pa

ństwie Unii Europejskiej mogło być uznane i wykonane innym

ństwie Wspólnoty. Artykuł prezentuje genezę powstania przedmiotowego

aktu oraz procedur

ę stwierdzenia wykonalności orzeczenia sądowego po-

chodz

ącego z jednego z państw UE w innym państwie.