ARobbins-Olbrzymie kroki-cover

Spis treści

Wstęp ........................................................................................3
I. Marzenia o przeznaczeniu
Decyzje i wyznaczanie celów ................................................... 4
II. Jak zdobyć to, czego naprawdę chcesz
Cierpienie lub przyjemność a stan umysłu................................11
III. Moc tworzenia i moc niszczenia
Przekonania...............................................................................18
IV. Odpowiedzią są pytania
Pytania..................................................................................... 26
V. Jak się zmieniać
Nauka warunkowania sukcesu ................................................ 33
VI. Słownictwo sukcesu
Siłą słownika sukcesu i metafor ogólnych .............................. 41
VII. Jak wykorzystywać wezwania do działania
Emocje .................................................................................... 49
VIII. Podejmij dziesięciodniowe wyzwanie
Wyzwanie dla umysłu i nadrzędny system oceny................... 56
IX. Twój Ŝyciowy kompas
Wartości i reguły ..................................................................... 63
X. Klucz do rozwoju
ToŜsamość i odniesienia ......................................................... 71
XI. Jak wszystko pozbierać
Zdrowie, finanse, kontakty z innymi i kodeks zachowań ........... 78
XII. Najpiękniejszy dar
Wkład w Ŝycie innych............................................................. .85

Wstęp

Drogi Czytelniku!

Witaj!  Wiem,  Ŝe  kimkolwiek  jesteś,  jakiekolwiek  sukcesy  osiągnąłeś  w  dotychczasowym  Ŝyciu,
jakiekolwiek  problemy  stoją  teraz  przed  tobą  sięgnąłeś  po  tę  ksiąŜkę,  poniewaŜ  chcesz
rezultatów. Jako twój towarzysz w tej cudownej podróŜy zwanej Ŝyciem, oddaję cześć twojemu
zdecydowaniu i poświęceniu. I obiecuję, Ŝe jeśli razem ze mną „zagrasz o całą stawkę" podczas
lektury kartek tej ksiąŜki, otrzymasz nagrodę o wiele wspanialszą, niŜ oczekujesz.
Olbrzymie kroki to ksiąŜka oparta na najlepszych technikach, zasadach, narzędziach i strategiach
zawartych w mojej ksiąŜce Obudź w sobie olbrzyma, która stała się wielkim bestsellerem. Pisząc
Olbrzymie  kroki mam przed  sobą dwa cele. Po pierwsze,  chcę dać ci inspirację. Po drugie, chcę
ukierunkować  uzyskaną  w  ten  sposób  energię  tak,  abyś  konsekwentnie  podejmował  proste,  co-
dzienne działania. Codzienna inspiracja, połączona z codziennymi
drobnymi działaniami, olbrzymimi krokami poprowadzi twoje Ŝycie ku lepszej przyszłości.
Ta ksiąŜka powinna z łatwością znaleźć sobie miejsce w twoim napiętym planie dnia. Przynosi ci
filozofie,  strategie  i  techniki  w  małych  porcjach,  które  strawisz  zaledwie  w  ciągu  kilku  minut
dziennie.  Poprowadzi  cię  od  prostej,  lecz  wielkiej  siły  decyzji  -  która  jest  podstawowym
elementem wszelkich zmian w twoim Ŝyciu - do bardziej szczegółowych, precyzyjnych narzędzi,
mogących określić jakość twoich kontaktów z innymi, twoich finansów, zdrowia i uczuć.
Wykorzystaj  Olbrzymie  kroki  jako  źródło  inspiracji  i  działania  w  taki  sposób,  jaki  będzie  ci
najwygodniejszy. Czytaj po kolei, co jest optymalnym rozwiązaniem, albo przechodź od części do
części  w  poszukiwaniu  tych  fragmentów,  które  spodobają  ci  się  najbardziej.  Moim  celem  jest
pomóc ci osiągnąć jak największe rezultaty przy jak najmniejszej inwestycji czasu - ale teŜ i dać
ci przy tym dość informacji do wykorzystania na cały rok.
Przede wszystkim jednak proszę, byś natychmiast stosował w Ŝyciu to, co przeczytasz. W końcu,
co dobrego przyniesie pomysł, którego nie wprowadzimy w Ŝycie?
Dziękuję za podarunek, który mi sprawiłeś pozwalając dzielić się z tobą moimi umiejętnościami.
Mam  nadzieję,  Ŝe  znajdziesz  w  tej  ksiąŜce  coś  dla  siebie  -  nawet  jeśli  ma  to  być  jedno  zdanie,
jedna  myśl,  która  popchnie  cię  w  jakimś  kierunku.  1  jeśli  tak  się  stanie,  będę  naprawdę
szczęśliwy.
Mam nadzieję, Ŝe będziemy mogli spotkać się kiedyś osobiście. A do tego czasu pamiętaj:
Ŝyj z pasją!

Anthony Robbins

Część pierwsza

Marzenia o przeznaczeniu

Decyzje i wyznaczanie celów

,,Nic się nie zdarza, jeśli nie jest wpierw marzeniem. "

- Carl Sandburg

Wszyscy mamy marzenia... Wszyscy chcemy wierzyć w głębi serca, Ŝe dane nam zostały zdolności,
Ŝe potrafimy czynić dobro, wpisać się w ten specjalny sposób w Ŝycie innych, uczynić z tego świata
lepsze miejsce.
A jakie są twoje aspiracje? MoŜe zapomniałeś o swoich marzeniach, moŜe zacząłeś od nich
odchodzić? Jak wyglądałoby dzisiaj twoje Ŝycie, gdybyś zachował marzenia?
Poświęć teraz chwilę, by pomarzyć i zastanowić się, czego naprawdę chcesz od Ŝycia.

Liczy się nie to, co robimy od czasu do czasu, lecz to, co robimy konsekwentnie. Co jest motorem
wszelkich działań? Co decyduje o naszym przeznaczeniu, co kształtuje nasze Ŝycie? Odpowiedź na
te pytania brzmi: nasze decyzje. Twoje przeznaczenie nabiera kształtu w chwilach podejmowania
decyzji. Ponad wszelką wątpliwość jestem przekonany, Ŝe to nasze decyzje, a nie warunki
Ŝyciowe, kształtują przeznaczenie.

Kto by pomyślał, Ŝe przekonania pewnego cichego i skromnego człowieka, prawnika i pacyfisty,
okaŜą  się  na  tyle  silne,  by  obalić  potęŜne  imperium?  A  przecieŜ  decyzja  Mahatmy  Gandhiego  i
jego  wiara,  Ŝe  bierny  opór  pozwoli  mieszkańcom  Indii  odzyskać  kontrolę  nad  własnym  krajem,
dały początek całemu łańcuchowi wydarzeń.
Zrozum, jak potęŜna jest jedna nawet decyzja, którą wprowadzasz w Ŝycie natychmiast i z
przekonaniem. Sekretem jest tu publiczne zobowiązanie się do czegoś i to w taki sposób, byś nie
mógł się juŜ potem z tego wycofać.
JakŜe  wielu  twierdziło,  Ŝe  marzenia  Gandhiego  to  mrzonki,  ale  jego  konsekwencja  zmieniła  te
marzenia w twardą rzeczywistość.
Co  ty  mógłbyś  osiągnąć,  gdybyś  stworzył  w  sobie  podobną  pasję  i  pewność?  Co  stałoby  się,
gdybyś podjął działania, których nic nic jest w stanie powstrzymać?

KaŜdemu  z  nas  dane  są  wrodzone  moŜliwości,  które  pozwalają  mu  osiągnąć  wszystko,  o  czym
marzył - a nawet jeszcze więcej. Wszystko moŜe stać się dzięki jednej decyzji. Lawina wyda-
rzeń  przyniesie  nam  radość  albo  smutek,  bogactwo  lub  biedę,  przyjaciół  albo  samotność,
długie Ŝycie albo wczesną śmierć.
Rzucam  ci  wyzwanie!  Podejmij dziś decyzję, która natychmiast zmieni lub ulepszy twoje Ŝycie.
Zrób  coś,  co  od  dawna  odkładasz...  Naucz  się  czegoś  nowego,  traktuj  ludzi  z  naleŜnym  sza-
cunkiem i uczuciem albo po prostu zatelefonuj do kogoś, z kim nie kontaktowałeś się od lat.

Bo trzeba ci wiedzieć, Ŝe kaŜda decyzja pociąga za sobą konsekwencje, a nawet brak decyzji jest
swego rodzaju decyzją.
Które z podjętych, a moŜe nie podjętych w przeszłości decyzji wpłynęły na twoje dzisiejsze Ŝycie?

W 1955 roku Rosa Lee Parks podjęła decyzję, by nie stosować się do niesprawiedliwego prawa,
które  dyskryminowało  ją  tylko  dlatego,  Ŝe  była  czarna.  Konsekwencje  tej  decyzji  były  znacznie
powaŜniejsze,  niŜ  mogła  to  sobie  wyobrazić  w  chwili,  gdy  postanowiła  nie  ustąpić  miejsca  w
autobusie  białemu.  Czy  jej  zamiarem  była  zmiana  struktury  społecznej  w  całym  kraju?
Jakiekolwiek by były jej zamiary, do działania zmusiła ją wierność celom wyŜszym.
Co  zmieniłoby  się  w  twoim  Ŝyciu,  gdybyś  postawił  sobie  wyŜsze  cele,  gdybyś  zaczął  od  siebie
więcej wymagać i podjął prawdziwą decyzję, by te wymagania egzekwować?

KtóŜ z nas nie słyszał o ludziach, którzy pokonali ograniczające ich warunki otoczenia, by stać się
przykładem nieograniczonej mocy ludzkiego ducha?
RównieŜ i twoje Ŝycie moŜe stać się jednym z takich inspirujących przykładów. Wystarczy
odwaga i świadomość, Ŝe moŜesz kierować wszystkim, co dzieje się w twoim Ŝyciu. Choć nie
zawsze  jesteśmy  w  stanie  przejąć  kontrolę  nad  samymi  Ŝyciowymi  wydarzeniami,  to  jednak
zawsze  moŜemy  panować  nad  własną  reakcją  na  nie  i  działaniami,  które  w  związku  z  nimi
podejmujemy.
Jeśli  jest  coś,  z  czego  nie  jesteś  zadowolony  -  w  Ŝyciu  prywatnym,  sytuacji  zdrowotnej  albo  w
pracy - właśnie teraz zdecyduj, co zrobisz, by natychmiast to zmienić.
Im  więcej  podejmujesz  decyzji,  tym  większą  wprawę  zyskujesz  w  ich  podejmowaniu.
Mięśnie  stają  się  silniejsze,  kiedy  je  ćwiczymy,  i  dokładnie  tak  samo  jest  z  mięśniami  woli,
których uŜywasz, by podejmować decyzję.
Dzisiaj  właśnie  podejmij  dwie  decyzje,  które  od  dawna  odkładałeś:  jedną  łatwą  i  jedną  trochę
trudniejszą, o większych konsekwencjach. Natychmiast podejmij pierwsze działania, które dopro-
wadzą cię do ich realizacji. Jutro postawisz kolejny krok, w ten sposób wzmacniając mięśnie, co
moŜe zmienić całe twoje Ŝycie.

Musimy zacząć uczyć się na własnych błędach zamiast nad nimi rozpaczać, bo inaczej skazujemy
się na popełnianie tych samych pomyłek w przyszłości. Jeśli jesteś chwilowo w dołku, to pamię-
taj, Ŝe w Ŝyciu nie ma upadków. Są tylko konsekwencje. Zastanów się: sukces jest konsekwencją
dobrej oceny sytuacji, dobra ocena sytuacji jest konsekwencją doświadczenia, a
doświadczenie jest często konsekwencją wielu niewłaściwych ocen!
Jakie wnioski z przeszłych niepowodzeń moŜesz wykorzystać, by dziś ulepszyć swoje Ŝycie?

Zwykle  ani  sukces,  ani  niepowodzenie  nie  są  skutkiem  pojedynczego  wydarzenia.
Niepowodzenie  bierze  się  często  z  zaniedbania.  Nie  chce  nam  się  zatelefonować  do  kogoś...
wyciągnąć ręki... powiedzieć „kocham".
Podobnie  sukces  jest  skutkiem  łańcucha  drobnych  decyzji,  przychodzi  wraz  z  podjęciem
inicjatywy, konsekwencją, wyraŜeniem prawdziwości uczucia.
Jakie  proste  działania  moŜesz  dzisiaj  podjąć,  aby  twoje  Ŝycie  z  nową  silą  zaczęło  zmierzać  do
sukcesu?

Badania  niezmiennie  wykazują,  Ŝe  ludzie  sukcesu  podejmują  decyzje  szybko  i  bardzo
niechętnie  wycofują  się  z  dobrze  przemyślanych  pozycji.  I  odwrotnie!  Ludzie  gnębieni
niepowodzeniami  bardzo  wolno  podejmują  decyzje  i  bardzo  często  zmieniają  zdanie.  Jeśli  więc
podjąłeś rozsądną decyzję, trzymaj się jej!
Ktoś,  kto  połowę  Ŝycia  spędził  pod  namiotem  tlenowym,  a  drugą  połowę  przykuty  do  wózka
inwalidzkiego, z pewnością nie miał zbyt wielu okazji, by zrobić coś dla innych. A moŜe jednak?
Ed Roberts stanowi przykład wielkiej siły tkwiącej w jednej decyzji. Był pierwszym człowiekiem
sparaliŜowanym,  który  skończył  Uniwersytet  Kalifornijski  w  Berkeley.  Następnie  pracował  jako
dyrektor  Kalifornijskiego  Stanowego  Departamentu  Rehabilitacji.  Był  niestrudzonym  obrońcą
niepełnosprawnych.  Przewodził  silnemu  lobby  na  rzecz  zrównania  ich  we  wszystkich  prawach i
przyczynił  się  do  zastosowania  wielu  udogodnień  architektonicznych,  które  umoŜliwiły
wprowadzenie tej równości w Ŝycie.
Nie  ma  Ŝadnych  tłumaczeń!  Właśnie  teraz  podejmij  trzy  decyzje,  które  wpłyną  na  twój  stan
zdrowia, karierę zawodową oraz kontakty z innymi ludźmi. I nie odstępuj od nich!

Jak urzeczywistnić marzenia? Pierwszy krok to ich precyzyjne zdefiniowanie. Jedynym
ograniczeniem dla twoich moŜliwości jest ograniczenie zdolności precyzyjnego definiowania
celów i pragnień. Zacznijmy więc teraz krystalizować twoje marzenia. W ciągu kilku kolejnych
dni stworzymy plan, który pozwoli ci je zrealizować.

Wszyscy mamy cele, jednak nie wszyscy potrafimy je sobie uświadomić. Cele te, jakiekolwiek by
były, mają olbrzymi wpływ na nasze Ŝycie. Mimo to jednak niektóre z tych celów - jak choćby:
„Muszę zapłacić te cholerne rachunki" - nie niosą ze sobą Ŝadnej inspiracji. Sekret uruchomienia
twojej  prawdziwej  siły  polega  na  wyznaczeniu  celów,  które  będą  dość  podniecające,  by
prawdziwie inspirować twoje moŜliwości i stymulować pasję.
Właśnie  teraz  świadomie  wybierz  swoje  cele.  Zastanów  się  nad  wszystkim  dosłownie,  co  warte
zachodu, a następnie wybierz ceł, który najbardziej cię podnieca. Wyszukaj coś, co zerwie cię z
łóŜka  wcześnie  rano  i  pozwoli  nie  spać  długo  w  noc.  Wyznacz  sobie  ostateczny  termin
osiągnięcia  tego  celu  i  napisz  kilka  słów  uzasadniających,  dlaczego  koniecznie  musisz  to
zrealizować  przed  wyznaczonym  terminem.  Czy  cel  jest  dość  wielki,  by  stanowił  dla  ciebie
wyzwanie? Czy pozwoli ci pokonać własne ograniczenia? Odkryć prawdziwe moŜliwości?
Czy  zdarzyło  ci  się  kiedyś  kupić  nowy  samochód,  a  następnie  zwracać  wszędzie  uwagę  na  tę
właśnie  markę,  choć  wcześniej  jej  nie  dostrzegałeś?  No  właśnie.  A  przecieŜ  z  pewnością
samochody te były na ulicach juŜ wcześniej. Dlaczego więc ich nie dostrzegałeś?
Wyjaśnienie jest proste. Pewna część umysłu odpowiada za filtrowanie informacji i dopuszcza do
świadomości tylko to, co absolutnie niezbędne do przetrwania i odniesienia sukcesu. A więc nie
dostrzegasz  i  nie  wykorzystujesz  wielu  okoliczności,  które  mogłyby  ci  pomóc  spełnić
marzenia,  tylko  dlatego,  Ŝe  nie  zdefiniowałeś  jasno  swoich  celów,  a  wiec  nie  nauczyłeś
umysłu, co jest waŜne.
Z chwilą gdy je zdefiniujesz, uruchomisz Siatkowy System Aktywacji (RAS). Ta funkcja umysłu
działa  jak  magnes,  przyciąga  wszelkie  informacje,  które  pomagają  szybko osiągnąć wyznaczone
cele.  Jedno  dotknięcie  tego  neurologicznego  „przełącznika"  moŜe  odmienić  całe  twoje  Ŝycie  w
ciągu zaledwie kilku dni lub tygodni.

JAK WYZNACZYĆ SOBIE CEL (PROGRAMOWANIE RAS):
1. Postanów, Ŝe w ciągu czterech najbliŜszych dni poświęcisz codziennie dziesięć minut na
wyznaczanie sobie celu. (Uwaga: Zapisuj te cele w kalendarzu lub notesie.)
2. Wyznaczając cele zadawaj sobie dwa pytania: Czego chciałbym od Ŝycia, gdybym wiedział na
pewno, Ŝe mogę mieć wszystko? Co zrobiłbym, gdybym miał gwarancję sukcesu kaŜdego
posunięcia?

Baw się dobrze! Wyobraź sobie, Ŝe znów jesteś dzieckiem, odwiedziłeś dom handlowy i za

chwilę siądziesz na kolanach Świętemu Mikołajowi. (Pamiętasz, jak to było?) W takim stanie
podniecenia, niecierpliwości i oczekiwania nie ma rzeczy niemoŜliwych albo zbyt drogich i
wszystko jest w zasięgu ręki...

DZIEŃ PIERWSZY: CELE OSOBISTE
Zadowolenie z Ŝycia osobistego, poczucie spełnienia stanowi podstawę wszystkich innych
osiągnięć w całym Ŝyciu.
1. Zastanów się przez kilka minut nad wszystkimi moŜliwościami: Czego chciałbyś się nauczyć?
Jakie umiejętności chciałbyś opanować? Jakie cechy charakteru chciałbyś w sobie rozwijać? Z
jakimi ludźmi przebywać? Kim chciałbyś być?
2. KaŜdemu z celów wyznacz dokładny czas na realizację - pół roku, rok, pięć lat, dziesięć lat, itd.
3. Zaznacz wyraźnie najwaŜniejszy cel do osiągnięcia w ciągu jednego roku.
4. W kilku słowach napisz, dlaczego koniecznie musisz osiągnąć ten właśnie cel w ciągu
nadchodzącego roku.

DZIEŃ DRUGI: CELE ZWIĄZANE Z PRACĄ/INTERESAMI/MAJĄTK1EM
Czy pragniesz znaleźć się w samej czołówce tysięcy przedstawicieli własnego zawodu, czy teŜ
jesteś  profesjonalnym  studentem  zbierającym  bogactwo  wiedzy,  masz  teraz  szansę  udo-
wodnić, Ŝe się liczysz.
1. Zastanów  się  przez  kilka  minut  nad  wszystkimi  moŜliwościami:  Ile  pieniędzy  chciałbyś
zgromadzić?  Co  chcesz  osiągnąć  w  swojej  firmie/na  swoim  stanowisku?  Ile  chcesz  zarabiać
rocznie? Jakie decyzje finansowe musisz podjąć?
2. KaŜdemu z celów wyznacz dokładny czas na realizację - pół roku, rok, pięć lat, dziesięć lat itd.
3. Zaznacz wyraźnie najwaŜniejszy cel do osiągnięcia w ciągu jednego roku.
4. W  kilku  słowach  napisz,  dlaczego  koniecznie  musisz  osiągnąć  ten  właśnie  cel  w  ciągu
nadchodzącego roku.

DZIEŃ TRZECI: CELE ZWIĄZANE Z ZABAWĄ/PRZYJEMNOŚCIAMI
Gdybyś nie miał Ŝadnych ograniczeń finansowych, co chciałbyś mieć, co przeŜyć? Gdybyś
złowił złotą rybkę, jakie byłyby twoje Ŝyczenia?
1. Zastanów się przez kilka minut nad wszystkimi moŜliwościami: Co chciałbyś kupić? W jakich
wydarzeniach uczestniczyć? Jakie przygody przeŜyć?
2. KaŜdemu z celów wyznacz dokładny czas na realizację - pół roku, rok, pięć lat, dziesięć lat,
itd.
3. Zaznacz wyraźnie najwaŜniejszy cel do osiągnięcia w ciągu jednego roku.

4. W kilku słowach napisz, dlaczego koniecznie musisz osiągnąć ten właśnie cel w ciągu
nadchodzącego roku.

DZIEŃ CZWARTY: CELE ZWIĄZANE Z POMOCĄ INNYM
Masz moŜliwość zostawić po sobie jakiś znak, stworzyć coś, co prawdziwie odmieni Ŝycie
innych ludzi.
1. Zastanów się przez kilka minut nad wszystkimi moŜliwościami: Jaki wkład moŜesz wnieść w Ŝycie
innych? Komu moŜesz pomóc? W jaki sposób? Co moŜesz stworzyć?
2. KaŜdemu z celów wyznacz dokładny czas na realizację - pół roku, rok, pięć lat, dziesięć lat itd.
3. Zaznacz wyraźnie najwaŜniejszy cel do osiągnięcia w ciągu jednego roku.
4. W kilku słowach napisz, dlaczego koniecznie musisz osiągnąć ten właśnie cel w ciągu
nadchodzącego roku.

Nigdy  nic  zostawiaj  raz  wyznaczonego  celu  bez  jakiegoś  pozytywnego  działania  zmierzającego
do  jego  osiągnięcia.  Zastanów  się  właśnie  teraz,  jakie  musisz  postawić  pierwsze  kroki,  by
osiągnąć  cele,  które sobie postawiłeś. Co moŜesz zrobić juŜ dzisiaj, aby posunąć sie naprzód
na  swojej  drodze?  Nawet  najdrobniejsze  posunięcie,  rozmowa  telefoniczna,  postanowienie  czy
stworzenie wstępnego planu działania przybliŜy cię do celu. Opracuj teŜ listę prostych posunięć,
które  moŜesz  wykonywać  codziennie  przez  najbliŜszych  dziesięć  dni.  Przez  tych  dziesięć  dni
wytworzysz  sobie  w  ten  sposób  określone  nawyki  i  osiągniesz  impet,  który  zagwarantuje  ci
sukces. Zacznij natychmiast!
Jak  poczułbyś  się,  gdybyś  osiągnął  wszystkie  swoje  cele  za  rok?  Co  myślałbyś  o  sobie?  Co
myślałbyś  o  Ŝyciu?  Odpowiadając  na  te  pytania,  pomoŜesz  sobie  znaleźć  nieodparte  powody
osiągnięcia wyznaczonych celów. Jeśli twoje DLACZEGO będzie dość mocne, twoje W JAKI
SPOSÓB znajdzie się samo.
Zastanów  się  raz  jeszcze  nad  twoimi  najwaŜniejszymi  rocznymi  celami.  Pod  kaŜdym raz jeszcze
napisz  kilka  słów  wyjaśniających,  dlaczego  koniecznie  musisz  te  cele  osiągnąć  w  ciągu
nadchodzącego roku.

Sekretem osiągania celu jest warunkowanie własnego umysłu. Przypominaj sobie o swoich celach co
najmniej dwa razy dziennie. Wypisz je na kartce i umieść w takim miejscu, w którym na pewno
codziennie będziesz je widział: w portfelu, przy stoliku z gazetami, na biurku w pracy, a nawet na
lustrze w łazience, gdzie dostrzeŜesz je przy porannej toalecie. Pamiętaj, Ŝe jeśli o czymś myślisz
nieustannie, jeśli skupiasz się na czymś, przybliŜasz się do przedmiotu swojej koncentracji. To
bardzo prosty i jakŜe waŜny sposób programowania RAS dla osiągnięcia sukcesu.

Czy jeśli pierwsza próba osiągnięcia wyznaczonych celów okazuje się daremna, powinieneś zająć
się czymś innym? Absolutnie nie!
Wytrwałość jest najwaŜniejszym czynnikiem kształtowania jakości Ŝycia, waŜniejszym nawet niŜ
talent.  W  końcu  nikt  jeszcze  nie  osiągnął  Ŝadnego  celu,  interesując  się  tylko  jego  osiągnięciem.
Niezbędne  jest  zaangaŜowanie.  Czy  moŜliwe  jest,  aby  jedno  słowo  „niepowodzenie"
dostarczało  ci  wiedzy  niezbędnej  dla  osiągnięcia  wielkich  sukcesów  w  przyszłości?
Oczywiście, Ŝe tak!

Kiedy dziś analizujesz podejmowane przez siebie w przeszłości działania, które zakończyły się
,,niepowodzeniem", jakie wnioski wyciągasz? Czego się dzięki nim nauczyłeś? Jak moŜesz
wykorzystać te wnioski do osiągnięcia wielkich sukcesów dzisiaj i w przyszłości?

Wszyscy ludzie, którzy osiągają sukces, świadomie lub nieświadomie wykorzystują formułę
sukcesu. Wykorzystaj i ty te cztery proste kroki, aby osiągnąć w Ŝyciu to, czego chcesz.
FORMUŁA SUKCESU
1. Postanów, czego chcesz. (Bądź precyzyjny! Precyzja daje siłę.)
2. Podejmij działanie (poniewaŜ sama chęć nie wystarczy).
3. Obserwuj, co się sprawdza, a co nie. (Nie chcesz przecieŜ tracić energii na działania, które są
nieskuteczne.)
4. Zmieniaj strategię działania dopóty, dopóki nie osiągniesz tego, co chcesz. (Elastyczność
działania pozwala ci tworzyć nowe strategie i osiągać dzięki nim nowe rezultaty.)

DąŜąc  do  osiągnięcia  celów,  często  uruchamiamy  procesy  o  daleko  sięgających  konsekwencjach.
Czy  pszczoła  zastanawia  się  nad  jej wkładem w rozmnaŜanie się roślin? Oczywiście nie, ale w po-
szukiwaniu  słodkiego  nektaru  bezwiednie  przenosi  ona  na  odnóŜach  pyłek  kwiatowy  z  jednej
rośliny  na  drugą  i  w  ten sposób daje początek reakcji łańcuchowej, której skutkiem są kobierce ko-
lorowych kwiatów.
Dokładnie  w  taki  sam  sposób  twoje  dąŜenia  do  osiągnięcia  szczytnych  celów  przyniosłyby
najprawdopodobniej  nieprzewidziane  korzyści  innym  ludziom.  Być  moŜe  decyzja  o  comie-
sięcznym kontakcie ze starym, dawno nie widzianym przyjacielem wywołała radość, której zupełnie
nie przewidywałeś.
W Jaki sposób inni ludzie skorzystają z podejmowanych przez ciebie dzisiaj wysiłków?

Prawdziwy sens osiągnięcia kaŜdego celu mierzy się tym, w jakim stopniu jego osiąganie
zmieniło ciebie jako człowieka. To, kim się stajesz, jest ostateczną nagrodą.
Poświęć teraz chwilę na opisanie w kilku słowach kaŜdej z cech charakteru, umiejętności i postaw
oraz wszystkich przekonań, które musisz w sobie wypracować, aby osiągnąć wyznaczone cele.

Nie odkładaj szczęścia i radości na później. Dla wielu ludzi stawianie przed sobą celów oznacza,
Ŝe  dopiero  w  odległej  przyszłości,  kiedy  osiągną  coś  wielkiego,  będą  mogli  cieszyć  się  Ŝyciem.
Znaleźć radość po osiągnięciu celu i szukać jej na kaŜdym etapie osiągania celu to zupełnie
nie  to  samo.  Staraj  się  jak  najpełniej  przeŜyć  kaŜdy  dzień,  wycisnąć  z  kaŜdej  mijającej  chwili
wszystką  radość,  którą  w  sobie  niesie.  Zamiast  mierzyć  wartość  własnego  Ŝycia  postępami  na
drodze  do  osiągnięcia  jednego  celu,  zapamiętaj,  Ŝe  od  tych  postępów  waŜniejszy  o  wiele  jest
kierunek, w którym zmierzasz.
W jakim kierunku zmierzasz obecnie? Czy przybliŜasz się do swoich celów, czy teŜ oddalasz od
nich? Czy musisz wprowadzić korekty kursu, którym podąŜasz? Czy cieszysz się Ŝyciem w całej
jego pełni? Jeśli nie, zmień coś w jednym z wymienionych obszarów właśnie teraz.

Ile razy słyszałeś narzekania tych, którzy osiągnęli juŜ sukces: „I co, i to wszystko?'

Astronauci „Apolla" niemal całe Ŝycie poświęcali na przygotowania do pierwszego lądowania na
KsięŜycu.  W  historycznym  momencie  swojej  chwały  byli  pełni  euforii,  ale  juŜ  w  drodze  po-
wrotnej  niektórzy  popadli  w  depresję.  W  końcu  co  im  zostało?  CóŜ  mogło  być  większym
Ŝyciowym celem od spaceru po KsięŜycu i od badania przestrzeni kosmicznej?
Być moŜe odpowiedź tkwi w badaniu równie tajemniczego obszaru: przestrzeni umysłu i serca.
Wszyscy potrzebujemy nieprzerwanego poczucia rozwoju emocjonalnego i duchowego. Jest
ono  poŜywką  niezbędną  dla  ducha.  Kiedy  więc  zbliŜasz  się  do  osiągnięcia  wyznaczonych
celów, nie zapomnij o wyznaczeniu sobie kolejnych, które złoŜą się na nową, kuszącą przyszłość.

Co  jest  ostatecznym  celem?  Być  moŜe  jest  nim  chęć  wniesienia  w  Ŝycie  innych  czegoś
wartościowego.  Znalezienie  sposobu  na  pomaganie  tym,  na  których  zaleŜy  nam  najbardziej,
moŜe  dać  inspirację  na  cale  Ŝycie.  Na  świecie  zawsze  jest  jakieś  miejsce  dla  tych,  którzy  chcą
dzielić się swoim czasem, energią, majątkiem, pomysłami i zaangaŜowaniem.
Jakie  proste  dowody  dobroci  mógłbyś  dzisiaj  okazać  innym?  Zdecyduj  natychmiast,  podejmij
działania i nie zapomnij zaobserwować, jak wpływa to na ciebie.

Znany  i  szanowany  aktor  George  Burns  wie,  jak  waŜne  jest,  by  posiadać  coś,  na  co  się  czeka  Ŝ
niecierpliwością i radością, Podsumowując swoją filozofię Ŝyciową, powiedział on: „Trzeba mieć
coś,  co  budzi  kaŜdego  ranka  i  kaŜe  wstać.  Zresztą  w  łóŜku  i  tak  niewiele  się  zdziała;
NajwaŜniejsze w Ŝyciu jest posiadanie celu, kierunku, w którym się zmierza." Dziś Burns ma
ponad  dziewięćdziesiąt  lat  i  wciąŜ  jeszcze  się  rozwija.  Nadal  przyjmuje  nowe role telewizyjne i
kinowe.  Mało  tego,  zamówił  sobie  termin  w  londyńskim  Palladium  w  roku  2000,  kiedy  będzie
miał sto cztery lata! To dopiero nazywa się tworzeniem sobie kuszącej przyszłości! Większość z
nas przecenia swoje moŜliwości w skali jednego roku, nie doceniając tego, czego dokonać moŜe
w ciągu dziesięciu lat. A co ty będziesz robił za dziesięć lat od dziś?

Pomyśl o czymś, co dziś cię cieszy jako jedno z twoich osiągnięć, choć kiedyś było tylko twoim
celem.  Aby  tego  dokonać,  pokonałeś  wiele  przeszkód,  ale  przecieŜ  teraz  jest  to  częścią  twego
Ŝycia.  Kiedy  więc  na  drodze  do  osiągnięcia  nowych  celów  napotkasz  przeszkody,  pamiętaj,  Ŝe
choć napotykałeś je juŜ wcześniej, udało ci się odnieść sukces.
Ludzki  duch  jest  prawdziwie  niepokonany.  Wola  zwycięstwa,  chęć  odniesienia  sukcesu,
przejęcia  kontroli  nad  własnym  Ŝyciem  i  kształtowania  go  moŜe  być  wykorzystana  tylko,  jeśli
zdecydujesz,  czego  chcesz,  i  uwierzysz,  Ŝe  Ŝadne  przeciwności,  Ŝadne  problemy  i  Ŝadne
przeszkody nie będą w stanie powstrzymać cię na drodze do celu. Przeszkody to tylko wezwanie
do umocnienia się w postanowieniu osiągnięcia raz wyznaczonych, wielkich celów.

Część druga

Jak zdobyć to, czego naprawdę chcesz

Cierpienie lub przyjemność a stan umysłu

„KaŜda wielka i zwycięska chwila w annałach świata jest triumfem entuzjazmu. "

- Ralph Waldo Emerson

Aby zdobyć to, czego chcesz, musisz odkryć, co powstrzymuje cię przed podjęciem działania.
Pomyśl o czymś, co odkładałeś zawsze na ostatnią chwilę. Na przykład rozliczenie podatków? No
właśnie, czy nie jest prawdą, Ŝe odkładałeś to tylko dlatego, Ŝe chciałeś uniknąć cierpienia? 1 czy
przypadkiem cierpienie to później nie okazało się jeszcze większe?
Zastanówmy się nad tym, co naprawdę dzieje się 14 kwietnia.

Odkładanie na później kończy

się  natychmiast,  poniewaŜ  szybko  zmieniamy  nasze  przekonania  (skojarzenia  umysłowe)  o  tym,
co  przyniesie  nam  cierpienie,  a  co  przyjemność.  Nagle  brak  działania  staje  się  o  wiele  bardziej
nieprzyjemny niŜ samo działanie.
Jak moŜesz wykorzystać tę prawidłowość, by zmienić swoje Ŝycie? W przyszłości zamiast pytać:
„Jak  mogę  uniknąć  tych  nieprzyjemnych  czynności?",  zadaj  sobie  pytanie:  „Jeśli  nie  podejmę
działania natychmiast, ile za to zapłacę w przyszłości?"
Cierpienie moŜe stać się twoim przyjacielem, jeśli wykorzystasz je w odpowiedni sposób.

Czy  jesteśmy  po  prostu  zwierzętami,  które  reagują  na  karę  i  nagrodę  jak  psy  Pawiowa?  Oczywiście
nie. Jednym z cudów człowieczeństwa jest fakt, Ŝe moŜemy zdecydować, co przynosi cierpienie,
a co przyjemność. Na przykład człowiek, który zdecydował się na strajk głodowy, doznaje cierpień
fizycznych,  jednak  potrafi  przełoŜyć  je  na  przyjemność  moralną,  skupiając  myśli  na  pozytywnych
skutkach, jakie wynikną ze zwrócenia uwagi świata na sprawę, o którą wałczy.
KaŜdy  z  nas  dysponuje  tą  siłą  wyborów.  Sekret  sukcesu  tkwi  w  opanowaniu  umiejętności
wykorzystania na własne potrzeby cierpienia i przyjemności.
Czy  w  twoim  Ŝyciu  są  obszary, w których odczuwasz niepotrzebne cierpienie? Czy moŜe po prostu
reagujesz  zamiast  świadomie  wybierać?  Jak  mógłbyś  zmienić  przedmiot  koncentracji  i  tym  samym
zmienić pozornie bolesne doświadczenie w sprawiającą przyjemność okazję do nauczenia się czegoś,
rozwoju albo do udzielenia pomocy innym?

To,  z  czym  łączysz  uczucia  cierpienia  i  uczucia  przyjemności,  kształtuje  twoje
przeznaczenie.  KaŜdy  z  nas  opanował  i  wprowadził  w  Ŝycie  sobie  tylko  właściwy  zespół
zachowań zmierzających do unikania cierpienia i pozyskiwania przyjemności. Jedni robią to paląc
papierosy, pijąc alkohol, przejadając się albo wrzeszcząc na innych. Są teŜ i tacy, którzy zyskują
przyjemność dzięki uprawianiu sportów, uczeniu się, pomaganiu innym albo podejmowaniu prób
choćby drobnego ulepszenia świata.
Jakimi  mechanizmami  unikania  przykrości  i  zyskiwania  przyjemności  kierujesz  się  ty?  W  jaki
sposób  kształtowały  one  twoje  dotychczasowe  Ŝycie?  Sporządź  listę  tych  strategii.  Czy  kiedy

*Ostateczny termin rozliczenia podatku dochodowego w USA - przyp. tłum.

chcesz poczuć się lepiej, włączasz telewizor? Zapalasz papierosa? Idziesz spać? Czy są jakieś
lepsze sposoby, które pozwoliłyby ci unikać przykrości i zyskiwać przyjemność?

Jeśli  idzie  o  większość  z  nas,  strach  przed  stratami  jest  o  wiele  silniejszy  od  chęci  zysku.
Większość  ludzi  wolałaby  cięŜko  pracować,  aby  utrzymać  to,  co  juŜ  ma,  niŜ  podejmować
ryzyko niezbędne do realizacji własnych marzeń.
Co  bardziej  zmobilizowałoby  cię  do  działania:  konieczność  zapobieŜenia  kradzieŜy  stu  tysięcy
dolarów,  które  zarobiłeś  w  ciągu  ostatnich  pięciu  lat,  czy  teŜ  okazja  do  zarobienia  stu  tysięcy
dolarów w ciągu najbliŜszych pięciu lat?

Często, podziwiając wielkość innych ludzi, zakładamy, śe mają oni więcej szczęścia niŜ my albo
posiadają  specjalne  talenty,  których  nam  brakuje.  Tymczasem  prawda  jest  zupełnie  inna.  Wy-
korzystali  oni  głębię  ludzkich  moŜliwości  po  prostu  dlatego,  Ŝe  powstrzymanie  się  przed
pełnią  Ŝycia,  czynem i dawaniem czegoś z siebie byłoby dla nich największym cierpieniem.
Na  przykład  Ŝycie  Matki  Teresy  kształtowane  jest  w  oczywisty  sposób  relacją,  jaką  wytworzyła
ona między cierpieniem innych ludzi a własnym. Ta właśnie relacja kaŜe jej pomagać wszystkim
tym,  którzy  cierpią  gdziekolwiek  na  świecie.  Jej  przyjemność  warunkowana  jest  eliminacją
cierpienia innych. (Jednak, jak przekonamy się później, nie zawsze tak było.)
Co sprawia ci największe cierpienie, a co daje największą przyjemność? Jak kształtuje to twoje
obecne Ŝycie?

Mieszane  odczucia  kryją  się  za  większością  wzorców  zachowań  prowadzących  do  sabotowania
samego siebie i ponad wszelką wątpliwość ograniczają naszą zdolność radości Ŝycia i sukcesu.
Często  słyszymy,  Ŝe  ktoś  chciałby  zarabiać  więcej.  Z  pewnością  ten  ktoś  dysponuje
pomysłowością  i  inteligencją  które  powiedziałyby  mu,  jak  osiągnąć  ten  cel.  Powstrzymują  go
jednak  przed  tym  mieszane  odczucia,  mieszane  skojarzenia.  Być  moŜe  ktoś  taki  wierzy,  Ŝe
nagromadzone  bogactwo  dałoby  mu  większą  swobodę,  większe  bezpieczeństwo  i  moŜliwość
wspierania  tych,  których  kocha.  Jednak  z  drugiej  strony  kojarzy  „nadmierne"  bogactwo  z  roz-
rzutnością płytkim charakterem i krętactwem.
Jeśli kiedykolwiek zdarzyło ci się poruszać dwa kroki naprzód i jeden do tylu, z pewnością kryły
się  za  tym  mieszane  odczucia.  Znaczy  to,  Ŝe  na  przykład  kojarzyłeś  osiągnięcie  celu  zarówno  z
cierpieniem, jak i przyjemnością.
Czy na twoje obecne Ŝycie wpływają mieszane skojarzenia, którymi się kierujesz?

Czy  w  twoim  Ŝyciu  znajduje  się  jakiś  obszar,  który  chciałbyś  zdecydowanie  ulepszyć  -jak  choćby
finanse czy stosunki z innymi -jednak coś jak gdyby cię przed tym powstrzymuje?
Zapisz odpowiedź na to pytanie, a pod odpowiedzią postaw pionową kreskę dzielącą kartkę na pół.
Po lewej stronie wypisz wszystkie negatywne emocje związane z tą sprawą a po prawej wszystkie
pozytywne.
Czy  więcej  jest  minusów,  czy  plusów?  Czy  którakolwiek  z  negatywnych  asocjacji  przewaŜa
wszystkie pozytywne razem wzięte? Czy równowaga, czy nierównowaga odzwierciedla wyniki, jakie
osiągnąłeś w tej dziedzinie do dzisiaj?
Negatywne  skojarzenia  często  zanikają,  tracą  wpływ  na  ciebie  podczas  dokładnej  analizy.
Świadomość jest tu pierwszym krokiem.

Czy  czułeś  kiedyś,  Ŝe  cokolwiek  byś  zrobił,  będziesz  cierpiał?  Na  przykład  czasem  ludzie  są
przekonani, Ŝe jeśli pozostaną w jakimś związku, będą nieszczęśliwi, jednak jeśli odejdą poczują
się samotni. Tak więc nie robią nic... i cierpią!
Zamiast  czuć  się  schwytanym  w  pułapkę,  wykorzystaj  własne  cierpienie  jako  swojego
najlepszego  sojusznika. Zastanów  się nad tym wszystkim, czego doświadczyłeś w przeszłości i
obecnie. Odczuj swój ból z takim natęŜeniem emocjonalnym, które zmusi cię, byś w końcu coś z
tym wszystkim zrobił. Nazywamy to osiągnięciem progu emocjonalnego. Zamiast biernie czekać
na to nieuniknione odczucie, wytwórz je w sobie całkiem świadomie w taki sposób, by dało ci to
motywację do lepszego Ŝycia. MoŜe powinieneś zrobić to właśnie dzisiaj?

Siła  woli  nigdy  nie  działa  z  pewnością  długo.  Czy  kiedykolwiek  doświadczyłeś  progu
emocjonalnego  na  przykład  w  związku  ze  swoim  ciałem?  Czy  kiedykolwiek  poczułeś,  Ŝe  masz
juŜ  dość?  I  co  wtedy  zrobiłeś?  MoŜe  zaprzeczyłeś  samemu  sobie,  wykorzystując  kierowaną  siłą
woli strategię odchudzania. Oczywiście, jeśli w ogóle osiągnąłeś jakiekolwiek rezultaty, były one
krótkotrwałe, poniewaŜ odmawianie sobie jedzenia jest przykrością a twój umysł nie pozwoli ci
ciągle doznawać cierpienia, jeśli jest jakakolwiek alternatywa.
Jakie jest więc rozwiązanie? Zamiast walczyć z własnymi instynktami naturalnymi, po prostu
zmień  swoje  skojarzenia  związane  jedzeniem  w  taki  sposób,  by  nowy  wzorzec  łączył  ob-
Ŝarstwo  z  cierpieniem.  Ciągle  przypominaj  sobie  negatywne  odczucia,  których  doznałeś  po
przejedzeniu  się.  Spraw,  aby  obŜarstwo  przynosiło  ci  cierpienie,  a  ćwiczenia  fizyczne
przyjemność. Wtedy pokusa wykonywania rzeczy właściwych stanie się nieodparta.

Jedna  z  moich  definicji  sukcesu  głosi,  Ŝe  sukces  to  Ŝycie,  które  pozwala  nieustannie  odczuwać
olbrzymią  przyjemność  przy  niewielkim  tylko  cierpieniu,  a  takŜe  otaczanie  się  ludźmi,  którzy
przyjemność odczuwają o wiele częściej niŜ cierpienie. Aby to osiągnąć, musimy się rozwijać i
wnosić wkład w Ŝycie innych.
Czy  według  tej  definicji  moŜesz  się  nazwać  szczęśliwym  człowiekiem?  Co  moŜesz  zrobić  juŜ
dzisiaj, aby sprawić sobie przyjemność i dać jeszcze więcej ludziom wokół ciebie?

Odkładanie  wszystkiego  na  później  jest  jednym  z  najczęściej  stosowanych  sposobów  na  unikanie
cierpienia.  Jednak  zwykle  odkładanie  działania  w  czasie  powoduje  jedynie  jeszcze  większe
cierpienie.
Które  rzeczy  spośród  czterech  wymagających  twojej  uwagi odkładasz  na  później?  Sporządź  listę,  a
następnie odpowiedz na następujące pytania:
1. Dlaczego  nie  podjąłem  tego  działania?  Jakie  cierpienia  kojarzyłem  z  jego  wykonywaniem  w
przeszłości?
2. Jakie przyjemności czerpałem dotychczas ze stosowania tego negatywnego wzorca?
3. Jakie poniosę koszty, jeśli nie zmienię się natychmiast? Jak się z tym czuję?
4. Jakie przyjemności zyskam, podejmując działanie natychmiast?

Czy  kiedykolwiek  zdarzyło  ci  się  coś  zrobić  i  później  zastanawiać  się:  „Jak  mogłem  się  tak
wygłupić?"  1  odwrotnie,  czy  zrobiłeś  kiedyś  coś,  co  później  kazało  ci  myśleć:  „To  było
niesamowite! Jak mi się to udało? Jestem z siebie dumny!"
Co  decyduje  o  róŜnicy  między  działaniem  z  odwagą  i  działaniem  z  rozwagą?  Rzadko
rozróŜnienie to zaleŜy tylko od zdolności. Stan umysłu i/lub ciała w danym momencie decyduje o
twoich  myślach,  odczuciach,  zachowaniu  i  skuteczności  działania.  Jeśli  znasz  sekret  osiągania
swoich  najbardziej  produktywnych  stanów  umysłowych  i/lub  emocjonalnych,  moŜesz  zdziałać
cuda!  W  odpowiednim  stanie  umysłowym  pomysły  i  zdolności  przychodzą  dosłownie  bez
Ŝadnego wysiłku.
Co mógłbyś osiągnąć, gdybyś Ŝył w najlepszym stanie umysłu na co dzień?

Wszystkim nam wpajano podobne reguły gry. Uczono nas, Ŝe kiedyś, kiedy wydarzą się właściwe
rzeczy,  będziemy  w  końcu  szczęśliwi.  Kiedy  znajdziemy  idealnego  partnera...  kiedy  zarobimy
dość pieniędzy... kiedy nasze ciało osiągnie doskonałość... kiedy będziemy mieli dzieci... kiedy w
końcu przejdziemy na emeryturę... Tymczasem prawda jest zupełnie inna. Dobre samopoczu-
cie  zapewni  ci  nie  to,  co  zdobędziesz,  lecz  umiejętność  natychmiastowej  zmiany  stanu
własnego umysłu. Bo przecieŜ po co chcesz zdobywać wszystkie te rzeczy? Czy nie walczysz o
nie dlatego właśnie, Ŝe wierzysz, iŜ idealny partner, dzieci, pieniądze i tak dalej przyczynią się do
twojego  dobrego  samopoczucia?  Poza  tym  kto,  jeśli  nie  my  sami,  sprawi,  Ŝe  po  zdobyciu  tego
wszystkiego będziemy się dobrze czuć? Dlaczego więc czekać? Zrób to juŜ teraz!

Czy  wiesz,  jak  poczuć  się  dobrze?  Czy  potrafiłbyś  poczuć  się  właśnie  w  tej  chwili  zupełnie
szczęśliwy,  podniecony,  w  stanie  całkowitej  ekstazy?  Oczywiście!  Po  prostu  zmień  przedmiot
skupienia.
Czy  pamiętasz  chwilą,  kiedy  poczułeś,  Ŝe  znalazłeś  się  na  czubku  świat?'  Wyobraź  sobie  ten
moment  ze  wszystkimi  szczegółami.  Wsłuchaj  się  we  wszystkie  dźwięki.  Poczuj  bicie  swojego
serca.  Oddychaj  tak,  jak  oddychałeś  wtedy.  Przybierz  ten  sam  wyraz  twarzy  i  poruszaj  się
dokładnie  w  ten  sam  sposób.  Czy  czujesz  choć  trochę  tamtego  podniecenia?  Czy  moŜliwe,  abyś
czuł się dokładnie w taki sposób wtedy, kiedy tego chcesz?

Istnieje  niezliczenie  wiele  sposobów  postrzegania  i  doświadczania  wydarzeń  naszego  Ŝycia.
KaŜde  odczucie  dostępne  jest  nam  w  kaŜdej  chwili,  trzeba  tylko  dostroić  się  do  właściwej
częstotliwości.  Jak?  Dwa  sekrety  pozwolą  ci  w  jednej  chwili  zmienić  własny  stan
emocjonalny. Pierwszy z nich to zmiana przedmiotu skupienia umysłu.
Przywołaj  jedno z najcenniejszych wspomnień twojego Ŝycia. Jakie wywołuje w tobie odczucia?
Na czym jeszcze mógłbyś się skupiać, by wywołać w sobie podobne odczucia?
Jutro poznamy drugi sekret, drugi sposób pozwalający natychmiast zmienić stan emocjonalny.

Zmiana przedmiotu skupienia to tylko jeden ze sposobów zmiany własnego stanu emocjonalnego.
Szybszym i o wiele skuteczniejszym sposobem jest praca z własnym ciałem, czyli wykorzystanie
własnej fizjologii. W chwilach niezadowolenia z własnego samopoczucia wielu ludzi sięga po

papierosy,  alkohol,  narkotyki,  jedzenie  albo  tabletki  nasenne.  Są  jednak  i  tacy,  którzy  w
podobnych chwilach wykorzystują pozytywne strategie: tańczą śpiewają uprawiają sport albo się
kochają.
KaŜda z odczuwanych przez ciebie emocji ma przypisany właściwy sobie stan fizjologiczny.
Jaką postawę przyjmują ludzie znajdujący się w depresji? Garbią się, trzymają nisko głowę, oddy-
chają  płytko.  Przygnębienie  maluje  się  na  ich  twarzach.  1  odwrotnie,  kiedy  czujemy  się
szczęśliwi,  ramiona  same  idą  do  góry,  podnosi  się  głowa  i  oddech  staje  się  głębszy.  MoŜemy
świadomie  kierować  tymi  zmianami  w  fizjologii  i  w  ten  sposób  natychmiast  wywoływać
poŜądany stan emocjonalny.

Czasem najprostsze rozwiązania powodują największe rezultaty. Jeśli chcesz wytworzyć w
sobie nawyk, który przyniesie ci wiele niespodziewanych korzyści, spróbuj wykonać następujące
ćwiczenie.
Postanów sobie solennie, Ŝe przez najbliŜszy tydzień pięć razy dziennie staniesz przed lustrem na
jedną minutę tylko po to, by śmiać się od ucha do ucha. Na początku moŜe ci się to wydać
śmieszne, ale w ten sposób kilka razy dziennie będziesz warunkowa! system nerwowy, zmuszając
go do produkowania emocji związanych ze szczęściem, spontanicznością, humorem i wygłupami.
Co waŜniejsze, będziesz warunkował swoje dobre samopoczucie. Będziesz się uczył czuć dobrze
i być szczęśliwym. Poświęć na to chwilę właśnie teraz. 1 baw się dobrze!

Wiek  jest  raczej  sprawą  umysłu  i  fizjologii  niŜ  wynikiem  chronologii.  Wielu  ludzi  przeŜyło  juŜ
długie lata, a wciąŜ, zachowuje młodzieńczą spręŜystość kroku i giętkość umysłu.
Bardzo  prosto  przekonać  się  o  tym  w  deszczowy  dzień.  Kiedy  stary  człowiek  natknie  się  na
swojej drodze na kałuŜę, co robi? Nie tylko obchodzi ją dookoła, ale przez cały ten czas narzeka.
Dzieci natomiast - i ci wciąŜ młodzi sercem - z ochotą wskoczą w sam środek kałuŜy i przytupną
kilka razy z wielką radością rozbryzgując fontanny wody.
Ciesz się z „Ŝyciowych kałuŜ". Idź przez Ŝycie spręŜystym krokiem i z uśmiechem na ustach. Z
radości,  zabawy  i  szaleństwa  uczyń  swój  nowy  Ŝyciowy  priorytet.  śyjesz!  MoŜesz  czuć  się
wspaniale zupełnie bez powodu!

Jednym z najlepszych sposobów wzbogacenia Ŝycia jest rozszerzenie wachlarza własnych emocji.
Jak wielu emocji doznajesz zwykle w ciągu jednego tygodnia? Sporządź listę.
Jeśli  na  twojej  liście  znalazło  się  mniej  niŜ  tuzin  emocji,  dodaj  do  niej  te,  które  chciałbyś
odczuwać na co dzień. Większość ludzi doznaje zaledwie drobnej części z tysięcy dostępnych im
emocji.
Zrozum,  Ŝe  moŜesz  rozszerzyć  listę  doznawanych  emocji tylko poprzez zmianę przedmiotu
skupienia  i  kontrolowanie  własnej  fizjologii.  Wybierz  jedno  z  pozytywnych  uczuć,  którego
chciałbyś  doświadczać,  i  właśnie  teraz,  w  tej  chwili  stań  tak, jakbyś juŜ tego uczucia doznawał.
Poruszaj  się,  gestykuluj  i  mów  w  taki  właśnie  sposób.  1  ciesz  się  natychmiastową  zmianą
samopoczucia, jaką ci to przyniesie.

Czy kiedykolwiek współmałŜonek przyszedł do domu później, niŜ to obiecywał? MoŜe zakładałeś
wtedy, Ŝe po prostu nie zaleŜy mu na punktualności. MoŜe bałeś się, Ŝe przytrafił mu się
wypadek? A moŜe wyobraŜałeś sobie, Ŝe zatrzymał się gdzieś po drodze, aby kupić ci prezent?

O naszych uczuciach decyduje przedmiot, na którym się skupiamy. A stan uczuciowy z
wielką siłą wpływa na nasze działanie i kontakty z innymi. Zamiast pochopnie wyciągać wnioski,
rozwaŜ wszystkie moŜliwości i przyjmij tę, która doda sił tobie i twoim bliskim.

Wspaniałą  analogię  do  przedmiotu  skupienia  umysłu  stanowi  technika  jazdy  samochodem
wyścigowym.  Kiedy  samochód  zaczyna  wpadać  w  poślizg,  naturalnym  odruchem  jest
wpatrywanie się w ścianę, do której niebezpiecznie się zbliŜamy. Tymczasem jeśli skupiasz się
nad  czymś,  czego  się  boisz,  właśnie  to  ci  się  przytrafi.  Zawodowi  kierowcy  rajdowi  wiedzą
doskonale, Ŝe podświadomie skręcają kierownicę w tę stronę, po której znajduje się przedmiot ich
skupienia.  Dlatego  właśnie  w  chwilach,  gdy  stawką  jest  ich  Ŝycie,  świadomie  odwracają  uwagę
od bandy i skupiają się na torze. W codziennym Ŝyciu większość z nas skupia się nad tym, czego
nie  chce  doświadczyć,  zamiast  myśleć  o  rzeczach,  których  by  sobie  Ŝyczyła.  Jeśli  oprzesz  się
strachowi,  zachowasz  wiarę  i  zdyscyplinujesz  przedmiot  skupienia  umysłu,  twoje  działania  w
naturalny sposób zawiodą cię tam, dokąd chcesz się dostać. Pozbądź się więc teraz strachu i skup
nad tym, czego naprawdę poŜądasz i na co całkowicie sobie zasługujesz.

Emocja  tworzona  jest  poprzez  ruch.  Kiedy  następnym  razem  będziesz  szykował  się  do
codziennego  biegu  i  poczujesz,  Ŝe  nie  masz  nań  zbytniej  ochoty,  wybierz  się  na  spacer  w
podskokach. Podskakiwanie to bardzo skuteczny środek zmiany stanu emocjonalnego, poniewaŜ:
1. To wspaniałe ćwiczenie.
2. Mniej forsuje organizm niŜ bieg.
3. Nie  moŜna  przeskakiwać  z  nogi  na  nogę  i  mieć  w  tym  samym  czasie  smutną  lub  powaŜną
minę.
4. Sprawisz wiele radości wszystkim, których będziesz mijał!

Pytania  są  chyba  najskuteczniejszym  sposobem  kontrolowania  przedmiotu  skupienia  umysłu.  Na
kaŜde zadane pytanie umysł dostarcza ci odpowiedź. Jeśli więc zapytasz tak: „Dlaczego taki to a
taki  ciągle  mnie  wykorzystuje?",  będziesz  musiał  skupić  się  nad  tym,  jak  bardzo  nieuczciwie
traktuje cię Ŝycie i to bez względu na fakt, czy jest to prawda, czy teŜ nie. Jeśli jednak zadasz sobie
zamiast  tego  pytanie  o  sposoby  polepszenia  danej  sytuacji,  z  pewnością  umysł  podsunie  ci
odpowiedzi, które pomogą podjąć pozytywne działania.

Dobrym  przykładem  na  potęgę  zadawanych  pytań  jest  historia  pewnego  chłopca,  który  został
kiedyś pobity przez pewnego opryszka z siódmej klasy. Chłopiec poprzysiągł zemstę, chwycił za
pistolet i odnalazł swojego prześladowcę.
Jednak  zanim  wystrzelił,  zastanowił  się,  co  stanie  się  z  nim,  jeśli  pociągnie  za  spust.  W
odpowiedzi  na  to  pytanie  umysł  podsunął  obraz  boleśniejszy  od  wszystkiego  innego:  Ŝycie  w
więzieniu. Przesunął więc dłoń z pistoletem i strzelił w drzewo.
Chłopiec  ten  to  Bo  Jackson.  Jedna  zmiana  przedmiotu  skupienia,  jedna  decyzja  podjęta  na
podstawie  przeciwstawienia cierpienia i przyjemności najprawdopodobniej rozstrzygnęła o
całej  jego  przyszłości.  Zamiast  kryminalistą  bez  Ŝadnych  perspektyw,  stał  się  jedną  z
naszych największych sportowych legend.
Jakie zmieniające twoje Ŝycie pytania moŜesz sobie zadać dzisiaj?

Czy  ktoś  powiedział  ci  kiedyś:  „Czeka  cię  świetlana  przyszłość"?  Jak  się  wtedy  czułeś?  A  jak
poczułbyś  się  usłyszawszy,  Ŝe  twoja  przyszłość  maluje  się  w  najciemniejszych  barwach?  Co
poczułbyś  słysząc,  Ŝe  twój  plan  „brzmi  wspaniale",  a  co,  Ŝe  „aŜ  prosi  się  o  poprawki"?  Czy  to
samo czułbyś, słysząc o sobie „śliski facet" i „równy gość"?
RóŜnica  nie  tkwi  tu  w  samych  słowach,  ale  w  odczuciach,  które  wywołują.  Ludzie,  którzy
mówią  o  „świetlanej"  albo  „ciemnej"  przyszłości,  mają  odczucia  wizualne,  a  więc  najbardziej
wpływa  na  nich  to,  co  widzą.  Inni  z  kolei  znajdują  się  pod  wpływem  bodźców  słuchowych
(„brzmi"  i  „prosi  się"),  a  jeszcze  inni  za  najwaŜniejszą  uznają  percepcję  dotykową  („śliski"  i
„równy").
Który z tych sposobów najczęściej stosuje się w twoim przypadku?

Jakie są zdrowe sposoby równowaŜenia i polepszania stanu emocjonalnego? Jak moŜna to
uzyskać, nie odwołując się do alkoholu, papierosów, narkotyków, obŜarstwa, nadmiernych
zakupów czy jakichkolwiek innych działań przynoszących złe skutki? Zastanówmy się nad tym
wspólnie właśnie teraz!
1. Wylicz  wszystkie  pozytywne  sposoby,  których  uŜywasz  obecnie,  by  w  jednej  chwili  zmienić
swoje cierpienie w przyjemność.
2. Dodaj kilka nowych sposobów do swojej listy. Mogą to być sposoby, których nie próbowałeś
wcześniej,  ale  wydają  ci  się  być  skuteczne  w  podnoszeniu  nastroju.  Nie  odkładaj  długopisu  tak
długo,  jak  długo  twoja  lista  nie  obejmie  piętnastu  róŜnych  sposobów.  Najlepiej,  gdy  wypiszesz
ich  dwadzieścia  pięć  lub  więcej.  To  ćwiczenie  będziesz  pewnie chciał powtarzać w przyszłości,
dopóki nie odkryjesz setek róŜnych sposobów pozwalających ci polepszyć swój nastrój.
By  dostarczyć  sobie  środków  do  pokonywania  „dystansu"  między  cierpieniem  a  przyjemnością,
odkryj moŜliwie najwięcej pozytywnych sposobów zmiany samopoczucia. MoŜe będziesz chciał
wykorzystać kilka z poniŜszych:
Głośno śpiewać. Przeczytać coś, co dostarczy wiadomości, które moŜesz zastosować natychmiast.
Pośmiać  się  trochę  na  jakiejś  komedii.  Zjeść  posiłek  z  rodziną  albo  z  przyjacielem.  Wziąć  gorącą
kąpiel.  Opracować  pięć  zupełnie  nowych  pomysłów.  Poznać  kogoś.  Opowiadać  głupie  dowcipy
przyjaciołom  wiedząc,  Ŝe  pewnie  i  tak  nie  przestaną  cię  lubić.  Zapisać  kilka  słów  w  pamiętniku.
Uścisnąć współmałŜonka.
Wybierz któryś z tych sposobów i wypróbuj natychmiast!

Część trzecia

Moc tworzenia i moc niszczenia

Przekonania

To umysł zmienia zło w dobro, umysł czyni szczęśliwych bądź zdesperowanych, bogatych lub

biednych. "

- Edmund Spenser

Co  za  siła  decyduje  o  tym,  na  jakie  działania  decydujemy  się  w  Ŝyciu,  jakie  wyznaczamy
sobie cele? Nasze przekonania o tym, co moŜliwe, a co nie, o naszych moŜliwościach, o tym, kim
jesteśmy.  Na  Haiti  przekonanie  o  śmiertelnej  mocy  czarownika,  który  „wskazuje  kością",  moŜe
spowodować  śmierć.  Jednak  zabójcą  jest  nie  czarownik,  ale  poczucie  pewności,  przekonanie  o
jego mocy.
Czy w twoim Ŝyciu kierujesz się negatywnymi oczekiwaniami? Jak wpływają one na ciebie i twoje
działania?  Jakie  przekonania  pozytywnie  ukształtowały  ciebie  i  twoje  Ŝycie?  Jakie  nowe,  pozy-
tywne oczekiwania moŜesz wypracować dla siebie i innych?

Przez setki lat było wiadomo, Ŝe Ŝaden człowiek nie jest w stanie przebiec dystansu jednej mili w
czasie poniŜej czterech minut. Było to fizyczną niemoŜliwością. A jednak Roger Bannister złamał
to przekonanie, kiedy przebiegł dystans jednej mili w trzy minuty i pięćdziesiąt dziewięć sekund.
Jak tego dokonał? Ciągle oczami duszy oglądał swój triumf i wyobraził go sobie tak intensywnie,
Ŝe pewność zwycięstwa wydała systemowi nerwowemu kategoryczny rozkaz i osiągnął on
rezultat zgodny z wyobraŜeniami. Kilku innych biegaczy powtórzyło ten wyczyn uwierzywszy,
Ŝe równieŜ i oni mogą tego dokonać.
Juką barierę musisz pokonać? Co uznajesz dziś za niemoŜliwe, choć wiesz, Ŝe gdybyś tylko mógł
tego dokonać, zmieniłbyś Ŝycie nie tylko własne, ale równieŜ ludzi wokół ciebie?

JakŜe często ludzie winią okoliczności za to, jak potoczyło się ich Ŝycie. Tymczasem nasze Ŝycie
kształtują nie okoliczności, lecz znaczenie, jakie im nadajemy.
W  Wietnamie  zestrzelono,  uwięziono  i  torturowano  dwóch  lotników.  Jeden  z  nich  popełnił
samobójstwo.  Drugi  wytworzył  w  sobie  wiarę  w  siebie,  ludzkość  i  Stwórcę  silniejszą  niŜ
kiedykolwiek  wcześniej.  Dziś  człowiek  ten,  kapitan  Gerald  Coffee,  dzieli  się  z  nami  swoim
doświadczeniem,  by  przypominać  o  sile  ducha  ludzkiego,  która  pozwala  pokonać  kaŜde
cierpienie, kaŜdą przeszkodę, kaŜdy problem.
Czy ty sam albo ktoś z twoich bliskich pozwalacie, by przeszłe doświadczenia ograniczały wasze
szczęście?  Co  jeszcze  mogą  znaczyć  te  wydarzenia?  Czy  uczyniły  cię  mocniejszym?  Mądrzej-
szym? Dały moŜliwość udzielania rady innym, którzy stają wobec podobnych problemów?

Dlaczego ludzie robią to, co robią? Wszystko jest kwestią ich przekonań. Choć brzmi to
nieprawdopodobnie, skoro ktoś uwierzy, Ŝe wyzdrowieje, jeśli wywierci sobie w głowie kilka dziur,

zrobi  to  natychmiast,  bez  względu  na  to,  czy  przekonanie  to  jest  umotywowane,  czy  teŜ  nie.  Skoro
ktoś uwierzy, Ŝe jego szczęście zaleŜy od pomagania innym, będzie działał z równie wielką siłą.
Właśnie przekonania decydują czy naszym Ŝyciem mają kierować bieda i smutek, czy radość dawana
sobie  i  innym.  Przekonania  odróŜniają  Mozarta  od  Mansona  i  one  właśnie  powodują,  Ŝe  gdy
jedni  stają  się  bohaterami,  inni  kończą  tylko  na  rozwaŜaniach,  jak  dobrze  byłoby  stać  się
bohaterem.
Jakie przekonania kierują działaniami ludzi wokół ciebie? Jakie przekonania dzielisz z kolegami? Z
dziećmi? Z rodzicami? Które z twoich przekonań są odmienne?

Ilekroć  coś  ci  się  przytrafia,  twój  umysł  zadaje  dwa  pytania:  Czy  oznacza  to  przykrość,  czy
przyjemność?  Co  muszę  teraz  zrobić,  aby  uniknąć  przykrości  i/lub  zyskać  przyjemność?
Odpowiedzi na te pytania oparte są na generalizacjach - przekonaniach, które wytworzyłeś
w  sobie  o  tym,  co  powoduje  ból,  a  co  prowadzi  do  przyjemności. Takie  „skróty"  pozwalają
nam funkcjonować, mogą teŜ jednak powaŜnie ograniczać nasze Ŝycie. Niektórzy ludzie działają
na  zasadzie  generalizacji,  Ŝe  są  niekompetentni,  poniewaŜ  w  przeszłości  kilka  razy  nie
wykorzystali pojawiającej się okazji. Niestety generalizacje mogą stać się samospełniającymi się
przepowiedniami.
Zastanów  się  nad  ograniczającymi  cię  przekonaniami,  które  wyrobiłeś  w  sobie na własny temat
lub  na  temat  kogoś  innego.  Czy  rzeczywiście  oparte  są  one  na  faktach?  Czy  istnieją  jakieś
wyjątki? Czy moŜliwe, by twoje uogólnienie było zbyt ogólne?

śadna z rzeczy w naszym Ŝyciu nie ma innego znaczenia poza tym, które przypiszemy jej sami.
Jednym  z  cudów  człowieczeństwa  jest  moŜliwość  wypełnienia  kaŜdych  okoliczności  treścią
budującą albo destrukcyjną.
Część  z  nas,  pamiętając  przeszłe  cierpienia,  postanowiła,  Ŝe  właśnie  ze  względu  na  nie  nigdy
więcej nie będzie walczyć o siebie, albo nigdy nikogo nie pokocha. Inni dokonali transformacji,
którą  osiągamy  poprzez  przekonania  wzmacniające.  Ludzie  ci  postanowili:  „PoniewaŜ  w
przeszłości  byłem  traktowany  nieuczciwie,  będę  bardziej  wraŜliwy  na  potrzeby  innych",  albo:
„PoniewaŜ  straciłem  dziecko,  będę  ze  wszystkich  sił  starał  się  uczynić  ten  świat
bezpieczniejszym."
Bez  względu  na  otaczającą  nas  rzeczywistość  zawsze  moŜemy  tworzyć  znaczenia,  które  nas
umacniają.  Zrewolucjonizuj  swoje  Ŝycie,  nadając  jednemu  z  przeszłych  doświadczeń  nowe
znaczenie.

Przekonania mogą budować, ale mogą teŜ i niszczyć. PoniewaŜ mają one tak wielki wpływ na
nasze Ŝycie, musimy dokładnie zrozumieć trzy związane z nimi problemy:
1. Większość z nas nie decyduje świadomie o tym, w co wierzy.
2. Nasze przekonania są często oparte o błędną interpretację przeszłych wydarzeń.
3. Raz przyjęte przekonania zwykle traktujemy jako świętość zapominając, Ŝe są one tylko jedną
z wielu moŜliwości.
Czy Ŝywisz jakieś przekonania, które traktujesz jako prawdę? Czy potrafisz wskazać przeciwne im
przekonania, które mogą być równie prawdziwe? Jak zmieniłoby się twoje Ŝycie, gdybyś przyjął
przeciwny punkt widzenia

Przekonanie  nie  jest  niczym  innym  jak  tylko  poczuciem  pewności  co  do  znaczenia  określonych
rzeczy.  Jeśli  na  przykład  Ŝywisz  przekonanie,  Ŝe  jesteś  inteligentny,  jest  ono  czymś  więcej  niŜ
tylko myślą;, jesteś pewien swojej inteligencji. Skąd bierze się to poczucie pewności?
Wyobraź  sobie  blat  stołu.  Bez  nóg  nie  ma  Ŝadnego  podparcia.  Aby  stać  się  przekonaniem,
równieŜ i myśl musi zyskać podparcie. Nogami są w tym wypadku odniesienia wspierające. I tak,
jeśli  wierzysz,  Ŝe  jesteś  inteligentny,  masz  najprawdopodobniej  doświadczenia  (odniesienia)
wynikające z dobrych stopni w szkole, często udzielanych ci pochwał i tak dalej.
Trzeba  jednak  pamiętać,  Ŝe  źródłem  pewności  nie  jest  wyłącznie  przeszłość.  Podobnie  jak
Roger  Bannister  moŜemy  do  tworzenia  odniesień  uŜywać  wyobraźni  i  nabrać  pewności  co  do
posunięć, których jeszcze nie próbowaliśmy.

KaŜdą myśl moŜemy zmienić w przekonanie, jeśli tylko zgromadzimy dość odniesień, które będą
ją wspierały. Które z poniŜszych stwierdzeń jest według ciebie prawdziwe?
1. Ludzie są w większości uczciwi i dobrzy.
2. Ludzie są nieuczciwi i dbają wyłącznie o siebie samych.
Czy  gdybyś  chciał,  nie  znalazłbyś  dość  przeszłych  doświadczeń  (odniesień),  by  wesprzeć
stwierdzenie,  Ŝe  ludzie  są  wredni?  Jeśli  jednak  skupisz  się  na  innych  doświadczeniach  z
przeszłości, równie łatwo znajdziesz odniesienia wspierające przekonanie, Ŝe ludzie są dobrzy.
Które  z  tych  przekonań  jest  więc  prawdziwe?  OtóŜ  prawdziwe  jest  to  przekonanie,  które
uznasz za własne.

To prawda, Ŝe niezachwiane poczucie pewności moŜe pomóc w osiągnięciu wielkich celów. MoŜe
jednak równieŜ cię oślepić, nie dopuszczając w ten sposób do ciebie informacji, która mogłaby na
zawsze odmienić twoje Ŝycie.
Czy kiedykolwiek spotkałeś kogoś, kto dla zachowania poczucia pewności nie przyjmował nowych
wiadomości?
Gdybyś miał spojrzeć na własne przekonania oczami kogoś innego, co byś zobaczył?

Przekonania  są  motorem  wszystkich  naszych  zachowań.  Niektóre  z  nich  wpływają  jedynie  na
jakiś  określony  aspekt  Ŝycia,  inne  natomiast  są  silniejsze.  Na  przykład  przekonanie:  „Jan  jest
nieuczciwy", wpłynie tylko na nasze kontakty z Janem, natomiast wpływ przekonania: ,, Wszyscy
ludzie są nieuczciwi", rozciągnie się daleko poza kontakty z jedną osobą.
Przekonania ogólne oparte są zwykle na jakiejś generalizacji poczynionej wiele lat wcześniej
w ekstremalnych warunkach. MoŜliwe jest nawet, Ŝe zapomnimy o samej generalizacji, jednak
podświadomie pozwalamy jej kierować procesem podejmowania decyzji.
Przekonania  te  mogą  mieć  nieograniczony  wpływ  na  nasze  Ŝycie,  jednak  nie  musi to być wpływ
negatywny. Zmień jedno przekonanie ogólne, a zmienisz na lepsze kaŜdy aspekt swojego Ŝycia.

Czy  jedne  przekonania  mogą  być  silniejsze  od  innych?  Oczywiście  tak.  RozróŜniamy  trzy
stopnie  pewności:  opinia,  przekonanie  i  przeświadczenie.  Opinie  moŜemy  zmieniać  łatwo,
poniewaŜ  sformowane  są  one  na  zasadzie  przejściowego  postrzegania  rzeczywistości.

Przekonania  są  o  wiele  mocniejsze,  poniewaŜ  budowane  są  albo  na  licznych  doświadczeniach,
albo  doświadczeniach  związanych  z  duŜym  poziomem  emocjonalnym.  MoŜliwe  jest  w  ich
przypadku  zachwianie  pewności  poprzez  zadawanie  nowych  pytań.  Przeświadczenie  podparte
jest tak wielkim natęŜeniem emocjonalnym, Ŝe Ŝywiąca je osoba nie tylko odczuwa pewność co
do jego przedmiotu, ale teŜ gotowa jest wdać się w irracjonalne dyskusje, ilekroć przeświadczenie
jest podwaŜane, i pozostaje ślepa na wszelkie argumenty w tym względzie.
Przeświadczenia  mogą  nas  umacniać  z  niewiarygodną  wręcz  siłą.  Mogą  teŜ  jednak  z  taką  samą
siłą nas niszczyć. Które z twoich przekonań są opiniami? Co do których odczuwasz większą pew-
ność? Czy którekolwiek z nich osiągają poziom przeświadczenia?

Jaki  jest  cel  przekonania?  Kieruje  ono  nami  przy  podejmowaniu  decyzji,  jak unikać cierpienia i
zyskiwać  przyjemność.  Ze  względu  na  przekonania  nie  musimy  ciągle  zaczynać  od  nowa  przy
podejmowaniu  tych  decyzji.  Czasem  w  chwilach  największego  strachu,  bólu  lub  natęŜenia
emocji  szukamy  ulgi  w  formie  przekonania.  Czy  znasz  kogoś,  kto  cierpienie  spowodowane
związkiem miłosnym zmienił w przekonanie, Ŝe nigdy juŜ miłości nie znajdzie?
Niektórzy  ludzie  kierujący  się  przekonaniami  będą  odrzucać  wszelkie  argumenty  przeciwne  ich
przekonaniom. W skrajnych wypadkach będą raczej cierpieć największy ból, samotność, depresję,
a nawet śmierć.
Czy kierujesz się przekonaniami? Które umacniają cię, a które odbierają ci siły?

Ze  względu  na  pasję,  którą  nas  inspirują,  przeświadczenia  popychają  nas  do  działania.  Ktoś,
kto troszczy się o los zwierząt i ich prawa, kieruje się przekonaniem. Ktoś, kto wydaje pieniądze,
by  uświadamiać  społeczeństwo  w  takich  kwestiach,  jak  doświadczenia  laboratoryjne  na
zwierzętach czy konsekwencje zdrowotne diety mięsnej kieruje się przeświadczeniem.
Czy  są  w  twoim  Ŝyciu  obszary,  w  których  przeświadczenie  dodałoby  ci  sił,  by  pokonać  wszelkie
przeciwności i bariery? Czy na przykład potrafisz sobie wyobrazić, w jaki sposób przeświadcze-
nie o konieczności zachowania szczupłej sylwetki zmusiłoby cię do prowadzenia zdrowego stylu
Ŝycia?  Czy  rozumiesz  juŜ,  jak  przeświadczenie:  „Zawsze  potrafię  odmienić  wydarzenia  wokół
mnie", pomogłoby ci przetrwać najgorsze nawet chwile?

Zastanów  się,  jak  zmieniłoby  się  twoje  Ŝycie,  gdybyś  miał  więcej  poczucia  pewności  dla
wsparcia umacniających cię przekonań.
Wykorzystaj następujące ćwiczenie:
1. Wybierz przekonanie, które chcesz podnieść do poziomu przeświadczenia.
2. Dodaj  do  tego  przekonania  nowe,  mocniejsze  odniesienia.  Jeśli  na  przykład  postanowiłeś,  Ŝe
nie  będziesz  jadł  mięsa,  porozmawiaj  z  ludźmi,  którzy  obrali  juŜ  wegetariański  styl  Ŝycia,  i
przekonaj się, jak wpłynął na nich ten wybór.
3. Znajdź  lub  wyreŜyseruj  wydarzenie,  które  dostarczy  ci  silnych  emocji.  Jeśli  na  przykład
postanowiłeś rzucić palenie, odwiedź oddział intensywnej terapii w najbliŜszym szpitalu i zobacz,
jak wyglądają pacjenci chorzy na rozedmę płuc.
4. Zacznij działać na zasadzie swoich przekonań, nawet jeśli masz postawić najdrobniejszy krok.

Siła przekonań znajduje dramatyczną ilustrację w przypadkach osób cierpiących na złoŜone
zaburzenia osobowości. W wyniku siły przekonań, pewności, iŜ stali się oni kimś innym,

umysł zmienia im fizjologię w sposób równie widoczny, co zadziwiający. Zmienia im się kolor
oczu, znikają i pojawiają się znaki na ciele, a nawet zanikają i pojawiają się takie choroby, jak
cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze. Wszystko to w zaleŜności od przekonania pacjenta o tym,
którą osobowość prezentuje w danym momencie.
Jakie podobne transformacje, choć na mniejszą skalę, miały miejsce w twoim Ŝyciu na skutek
zmiany przekonania?

Jaki jest sekret sukcesu? Często zakładamy, Ŝe to geniusz. Jednak ja wierzę mocno, Ŝe geniusz
to umiejętność wykorzystania potencjału własnego umysłu po prostu  dzięki wprowadzeniu
się w stan absolutnej pewności.
Kariera  późniejszego  miliardera  Billa  Gatesa  zaczęła  się,  kiedy  jako  student  w  Harvardzie
obiecał, Ŝe dostarczy oprogramowanie, którego jeszcze nie napisał, do komputera, którego nigdy
nie  widział  na  oczy! Dzięki poczuciu pewności (które zresztą nie znajdowało Ŝadnych podstaw)
potrafił  dotrzeć  do  wszelkich  źródeł  niezbędnych  mu  do  napisania  programu  i  zbudowania
fortuny.
Nie  ma  wątpliwości,  Ŝe  bez  względu  na  dziedzinę,  mamy  większe  szanse  osiągnięcia  sukcesu,
jeśli nie tylko postanowimy go osiągnąć, ale jesteśmy zupełnie pewni, Ŝe potrafimy tego dokonać.
Jak często ćwiczysz to umacniające odczucie?

Einstein  ujął  to  chyba  najlepiej:  „Wyobraźnia  jest  o  wiele  silniejsza  od  wiedzy."  Znajdujemy
wciąŜ  nowe  dowody  na  fakt,  Ŝe  nasz  umysł  nie  potrafi  odróŜnić  obrazu  podsuniętego  mu
przez wyobraźnię od obrazu wynikającego z rzeczywiście doświadczanych wydarzeń.
Kiedy  to  zrozumiesz,  odmienisz  swoje  Ŝycie  na  zawsze.  Wielu  z nas boi się podjąć jakąś próbę
tylko dlatego, Ŝe nigdy wcześniej nie próbowali tego robić. A przecieŜ podstawą sukcesu wielkich
przywódców  jest  fakt,  Ŝe  mimo  wcześniejszych  doświadczeń  i  bez  względu  na  nie  potrafią  oni
wciąŜ  od nowa wyobraŜać sobie osiągnięcie poŜądanych rezultatów. W ten sposób wykuwają w
sobie poczucie pewności, które pozwala im sięgnąć po prawdziwe potencjały własne.
Czy  masz  cel,  który,  choć  ekscytujący,  wymaga  zrobienia  czegoś,  czego  nie  robiłeś  nigdy
wcześniej? Czy nie powinieneś zacząć wyobraŜać sobie, jak odnosisz ten sukces?

Większość  z  tych,  którzy  podkreślają  ciągle  konieczność  realistycznego  podchodzenia  do
rzeczywistości,  Ŝyje  w  strachu.  Często  ze  względu  na  przeszłe  rozczarowania  i  przekonanie  o
własnych  niepowodzeniach  boją  się  oni  kolejnej  poraŜki.  Ograniczające  przekonania,  które
wypracowali w sobie, by się chronić, powodują ich wahanie, strach przed ryzykiem. Boją się dać
z siebie wszystko i w konsekwencji osiągają połowiczne rezultaty.
Wielcy  przywódcy  rzadko  bywają  „realistyczni"  według  utartych  standardów.  Są  jednak
dokładni i inteligentni i odnoszą sukces. Mahatma Gandhi wierzył, Ŝe moŜe zyskać autonomię
dla  Indii  poprzez  pokojowy  opór  wobec  Wielkiej  Brytanii.  A  przecieŜ  nikt  wcześniej  tego  nie
robił. Z pewnością nie był „realistyczny", ale bez wątpienia udowodnił swoją skuteczność.
Które  z  tak  zwanych  realistycznych  przekonań  powinieneś  odrzucić?  Jakimi  ekscytującymi,
zupełnie nowymi i całkiem nierealistycznymi, ale przecieŜ moŜliwymi oczekiwaniami mógłbyś je
zastąpić?

Jeśli juŜ masz się pomylić, często lepiej jest, byś przecenił własne moŜliwości. Dlaczego? MoŜe
od tego zaleŜeć będzie twój sukces. Jedną z róŜnic między pesymistami i optymistami jest ta, Ŝe
po  opanowaniu  nowej  umiejętności  pesymiści  zwykle  oceniają  swoje  wyniki  dokładnie,  a
optymiści postrzegają swoje działanie lepszym, niŜ jest ono w rzeczywistości.
W  rezultacie  pesymiści  poddają  się,  poniewaŜ  nie  widzą  Ŝadnych  racjonalnych  powodów  do
kontynuowania  danego  przedsięwzięcia.  Pozytywna  percepcja  optymistów  daje  im  wsparcie
emocjonalne,  skłania  do  wytrwałości  i  w  końcu  do  mistrzowskiego  opanowania  danej
umiejętności. W taki właśnie sposób pozornie nierealistyczne oceny stają się odzwierciedleniem
rzeczywistej umiejętności.
Pamiętaj!  Przeszłość  nierówna  jest  przyszłości!  Jaki  pierwszy  krok  mógłbyś  postawić  na  drodze
do realizacji marzeń, które kiedyś uznawałeś za nierealne?

Sposób  radzenia  sobie  z  przeciwnościami  kształtuje  nasze  Ŝycie  bardziej  niŜ  cokolwiek  innego.
Ludzie sukcesu zwykle postrzegają problemy jako przejściowe, podczas gdy ci odnoszący po-
raŜki  nawet  w  najmniejszym  niepowodzeniu  dopatrują  się  problemów  na  wieki.  Przyjęcie  tej
drugiej  postawy  jest  pierwszym  krokiem  na  drodze  do  stanu,  który  dr  Martin  Seligman  nazywa
stanem wyuczonej bezradności. Stan ten charakteryzuje się następującymi przekonaniami:
1. Problem jest permanentny (a nie przejściowy).
2. Problem ma olbrzymi zasięg (a nie tylko zasięg dotyczący jednej sprawy).
3. Problem jest osobisty i dowodzi, Ŝe to ja jestem zły (raczej niŜ: problem jest kolejną lekcją, z
której mogę wyciągać wnioski na przyszłość).
Przez  kilka  kolejnych  dni  skoncentrujemy  się  na  sposobach  przeciwdziałania  ogłupiającym  nas
przekonaniom.  Na  dziś  zapamiętaj:  „RównieŜ  i  to  minie."  W  ten  sposób  przeciwstawisz  się
pierwszemu z wyliczonych przekonań. Jeśli będziesz szukał na pewno znajdziesz jakiś sposób.

Umiejętność  utrzymywania  dystansu  wobec  problemów  i  postrzegania  ich  w  odpowiedniej
perspektywie  pozwala  ludziom  sukcesu  uniknąć  pułapki  „olbrzymiego  zasięgu".  Zamiast
twierdzić:  „PoniewaŜ  się  przejadam,  całe  moje  Ŝycie  leŜy  w  gruzach",  powiedzą  oni  pewnie:
„Mam  problemy  z  dietą",  i  skupią  się  na  tym,  jak  zmienić  własne  zachowanie.  Ludzie,  którzy
postrzegają własne problemy jako olbrzymie i wszechobecne, dochodzą do wniosku, Ŝe skoro nie
udało  im  się  w  przeszłości  czegoś  dokonać,  nigdy  nic  im  się  nie  uda.  A  taka  generalizacja
pozostawia im tylko całkowitą bezradność.
Aby  pokonać  fałszywe  przekonanie,  Ŝe  problem  dotyczy  wszystkich  dziedzin  Ŝycia,  musisz
natychmiast  zaradzić  choćby  jego  drobnej  części.  I  moŜe  to  naprawdę  być  część  najdrob-
niejsza, ale zacznij od razu!

Optymiści  postrzegają  niepowodzenia  jako  okazję  do  nauczenia  się  czegoś,  jako  wyzwanie  do
zmiany  własnego  postępowania.  Pesymiści  traktują  niepowodzenia  jako  problem  osobisty,
interpretując  je  jako  dowód  na  jakąś  głęboko  zakorzenioną  wadę  charakteru.  PoniewaŜ  własną
osobowość  wiąŜą  tak  ściśle  z  problemem,  czują  się  tym  problemem  przygnieceni.  Jak  w  końcu
mieliby zmienić całe swoje Ŝycie za jednym posunięciem?

Za wszelką cenę unikaj przekonania, Ŝe problem jest „osobisty". Zacznij wykorzystywać
problemy i niepowodzenia jako nauczkę, która pozwoli ci w przyszłości mniej błądzić na drodze
do celu, i bądź wdzięczny za otrzymanie tej nauczki.

Wszystkie  zmiany  osobowościowe  zaczynają  się  od  zmiany  przekonań.  Jak  pozbyć  się
ograniczających  przekonań?  Najskuteczniejszym  sposobem  jest  ich  destabilizacja.  Musisz
zachwiać  własną  pewność  co  do  przekonania,  które  chcesz  zastąpić  innym.  Pamiętaj,  Ŝe  umysł
próbuje  zawsze  zaoszczędzić  ci  cierpienia.  Pomyśl  więc  o  negatywnych  konsekwencjach
spowodowanych przez to przekonanie. Zadaj sobie trzy pytania:
1. Co głupiego albo śmiesznego jest w tym przekonaniu?
2. Jaką cenę zapłaciłem juŜ za to przekonanie? Jak ograniczało mnie ono w przeszłości?
3. Ile mogę za nie zapłacić w przyszłości, jeśli teraz go nie zmienię?
Udzielenie  odpowiedzi  na  tego  typu  pytania  pomoŜe  ci  skojarzyć  uczucie  przykrości  ze  starym,
niechcianym przekonaniem, w ten sposób dając moŜliwość zastąpienia go nowym.

Aby być szczęśliwym, człowiek musi mieć poczucie, Ŝe nieustannie się rozwija. Aby osiągnąć sukces
w  dzisiejszym  świecie  biznesu,  przedsiębiorstwa  muszą  się  ciągle  ulepszać.  Oczywiście  musimy
przyjąć  zasadę  ciągłego  ulepszania  jako  konieczność  na  co  dzień  raczej  niŜ  cel,  który  osiągamy
tylko od czasu do czasu.
W  Japonii  mają  na  to  nawet  nazwę:  kaizen,  co  znaczy  koncentrowanie  się  na  ciągłym  ulepszaniu
jakości  produktów  i  usług.  Proponuję,  abyśmy  poświęcili  się  procesowi  Ciągłego  Doskonalenia
Siebie i Innych, czyli CDS1

. Jeśli wypracujemy w sobie nawyk koncentracji na ulepszaniu tego, co

juŜ jest dobre, jakŜe odmieni to nasze rodziny, miejsca pracy i społeczność, w której Ŝyjemy.
Jak moŜesz natychmiast wprowadzić w Ŝycie filozofię CDSI?

Jedyne prawdziwe bezpieczeństwo moŜemy osiągnąć w Ŝyciu tylko dzięki codziennemu ulepszaniu
samych siebie. Nie martwię się o jakość mojego Ŝycia, poniewaŜ codziennie pracuję nad jej
polepszeniem.

Jednym  z  sekretów  sukcesu  legendarnego  trenera  NBA  Pata  Rileya  było  jego  oddanie  zasadzie
stopniowego,  ale  nieustannego  ulepszania.  W  1986  roku  stanął  on  wobec  nie  lada  wyzwania:  jego
druŜyna  była  przekonana,  Ŝe  grała  najlepiej,  jak  tylko  potrafiła,  jednak  nie  było  to  dość,  by  zdobyć
tytuł  mistrza  ligi.  Aby  zainspirować  swoich  zawodników,  Pat  przekonał  ich,  Ŝe  jeśli  uda  im  się
poprawić jakość  gry w pięciu  najwaŜniejszych obszarach zaledwie o jeden procent, wystarczy, by
tytuł mistrza wrócił do nich.
Mistrzostwo tego planu polegało na jego prostocie. KaŜdy z zawodników miał poprawić jakość
gry  zaledwie  o  pięć  procent,  jednak  pięć  pomnoŜone  przez  dwanaście  dało  grę  druŜyny  lepszą  o
sześćdziesiąt procent! To był ich najlepszy sezon.
Co mógłbyś osiągnąć za pomocą drobnych, ale nieprzerwanych ulepszeń?

Jakie przekonania kierują na co dzień twoimi myślami, decyzjami i działaniami? Wykonaj
poniŜsze ćwiczenie, aby się przekonać, jak bardzo wpływają na ciebie przekonania.

l. Na górze jednej kartki papieru napisz „Przekonania dodające sil", a na górze drugiej
„Przekonania obezwładniające".
2. W ciągu dziesięciu minut wypisz na tych dwóch kartkach wszystkie swoje przekonania. Zapisuj
wszystko, co przyjdzie ci na myśl.
3. Zastanów się zarówno nad przekonaniami ogólnymi, jak i tymi bardziej szczegółowymi.
Koniecznie weź pod uwagę przekonania typu „jeśli - to", na przykład: „Jeśli konsekwentnie będę
dawał z siebie wszystko, uda mi się", albo: „Jeśli w pełni okaŜę moje uczucia, odstraszę od siebie
partnera."

Jednym  z  najskuteczniejszych  sposobów  ulepszania  Ŝycia  jest  po  prostu  identyfikacja  i
wzmocnienie przekonań, które popchną cię w kierunku twoich marzeń.
1. Zastanów  się  nad  listą  przekonań,  którą  sporządziłeś  (nr  87).  Zaznacz  trzy,  które  dodają  ci
najwięcej sił.
2. W  jaki  sposób  umacniają cię  te przekonania? W jaki sposób wzmacniają twój charakter  i jak
ulepszają twoje Ŝycie? O ile większy byłby ich pozytywny wpływ, gdyby były mocniejsze?
3. Zmień  jedno  lub  wszystkie  trzy  przekonania  w  przeświadczenie.  Wytwórz  w  sobie
niezachwianą  pewność,  która  skieruje  twoje  zachowanie  w  poŜądaną  stronę.  JuŜ  teraz  zacznij
działać na zasadzie twoich przeświadczeń!

NajwyŜszy czas pozbyć się przekonań, które ci nie słuŜą!
1. Wybierz ze sporządzonej listy przekonań dwa najbardziej cię obezwładniające.
2. PodwaŜ pewność kryjącą się za nimi zadając pytania: Co absurdalnego i śmiesznego zawiera to
przekonanie? Czy osoba, od której przejąłem to przekonanie, naprawdę zasługiwała na to, by się
na  niej  wzorować?  Ile  będzie  mnie  kosztowało  podtrzymywanie  tego  przekonania?
Emocjonalnie?  Finansowo?  W  kontaktach  z  innymi?  Ile  będzie  musiała  zapłacić  moja  rodzina  i
moi bliscy, jeśli nadal będę Ŝywił to przekonanie?
3. Wyobraź  sobie  z  wszelkimi  szczegółami  negatywne  konsekwencje  tych  przekonań.  Postanów
raz na zawsze, Ŝe nie chcesz płacić za nie takiej ceny.
4. Zapisz dwa nowe przekonania, którymi chcesz zastąpić stare.
5. Wzmocnij  swoje  nowe  przekonania,  wyobraŜając  sobie  Ŝywo  wielkie  korzyści,  jakie  ci
przyniosą.

Siła, z jaką oczekiwania innych i własne potrafią wpływać na nasze działanie, jest bardzo dobrze
udokumentowana. Zjawisko to zyskało nazwę efektu Pigmaliona. W jednym z przeprowadzonych
eksperymentów  nauczycielom  w  jakieś  szkole  powiedziano,  Ŝe  pewni  uczniowie  są  wybitnie
uzdolnieni i aby się rozwijać, muszą otrzymywać specjalne zadania. Nauczyciele dostosowali
się do tego i właśnie wskazani uczniowie osiągnęli najlepsze wyniki w nauce. Jednak nauczyciele
nie wiedzieli, Ŝe w chwili rozpoczęcia eksperymentu wskazani uczniowie wcale nie byli bardziej
inteligentni  od  innych  w  grupie.  Wręcz  odwrotnie,  niektórych  z  nich  uznano  wcześniej  za
uczniów  słabych.  Co  ich  odmieniło?  OtóŜ  odmieniło  ich  nowo  nabyte  przekonanie  o  własnych
moŜliwościach (wytworzone dzięki „fałszywemu" przekonaniu nauczycieli!)
Czy  rozumiesz  juŜ  siłę  i  znaczenie  twoich  przekonań  o  sobie  samym  i  innych?  Czego  mógłbyś
dokonać, gdybyś tylko miał dość wiary, by sięgnąć po drzemiące w tobie moŜliwości?

Część czwarta

Odpowiedzią są pytania

Pytania

„WaŜne jest, by nigdy nie przestać pytać. Ciekawość istnieje nie bez przyczyny. Kontemplując

tajemnice wieczności, Ŝycia i cudownej struktury rzeczywistości, nie moŜna uniknąć lęku. Wystar-

czy więc, jeśli spróbujemy zrozumieć choć trochę tej tajemnicy kaŜdego dnia. Nigdy nie trać

świętej ciekawości. "

- Albert Einstein

Pytania są laserem ludzkiej świadomości. Wykorzystaj ich siłę, by zniszczyć kaŜdą przeszkodę na
twej drodze.

Na  czym  polega  podstawowa  róŜnica  między  ludźmi  odnoszącymi  sukcesy  a  tymi,  którzy
ponoszą  klęskę?  Ludzie  sukcesu  to  po  prostu  ci,  którzy  zadali  lepsze  pytania,  a  więc  i
uzyskali  lepsze  odpowiedzi.  Kiedy  automobil  dopiero  zaczynał  pojawiać  się  na  drogach,  setki
ludzi  chciały  zająć  się  jego  produkcją.  Jednak  Henry  Ford  wyprzedził  ich  wszystkich,  zadając
sobie  pytanie:  „Jak  mogę  produkować  tę  maszynę  masowo?"  Miliony  ludzi  w  Europie
Wschodniej cierpiało z pod dyktatem komunizmu, jednak Lech Wałęsa miał odwagę, by zapytać:
„Jak mogę polepszyć Ŝycie wszystkich ludzi pracy?"
Gdybyś tylko popuścił wodze wyobraźni, dokąd zaprowadziłyby cię twoje pytania?

Powiedz,  czy  zgadzasz  się  z  następującym  stwierdzeniem:  Myślenie  to  nic  więcej  jak  zadawanie
pytań i odpowiadanie na te pytania. Aby zareagować na moją prośbę, musiałeś zadać sobie pytanie,
nieprawdaŜ?  Mogłeś  na  przykład  pomyśleć:  „Czy  to  prawda?  Czy  zgadzam  się  z  tym,  co  on
mówi?"
Większość  procesów  myślowych  -  od  oceny  („Jak  to  moŜliwe?"),  przez  wyobraŜenia  („Co  jest
moŜliwe?"),  aŜ  po  podejmowanie  decyzji  („Jak  postąpię?")  -  wymaga  zadawania  pytań  i  od-
powiadania  na  nie.  Dlatego  właśnie,  jeśli  chcemy  odmienić  nasze  Ŝycie,  musimy  zmienić
pytania, które nawykowo zadajemy sobie i innym.

Dzieci są mistrzami wszechczasów w zadawaniu pytań. Co zyskałbyś naśladując niewinność i
ciekawość dziecka, które z taką determinacją chce uzyskać odpowiedź na swoje pytania?

Cale moje Ŝycie jest rezultatem pytań: Dlaczego ludzie postępują w taki właśnie, a nie inny
sposób? Dzięki czemu ludzie o pozornie mniejszych moŜliwościach osiągali sukces? Jak moŜemy
powtórzyć ich sukces? Jak łatwiej i szybciej niŜ kiedykolwiek wcześniej moŜemy zmienić nasze
Ŝycie? Jak moŜemy odmienić Ŝycie innych ludzi?
Jakie główne pytania kształtują teraz twoje Ŝycie?

Dobre  pytania  tworzą  dobre  Ŝycie.  Firmy  odnoszą  sukcesy,  jeśli  ich  szefowie  zadają  właściwe
pytania  dotyczące  produktów,  rynków  zbytu  i  planowania.  Związek  między  dwojgiem  ludzi
rozwija  się,  jeśli  zadają  sobie  oni  właściwe  pytania  na  temat  źródeł  potencjalnych  konfliktów  i
sposobów  ich  eliminacji  oraz  sposobów  wspierania  się  nawzajem  raczej  niŜ  wzajemnego
niszczenia się. Społeczeństwa rozwijają się, kiedy ich przywódcy pytają właściwie, co jest waŜne
dla kraju i jak obywatele mogą wspólnie dąŜyć do osiągnięcia celów.
Bez względu na to, jaką dziedzinę Ŝycia chcesz ulepszyć, zawsze moŜesz zadać pytania tak,
aby odpowiedzi na nie były rozwiązaniem twoich problemów. Zawsze moŜesz zadać pytania,
które tobie i twoim bliskim pozwolą osiągnąć kolejny poziom radości Ŝycia i sukcesu.
Czy  powinieneś  zadać  sobie  pytania  dotyczące  jakości  Ŝycia?  ZaangaŜowania?  Wkładu  w  Ŝycie
innych ludzi?

Pytania  dają  początek  procesowi,  którego  skutki  są  powaŜniejsze,  niŜ  moglibyśmy  to  sobie
wyobraŜać.  Zadawanie  pytań  dotyczących  naszych  własnych  ograniczeń  pozwala  zburzyć  kaŜdy
mur  -w  Ŝyciu  prywatnym,  w  interesach,  w  kontaktach  między  narodami.  Cały  postęp  ludzkości
odbywa się dzięki zadawaniu pytań.
Jakie nowe pytania moŜesz sobie dzisiaj zadać, by odpowiedź na nie pomogła ci odnaleźć
właściwą jakość Ŝycia?

MoŜliwości  naszego  mózgu  są  bez  wątpienia  fenomenalne.  Aby  zgromadzić  pod  jednym
dachem to, co moŜe pomieścić ludzki umysł, trzeba by zbudować budynek dwa razy większy
od  Światowego  Centrum  Handlowego.  Jednak  bez  zrozumienia,  jak  dotrzeć  do  umysłowych
moŜliwości i jak je wykorzystać, cały ten potencjał jest bezuŜyteczny. Co pozwoli ci dotrzeć do
kaŜdej  informacji  zawartej  w  tej  osobistej  bazie  danych?  Pytania.  Często  niewykorzystanie
przeszłych doświadczeń wynika nie tyle ze słabej pamięci, co z nieumiejętności zadawania pytań,
które pozwolą sięgnąć po wszystkie moŜliwości.

Komputer twojego umysłu zawsze jest gotów ci słuŜyć i na pewno odpowie na kaŜde pytanie, które
zechcesz mu zadać. Jeśli zadasz kiepskie pytanie typu: „Dlaczego wszystko mi się gmatwa?", do-
staniesz kiepską odpowiedź. Jeśli jednak zadasz o wiele poŜyteczniejsze pytanie typu: „Jak mogę to
wykorzystać?", umysł automatycznie poprowadzi cię do rozwiązań problematycznej sytuacji.
Nowe odpowiedzi biorą się z nowych pytań. Jakie dodające sił pytanie mógłbyś zadać sobie łub
komuś z bliskich w tej właśnie chwili?

100

Historia  mojego  dobrego  przyjaciela  wspaniale  ilustruje  potęgę  właściwie  zadanych  pytań.  W.
Mitchell  uległ  powaŜnemu  wypadkowi,  w  którym  doznał  poparzeń  całego  ciała  i  paraliŜu
kończyn  dolnych.  Jednak  nie  chciał  współczucia  i  zadał  sobie  kilka  pytań:  „Co  mi  jeszcze
zostało? Co mogę teraz robić lepiej niŜ przed wypadkiem? Co będę mógł dać innym w związku z
tym wypadkiem?"

W szpitalu poznał pielęgniarkę imieniem Annie i natychmiast się w niej zakochał. Oszpecony
poparzeniami i sparaliŜowany od pasa w dół miał odwagę zadać sobie pytanie: „Co zrobić, aby
się z nią umówić?" Niedługo potem byli juŜ małŜeństwem.
Gdybyś nie bral pod uwagę moŜliwości niepowodzenia, jakie pytania zadawałbyś sobie teraz?

101

Czy moŜliwe, by ludzie niechętnie nastawieni do związków zadawali sobie pytania wywołujące
wątpliwości? „A jeśli spotkam później kogoś lepszego? Jeśli się teraz zaangaŜuję, a będzie to po-
myłką?" Te i podobne pytania z pewnością nie pozwoliłyby nikomu cieszyć się tym, co juŜ ma.
A gdyby zadawali sobie inne pytania? „Skąd miałem szczęście, by cię poznać? Co najbardziej w
tobie kocham? O ile bogatsze byłoby nasze Ŝycie razem?"
Jakie pytania mógłbyś zadać dzisiaj sobie i partnerowi, abyście mogli poczuć się najszczęśliwszą
parą na świecie?

102

Bez  względu  na  to,  jak  wiele  osiągnęliśmy  dotychczas,  na  naszej  drodze  zawsze  będą  się
pojawiały  przeszkody  utrudniające  dalszy  rozwój  zawodowy  i  osobisty.  Idzie  więc  nie  o  to,  czy
będziesz  miał  problemy,  ale  o  to,  jak  poradzisz  sobie  z  nimi,  kiedy  się  pojawią.  Wykorzystaj
poniŜszą  listę  pytań,  aby  zmienić  swój  stan  i  otworzyć  się  na  nowe  rozwiązania.  Pytania
rozwiązujące problemy
1. Co dobrego niesie ten problem?
2. Co naleŜy poprawić?
3. Co jestem skłonny zrobić, aby wszystko zaczęło się dziać po mojej myśli?
4. Co jestem skłonny przestać robić, aby wszystko zaczęło się dziać po mojej myśli?
5. W jaki sposób mogę cieszyć się Ŝyciem, robiąc to, co konieczne, aby wszystko zaczęło się
dziać po mojej myśli?

103

Co pozwoliło Donaldowi Trampowi zbudować olbrzymią fortunę na handlu nieruchomościami? Z
pewnością  jednym  z  kluczowych  czynników  była  umiejętność  oceny.  Szacując  nieruchomość,
która  wydawała  się  obiecywać  olbrzymie  zyski,  zadawał  sobie  pytanie:  „Jakie  jest  największe
ryzyko?  Co  najgorszego  moŜe  się  zdarzyć  i  czy  będę  w  stanie  sobie  z  tym  poradzić?"  Jeśli  był
pewien,  Ŝe  poradzi  sobie  nawet  w  przypadku  najgorszego  scenariusza,  podejmował  transakcję
wiedząc, Ŝe wszystkie scenariusze lepsze od najgorszego rozegrają się same.
Kiedy  Trump  zaczął  ponosić  klęski,  obserwatorzy  zauwaŜyli,  iŜ  uwierzył  on  w  swoją
nieomylność  i  przestał  zadawać  sobie  te  pytania.  Pamiętaj,  Ŝe  twoje  przeznaczenie  kształtują
nie tylko pytania, które zadajesz, lecz równieŜ i te, których sobie nie zadasz.

104

Pytania, które ciągle sobie zadajesz, wywołują albo zdenerwowanie, albo radość, oburzenie albo
inspirację, biedę albo prawdziwe cuda. Zadawaj więc sobie te pytania, które podniosą cię na du-
chu i popchną w kierunku ludzkiej doskonałości.

105

Czy jeśli wiele razy próbowałeś schudnąć i za kaŜdym razem ponosiłeś klęskę, moŜliwe jest, Ŝe
zadawałeś sobie niewłaściwe pytania? Pytania typu: „Czym się zapcham?" „Jakie poŜywienie po-
winienem odstawić?"

A gdybyś zamiast tego zadał sobie inne pytania? Jak choćby: „Co będzie dla mnie poŜywne?" „Jaki
lekki i smaczny posiłek mógłbym zjeść, by dodać sobie energii?" „Czy to będzie lekko-strawne, czy
teŜ nie?" A gdy pojawi się pokusa podjadania, spytaj: „Jeśli to zjem, z czego będę musiał
zrezygnować, by osiągnąć cel? Jaką cenę zapłacę w przyszłości, jeśli teraz po to sięgnę?"
Jedna zmiana w najczęściej zadawanych sobie pytaniach moŜe istotnie odmienić twoje Ŝycie. I
odmieni na pewno.

106

Pytania natychmiast zmieniają przedmiot skupienia umysłu, a więc i to, jak się czujemy. Czy nie
masz w swoim Ŝyciu cennych chwil, na których zawsze moŜesz się skupić, aby natychmiast
poczuć się wspaniale? Być moŜe jest to dzień, kiedy zacząłeś Ŝyć samodzielnie, albo narodziny
pierwszego dziecka, albo rozmowa z przyjacielem, która dała ci wiarę w sens dąŜenia do gwiazd.
Pytania typu: „Za co mogę być wdzięczny?", albo: „Co cudownego dzieje się w moim Ŝyciu?"
przenoszą nas do tych wspaniałych chwil, pozwalają nie tylko cieszyć się Ŝyciem, ale równieŜ być
lepszym dla innych.

107

Pytania  bardzo  róŜnią  się  od  stwierdzeń.  MoŜesz  przez  cały  dzień  powtarzać  stwierdzenia  typu:
„Jestem szczęśliwy! Jestem szczęśliwy! Jestem szczęśliwy!", ale nigdy nie przyniosą one poziomu
pewności  równego  poziomowi,  jaki  osiągamy,  zadając  sobie  dodające  sil  pytania,  jak  choćby:  „Z
czego  jestem  teraz  szczęśliwy?  Z czego mógłbym być teraz szczęśliwy, gdybym tylko chciał?
Jak bym się wtedy czuł?" W odróŜnieniu od stwierdzeń, pytania nie próbują cię podeprzeć. Kierują
natomiast  przedmiotem  twojej  uwagi  i  pozwalają  ci  znaleźć  prawdziwie  nieodparte  powody,  by
doznać  jakiegoś  odczucia.  Tak  więc  dzięki  pytaniom  doznasz  rzeczywistej  zmiany  stanu
emocjonalnego - odczujesz coś namacalnego, coś trwałego.

108

Jak natychmiast ulepszyć własne Ŝycie? Odkrywając i naśladując zwyczajowe pytania ludzi, których
szanujesz. Jeśli znajdziesz kogoś, kto jest całkowicie szczęśliwy, to gwarantuję, Ŝe jest szczęśliwy z
jednego  powodu:  potrafi  niestrudzenie  skupiać  się  nad  tym,  co  daje  mu  szczęście,  i  ciągle
zastanawia  się  (zadaje  pytania),  jak  być  jeszcze  szczęśliwszym.  Ludzie,  którzy  odnoszą  sukcesy
finansowe,  z  pewnością  zadają  sobie  przy  okazji  transakcji  zupełnie  inne  pytania  niŜ  ci,  którzy
ponoszą finansowe poraŜki.
Sukces w dowolnej dziedzinie twojego Ŝycia jest tak bliski, jak nowe pytanie, które wzorujesz
na  pytaniach  kogoś,  kto  juŜ  doświadcza  poŜądanego  przez  ciebie  stanu.  Pamiętaj:  pytaj,  a
będzie ci dane.

109

Jednym  z  podstawowych  składników  sukcesu  jest  otwartość  na  otrzymywane  odpowiedzi.  Kiedy
Walt  Disney  tworzył  swoje  Magiczne  Królestwo,  wykorzystał  ten  składnik.  Wszystkie  planowane
strategie zamieszczał w postaci wykresów i tabel na wielkiej tablicy w swoim biurze i prosił kaŜdego
z pracowników, by udzielał odpowiedzi na pytanie: „Jak jeszcze moŜemy to ulepszyć?" W ten sposób
Disney  zyskał  dostęp  do  twórczego  potencjału  całej  armii  ludzi  i  osiągnął  zyski  odpowiadające
wielkości tego potencjału.
Nie  musisz  być  u  steru  władzy  swojej  firmy,  by  korzystać  z  tego  narzędzia.  W  jaki  sposób
mógłbyś  skupić  się  nad  czymś  nowym?  Którzy  spośród  otaczających  cię  codziennie  ludzi  mogliby
dać ci nowe pomysły, gdybyś tylko poprosił?

110

Odpowiedzi,  które  uzyskamy,  zaleŜą  od  pytań,  jakie  chcemy  zadawać.  Wszystko  sprowadza  się
do  odkrycia  tych  pytań,  które  pomogą  ci  wprowadzić  się  w  bardziej  produktywny  stan.  Jeśli  na
przykład  waŜne  są  dla  ciebie  uczenie  się  i  postępy,  najskuteczniejsze  w  przełamywaniu
negatywnych  wzorców  okaŜą  się  pytania  typu:  „Jak  mogę  wykorzystać  tę  sytuację,  aby  w
przyszłości działać jeszcze lepiej?"
W  przypadku  wyjątkowo  przygnębiających  zdarzeń,  moŜesz  na  przykład  zapytać:  „Czy  za
dziesięć lat będzie to miało jakiekolwiek znaczenie?"

RównieŜ  w  przypadku  problemów  w  kontaktach  osobistych  pytania  są  najszybszym  sposobem
rozwiązywania  trudności.  Jeśli  na  przykład  zadasz  sobie  pytanie:  „Co  jeszcze  mogłoby  wpłynąć  na  tę
osobę  i  jak  mogę  jej  dopomóc?",  pokonasz  róŜnice  dzielące  cię  od  partnera  i  okaŜesz  własne
zaangaŜowanie.

111

Ludzie są mistrzami wymazywania. Spośród wszystkich rzeczy, które jesteśmy w stanie postrzegać
w dowolnej chwili, skupiamy się świadomie tylko na kilku, a resztę wymazujemy.
Zadając pytanie sobie albo innym, moŜesz natychmiast zmienić przedmiot skupienia umysłu.
Na  przykład  dzięki  pytaniu: „Czy pomyślałeś kiedyś, jak wielki wpływ wywrze na innych to,  co  tu
robimy?",  moŜesz  spowodować,  Ŝe  współpracownik  natychmiast  wymaŜe  z  umysłu  wszystkie
kłopotliwe  szczegóły  związane  z  waszą  pracą  i  skupi  się  na  długofalowych  korzyściach,  jakie  ona
przyniesie.
Czy znasz kogoś, komu tego rodzaju doping mógłby pomóc?

112

Znajdziemy  wszystko,  czego  szukamy.  Aby  to  sobie  udowodnić,  spróbuj  wykonać
doświadczenie.  Gdziekolwiek  jesteś  w  tej  właśnie  chwili,  poświęć  parą  minut,  by  dokładnie
obejrzeć  otoczenie,  i  zadaj  sobie  pytanie:  ,,Co  wokół  jest  brązowe?"  Zapamiętaj  wszystkie
brązowe elementy, a następnie zamknij oczy i postaraj się przypomnieć sobie wszystko, co jest...
zielone. Będzie to pewnie dość proste, jeśli znajdujesz się w znajomym ci otoczeniu, jednak jeśli
otoczenie  jest  nowe,  zadanie  to  okaŜe  się  nie  lada  problemem.  Z  łatwością  będziesz  mógł
przypomnieć sobie wszystkie brązowe elementy, a z zielonymi przewiduję kłopoty.
Na  koniec  otwórz  oczy  i  rozejrzyj  się  w  poszukiwaniu  zielonego.  Zapewne  wszystkie  zielone
rzeczy  od  razu  zaatakują  twój  wzrok.  Pamiętaj:  „Szukajcie,  a  znajdziecie."  Bądź  zawsze
świadom, czego szukasz

113

Sposób,  w  jaki  zadajemy  sobie  pytania,  często  decyduje,  co  uznajemy  za  moŜliwe,  a  co  za
niemoŜliwe.  Odpowiednie  słowa  i  sposób,  w  jaki  ich  uŜywamy,  powodują  często,  Ŝe  nie
dostrzegamy  nawet  pewnych  moŜliwości,  a  inne  przyjmujemy  za  oczywiste.  Pytanie:  „Dlaczego
zawsze działam na własną szkodę", wprawia w ruch samospełniającą się przepowiednię, zawiera
bowiem  pre-supozycję,  Ŝe  rzeczywiście  działasz  na  własną  szkodę.  A  przecieŜ  nie  musi  to  być
prawda.
Naucz  się,  jak  wykorzystywać  presupozycje.  Znajduj  odniesienia,  które  wesprą  twoje  nowe
przekonania.  Często  zadawaj  sobie  pytanie:  „W  jaki  sposób  to  doświadczenie  doskonali  moje
umiejętności?",  albo:  „Jak  wzmocni  się  nasz  związek  dzięki  temu,  przez  co  właśnie  wspólnie
przeszliśmy?"

114

Pytania dają odpowiedzi nawet tam, gdzie pozornie odpowiedzi nie ma.
W początkach mojej kariery mój współpracownik zdefraudował olbrzymią sumę pieniędzy.
Zamiast ogłosić bankructwo (co wszyscy mi radzili), zadałem sobie kilka pytań: „Jak mogę
zmienić tę sytuację? Jak mogę sprawić, Ŝe moja firma stanie się silniejsza niŜ kiedykolwiek
wcześniej? Jak mogę pomagać ludziom nawet wtedy, kiedy śpię?" Pytania te pozwoliły mi
stworzyć dział franchisingu w mojej firmie oraz serię telewizyjnych programów informacyjnych,
które przyniosły korzyść milionom ludzi.
Czy poddajesz się, jeśli nie uzyskasz poŜądanych odpowiedzi od razu? Czy teŜ zadajesz pytania
tak długo i na tyle moŜliwych sposobów, jak długo nie uzyskasz potrzebnych ci rozwiązań?

115

Opracuj  na  swoje  potrzeby  codzienny  rytuał  sukcesu.  KaŜdego  ranka  udziel  sobie  co  najmniej
dwóch odpowiedzi na kaŜde z poniŜszych pytań i zaczerpnij, ile się da, z pozytywnych emocji, które
przy  tym  odczuwasz.  Jeśli  nie  będziesz  potrafił  udzielić  na  któreś  odpowiedzi,  zmień  je  na  tryb
przypuszczający. Jeśli na przykład nie potrafisz odpowiedzieć na pytanie: „Co mnie w Ŝyciu uszczę-
śliwia?", zapytaj się: „Co mogłoby mnie uszczęśliwić, gdybym tylko chciał?"
PYTANIA PORANNE
l. Co mnie w Ŝyciu uszczęśliwia? Co dokładnie wywołuje teraz moje szczęście? W jaki stan mnie
to wprowadza?
2. Co wywołuje moje podniecenie? Co dokładnie mnie teraz ekscytuje? W jaki stan mnie to
wprowadza?

116

PYTANIA PORANNE (ciąg dalszy)
3. Z czego jestem w Ŝyciu dumny? Co dokładnie powoduje moją dumę? W jaki stan mnie to
wprowadza?
4. Za co jestem Ŝyciu wdzięczny? Co dokładnie budzi moją wdzięczność? W jaki stan mnie to
wprowadza?
5. Co daje mi w Ŝyciu przyjemność? Co dokładnie sprawia mi teraz radość i przyjemność? W jaki
stan mnie to wprowadza?
6. W co wierzę i czemu się chcę poświęcić? Czemu dokładnie jestem oddany? W jaki stan mnie to
wprowadza?
7. Kogo kocham? Kto kocha mnie? Co wywołuje moją miłość? W jaki stan mnie to wprowadza?
Później nauczysz się, jak jeszcze skuteczniej wykorzystywać ten codzienny rytuał sukcesu.

117

Wspaniałym uzupełnieniem pytań porannych są trzy pytania wieczorne. Ich głównym zadaniem
jest umoŜliwienie ci spojrzenia z dystansem na wydarzenia danego dnia. A skoro zadawałeś sobie
pytania przez cały dzień, dlaczego nie miałbyś zadać sobie jeszcze trzech, aby wprawić się w
lepszy stan przed zaśnięciem? PYTANIA WIECZORNE
l.Co dzisiaj z siebie dałem? Co dokładnie dałem dzisiaj innym? W jaki sposób?
2. Czego się dzisiaj nauczyłem?
3. Jak dzień dzisiejszy przyczynił się do podniesienia jakości mojego Ŝycia? Jak mogę go
wykorzystać jako przyszłą inwestycję?
Jeśli chcesz, powtórz teŜ pytania poranne.

118

Jedynym ograniczeniem dla twoich pytań są twoje własne przekonania na temat tego, co moŜliwe,
a co nie. Do podstawowych przekonań, które ukształtowały moje przeznaczenie, naleŜy to: Jeśli
zadaję jakieś pytanie nieustannie, z pewnością znajdę na nie odpowiedź.

119

Jakie  pytania  powinieneś  zadawać  sobie  regularnie?  Dwa  z  moich  ulubionych  pytań  są  równie
proste,  jak  skuteczne  i  zawsze  pomagają  mi  one  pokonywać  trudności:  „Co  dobrego  mogę
znaleźć w tej sytuacji?" i „Jak mogę to wszystko wykorzystać?"
Zadanie  pierwszego pytania  przerywa negatywne odczucie  i przypomina mi, Ŝe zawsze moŜemy
przypisać  całkowicie  dowolne  znaczenie  kaŜdemu  z  otaczających  nas  wydarzeń.  Zadanie  sobie
drugiego  pytania  skupia  moją  uwagę  na  „jak",  a  nie  na  „dlaczego",  a  więc  koncentruję  się  na
rozwiązaniach i korzyściach raczej niŜ na rozpamiętywaniu krzywd.
Jakie  dwa  pytania  moŜesz  zacząć  sobie  zadawać,  aby  zmieniać  w  jednej  chwili  własny  stan
emocjonalny?  Dodaj  je do  twoich  pytań porannych, aby stały się integralną częścią codziennego
rytuału sukcesu.

120

Leo  Buscaglia,  który  tak  wiele  dobrego  wniósł  do  badań  nad  kontaktami  między  ludźmi,
zasugerował mi kiedyś bardzo proste pytanie, które moŜe zdziałać cuda. Kiedy Leo był chłopcem,
ojciec co wieczór zadawał mu pytanie: „Czego się dzisiaj nauczyłeś?" 1 Leo wiedział, Ŝe musi
na  nie  udzielić  dobrej  odpowiedzi. Jeśli więc danego dnia nie dowiedział się niczego nowego w
szkole, sięgał po encyklopedię. Wiele dziesiątków lat później Leo nadal nie kładzie się spać, jeśli
nie udzieli sobie satysfakcjonującej odpowiedzi na to samo pytanie.
W jaki sposób zmieniłoby się Ŝycie twoje lub twoich dzieci, gdybyś dodał to łub podobne pytanie
do  codziennych  czynności?  W  jaki  sposób  mógłbyś uczynić z tego procesu coś równie waŜnego
jak jedzenie i sen?

121

W  pewnym  momencie  musisz  przestać  pytać  i  przystąpić  do  działania.  Pytania  typu:  „O  co
naprawdę  chodzi  w  moim  Ŝyciu?",  są  z  pewnością  bardzo  potęŜne,  jednak  jeśli  będziesz  się
starał udzielić na nie perfekcyjnej odpowiedzi, nie zajdziesz zbyt daleko. Pierwsza odpowiedź,
taka z głębi duszy, jest często najlepsza i właśnie na jej zasadzie trzeba działać. A więc aby osiągnąć
rezultaty,  po  prostu  postanów,  co  dla  ciebie  najwaŜniejsze  -  przynajmniej  w  tej  chwili  -  i
wykorzystaj swoją siłę, by do tego dąŜyć. Zacznij zmieniać jakość swojego Ŝycia.

Część piąta

Jak się zmieniać

Nauka warunkowania sukcesu

,, Nawyk jest najlepszym sługą albo najgorszym z panów. "

- Nathaniel Emmons

122

Zawsze  byłem  dumny  z  mej  umiejętności  wywoływania  trwałych  zmian  niemal  u  kaŜdego.
Pewnego dnia dostałem jednak zimny prysznic, kiedy podszedł do mnie człowiek, któremu kiedyś
pomogłem  rzucić  palenie,  wyciągnął  paczkę  papierosów  i  powiedział:  „Nie  udało  się  panu!"
Spytałem, co się stało, i oto jak odpowiedział: „Po naszej sesji nie paliłem dwa i pół roku. Jednak
potem, kiedy doznałem stresu, pociągnąłem raz i od tamtej pory znowu palę. To wszystko przez
pana. Nie zaprogramował mnie pan właściwie!"
ChociaŜ  jego  słowa  były  co  najmniej  mało  eleganckie,  człowiek  ten  dał  mi  wspaniały  prezent.
Dzięki niemu uświadomiłem sobie bowiem, Ŝe musimy przyjąć osobistą odpowiedzialność za
własne zmiany. Nikt nie moŜe cię „zaprogramować". Sam musisz się WARUNKOWAĆ.

123

KaŜda zmiana będzie tylko czasowa, dopóki nie uczynimy samych siebie odpowiedzialnymi za nią -
siebie samych i nikogo innego. Przede wszystkim musimy przyjąć poniŜsze trzy przekonania:
1. T O MUSI się zmienić. (Przekonanie, Ŝe powinniśmy coś zmienić, nie wystarczy.)
2. JA muszę to zmienić. (Inni mogą nam pomagać, ale odpowiedzialność spoczywa na nas.)
3. POTRAFIĘ to zmienić. (To my stworzyliśmy naszą teraźniejszość. Dlatego właśnie równieŜ my
moŜemy ją zmienić.)

124

Co  naprawdę  powoduje  zmiany?  Zmiany  zachodzą  wówczas,  gdy  w  systemie  nerwowym
zmienimy wraŜenia i odczucia związane z określonym doświadczeniem.
Jak.  długo  papierosy  dają  ci  poczucie  przyjemności,  tak  długo  będzie  cię  do  nich  ciągnęło.
Dopiero kiedy skojarzysz tytoń z odrazą, „popielniczką w ustach" i śmiercią nastąpi prawdziwie
trwała zmiana w twoim zachowaniu.
ChociaŜ  chcielibyśmy  temu  zaprzeczyć,  naszym  zachowaniem  kieruje  nie  intelektualna
kalkulacja, ale spontaniczne reakcje. MoŜesz doskonale wiedzieć, Ŝe czekolada jest niezdrowa,
i  nadal  ją  jeść.  Dlaczego?  PoniewaŜ  twoim  zachowaniem  kieruje  nie  wiedza  i  intelekt,  ale  to  w
systemie  nerwowym,  z  czym  nauczyłeś  się  wiązać  cierpienie  i  przyjemność.  To  nasze
neuroasocjacje  -asocjacje,  które  wytworzyliśmy  w  systemie  nerwowym  -  określają  charakter
naszych działań.

125

Dlaczego większość prób przełamania jakiegoś nałogu kończy się niepowodzeniem? PoniewaŜ
odnosimy się do objawów problemu - na przykład stosując dietę albo nie zabierając z domu kart
kredytowych, co ma ograniczyć nasze wydatki. Tymczasem tak długo, jak nie wyeliminujemy
przyczyny problemu, objawy będą wracały. Technika, którą opracowałem - Nauka Warunkowania

Neuro-asocjacyjnego

(NWA) -jest prostą ale skuteczną strategią która doprowadzi cię do

trwałych zmian.
1. Zdecyduj jasno, czego naprawdę chcesz. Większość ludzi skupia się nad tym, czego nie chce.
2. Podźwignij się do działania. Spraw, by zmiana stała się koniecznością
3. Przełam ograniczające cię wzorce. Pozbądź się nałogu, który „trzyma cię w uścisku".
4. Stań przed wyjściem alternatywnym, które będzie cię wzmacniać. Nie moŜna po prostu
zaprzestać jakiegoś zachowania lub pozbyć się emocji. Trzeba je zastąpić.
5. Uwarunkuj to wyjście - by stało się nowym nawykiem.
6. Sprawdź się. Upewnij się, Ŝe nowy nawyk działa!

126

Co powstrzymuje nas przed wprowadzaniem zmian? Niektóre przekonania, zarówno osobiste,
jak i kulturowe.
Wielu ludzi nie wierzy, Ŝe jest w stanie wprowadzić w Ŝycie jakiekolwiek zmiany tylko dlatego,
Ŝe  nie  udały  im  się  podobne  próby  wcześniej.  Część  jest  przekonana,  Ŝe  zmiany  są  procesem
długotrwałym i bolesnym - bo przecieŜ inaczej dawno by się juŜ zmienili. Co więcej, jeśli w ciągu
kilku minut rozwiąŜesz problem, z którym borykałeś się przez lata, będziesz musiał stawić czoło
przyjaciołom i rodzinie. Mogą przecieŜ spytać: „Jeśli było to takie łatwe, to po co tak długo i tak
bardzo  martwiliśmy  się  o  ciebie?"  Za  pomocą  wszystkich  tych  negatywnych  bodźców
nauczyliśmy  się  uznawać  zmiany  za  proces  długotrwały,  po  to,  by  inni  mogli  naszą  zmianę
„docenić".
Obudź się z tej kulturowej hipnozy i zrozum, Ŝe nowe działania natychmiast dadzą nowe rezultaty.

127

Wszystkich  nas  uczono,  Ŝe  szybkie  zmiany  zachowania,  przekonań  lub  emocji  mogą  oznaczać
hipokryzję,  niestałość  lub  po  prostu  kaprys.  Natomiast  ludzie  postrzegani  jako  konsekwentni  uzna-
wani  są  zwykle  za  „solidnych",  „godnych  zaufania".  Wszystko  to  wywiera  na  nas  olbrzymią
zewnętrzną  presję  utrzymania  status quo  i  zmusza  do  robienia  dokładnie  tego,  czego  od  nas
oczekują.
Musisz  zrozumieć,  Ŝe  skoro  w  jednej  chwili  moŜesz  stworzyć  jakiś  problem,  równie  szybko
potrafisz  znaleźć  jego  rozwiązanie!  Zastanów  się  tylko.  Jeśli  ktoś  potrzebuje  wiele  czasu,  by
dokonać zmiany, czy czas zabiera mu sama zmiana, czy teŜ dotarcie do punktu, w którym zmianę tę
uznaje za konieczną?
Aby wytworzyć w sobie szybką zmianę, musisz przyjąć podstawowe przekonanie, Ŝe moŜesz zmienić
wszystko w jednej chwili, juŜ teraz.

128

Nie  dzieje  się  z  tobą  nic  złego.  Nie  jesteś  „zepsuty"  i  nie  trzeba  cię  „naprawić".  Jeśli  ciągle  unikasz
odrzucenia, twój umysł po prostu skutecznie chroni cię przed cierpieniem. Jednak całkowite unikanie płci
przeciwnej  równieŜ  powoduje  cierpienie!  Aby  wytworzyć  nowe  zachowania,  musisz  się  po  prostu
„przebudować".  Potencjał,  którego  potrzebujesz,  by  zmienić  cokolwiek  w  Ŝyciu,  tkwi  w  tobie cały czas.
Musisz tylko po niego sięgnąć.

Jeśli chcesz wprowadzić w swoim Ŝyciu jakąkolwiek zmianę -w zachowaniu czy we wzorcach
emocjonalnych - określ ją wyraźnie właśnie teraz i wykorzystaj resztę tego rozdziału, by osiągnąć to, czego
chcesz.

129

NWA KROK PIERWSZY
Zdecyduj, czego naprawdę chcesz i co powstrzymuje cię przed

osiągnięciem tego celu.
Pamiętaj, Ŝe dostajemy to, na czym się koncentrujemy. Na przykład zamiast zastanawiać się nad
tym, czego nie chcesz, jednoznacznie nazwij to, czego chcesz. Tak więc zamiast wyznaczać sobie
za  cel  zerwanie  z  papierosami,  postanów,  Ŝe  chcesz  być  zdrowszy  i  mieć  kondycję  lepszą  niŜ
kiedykolwiek  przedtem.  Im  dokładniejsze  twoje  postanowienie,  tym  większą  siłę  zyskasz,  by
wprowadzić je w Ŝycie od razu.
Kiedy  postanowisz,  czego  chcesz,  musisz  określić  potencjalne  przeszkody,  które  staną  ci  na
drodze do celu, jak choćby przewidywane cierpienie związane z wprowadzaniem zmian.
Czego pragniesz? Co uniemoŜliwia ci osiągnięcie tego celu?

130

Czy  zauwaŜyłeś  moŜe,  Ŝe  czasem  rany  powypadkowe  nie  goją  się  szybko  u  ludzi,  którzy  w
okresie  rekonwalescencji  otoczeni  są  szczególnie  troskliwą  opieką?  ChociaŜ  tak  naprawdę  chcą
oni  wyzdrowieć,  przyjemność  wynikająca  z  otrzymywanej  opieki  i  okazywanych  im  uczuć  oraz
moŜliwość  odpręŜenia  się  i  odpoczynku  od  codziennych  zmartwień  czasem  opóźnia,  a  nawet
uniemoŜliwia wyzdrowienie. Kiedy człowiek czerpie wtórne zyski z przynoszącego cierpienie i
ból  zachowania  lub  wzorca  emocjonalnego,  cięŜko  mu  się  zmienić.  Właśnie  potrzeba
zachowania wtórnych zysków jest często główną przeszkodą na drodze do wprowadzenia trwałej
zmiany.
Jakie  ukryte  korzyści  moŜesz  czerpać  z  zachowania,  które  chciałbyś  i  we  własnej  opinii
powinieneś zmienić? Na ile są te korzyści atrakcyjne w porównaniu z cierpieniem wynikającym z
tego zachowania w przeszłości, teraźniejszości i przyszłości?

131

NWA KROK DRUGI
Podźwignij się do działania: połącz wielkie cierpienie z niedokonaniem zmiany natychmiast
i wielką przyjemność z jej natychmiastowym wprowadzeniem. Zadawaj sobie pytania:
1. Ile zapłacę za to zachowanie (emocję), jeśli go nie zmienię?
2. Co stracę w Ŝyciu, jeśli nie wprowadzę tej zmiany?
3. Jaki rachunek juŜ płacę za stare zachowanie? Jaka jest cena umysłowa? emocjonalna?
zdrowotna? ekonomiczna? duchowa?
4. Jak wpływa to na moją karierę? Na moich najbliŜszych?
NajŜywiej, jak potrafisz, wyobraź sobie i doznaj przyjemnych konsekwencji natychmiastowego
wprowadzenia zmiany. Zadaj sobie pytania:
1. Jakie będą moje odczucia, kiedy się zmienię?
2. O ile silniejszy będę dzięki tej zmianie?
3. Jak zareagują na to rodzina i przyjaciele?
4. O ile będę szczęśliwszy?
5. Czy nie zasługuję sobie na te korzyści juŜ teraz?

132

Próbował  niemal  wszystkiego,  by  rzucić  palenie.  1  nic  nie  pomagało,  aŜ  do  chwili,  kiedy  jego
sześcioletnia córka weszła do pokoju  i  ze  łzami  powiedziała:  „Tato, proszę, przestań się zabijać.
Chcę, Ŝebyś był przy mnie, kiedy będą brała ślub!" śadne argumenty nie potrafiły jej przekonać, Ŝe
palenie go nie zabije. I wtedy papierosy poszły w kąt. Od tamtego dnia nie zapalił ani razu.
Czasem twój własny ból nie wystarczy, byś dokonał zmiany. Ale ból osób ci bliskich zawsze jest
potęŜną dźwignią.
Jeśli  bezskutecznie  próbowałeś  dokonać  jakiejś  zmiany,  brakującym  elementem  była
najprawdopodobniej dźwignia. Dopóki nie doprowadzisz się do stanu, w którym uznajesz zmianę

za absolutną konieczność, będziesz najprawdopodobniej odkładał jej wprowadzenie. Jeśli jednak
zaczniesz dysponować dość mocnymi powodami - czyli właściwą dźwignią- zaczniesz działać.

133

Potrzebujesz  bezpiecznej  strategii  pozbycia  się  zbędnych  kilogramów?  MoŜe  spodoba  ci  się
następujący pomysł:
Znajdź  kogoś,  kto  będzie  ci  towarzyszył  w  odchudzaniu  się,  i  w  jego  obecności  obiecaj  grupie
przyjaciół,  Ŝe  zaczynasz  prowadzić  zdrowy  tryb  Ŝycia,  stosować  właściwą  dietę  i  odpowiednie
ćwiczenia. Daj im teŜ słowo, Ŝe jeśli nie dotrzymasz obietnicy, zjesz ca/ą puszkę mięsnej karmy dla
psów.
Kobieta, która opowiedziała mi o tym sposobie, wykorzystała go razem z przyjaciółką. Obydwie
przez cały czas miały pod ręką puszkę z karmą która miała przypominać im o powziętym posta-
nowieniu.  Ilekroć  przychodziła  im  ochota  na  jakiś  smakowity  kąsek  albo  teŜ  nie  chciało  im  się
wykonywać ćwiczeń, czytały na głos składniki wyliczone na etykietce puszki. Specjały typu „ka-
wałki koniny" pomogły im osiągnąć cel bez pudła!

134

NWA KROK TRZECI
Przełam ograniczające cię wzorce.
Czy kiedykolwiek widziałeś muchę zamkniętą w jakimś pomieszczeniu? Desperacko poszukując
wyjścia, raz po raz rozbija się o najbliŜszą szybę.
Czy kiedykolwiek widziałeś tak właśnie zachowujących się ludzi? Mają wielką motywację, jeśli
jednak będą ciągle powtarzać nieskuteczne działania, niczego nie osiągną. Podobnie jak współ-
małŜonek albo rodzic, który ciągle narzeka i zrzędzi, by osiągnąć jedynie przeciwne zamierzonym
rezultaty.
Przełam ograniczające cię wzorce, robiąc coś zupełnie niespodziewanego. Jeśli zrzędzisz, złap się
na tym w pół zdania, padnij na kolana i... uśmiechnij się! Dojdź do małŜonka lub dziecka, obejmij
i powiedz, jak bardzo ich kochasz.
Wymień kilka takich niezwykłych sposobów, które pozwolą przełamać ograniczające cię wzorce.

135

Aby wytworzyć nowy wzorzec myślenia, odczuwania lub zachowania, musisz najpierw przełamać
stary wzorzec. Pomyśl przez chwilę o zasadzie działania płyty kompaktowej. Dlaczego zawsze gra
tę samą muzykę? PoniewaŜ jest na niej wyryty niewidzialny wzorzec.
Podobnie jak nie moŜna wkładać do odtwarzacza nowej płyty kompaktowej, kiedy jeszcze gra stara,
tak nie moŜna i nie da się ustalić nowego wzorca emocjonalnego (wzorca zachowań), dopóki
działa jeszcze stary wzorzec. Tak więc w chwili, gdy złapiesz się na jego stosowaniu, przełam go
największą moŜliwą liczbą głupich, dziwacznych i śmiesznych posunięć. To tak, jakbyś nagle
zdecydował, Ŝe nigdy więcej nie chcesz słuchać jakiegoś utworu. Musisz wyjąć płytę kompaktową z
odtwarzacza i z największym wigorem porysować jej powierzchnię, by zyskać pewność, Ŝe nigdy
juŜ więcej nie zagra.

136

Powodem,  dla  którego  tak  trudno  jest  czasem  przełamać  wzorzec  emocjonalny  (wzorzec
zachowań),  jest  fakt,  Ŝe  wzorzec  ten  jest  dosłownie  „wpisany"  w  ciebie.  Jeden  z  badaczy
udowodnił  to,  przeprowadzając  doświadczenie  na  małpie.  Kontrolował  połączenia  komórek
nerwowych  w  jej  mózgu  wytwarzające  się  podczas  nieustannego  poruszania  jednym  z  palców
kończyny górnej. Z kaŜdym ruchem połączenie stawało się mocniejsze, a po setkach wykonanych

ruchów komórki nerwowe zbiły się, by wytworzyć sztywny splot, z którym małpa kontynuowała
ruchy palcem nawet po tym, jak ustało warunkowanie.
Wielu z nas na podobnych zasadach uwarunkowało się do wpadania w szał, zamartwiania się na
śmierć, odczuwania strachu, naduŜywania alkoholu i tak dalej.
Jakie pozytywne zachowania moŜesz wzmocnić dzięki powtarzaniu?

137

Czy  twoje  Ŝycie  kształtowane  jest  przez  jakiekolwiek  nie  uświadamiane  wzorce?  Wielu  ludzi
powtarza  te  same  czynności  dzień  w  dzień,  by  dojechać  do  pracy:  ta  sama  autostrada,  ten  sam
zjazd  i tak dalej. Ćwiczymy ciało i umysł do funkcjonowania w ramach określonego wzorca tak
długo, aŜ staje się on nawykiem. 1 co się dzieje, kiedy pewnego dnia musimy zjechać z autostrady
w innym miejscu? Większość z nas przejeŜdŜa właściwy zjazd.
Podobnie  działają  wzorce  emocjonalne  we  wszystkich  innych  dziedzinach  Ŝycia.  Czy  ktoś  z
twoich  znajomych  ma  nawyk  denerwowania  się,  frustrowania  albo  padania  ofiarą  sytuacji
zewnętrznej?  A  moŜe  juŜ  najwyŜszy  czas,  byś  wytworzył  w  sobie  nawyk  bycia  szczęśliwym,
pełnym  Ŝycia  albo  wdzięcznym  światu?  Za  trudne?  Oczywiście,  Ŝe  nie!  Wystarczy  przełamanie
starego wzorca i zastąpienie go nowym.

138

Wszystko,  czego  nie  uŜywasz,  zanika.  Prostym  sposobem  na  pozbycie  się  ograniczającego  cię
wzorca  jest  więc  unikanie  go.  Połączenie  nerwowe  (neuroasocjacja)  stopniowo  zanika,  jeśli  nie
jest  uŜywane.  Ale  uwaga!  Dzieje  się  tak  zawsze,  zarówno  w  przypadku  negatywnych,  jak  i
pozytywnych  wzorców.  Nie  uŜywana  odwaga  słabnie.  Nie  ćwiczone  postanowienie  zanika.
Nie odnawiana pasja zamiera.
W  tym  momencie  zdecyduj  więc,  Ŝe zrobisz coś, co pozwoli ci wykorzystać jeden z  najlepszych i
najbardziej  umacniających  cię  wzorców  emocjonalnych.  Pamiętaj,  Ŝe  im  częściej  go  uŜywasz,
tym  staje  się  mocniejszy.  Musimy  ćwiczyć  mięśnie  naszych  emocji  nie  tylko po to, by osiągnąć
nowe  rezultaty,  ale  i  po  to,  by  utrzymać  się  w  zdrowiu  psychicznym  i  gotowości  do  nowych
sukcesów.
NWA KROK CZWARTY
Stań przed alternatywą, która będzie cię wzmacniać.
Badania  nad  uzaleŜnionymi  od  narkotyków  wykazały,  Ŝe  dla  róŜnych  jednostek  róŜne  jest
prawdopodobieństwo nawrotu uzaleŜnienia. Ci, któiych po prostu zmuszono do zerwania z nało-
giem, wrócili do niego natychmiast po tym, jak wypuszczono ich z więzienia. Ci, którzy rzucili ze
względu na wewnętrzną motywację, wytrzymali bez nałogu około dwóch lat. Natomiast ci, którzy
zastąpili  uzaleŜnienie  inną  moŜliwością-jak  skupienie  się  nad  religią  opanowanie  nowych
umiejętności zawodowych - zwykle nie odczuwali głodu przez osiem lub więcej lat, a wielu nie
wróciło do narkotyków nigdy.
Wysiłki większości ludzi kończą się jedynie chwilową zmianą poniewaŜ nie potrafią oni znaleźć
alternatywnego  sposobu  pozbycia  się  cierpienia  i  zyskania  przyjemności.  Stare  wzorce  naleŜy
czymś zastąpić. Nie wystarczy się ich pozbyć.

140

NWA KROK PIĄTY
Warunkuj nowy wzorzec do uzyskania jego trwałości.
Prawdziwą  lekcję  warunkowania  otrzymałem,  obserwując  kiedyś  stroiciela  fortepianów
pracującego  u  nas  w  domu.  Kiedy  spytałem,  ile  płacę  za  usługę,  odparł,  Ŝe  rachunek  wystawi
podczas  następnej  wizyty  „To  znaczy,  Ŝe  pan  nie  skończył?"  -  spytałem.  Wtedy  cierpliwie

wyjaśnił mi, Ŝe struny fortepianu są sztywne i aby utrzymać ich optymalne napręŜenie, trzeba je
konsekwentnie warunkować.
Dokładnie tak samo musimy postępować, aby dokonać trwałej zmiany. Musimy warunkować
system nerwowy, by osiągnąć nie tylko pojedynczy sukces, ale by odnosić sukcesy stale. W
końcu po jednych zajęciach aerobiku nikt nie oświadcza: „Jestem juŜ zdrowy na całe Ŝycie!"

141

Czy  pamiętasz  doświadczenie  z  małpą?  Poprzez  ciągłe  poruszanie  palcem  wytworzyła  ona  w
mózgu  połączenie  neuronowe,  które  kazało  jej  później  nieustannie  wykonywać  tę  czynność?
Badacze  udowodnili,  Ŝe  jeśli  pobudzą  zwierzę  emocjonalnie  podczas  tresury,  połączenie
neuronowe wzmacnia się po mniejszej ilości powtórzeń danego zachowania. Jeśli ćwiczysz nowy
wzorzec,  wyobraŜając  go  sobie  lub  wykonując  z  odpowiednio  duŜym  natęŜeniem  emocji
(podniecenie, pasja), wytworzysz neuronowy „skrót" do przyjemności. Ten rodzaj warunkowania
powoduje,  Ŝe  czujesz  się  zmuszony  zawsze  juŜ  chodzić  na  skróty  (czyli  wykorzystywać  dany
wzorzec emocjonalny lub wzorzec zachowań).
Pamiętaj, Ŝe waŜne jest wzmacnianie nowego wzorca przez nagradzanie samego siebie albo
kogoś,  komu  pomagasz,  ilekroć  go  uŜywasz.  KaŜdy  wzorzec  (myślenia,  zachowania,  emo-
cjonalny) konsekwentnie wzmacniany staje się nawykiem.

142

Wielką siłę warunkowania ilustruje historia związana z najlepszym graczem Boston Celtics Lany
Birdem. Kiedyś zaproponowano mu udział w reklamie jednego z napojów. Scenariusz wymagał,
by  nie  trafił  piłką  do  kosza.  I  udało  mu  się  to  dopiero  za  dziesiątym  razem!  Tak  mocno
uwarunkował się na celne rzuty za kaŜdym razem, Ŝe trzeba było z jego strony wielkiego wysiłku
i  ćwiczeń,  by  choć  raz  świadomie  wykonał  niecelny  rzut.  Nie  ma  wątpliwości,  Ŝe  w  mózgu
Larry'ego  Birda  funkcjonuje  neuronowe  połączenie  wytworzone  przez  nieustanne  powtarzanie
ruchów niezbędnych do umieszczenia piłki w koszu.
Pamiętaj,  Ŝe  moŜemy  uwarunkować  kaŜcie  zachowanie,  jeśli  powtórzymy  je  odpowiednią  ilość
razy z odpowiednim natęŜeniem emocji.

143

Fundamentalnym prawem warunkowania jest to, Ŝe kaŜdy wzorzec emocji lub zachowań, który
podlega ciągłemu wzmacnianiu, staje się reakcją automatyczną i bezwarunkową. Brak
wzmacniania powoduje w końcu zanik wzorca.
Jakie nagrody - umysłowe, fizyczne albo emocjonalne - moŜesz sobie przyznawać za świadome
wytworzenie nowego wzorca?

144

Czy  moŜna  nauczyć  kurę  tańczyć?  Nawet  jeśli  wyda  ci  się  to  nieprawdopodobne,  odpowiedź
brzmi: tak. Wszystkie zwierzęta -i ludzie - zachowują się zmiennie.
Sekret tresera polega na uwaŜnej obserwacji kury. Ilekroć sama zaczyna poruszać się w kierunku
planowanym przez tresera, natychmiast wzmacnia on to zachowanie nagrodą w postaci pokarmu.
Na  początku  kura  nie  wie,  dlaczego  jest  karmiona.  Mimo  to  jednak  treser  dalej  ją  nagradza
(wzmacnia zachowanie), ilekroć porusza się ona w poŜądanym kierunku. W końcu kura uczy się
sekwencji ruchów, które składają się na taniec.
Działania  ludzi  są  oczywiście  bardziej  złoŜone  niŜ  działanie  kury.  Ale  czy  nie  wytresowano  w
tobie odpowiednich zachowań na przykład w pracy lub w szkole? W jaki sposób moŜesz wykorzy-

stać zasadę tresury, by pomóc sobie, swoim pracownikom albo dzieciom w wytworzeniu nawyku
sukcesu?

145

PIERWSZA TECHNIKA WARUNKOWANIA
Właściwa  koordynacja  w  czasie  jest  absolutnie  niezbędna  dla  skutecznego  warunkowania.
Aby wzmocnienie było skuteczne, musi nastąpić dokładnie w chwili, kiedy wykonywana jest po-
Ŝądana czynność. Jeśli do momentu pozytywnego lub negatywnego wzmocnienia minie zbyt duŜo
czasu, wtedy wzmocnienie kojarzone jest z zachowaniem jedynie intelektualnie, a nie emocjonal-
nie w systemie nerwowym.
Na  przykład  kierowcy  karani  mandatem  za  niewłaściwe  parkowanie  naraŜeni  sana  określone
niedogodności z opóźnieniem. PoniewaŜ mogą oni nie płacić mandatu nawet przez kilka tygodni,
często  popełniają  to  samo  wykroczenie  wiele  razy.  Gwarantuję  ci  jednak,  Ŝe  gdyby
nieuprawnione  zaparkowanie  samochodu  na  miejscu  dla  inwalidów  kończyło  się  za  kaŜdym
razem  eksplozją  samochodu,  kierowcy  nie  tylko  przełamaliby  stary  wzorzec,  ale  i  natychmiast
wytworzyli w sobie nowy!

146

PIERWSZA TECHNIKA WARUNKOWANIA: Ćwiczenie
Sporządź  listę  nagród,  których  moŜesz  sobie  udzielać  natychmiast  po  wykonaniu  „właściwej
czynności".  Następnie  wskaŜ  na  określoną  sytuację,  w  której  będziesz  się  świadomie  wzmacniał,
uŜywając jednej z tych nagród.
DRUGATECHNIKA WARUNKOWANIA Konsekwentne wzmacnianie jest waŜne, kiedy po
raz  pierwszy  warunkujesz  nowy  wzorzec.  Ilekroć  zauwaŜysz  u  siebie  poŜądane  zachowanie  (na
przykład  wstajesz  od  stołu,  zanim  najesz  się  do  syta,  albo  nie  przyjmujesz  proponowanego  ci
papierosa), natychmiast się nagradzaj.

147

TRZECIA TECHNIKA WARUNKOWANIA
Treserzy  wiedzą  doskonale,  Ŝe  jeśli  nagradzają  delfina  za  kaŜdy  skok,  po  krótkim  czasie  nie
będzie  chciał  skakać  bez  nagrody.  Co  gorsza,  moŜe  teŜ  doznać  przesytu  i  nie  chcieć  skakać  w
ogóle.
My niczym się tu nie róŜnimy. Tak samo reagujesz ty, twoje dzieci, współpracownicy i kaŜdy, z
kim  się  stykasz.  Jeśli  wzmacniasz  kogoś  za  kaŜdym  razem,  szybko  staje  się  to  nudne.  Kiedy
wzorzec  zachowania  jest  juŜ  ustalony,  o  wiele  skuteczniejsze  dla  jego  podtrzymania  jest
nagradzanie  zmienne.  Tak  więc  mniej  więcej  po  miesiącu  nagradzania  siebie  lub  innych  za
kaŜdym razem, zwolnij tempo. Udzielaj nagrody spontanicznie!

148

Zmienne  wzmacnianie  jest  jednym  z  najpotęŜniejszych  narzędzi  warunkowania.  Zastanów  się  na
przykład  nad  tym,  co  ciągnie  ludzi  do  hazardu.  Gdyby  wygrywali  za  kaŜdym  razem,  początkowo
byłoby  to  podniecające,  ale  z  czasem  zaczęłoby  przypominać  pracę  (ciągnij  przez  cały  czas  za
dźwignię  „jednorękiego  bandyty",  a  dostaniesz  za  to  pieniądze).  Niepewność  co  do  nagrody
podnieca  system  nerwowy  i  zwiększa  intensywność  przyjemności  w  chwili  otrzymania  nagrody,
czyniąc z niej prawdziwie potęŜne wzmocnienie. To właśnie uzaleŜnia.
Dokładnie to samo dzieje się, kiedy po rzuceniu palenia sięgasz po „jednego" papierosa. Traktujesz
go  jako  nagrodę,  wzbudzasz  siłę  zmiennego  wzmacniania  i  zwiększasz  uzaleŜnienie.  Za  wszelką
ceną unikaj tej pułapki!

149

CZWARTA TECHNIKA WARUNKOWANIA
Aby wdroŜyć trwałą zmianę, najlepiej połączyć dwie techniki:
1. Nagradzaj  się  w  regularnych  odstępach  za  określone  działania  (co  znane  jest  jako  stałe
wzmacnianie).  Na  przykład  delfiny  tresowane,  by  skakały  dziesięć  razy  pod  rząd,  nagradzane
są_zawsze po dziesiątym skoku, a więc co dziesiąty raz. Jednak aby się upewnić, Ŝe nie nauczą się
one  wkładania  największego  wysiłku  właśnie  w  dziesiąty  skok,  nagradzane  są  teŜ  i  po  innych
skokach,  ale  nieregularnie.  Dzięki  temu  delfin  zawsze  skacze  wysoko  kierowany  „ekscytującą
moŜliwością" nagrody.
2. Właśnie  dlatego,  jeśli  warunkujesz  siebie  samego  lub  innych,  nie  zapomnij  o  przygotowaniu
specjalnej niespodzianki za specjalne wysiłki.
Czy pamiętasz to wspaniale uczucie, którego doświadczyłeś ostatnim razem po dodatkowej premii
w  pracy?  A  moŜe  po  specjalnej  pochwale  w  szkole  lub  na  uczelni?  Po  niespodziance,  którą
sprawił ci współmałŜonek?

150

PIĄTA TECHNIKA WARUNKOWANIA
Jednym  z  najcenniejszych  i  najskuteczniejszych  narzędzi  warunkowania,  tak  w  przypadku
delfinów, jak i ludzi, jest technika znana jako pula. Czasem treser daje delfinowi nagrodę nawet
wtedy,  kiedy  nie  zachowuje  się  on  dobrze,  a  więc,  wydawałoby  się,  bez  przyczyny.  Często  taka
niespodzianka stymuluje zwierzę do lepszych skoków.
Kiedy więc następnym razem poczujesz się przytłoczony kłopotami, moŜe pomoŜe ci właśnie
pula  -jakiś  specjalny  rodzaj  traktowania,  na  który  nie  trzeba  było  sobie  specjalnie  zapracować.
Pomaga to przerwać wzorzec pozbawiony inspiracji i skłania do zwiększenia wysiłków.
Równie waŜne jest udzielanie nagrody większej niŜ spodziewana. Przekonasz się, Ŝe spowoduje
to zwielokrotnienie wysiłków w przyszłości.
Czy znasz kogoś, kto zasługuje sobie na zagarnięcie puli juŜ dzisiaj? A moŜe komuś jest to bardzo
potrzebne?

151

NWA KROK SZÓSTY
Sprawdź się!
Wykorzystaj  poniŜszą  listę,  aby  przekonać  się,  Ŝe  właściwie  wykonałeś  kaŜdy  z  poprzednich
pięciu etapów warunkowania neuroasocjacyjnego:
1. Upewnij  się,  Ŝe  ilekroć  myślisz  o  starym  wzorcu  emocjonalnym  lub  wzorcu  zachowań,
natychmiast kojarzysz z nim cierpienie.
2. Sprawdź, czy łączysz przyjemność z nowym wzorcem. Czy myśląc o nowych zachowaniach i
uczuciach, wyobraŜasz sobie i czujesz rzeczy przyjemne zamiast przykrych?
3. Upewnij  się,  czy  nowe  zachowanie  jest  zgodne  z  tym,  jak  chcesz  Ŝyć.  Czy  jest  w  zgodzie  z
twoimi celami? przekonaniami? filozofią Ŝyciową?
4. Przekonaj  się,  czy  utrzymane  zostały  korzyści  płynące  ze  starego  wzorca.  Jeśli  na  przykład
sięgałeś  po  papierosa,  aby  się  uspokoić  lub  zmniejszyć  poziom  stresu,  twój  nowy  sposób
osiągania
tych  celów  musi  być  równie  skuteczny.  Czy  jest?  Czy  nowe  zachowanie  pozwoli  ci  osiągnąć
korzyści i da poczucie przyjemności, które dawał ci stary wzorzec?
5. Wyobraź sobie siebie zachowującego się w ten nowy sposób w przyszłości. Wyobraź sobie coś,
co  skłoniłoby  cię  w  przyszłości  do  uruchomienia  starego  wzorca.  Przekonaj się, czy potrafisz wy-
korzystać nowy wzorzec zamiast starego.

Część szósta

Słownictwo sukcesu

Siła słownika sukcesu i metafor ogólnych

,, Słowa są kanwą, na której oplatamy nasze doświadczenie. "

- Aldous Huxley

152

Czy kiedykolwiek poruszyły cię do głębi słowa wielkiego mówcy? MoŜe wciąŜ brzmią ci w uszach
słowa jakiegoś mistrza tej miary co John F. Kennedy, Winston Churchill albo Martin Luther King,
Jr.? Dzięki potędze słów ludzie ci wpływali nie tylko na jednostki, jak ty czy ja, ale na całe narody i
nawet po śmierci potrafią wzruszać innych.
A czy kiedykolwiek zadałeś sobie trud, by zastanowić się nad siłą z jaką potrafisz się inspirować lub
niszczyć tylko za pomocą słów, których masz zwyczaj uŜywać? Czy słowa, których uŜywasz,
podnoszą cię na duchu, czy teŜ odwrotnie, deprymują? Czy niosą ci nadzieję, czy zwątpienie?
Jednym z największych twoich odkryć, jest poznanie siły, z jaką w jednej chwili potrafisz zmie-
niać swój nastrój i postrzeganie rzeczywistości, świadomie dobierając słowa, którymi opisujesz
swoje uczucia.

153

Słowa  mają  moc  wywoływania  wojen  i  tworzenia  pokoju,  niszczenia  wszelkich  związków  i
umacniania  ich.  Nasze  odczucia  dotyczące  wszelkich  zdarzeń  są  kształtowane  znaczeniem,  które
tym  zdarzeniom  nadajemy.  Słowa,  które  świadomie  lub  nieświadomie  wybierasz,  by  opisać  daną
sytuację, potrafią w jednej chwili odmienić jej znaczenie, a w ten sposób równieŜ twoje odczucia.
Czy  poczujesz  się  inaczej,  opisawszy  sobie  jakąś  sytuację  jako  rujnującą,  niŜ  gdybyś  nazwał  ją
powodem twojego rozczarowania? Czy za nazwaniem czegoś katastrofą i problemem kryją się jakie-
kolwiek  róŜnice  emocjonalne?  Co  się  stanie,  jeśli  powiesz  mi  o  jakimś  swoim  przekonaniu,  a  ja
odpowiem, Ŝe nie masz racji? A jeśli powiem, Ŝe się mylisz? Gorzej jeszcze, jeśli zarzucę ci kłam-
stwo? Czy za kaŜdym razem odczujesz to samo? Czy będzie to miało wpływ na nasze wzajemne
kontakty?

154

Wiele lat temu dokonałem odkrycia, które na zawsze odmieniło moje Ŝycie. Byłem na spotkaniu w
interesach  i  towarzyszyli  mi dwaj moi współpracownicy. Otrzymaliśmy wtedy wiadomość, która
musiała pociągnąć za sobą negatywne konsekwencje. A jednak kaŜdy z nas trzech zareagował na nią
z róŜnym natęŜeniem emocji. Co więcej, nie sposób było nie zauwaŜyć, Ŝe kaŜdy z nas opisywał tę
samą  przecieŜ  sytuację  zupełnie  inaczej.  Ja  byłem  „zły",  jeden  z  moich  współpracowników
„wściekły", a drugi „trochę przejęty". Pamiętam, jak pomyślałem wtedy, Ŝe to bardzo głupie słowo do
opisania sytuacji. Nigdy nie czułem się „trochę przejęty". Zwrócił teŜ moją uwagę fakt, Ŝe nigdy nie
odczuwałem  takiej  emocji  i  nigdy  nie  uŜywałem  słowa  „przejęty",  by  opisać  swoje  uczucia.
Zacząłem  się  więc  nad  tym  wszystkim  zastanawiać.  Czy  moŜliwa  jest  zmiana  wzorców
emocjonalnych tylko za pomocą zmiany słów, których uŜywamy?

155

Po  opisanym  wyŜej  spotkaniu  postanowiłem  sobie,  Ŝe  w  ciągu  dziesięciu  dni  przyjmę  to  głupie
słowo  jako  własne  i  będę  je  wykorzystywał  w  sytuacjach,  w  których  normalnie  uŜyłbym  słów
„zły" albo „wściekły". Rezultaty były zaskakujące. Zmieniając tylko słowo, którego zwyczajowo
uŜywałem  do  opisania  negatywnych  uczuć,  znacznie  obniŜyłem  intensywność  tych  uczuć.  Samo
stwierdzenie:  „Czuję  się  tym  przejęty",  łamało  negatywny  wzorzec.  Niedługo  potem  przyjąłem
inne  określenie:  „Poniekąd  budzi  to  moją  irytację."  Czy  moŜesz  sobie  wyobrazić,  Ŝe  mówisz
komuś coś takiego z całkowicie powaŜną miną?
Wybierz  słowa,  których  najczęściej  uŜywasz  dla  opisania  własnych  negatywnych  uczuć.  Zastąp
dotychczasowe  takimi,  które  przełamią  negatywny  wzorzec  albo  przynajmniej  zmniejszą  jego
intensywność.

156

Kiedy  dla  opisania  jakiegoś  doświadczenia  uŜywasz  słowa  innego  niŜ  zwykle,  nadajesz  temu
doświadczeniu  nową  etykietkę.  To  jakbyś  przyciskał  zupełnie  inny  biochemiczny  guzik  w  twoim
organizmie: nie zmieniasz niczego na poziomie intelektualnym, ale z pewnością wywołujesz inne
odczucia emocjonalne. Słowa są jakby spustem. Jeśli w to wątpisz, wyobraź sobie, Ŝe ktoś nazywa
cię pewnym czteroliterowym słowem. Najprawdopodobniej spowoduje to w tobie zmianę nie tylko
umysłową ale równieŜ i fizjologiczną.
Tę moc natychmiastowej zmiany emocji poprzez obniŜanie lub podwyŜszanie ich intensywności
nazywam  Słownikiem  Transformacji.  Wystarczy,  byś  zmienił  dotychczas  uŜywane  słowa  do
opisywania emocji i doznań, a natychmiast zmieni się twój sposób myślenia i odczuwania, a więc
całe twoje Ŝycie. To jedno z najprostszych i najskuteczniejszych narzędzi pozwalających w jednej
chwili odmienić Ŝycie kaŜdego człowieka.

157

Większość  z  nas  nieświadomie  dobiera  słowa,  którymi  nieustannie  opisuje  doświadczenia  Ŝyciowe.
Często  zaczęliśmy  uŜywać  określonych  słów  dla  opisywania  emocji,  nie  zastanawiając  się  nawet
nad potencjalnym wpływem, jakie mogą one wywierać na nas samych i innych. Słowa te stały się
częścią  naszego  nawykowego  słownika  i  decydują  o  tym,  co  odczuwamy  wobec  siebie  i  innych.
Wielu  ludzi  uŜywa  słów  „depresja"  i  „poniŜenie"  dla  opisania  dosłownie  wszystkich
nieprzyjemnych  doznań.  Powiedz  coś,  co  im  się  nie  podoba,  a  będą  poniŜeni  albo  wpadną  w
depresję.  Zakwestionuj  ich  punkt  widzenia,  a  wywołasz  ich  depresję/poniŜenie.  Wszystko
właściwie  ich  poniŜa  i  wpędza  w  depresję,  poniewaŜ  łączą  te  słowa  niemal  z  kaŜdym
doświadczeniem. Jest bardzo waŜne, byś rozszerzył swoje słownictwo dotyczące emocji w taki
sposób,  by  dobierane  słowa  wywoływały  stany  emocjonalne,  których  poŜądasz  i  na  które
zasługujesz.

158

Jak waŜny jest język w kształtowaniu naszych Ŝyciowych doświadczeń? Słowa, które łączymy z
doświadczeniami, po prostu same stają się rzeczywistym doświadczeniem.

159

Mark Twain powiedział kiedyś: „WaŜnym czynnikiem jest właściwe słowo. Ilekroć napotykamy jedno
z tych naprawdę właściwych słów... osiągamy rezultaty fizyczne i duchowe - i to z prędkością
błyskawicy."

Jakie słowa mają największy wpływ na ciebie? Czy są to słowa zachęty? epitety? wykrzykniki?
określenia przesadne?

160

Słownictwo  większości  ludzi  zamyka  się  w  kilku  tysiącach  słów.  Jeśli  uświadomimy  sobie,  Ŝe
angielski  -  największy  język  świata  -zawiera  pomiędzy  pół  a  trzy  czwarte  miliona  słów,  stanie  się
jasne,  Ŝe  na  co  dzień  uŜywamy  mniej  więcej  dwa  procent  naszego  języka!  Co  gorsza,  większość
ludzi dysponuje prawie tuzinem słów, a co najwyŜej dwudziestoma, do opisania własnych stanów
emocjonalnych. Z tej liczby połowa lub więcej to zwykle określenia negatywne.
Ilu słów uŜywasz dla opisania własnych odczuć - samemu sobie i innym ludziom? Ile mógłbyś
wypisać w tej chwili?

161

Czy denerwujesz się, kiedy przychodzi ci przemówić do większej grupy ludzi? Ściska cię w
dołku, czujesz bicie własnego serca i trzęsą ci się ręce? Te właśnie odczucia nie pozwalały Carly
Simon występować na Ŝywo przez całe lata. Jednak inni artyści odkryli, jak mogą obracać je na
swoją korzyść. Na przykład Bruce Springsteen określa dokładnie te same odczucia fizjologiczne
słowem „podniecenie" i uznaje je za naturalną część przygotowań do występu. Odczucia te
mówią mu, Ŝe za chwilę znów przeŜyje coś wspaniałego, da radość i zabawę tysiącom ludzi. W
jego przekonaniu przyspieszone bicie serca nie jest wrogiem, tylko sojusznikiem.
Następnym razem, kiedy skupi się na tobie uwaga wszystkich zebranych, spróbuj potraktować
swoje odczucia jako podekscytowanie raczej niŜ strach.

162

Wraz z przyklejeniem czemuś etykietki, wytwarzamy odpowiadającą jej emocję. Nigdzie chyba nie
sprawdza  się  to  bardziej  niŜ  w  przypadku  chorób.  Badania  wykazały,  Ŝe  diagnoza  raka  i  choroby
serca często wywołuje u pacjentów panikę, która prowadzi ich do poczucia bezradności i powoduje
depresję, co moŜe zmniejszyć skuteczność systemu obronnego organizmu. Ale badania wykazały teŜ,
Ŝe  jeśli  pacjenci  uwolnią  się  od  obaw  i  depresji  wywoływanych  etykietami  słownymi  i  jasno
zrozumieją  czego  ich  organizm  potrzebuje,  aby  wyzdrowieć,  ich  system  odpornościowy  często
znacznie się poprawia.
Najlepiej  ujął  to  dr  Norman  Cousins,  kiedy  rozmawialiśmy  o  Słowniku  Transformacji:  „Słowa
mogą  wywoływać  chorobę.  Słowa  mogą  zabijać.  Dlatego  mądry  lekarz  będzie  zawsze
ostroŜnie je dobierał w rozmowie z pacjentem."
OstroŜnie dobieraj słowa, którymi opisujesz swój stan zdrowia.

163

Ludzie  o  ubogim  słownictwie  prowadzą  ubogie  Ŝycie  emocjonalne. Ludzie o bogatym słownictwie
dysponują  olbrzymią  paletą  kolorów,  którymi  mogą  odmalować  Ŝyciowe  doświadczenia  nie  tylko  w
rozmowie z innymi, ale równieŜ z samym sobą.
Co moŜesz zrobić jeszcze dzisiaj, aby powiększyć swoją „paletę emocjonalną"? Jakie pozytywne i
budujące  emocjonalnie  elementy moŜesz dodać do swojego zwykle uŜywanego słownictwa? O ile
bogatsze i piękniejsze będzie twoje Ŝycie, jeśli zaczniesz tych nowych słów uŜywać regularnie?
Czy znasz kogoś, czyje Ŝycie jest wyjątkowo szczęśliwe i pełne pasji? Jakich słów uŜywa ten ktoś,
aby opisać swoje Ŝyciowe doświadczenia? UŜywaj tych samych słów i w ten sposób przejmij część z
tych szczęśliwych wzorców emocjonalnych.

164

Czy postanowiłeś juŜ, Ŝe najwyŜszy czas, byś zaczął wykorzystywać siłę Słownika Transformacji
i  zastąpić  nawykowo  uŜywane  słowa,  które  cię  obezwładniają,  słowami,  które  będą  ci  dodawać
sił? Wykonaj więc następujące ćwiczenie:
1. Wypisz trzy słowa, których regularnie uŜywasz, gdy czujesz się podle.
2. Wprowadź się w radosny, moŜe nawet szalony stan. Zastanów się nad nowymi słowami, które
pozwolą przełamać negatywny wzorzec albo przynajmniej osłabić jego siłę. Wybierz słowa, które
są głupie, dziwaczne, a nawet zupełnie nie pasują do sytuacji, ale pozwolą ci się w porę opamiętać
i  wywołają  uśmiech.  Jednym  z  powodów,  dla  których  zamiast  słowa  „zły"  uŜywam  teraz  słów
„poirytowany"  albo  „przejęty",  jest  fakt,  Ŝe  nie  mogę  ich  wypowiedzieć  z  grobowo  powaŜną
miną.

165

Siłę negatywnych emocji moŜna znacznie osłabić, uŜywając dodatkowych, modyfikujących
określeń. Po wyeliminowaniu słowa „zły" spróbuj, jak działają określenia typu „poniekąd", „w
pewnym sensie", „jakby mi to nie na rękę".

166

Jak  rozmawiasz  ze  swoimi  dziećmi?  Często  nie  zdajemy  sobie  sprawy z wielkiego wpływu, jaki
wywierają  na  nie  nasze  słowa.  Zamiast  wrzeszczeć:  „Jaka  z  ciebie  niezdara!"  i  „Czy  moŜesz  się
zamknąć?" - zdania te mogą podwaŜyć poczucie własnej wartości dziecka - spróbuj wykorzystać
humor,  by  złamać  negatywny  wzorzec.  Na  przykład  z  uśmiechem  na  twarzy  powiedz:  „Jeśli
nadal  będziesz  się  tak  zachowywać,  to  zacznie  mi  to  być  nie  na  ręką!  "  Powiedz  coś,  co  zmieni
przedmiot  uwagi  nie  tylko  dziecka,  ale  i  twój  i  w  ten  sposób  otworzy  drogę  do  właściwszej
komunikacji  i  porozumienia.  Dopiero  później  dodaj:  „1  wydaje  mi  się,  Ŝe  jeśli  zrobisz  to  trochę
inaczej, osiągniesz dokładnie, co chcesz".

167

Oto jak na przykład moŜna zachęcić się do regularnego stosowania Słownika Transformacji:
1. Powiedz  trzem  przyjaciołom,  jakie  słowa  lub  zwroty  chcesz  wyeliminować  ze  słownika  i  jakimi
nowymi je zastąpić.
2. Kontroluj  się  ściśle  przez  kolejnych  dziesięć  dni.  Jeśli  złapiesz  się  na  uŜywaniu  starego  słowa,
natychmiast przełam ten wzorzec za pomocą nowego. Jeśli zauwaŜysz, Ŝe uŜywasz nowego słowa,
natychmiast je wzmocnij nagrodą.
3. Przyjaciele  mają  ci  pomóc.  Ilekroć  zauwaŜą,  Ŝe  uŜywasz  jednego  ze  starych  słów,  powinni
przypomnieć  ci  o  powziętym  postanowieniu.  (Mogą  na  przykład  pytać:  „Czy  jesteś  na  pewno
wściekły? MoŜe tylko trochę zdenerwowany?)

168

Czy  zawsze  musimy  obniŜać  natęŜenie  negatywnych  emocji?  Oczywiście  nie.  KaŜda  z  ludzkich
emocji  ma  swoje  miejsce.  Na  przykład  czasem  ludzie  muszą  odczuć  prawdziwą  złość,  aby
podźwignąć  się  do  działania  i  zacząć  wprowadzać  zmiany.  Jednak  z  pewnością  nie  powinniśmy
sięgać  po  najbardziej  negatywne  stany  w  pierwszej  kolejności  w  sytuacjach,  gdy  nie  są  one
konieczne  albo  są  wręcz  niewłaściwe.  Celem  Słownika  Transformacji  jest  odczuwanie
mniejszego cierpienia i większej przyjemności.

169

Słownik  Transformacji  nie  tylko  pomaga  pozbyć  się  wzorców  powodujących  cierpienie,  ale  moŜe
równieŜ  sprawiać  nam  większą  przyjemność.  Zacznij  intensyfikację  pozytywnych  odczuć  od
następującego ćwiczenia:
1. Wypisz trzy słowa lub zwroty, których zwykle uŜywasz do opisania pozytywnych stanów i emocji.
Czy nie są one zbyt mało inspirujące?
2. Wymyśl trzy nowe słowa, które wprawią cię w prawdziwy zachwyt.
3. Poproś trzech przyjaciół o pomoc. (Mogą cię na przykład pytać: „Czy jesteś tylko zadowolony, czy
moŜe pełen szczęścia! Czy tylko chcesz to zrobić, czy teŜ moŜe nic nie jest cię w stanie przed tym
powstrzymać?')  Jeśli  w  ciągu  kolejnych  dziesięciu  dni  będziesz  kontrolował  uŜycie  tych  słów  i
zwrotów, staną się one nawykiem i zaczniesz czerpać z nich korzyści.

170

Nie tylko pojedyncze słowa wpływają na nasze emocje. Wyjątkowo silne są zestawy słów, które
składają się na uŜywane przez nas metafory. MoŜesz na przykład powiedzieć: „Jestem wściekły na
Jana". Ale moŜesz teŜ uŜyć metafory: ,,Jan zadał mi cios w plecy. " Który z opisów niesie ze sobą
większe emocje? Nie ma wątpliwości, Ŝe myśl o ciosie w plecy bardziej cię poruszy.
Kiedy uŜywasz metafory, opisujesz swoje doświadczenia porównując z czymś innym. Często
uŜywane przez nas metafory są o wiele bardziej intensywne, niŜ wymagałaby tego sytuacja. Co
tak naprawdę zrobił Jan? MoŜliwe, Ŝe po prostu nie dotrzymał słowa. Czy przypadkiem nie róŜni
się to czymś od ciosu w plecy?
Jakich metafor uŜywasz dla opisania bolesnych i frustrujących doświadczeń?

171

Uczenie  się  polega  na  tworzeniu  odniesień  między  czymś,  co  juŜ  umiesz,  i  czymś  nowym.
Jednym ze sposobów na osiągnięcie tego celu jest metafora.
Większość  z  nas,  bez  względu  na  własne  przekonania  religijne,  przyzna,  Ŝe  Jezus  Chrystus  był
wspaniałym  nauczycielem.  Jak  uczył?  UŜywał  metafor.  Kiedy  zwracał  się  do  rybaków,  nie  uŜył
słów: „Chcę, byście poszli w świat i rekrutowali nowych chrześcijan." Prosił, by stali się „rybakami
ludzi".  Wykorzystując  w  metaforze  coś,  co  juŜ  rozumieli  (łowienie  ryb),  i  łącząc  to  coś  z  nowym
pojęciem  (szerzenie  chrześcijaństwa),  w  jednej  chwili  nauczył  ich,  jak  mają  postępować.  Metafora
moŜe w jednej chwili wyprowadzić cię z mroków niezrozumienia.
Kiedy  następnym  razem  czegoś  nie  zrozumiesz,  poproś  rozmówcę,  by  wyjaśnił  to  za  pomocą
metafory.

172

Nawet  jeśli  robimy  to  nieświadomie,  ciągle  uŜywamy  metafor  do  opisywania  róŜnych  aspektów
naszego Ŝycia. Metafory kształtują więc jego perspektywę. Gdybym na przykład poprosił, byś powie-
dział mi, czym jest Ŝycie, mógłbyś opisać je jako bitwę, wyścigi, zabawę, egzamin albo taniec. Takie
metafory nazywamy globalnymi, poniewaŜ wpływają na wiele aspektów Ŝycia jednocześnie.
Jakie  jest  Ŝycie,  jeśli  podchodzisz  do  niego  z  przekonaniem,  Ŝe  jest  ono  bitwą?  Jest  na  pewno
cięŜkie: moŜesz przegrać albo stracić Ŝycie. KaŜdy napotkany na ulicy człowiek moŜe się okazać
twoim  wrogiem.  A  jeśli  traktujesz  Ŝycie  jak  grę?  MoŜe  się  wtedy  okazać  całkiem  przyjemne.  A
gdyby Ŝycie było tańcem? MoŜe jest w nim wtedy jakiś rytm?

173

Która  metafora  jest  „właściwa"?  Chyba kaŜda z nich moŜe się okazać przydatna w określonej
sytuacji. Czasem musisz spojrzeć na Ŝycie jak na zabawę, aby dostrzec w nim więcej radości. Innym
razem chcesz postrzegać je jako pielgrzymkę do miejsca świętego, aby doceniać błogosławieństwa i
dary,  które  od  niego  otrzymujesz  dzięki  przyjaciołom,  rodzinie  i  pojawiającym  się  okolicznościom.
Czasem  dobrze  jest  postrzegać  Ŝycie  jako  egzamin  albo  wyzwanie,  zwłaszcza  w  sytuacjach,  które
wydają  się  nie  mieć  Ŝadnego  pozytywnego  znaczenia.  Jeśli  wybierzesz  nowy  sposób  myślenia  o
Ŝyciu,  w  jednej  chwili  zmienisz  dawny  sposób  myślenia  i  odczuwania,  dzięki  czemu  będziesz
reagował na doświadczenia w całkiem inny sposób.
Jak wielu pozytywnych metafor moŜesz uŜyć, aby opisać, co Ŝycie dla ciebie naprawdę znaczy?
Sporządź listę juŜ teraz.

174

Jak zmieniłby się poziom odczuwanego stresu, gdybyś patrzył na Ŝycie jak na „wspinanie się po
drabinie  sukcesu"  raczej  niŜ  „cięŜką  walkę,  by  utrzymać  się  na  powierzchni"?  Czy  inaczej
podchodziłbyś  do  egzaminu,  gdybyś  miał  przezeń  przepłynąć  raczej  niŜ  przebrnąć?  Czy  twoje
postrzeganie czasu zmieni się, jeśli zamiast „wlec się" zacznie on „pędzić"? Oczywiście, Ŝe tak!
Jakich metafor uŜywasz dla opisania codziennych czynności? W jaki stan cię one wprowadzają?
Jakich  nowych  metafor  mógłbyś  do  tego  uŜyć,  aby  działać  skuteczniej,  zyskując  jednocześnie
więcej przyjemności?

175

Metafory  mogą  dać  nadzieję.  Często skonfrontowani z beznadziejną  sytuacją  ludzie  stwierdzają  Ŝe
ciągnie się ona całą wieczność. A gdybyś ty przyjął inną metaforę i w podobnej sytuacji powiedział
sobie:  „śycie  teŜ  ma  swoje  pory  roku  i  właśnie  teraz  jest  zima."  Pamiętaj,  Ŝe  podczas  gdy  jedni
zimą marzną inni jeŜdŜą na nartach! Poza tym, co zawsze przychodzi po zimie? Wiosna! -i jest to
tak pewne jak dzień po nocy. Pojawia się słońce i moŜesz zasadzić nowe rośliny. Potem przychodzi
łato i w końcu jesień, kiedy zbierasz plony.
Czasem  nie  udaje  się  działać  zgodnie  z  planem,  jednak  jeśli  uwierzysz  w  cykl  pór  roku,
zrozumiesz, Ŝe w odpowiednim czasie zbierzesz plony z ziaren, które zasiałeś.

176

Jeśli  czujesz,  Ŝe  „coś  cię  powstrzymuje"  albo  „nie  moŜesz  przebić  się  przez  otaczające  mury",
zastanów się nad metaforami, których uŜywasz. Często przekonasz się wtedy, Ŝe uŜywana metafora
nie pozwala ci sięgnąć po czekające na ciebie rozwiązania. Trudno bowiem poradzić sobie z wielkim
murem albo z czymś niewidzialnym, co cię powstrzymuje.
PoniewaŜ to ty sam dobierasz sobie metafory, równieŜ i ty moŜesz je z łatwością zmienić. Jeśli więc
czujesz,  Ŝe  „walisz  głową  w  mur",  moŜe  powinieneś  przestać  walić,  wziąć  wiertarkę  i  zrobić  w
ścianie  dziurę?  A  moŜe  przeskoczyć  ją?  Wspiąć  się?  Wykopać  pod  nią  tunel?  Potraktować  jako
kamień  milowy?  Zmiana  metafory  pozwoli  ci  zmienić  sposób  reakcji  dosłownie  na  wszystko
wokół.

177

Aby przypominać sobie o wielkiej sile wytrwałości, zastanów się nad porównaniem Ŝycia do pracy
kamieniarza. Jak dzieli on na dwoje olbrzymi głaz? Uderza weń najsilniej, jak potrafi. Pierwsze

uderzenie  nie  zostawia  nawet  rysy,  ale  on  uderza  po  raz  kolejny  i  jeszcze  raz,  i  jeszcze  setki,
tysiące razy.
Pracuje  wytrwale,  choć  jego  działania  wydają  się  zupełnie  bezowocne.  Jednak  wie  on,  Ŝe  brak
widocznych  rezultatów  nie  oznacza  braku  postępów.  I  rzeczywiście,  po  którymś  kolejnym
uderzeniu kamień rozpada się na pół. Czy dokonało tego właśnie to ostatnie uderzenie? Oczywiście
nie. Kamień rozpadł się dzięki wytrwałości uderzeń.
Jak moŜesz wykorzystać tę metaforę, aby dodać Ŝyciu wytrwałej pasji?

178

Zmiana  jednej  metafory  globalnej  moŜe  w  jednej  chwili  odmienić  cały  twój  sposób  patrzenia  na
Ŝycie. Podczas jednego z moich kursów, na widowni siedziała kobieta, której nic się nie podobało:
raz  było  za  gorąco,  raz  za  zimno,  a  to  znowu  osoba  siedząca  przed  nią  była  za  wysoka  i  tak  bez
końca.  Wielu  słuchaczy  uznawało,  Ŝe tylko im przeszkadza. Ja jednak, wiedząc, Ŝe wszystkie
zachowania  są  warunkowane  przekonaniami,  szukałem  przekonania  lub  metafory,  która
kazała  jej  doprowadzać  wszystkich  do  szału.  I  w  końcu  odkryłem:  „Mały  przeciek  zatopi
największy  nawet  statek."  Czy  gdybyś  ty  był  przekonany,  Ŝe  najmniejsze  niedociągnięcie  zatopi
twój okręt, nie zachowywałbyś się co najmniej pedantycznie, wyszukując kaŜdą usterkę?
Po przyjęciu nowej metafory kobieta ta zupełnie się odmieniła i stała się ulubienicą całego kursu.
Która z metafor ogólnych uŜywanych przez ciebie moŜe zatopić twój statek?

179

Często  metafory  uŜywane  przez  nas  w  jednym  kontekście,  na  przykład  w  pracy,  są
niewłaściwe w innym, jak choćby w intymnych związkach. Znałem kiedyś męŜczyznę, który był
tak  wyobcowany  emocjonalnie,  Ŝe  rodzina  praktycznie nie miała z nim Ŝadnego kontaktu. Nigdy
nie okazywał prawdziwych uczuć i zawsze wydawał się tylko nimi kierować. Czy zgadniesz, jak za-
rabiał  na  Ŝycie?  Był  kontrolerem  ruchu  lotniczego!  Jego praca wymagała zachowania całkowitego
spokoju, nawet w dramatycznych sytuacjach nie mógł angaŜować się emocjonalnie, aby nie alarmo-
wać pilotów, którymi kierował. I choć taka postawa była niezbędna na wieŜy kontrolnej, zupełnie
nie sprawdzała się w domu.
Czy którakolwiek z twoich metafor wymaga zastąpienia inną, bardziej adekwatną do sytuacji? Czy
tą wiedzą mógłbyś pomóc któremuś z przyjaciół?

180

Za  pomocą  poniŜszego  ćwiczenia  odkryj,  jakimi  metaforami  się  kierujesz,  i  przejmij  nad  nimi
kontrolę:
1. Wypisz  kilka  metafor,  którymi  opisujesz  Ŝycie,  a  następnie  przestudiuj  swoją  listę  i  zadaj  sobie
pytanie: „Jeśli takie właśnie jest Ŝycie, to jakie uczucia we mnie wzbudza?" Jakie korzyści i jakie
straty przynosi ci kaŜda z tych metafor?
2. Wypisz wszystkie metafory, które łączysz z jedną lub dwiema waŜnymi dziedzinami Ŝycia, jak
rodzina czy praca. Czy metafory te dodają ci sił, czy teŜ cię obezwładniają? Świadomość ta pomoŜe
ci je zmienić.
3. Wymyśl  nowe,  umacniające  cię  metafory  dla  opisywania  Ŝycia  i  wyliczonych  przez  ciebie
dziedzin.
4. Postanów  Ŝyć  z  tymi  metaforami  przez  najbliŜszych  trzydzieści  dni,  na  przykład  ciągle
przypominaj sobie, jaki jest twój związek uczuciowy, twoja firma i tak dalej.

Część siódma

Jak wykorzystywać wezwania do działania

Emocje

„Nie da się zmienić ciemności w światłość ani apatii w ruch bez udziału emocji. "

- Carl Jung

182

To ty sam jesteś źródłem wszystkich twoich emocji. MoŜesz je tworzyć i zmieniać w dowolnym
momencie.
Dlaczego więc tak wielu z nas tego nie robi? Dla większości złe samopoczucie jest „naturalne", a
przecieŜ  kaŜdy  z  nas  ma  z  pewnością  powody,  by  czuć  się  świetnie.  Nie  potrzeba  ci  Ŝadnych
wymówek,  by  poczuć  się  dobrze.  MoŜesz  w  jednej  chwili  postanowić,  Ŝe  będzie  ci  dobrze  po
prostu  dlatego, Ŝe Ŝyjesz, dlatego, Ŝe chcesz się dobrze czuć. Nie musisz czekać na nikogo ani na
nic!

183

Jak najlepiej radzić sobie z negatywnymi emocjami? Jest kilka powszechnie stosowanych i zupełnie
nieskutecznych  sposobów.  MoŜesz  zignorować  emocje,  ale  oczywiście  w  Ŝaden  sposób  ich  to  nie
zmieni. MoŜesz je tłamsić, ale i tak pojawią się w tobie w takiej czy innej formie. MoŜesz się w
nich zapamiętywać i nieustannie sobie współczuć, ale to nie ulŜy ci w niczym. MoŜesz teŜ „konku-
rować" z innymi, próbując udowodnić kaŜdemu z osobna, Ŝe jesteś w o wiele gorszej niŜ on sytuacji.
Najlepszym  rozwiązaniem  jest  oczywiście  zmiana  samych  emocji  poprzez  odpowiednie
potraktowanie  całej  sytuacji,  szukanie  rozwiązań  i  wykorzystywanie  własnych  uczuć  jako
czynnika  zmieniającego  Ŝycie  twoje  i  Ŝycie  wszystkich  tych,  z  którymi  masz  przywilej  się
stykać.

184

Musisz przede wszystkim zrozumieć, Ŝe wszystkie emocje są poŜyteczne. Te, które dotychczas
uznawałeś za emocje negatywne, są po prostu wezwaniem do działania. Jeśli na przykład od-
czuwasz frustrację (zajmiemy się tym dokładnie później), znaczy to, Ŝe jest źle, a ty wierzysz, iŜ
mogłoby być lepiej. Jest to wezwanie do działania informujące, Ŝe natychmiast musisz zrobić coś,
co  poprawi  sytuację.  Ta  „negatywna"  emocja  jest  nie  lada  darem  i  musisz  skutecznie  ją
wykorzystać.
Począwszy  od  dzisiaj,  ilekroć  myślisz  o  czymś,  co  dotychczas  nazywałeś  „negatywnymi
emocjami",  traktuj  swoje  uczucia  jak  przypomnienie  o  konieczności  wzięcia  się  do  pracy  i
nazywaj to wezwaniami do działania.

185

Jeśli  odczuwasz  cierpienie,  jest  ono  albo  wynikiem  sposobu,  w  jaki  patrzysz  na  świat  -  twojej
percepcji (przedmiotu skupienia), albo teŜ rezultatem tego, co robisz (obecnego podejścia do Ŝycia
i podejmowanych w związku z nim działań), co będziemy nazywać procedurami.
Jeśli  nie  odpowiada  ci  sposób,  w  jaki  się  czujesz,  zmień  albo  przedmiot  koncentracji,  czyli
percepcję,  albo  teŜ  po  prostu  zmień  to,  co  robisz,  czyli  procedury.  Natychmiast  odczujesz
nieprawdopodobną wręcz róŜnicę emocjonalną. Znajdź nowe sposoby Ŝycia obok partnera albo
komunikowania  się  z  przełoŜonymi  w  pracy  lub  teŜ  zmień  przekonanie,  Ŝe  wszyscy  oni  muszą
zawsze podzielać twoje opinie i punkt widzenia.

186

Ilekroć  odczuwasz  nieprzyjemne  emocje,  moŜesz  wykorzystać  pięć  kroków,  które  pozwolą  ci
bardzo szybko uczyć się od swoich emocji i wykorzystywać je jako wezwania do działania:
1. Przekonaj się, co naprawdę czujesz.
2. Uznaj i doceń swoje emocje wiedząc, Ŝe naprawdę cię wspierają. Przez cały czas pamiętaj, Ŝe na
jakimś  głębokim  poziomie  emocje  pomagają  ci  wprowadzać  zmiany  na  lepsze,  wzywając  do
działania.
3. Bądź ciekaw tego, co mówią ci emocje. Zrozum, Ŝe emocje przekazują ci wiadomość, byś coś
zmienił. Czy musisz więc zmienić percepcję czy moŜe procedury?
4. Uwierz  w  siebie.  Potrafisz  z  łatwością  poradzić  sobie  z  tymi  emocjami  i  to  w  jednej  chwili,
poniewaŜ  robiłeś  to  juŜ  w  przeszłości.  Przypomnij  sobie  sytuację,  w  której  czułeś  się  podobnie,  i
potrafiłeś  sobie  z  tymi  uczuciami  poradzić.  Postaraj  się  przypomnieć  sobie,  co  wtedy  zrobiłeś,  i
wykorzystaj tę wiedzę teraz i w przyszłości.
5. Znajdź w sobie entuzjazm i przystąp do działania!

187

„Zaciekawienie się" własnymi emocjami moŜe być trudne, kiedy znajdujesz się w samym środku
wydarzeń. Oto cztery pytania, które pomogą ci dowiedzieć się czegoś od własnych emocji i wyko-
rzystać je jako wezwanie do działania:
1. Co naprawdę chciałbym teraz czuć?
2. Jakie są przekonania, które kazały mi odczuwać to, co dotychczas odczuwałem?
3. Co skłonny jestem zrobić, aby znaleźć jakieś rozwiązanie i zastosować je natychmiast?
4. Czego mogę się z tej sytuacji nauczyć?

188

By  zyskać  pewność  co  do  własnych  umiejętności  opanowania  negatywnych  emocji,  przypomnij
sobie, kiedy doznawałeś podobnych odczuć. Uświadom sobie, Ŝe z powodzeniem rozwiązywałeś
podobne problemy wcześniej. Czy pamiętasz chwilę, kiedy odczuwałeś depresję i pozbyłeś się jej?
Albo  czułeś  się  przeciąŜony  i  przytłoczony,  a  mimo  to  odzyskałeś  równowagę  i  kontrolę  nad
sytuacją.
Skopiuj  swój  własny  sukces  z  przeszłości.  Które  z  podjętych  wtedy  działań  sprawdziły  się?  Czy
zmieniłeś przedmiot skupienia umysłu? Czy zadałeś sobie lepsze pytanie? Czy przełamałeś wzorzec,
zmieniając swój wygląd, idąc na spacer, wprowadzając się w stan większego zrównowaŜenia.
Jeśli  ponownie  zaczniesz  odczuwać  te  same  negatywne  emocje,  zastosuj  te  same  strategie
odwracania ich od siebie.

189

Przećwicz w wyobraźni sposoby radzenia sobie z potencjalnie trudnymi sytuacjami, gdyby miały się
pojawić w przyszłości. Zobacz, usłysz i poczuj, jak sam, bez pomocy, odwracasz trudną sytuację.
Ćwicz tak długo, jak długo nie uwarunkujesz poczucia pewności, Ŝe bez strachu i z całą siłą
poradzisz sobie ze wszystkim, co moŜe ci się przytrafić.

190

Moja filozofia brzmi: „Zabić potwora, póki jest jeszcze mały." Najlepszą porą na odwrócenie
negatywnych emocji jest pierwszy moment, kiedy zaczniesz je odczuwać. O wiele trudniej jest
przełamać w pełni rozwinięty negatywny wzorzec emocjonalny.

191

PIERWSZE WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Poczucie  dyskomfortu,  przejawiające  się  emocjami  typu  nuda,  zniecierpliwienie,  niepewność,
stres  lub  drobne  zakłopotanie,  przekazuje  ci  wiadomość,  Ŝe  coś  jest  nie  tak.  Być  moŜe  twój
sposób  postrzegania  zjawisk  zewnętrznych  lub  podejmowane  przez  ciebie  działania  nie
przynoszą rezultatów, które chcesz osiągnąć. Rozwiązanie:
1. Wykorzystaj  umiejętności,  które  posiadłeś  podczas  lektury  części  drugiej  tej  ksiąŜki,  aby
natychmiast zmienić stan, w którym się znajdujesz.
2. Określ jasno, czego chcesz.
3. Podejmij  odpowiednie  do  tego  działania.  Spróbuj  podejść  do  wszystkiego  trochę  inaczej  i
sprawdź, czy w ten sposób będziesz mógł zmienić  swoje  odczucia  w danej sprawie lub osiągane
rezultaty.
Tak  jak  wszystkie  emocje,  którymi  się  nie  zajmujemy,  pierwszy  sygnał  do  działania  zyska  na
intensywności i prawdopodobnie przerodzi się w drugi.

192

DRUGIE WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Często,  jeśli  nie  radzimy  sobie  z  sytuacjami  przynoszącymi  poczucie  dyskomfortu,  przeradzają
się one w sytuacje wywołujące nasz strach. Uczucie strachu, obawy, niepewności, zmartwienie i
lęk  wzywają  do  działania  mówiąc  ci,  Ŝe  musisz  lepiej  przygotować  się  do  tego,  co  dzieje  się
dookoła. Rozwiązanie:
1. Zastanów  się  dobrze  nad  tym,  czego  się  boisz,  i  oceń,  co  musisz  zrobić,  aby  się  óo  tego
przygotować umysłowo i fizycznie.
2. Opracuj działania, które musisz podjąć, aby jak najlepiej poradzić sobie z sytuacją która budzi
twój lęk.
3. Kiedy  dobrze  się  do  niej  przygotujesz,  postanów  przestać  się  martwić,  a  następnie  tak  długo
wyobraŜaj  sobie,  Ŝe  skutecznie  radzisz  sobie  z  tą  sytuacją  jak  długo  nie  przyjdzie  poczucie
pewności i wiary w siebie.

193

TRZECIE WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Ból wywoływany jest poczuciem utraty czegoś, przy czym poczucie to jest często iluzoryczne.
Ten sygnał wzywa cię, byś zmienił percepcję lub zrozumiał, Ŝe twoje oczekiwania mogły być
zupełnie nierealne. Rozwiązanie:
1. Musisz zrozumieć, Ŝe w rzeczywistości najprawdopodobniej niczego nie straciłeś. Podniesiony
głos nie musi oznaczać, Ŝe nikt cię juŜ nie kocha.
2. Ponownie oceń sytuację: Czy to moŜliwe, Ŝe nie osiągając oczekiwanych celów, tak naprawdę
coś zyskałem? A moŜe oceniłem sytuację zbyt pochopnie?
3. Spokojnie i odpowiednio do sytuacji powiedz o swoich odczuciach komuś, kogo uznajesz za
ich źródło: „Wiem, Ŝe nie jestem ci obojętny. Czy moŜesz więc wyjaśnić, co naprawdę się stało?"

194

CZWARTE WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Złość, irytacja, oburzenie, wściekłość czy furia są bardzo silnymi stanami emocjonalnymi.
Wzywają nas one do działania, jeśli nie poradziliśmy sobie odpowiednio z bólem.
Te wezwania mówią nam, Ŝe któraś z naszych waŜnych Ŝyciowych reguł lub zasad została
złamana przez nas samych albo przez kogoś innego. Rozwiązanie:

1. Zrozum,  Ŝe  mogłeś  całkowicie  źle  zinterpretować  całą  sytuację  i  Ŝe  osoba,  którą  oskarŜasz  o
„złamanie twoich reguł", mogła nawet nie wiedzieć, Ŝe je łamie.
2. Zrozum,  Ŝe  twoje  zasady  nie  muszą  przecieŜ  być  „jedynymi  słusznymi  zasadami"  (czasem
cięŜko to osiągnąć).
3. Przełam złość, zadając sobie lepsze pytania: „Czy to prawda, Ŝe temu komuś na mnie zaleŜy?
Czego  mogę  się  z  tej  sytuacji  nauczyć?  Jak  mogę  informować  innych  o  własnych  regułach  i
standardach?

195

PIĄTE WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Frustracja  oznacza,  Ŝe  mimo  obecnych  niepowodzeń  jesteś  w  głębi  ducha  przekonany,  Ŝe
mógłbyś  radzić  sobie  o  wiele  lepiej,  niŜ  czynisz  to  obecnie,  i  osiągać  o  wiele  lepsze  rezultaty.
Frustracja  jest  wezwaniem  mówiącym  ci,  Ŝe  musisz  zmienić  swoje  działania  i  wtedy  moŜesz
osiągnąć to, czego chcesz. Rozwiązanie:
1. Bądź  elastyczny!  Zrozum,  Ŝe  frustracja  jest  twoim  przyjacielem,  i  zrób  wszystko,  by  znaleźć
inne sposoby osiągnięcia celu.
2. Poszukaj sobie jakiegoś wzoru do naśladowania, kogoś, kto znalazł sposób na osiągnięcie tego,
co chcesz osiągnąć ty.
3. DostrzeŜ  wielką  motywację  płynącą  z  faktu,  Ŝe  to,  czego  się  nauczysz,  pomoŜe  ci  nie  tylko
dzisiaj, lecz równieŜ i w przyszłości. Uwierz, Ŝe nie wymaga to wiele czasu i wysiłku, a daje duŜo
radości.

196

SZÓSTE WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Rozczarowanie to niszczące poczucie, Ŝe ktoś lub coś cię zawiodło, oparte na przekonaniu, Ŝe
będzie ci czegoś brakowało juŜ do końca Ŝycia. To wezwanie do działania mówi ci, Ŝe powinieneś
zmienić swoje oczekiwania. Rozwiązanie:
1. Zastanów się nad wnioskami płynącymi z całej sytuacji, albo zmień swoje oczekiwania.
2. Wyznacz sobie nowy cel, coś bardziej jeszcze inspirującego, coś, co pozwoli ci poczynić
natychmiastowe postępy.
3. Zrozum, Ŝe być moŜe twoje sądy są przedwczesne. Często problemy, które powodują nasze
rozczarowanie, są tymczasowe.
4. Bądź cierpliwy! Raz jeszcze oceń, czego naprawdę chcesz, i zacznij opracowywać skuteczniejszy
plan osiągnięcia tego.
5. Podtrzymuj w sobie pozytywne oczekiwania na przyszłość, bez względu na to, co miało miejsce
w przeszłości.

197

SIÓDME WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Poczucie  winy  informuje  cię,  Ŝe  złamałeś  którąś  ze  swoich  najwaŜniejszych  zasad  i  natychmiast
musisz  coś zrobić, by naprawić sytuację i nie dopuścić, by powtórzyło się to kiedykolwiek w
przyszłości. W taki właśnie sposób utrzymujemy wewnętrzną spójność. Rozwiązanie:
1. Przyznaj sam przed sobą Ŝe złamałeś jedną ze swoich najwaŜniejszych zasad postępowania.
2. Dokonaj  postanowienia,  Ŝe  nigdy  więcej  to  się  nie  powtórzy.  Gdyby  jednak  podobna  sytuacja
powtórzyła się znowu, zastanów się, jak poradziłbyś sobie z nią, nie łamiąc Ŝadnych swoich zasad.
3. Nie pogrąŜaj się w winie. Kiedy wykorzystałeś ją by przywołać się do porządku, przestań czuć się
winny. Samobiczowanie nie pomoŜe poczuć się lepiej ani tobie, ani nikomu wokół.

198

ÓSME WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Niska samoocena mówi ci, Ŝe obecnie nie posiadasz informacji, strategii działania lub pewności
siebie potrzebnych do wykonania zadania. Jest to wezwanie do zebrania dodatkowych
potencjałów. Rozwiązanie:
1. Być  moŜe  zastosowałeś  wobec  siebie  zupełnie  niewłaściwe  kryteria.  Zadaj  sobie  pytanie:  „Czy
rzeczywiście  do  niczego  się  nie  nadaję,  czy  teŜ  jest  to  tylko  mój  sposób  postrzegania  zjawisk  ze-
wnętrznych?"
2. Jeśli dojdziesz do wniosku, Ŝe rzeczywiście nie dysponujesz wymaganymi umiejętnościami, bądź
wdzięczny za sygnał przesłany ci przez poczucie braku wartości.
3. Znajdź  wzór,  kogoś,  kto  odnosi  juŜ  sukcesy  w  dziedzinie,  w  której  ty  się  czujesz
niedowartościowany,  i  zacznij  uczyć  się  od  niego  prostych  strategii,  które  moŜesz  zastosować
natychmiast, aby podnieść swoją wiedzę lub umiejętności w danej dziedzinie.

199

DZIEWIĄTE WEZWANIE DO DZIAŁANIA

Przytłoczenie lub przeciąŜenie to wezwanie do działania przy takich emocjach jak smutek, depresja i
bezradność. Często pojawiają się one, gdy zastanawiamy się nad wszystkim tym, co przydarzyło nam się w
Ŝyciu całkiem poza naszą kontrolą.

Musisz podzielić całą sytuację na proste kroki. Rozwiązanie:

1. Zdecyduj, na czym spośród wszystkich wykonywanych obecnie rzeczy musisz się koniecznie
skoncentrować, co jest dla ciebie najwaŜniejsze.
2. Zyskaj poczucie panowania nad sytuacją po prostu wypisując na kawałku papieru kolejne posunięcia,
które musisz podjąć, by poczynić postępy.
3. Natychmiast zajmij się realizowaniem pierwszej pozycji na sporządzonej liście.

Rozwiązując problemy wynikające z tak wszechogarniających emocji jak smutek, koncentruj się na

tym, nad czym moŜesz zapa

nować. Zrozum, Ŝe wydarzenia muszą nieść ze sobą coś, co cię umacnia.

Pamiętaj, Ŝe nic w Ŝyciu nie dzieje się bez przyczyny i wszystko w nim ma ci jakoś słuŜyć.

200

DZIESIĄTE WEZWANIE DO DZIAŁANIA
Samotność jest wezwaniem mówiącym ci, Ŝe potrzebujesz związku z innymi ludźmi, Ŝe naprawdę
zaleŜy ci na nich i kochasz ich towarzystwo. To wezwanie, byś wyciągnął dłoń. Rozwiązanie:
1. Przede wszystkim zrozum, Ŝe w kaŜdej chwili moŜesz nawiązać z kimś kontakt i w ten sposób
skończyć z samotnością. Dobrzy ludzie są wszędzie.
2. Zidentyfikuj rodzaj kontaktów, których potrzebujesz. Czy są to kontakty intymne? MoŜe
potrzebujesz przyjaźni? Ŝyczliwego ucha?
3. Natychmiast podejmij starania, by spotkać kogoś i zawrzeć z nim znajomość.

201

Co zrobić, abyś zawsze miał przed sobą wszystkie wezwania do działania i w ten sposób pomagał
sobie przełamać negatywne wzorce? Wypisz je wszystkie na małej kartce i noś ze sobą wszędzie.
Kiedy pojawi się niepokojąca sytuacja, skoncentruj się na znaczeniu, jakie naprawdę przekazują ci
twoje emocje, i na działaniach,  które  musisz  podjąć, aby je wykorzystać. Przymocuj teŜ kartkę z
wezwaniami  do  działania  do  deski  rozdzielczej  w  samochodzie,  abyś  mógł  codziennie  je  sobie
przypominać, zwłaszcza kiedy utkniesz w korku!
Poznamy  teraz dziesięć emocjonalnych składników siły, które moŜesz wykorzystać, by natychmiast
przełamać jakikolwiek negatywny wzorzec.

202

PIERWSZY EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Kultywuj  uczucia  miłości  i  ciepła.  Dołącz  do  swoich  podstawowych  przekonań  piękne  zdanie  z
ksiąŜki  A  Course  in  Miracłes:  „KaŜda  próba  porozumienia  się  jest  albo  pełną  miłości
odpowiedzią,  albo  wołaniem  o  pomoc."  Jeśli  ktoś  przychodzi  do  ciebie  w  stanie  złości  albo
cierpienia, a ty odpowiesz mu miłością i ciepłem, jego emocje opadną i w końcu się zmienią.

203

DRUGI EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Kultywuj uczucia uznania i wdzięczności. To chyba najbardziej uduchowione uczucia, jakie dane
nam jest posiąść, i wzbogacają one nasze Ŝycie bardziej niŜ cokolwiek innego. śyj z wdzięczno-
ścią!

204

TRZECI EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Kultywuj ciekawość. Jeśli naprawdę chcesz się rozwijać, naucz się dziecięcej ciekawości. Kiedy
jesteś ciekawy, nie ma rzeczy nudnych. śycie ludzi ciekawych jest nie kończącym się studium
radości.

205

CZWARTY EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Kultywuj uczucia podniecenia i pasji. Potrafią one zmienić kaŜdy problem w nowe moŜliwości i
dać nam nieokiełznaną siłę, która posuwa Ŝycie naprzód w nigdy wcześniej niespotykanym tempie.
Wzbudzaj w sobie pasję, wykorzystując własną fizjologię: mów Ŝywiej, szybciej posługuj się
wyobraźnią i popychaj własne ciało w tym kierunku, w którym chcesz zmierzać.

206

PIĄTY EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Determinacja sprawia, Ŝe światło podjętej decyzji nie oślepia cię, lecz oświetla twoją drogę! Nie
pomoŜe samo „zaganianie się" do pracy. PomoŜe natomiast wprowadzenie się w stan determinacji.

207

SZÓSTY EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Stań  się  elastyczny.  Jeśli  którakolwiek  z  umiejętności  jest  w  stanie  gwarantować  sukces,  z
pewnością  będzie  nią  umiejętność  zmiany  własnego  podejścia.  PrzecieŜ  kaŜde  z  wezwań  do
działania  mówi  nam,  byśmy  stali  się  bardziej  elastyczni.  Przez  całe  Ŝycie  będziesz  napotykał
sytuacje,  nad  którymi  nie  jesteś  w  stanie  zapanować.  Umiejętność  zachowania  elastyczności
własnych  reguł,  znaczenia  przypisywanego  róŜnym  zjawiskom  oraz  elastyczność  działania
zadecydują o twoim sukcesie bądź poraŜce, Ŝe nie wspomnę o radości Ŝycia.

208

SIÓDMY EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Nieprzerwanie doznawaj pewności i wiary w siebie. Jeśli kiedykolwiek odniosłeś sukces, moŜesz go
powtórzyć. Dzięki potędze wiary moŜesz zachować pewność nawet w otoczeniu, w którym nie

znajdowałeś się nigdy wcześniej, w zupełnie nowych sytuacjach. JuŜ teraz wyobraź sobie z całą
wiarą w siebie emocje, na które sobie zasługujesz. Nie czekaj, aŜ same pojawią się pewnego dnia.

209

ÓSMY EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Radość wzmacnia twoją samoocenę, odmienia całe twoje Ŝycie i powoduje, Ŝe szczęśliwszy jesteś
nie tylko ty sam, ale i ludzie wokół ciebie. Poczucie radości nie oznacza, Ŝe śmiejesz się ciągle jak
głupek albo patrzysz na świat przez róŜowe okulary i nie dostrzegasz problemów. Radość oznacza,
Ŝe jesteś mądry, poniewaŜ zrozumiałeś, Ŝe jeśli Ŝyjesz w stanie przyjemności tak intensywnej,
iŜ pozwala ci ona dawać to poczucie innym wokół, masz dość siły, by przeciwstawić się
dowolnie trudnemu problemowi na swojej drodze.

210

DZIEWIĄTY EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Zadbanie o własną witalność jest sprawą kluczową. Jeśli nie dbasz o swoje ciało, trudniej ci cieszyć
się pozytywnymi emocjami. Wbrew powszechnemu przekonaniu, brak ruchu nie oszczędza energii.
System nerwowy człowieka potrzebuje ruchu, by mieć energię. Kiedy się poruszasz, przez twój
organizm przepływa zwiększona ilość tlenu i fizyczny poziom zdrowia wytwarza emocjonalne
poczucie witalności, które pomaga ci zwalczyć dosłownie kaŜdy Ŝyciowy problem.

211

DZIESIĄTY EMOCJONALNY SKŁADNIK SIŁY
Nie znam bogatszych emocji niŜ poczucie wkładu w Ŝycie innych. Nie znam w Ŝyciu większego
bogactwa niŜ poczucie, Ŝe to, kim jesteś, co powiedziałeś i co zrobiłeś, dało korzyść nie tylko tobie
samemu, lecz w taki czy inny sposób wzbogaciło doświadczenie innych ludzi. Sekretem Ŝycia jest
dawanie.

212

Przez kolejne dwa dni, ilekroć odczujesz obezwładniające cię emocje, pamiętaj, by przysłuchać się
wiadomościom, które ci przekazują. Wykorzystaj dziesięć emocjonalnych składników siły jako
antidotum. Wykorzystaj rozwiązania, które zawarte są w kaŜdej „negatywnej" emocji.

Część ósma

Podejmij dziesięciodniowe wyzwanie

Wyzwanie dla umysłu i nadrzędny system oceny

,, Umysł ludzki sięgający do poziomu nowej idei nigdy nie cofa się do poprzednich wymiarów.

- O1iver Wendell Holmes

213

Oznaką prawdziwego mistrza jest konsekwencja. W końcu kto chce osiągnąć dobre wyniki tylko
raz? Kto chce czuć się wspaniale tylko przez chwilę i jedynie od czasu do czasu uzyskać maksi-
mum własnych moŜliwości? Chcemy konsekwentnie doświadczać wszystkich emocji, które
czynią Ŝycie wartym zachodu.
Jak więc wyrobić w sobie tę konsekwencję? Wszystko opiera się o twoje nawyki. Nie wystarczy
wiedzieć, co robić. Musisz to zrobić.

214

Ten sam rodzaj myślenia, który doprowadził nas do obecnej pozycji, z pewnością nie zabierze
nas tam, dokąd chcemy
dojść.  Zmiana  jest  naszym  największym  sojusznikiem,  jednak  tak  wielu  jej  się  opiera.  Jednostki,
przedsiębiorstwa  i  całe  społeczeństwa  usprawiedliwiają  stosowane  przez  siebie  strategie  działania,
wskazując  na  sukces,  którym  obecnie  się  cieszą.  A  przecieŜ  dla  stworzenia  kolejnego,  wyŜszego
poziomu sukcesu osobistego i zawodowego moŜe być niezbędne zupełnie nowe podejście.

215

Czy  kupiłbyś  nowe  ferrari  tylko  po  to,  by  stało  w  garaŜu?  Czy  kupiłbyś  komputer  najnowszej
generacji tylko po to, by schować go do szafy?
Jestem pewien, Ŝe w obydwu wypadkach twoja odpowiedź to zdecydowane nie. A więc czy warto
byłoby  przeczytać  tę  ksiąŜkę  i  nie  uŜyć  nigdy  zawartych  w  niej  skutecznych  narzędzi  i  metod?
Przypuszczam, Ŝe nie. Dlatego właśnie w tej części proponuję ci prosty plan działania, który pozwoli
przełamać  ograniczające  cię  wzorce  myślenia,  odczuwania  i  zachowania  oraz  pokaŜe  ci,  jak  w
jednej  chwili  wykorzystać  nowe,  umacniające  strategie,  których  nauczyłeś  się  do  tej  pory.
Gwarantuję,  Ŝe  jeśli  zastosujesz  ten  plan  co  do  szczegółu,  będziesz  mógł  konsekwentnie
doświadczać nowych wzorców emocjonalnych!

216

Tak, to prawda. Nie potrafimy panować nad wiatrem, deszczem i innymi siłami przyrody. Ale
moŜemy ustawić nasze Ŝagle tak, by wiatr popychał nas w poŜądanym kierunku.

217

KaŜdy człowiek sukcesu, którego znam, posiada umiejętność zachowania spokoju i skupienia nawet
w największej nawałnicy emocjonalnych „burz". Jak moŜna to osiągnąć? Odkryłem, Ŝe niemal
wszyscy ludzie sukcesu kierują się jedną podstawową regułą: Nigdy nie wolno poświęcać więcej
niŜ dziesięć procent własnego czasu samemu problemowi. A pozostałe dziewięćdziesiąt procent
naleŜy przeznaczyć na wynajdywanie rozwiązań tego problemu.

218

Jak moŜesz przejąć natychmiast kontrolę nad własnymi wzorcami emocjonalnymi i umysłowymi?
Za chwilę poznasz jedną z najskuteczniejszych strategii, mieszankę optymizmu i realizmu. Wiele
lat temu pozytywne myślenie nie znajdowało się wysoko na liście moich priorytetów. Sądziłem,
Ŝe nie godząc się na postrzeganie rzeczy lepszymi, niŜ rzeczywiście są zachowuję się mądrze i
roztropnie.
Prawda jest jednak inna: Ŝycie wymaga równowagi. Jeśli nie chcemy dostrzegać chwastów, które
zakorzeniają się w naszym ogrodzie, nasze złudzenia z pewnością nas zniszczą. Jednak równie
niszczące jest postrzeganie naszego ogrodu jako całkowicie opanowanego przez chwasty. Liderzy
kroczą drogą równowagi.
1. Postrzegaj sytuacje taką, jaka jest (nie próbuj dowodzić, Ŝe jest gorsza).
2. Odmaluj sytuacje w róŜowych barwach.
3. Dostosuj sytuację do skonstruowanego obrazu!

219

NajwaŜniejszym  krokiem  w  odchwaszczeniu  ogrodu  naszego  Ŝycia  jest  przełamanie
ograniczających  wzorców.  A  najlepszym  sposobem  na  osiągnięcie  tego  jest  przyjęcie
dziesięciodniowego  wyzwania,  dzięki  któremu  zaczniemy  świadomie  kontrolować  własne  myśli.
Proces ten daje ci wspaniałą okazję wyeliminowania negatywnych, destrukcyjnych wzorców.
A  oto  na  czym  polega  wyzwanie:  Przez  kolejnych  dziesięć  dni  poczynając  od  dzisiaj  świadomie
kontroluj wszystkie swoje władze emocjonalne i umysłowe. Postanów w tej właśnie chwili, Ŝe nie
będziesz oddawał się Ŝadnym bezuŜytecznym myślom przez dziesięć kolejnych dni.

220

DZIESIĘCIODNIOWE WYZWANIE
Witam u progu doświadczenia, którego nigdy wcześniej nie przeŜyłeś. To będzie dziesięć dni
takich jak nigdy przedtem.
Oto reguły gry:
1. W ciągu najbliŜszych dziesięciu dni nie dopuszczaj do siebie Ŝadnych bezproduktywnych myśli
ani uczuć. Nie pozwalaj sobie na zadawanie odbierających ci siły pytań ani teŜ stosowanie osła-
biających twoją witalność słów i metafor.
2. Kiedy złapiesz się na tym, Ŝe koncentrujesz się na czymkolwiek negatywnym, natychmiast
wykorzystaj którąkolwiek z technik, których nauczyłeś się dotychczas. Jako pierwszą broń stosuj
przede wszystkim pytania pomagające ci rozwiązywać problemy.
3. W ciągu tych dziesięciu dni nastawiaj się na sukces, zadając sobie pytania poranne.

221

DZIESIĘCIODNIOWE WYZWANIE (ciąg dalszy)
4. Przez najbliŜsze dziesięć dni skupiaj się wyłącznie na rozwiązaniach, a nie na problemach. W
chwili gdy dostrzeŜesz moŜliwość pojawienia się jakiegokolwiek problemu, zacznij natychmiast
zastanawiać się nad jego rozwiązaniem.
5. Jeśli złapiesz się na bezproduktywnych myślach i uczuciach, nie potępiaj się za to. Nie stanowi
to Ŝadnego problemu, pod warunkiem, Ŝe natychmiast zmienisz swoje nastawienie. Gdyby jednak
miało się okazać, Ŝe będziesz się skupiał nad czymś negatywnym przez dłuŜszy czas, musisz
odczekać do kolejnego ranka i zacząć dziesięciodniowy cykl od początku.

222

Czy  gotów  jesteś  przyjąć  zupełnie  nowe podejście do Ŝycia? Nie zaczynaj  tego  dziesięciodniowego
wyzwania, jeśli nie jesteś całkiem pewien, Ŝe zamierzasz Ŝyć zgodnie z jego regułami przez cały czas.
To nie jest wyzwanie dla ludzi słabego ducha. SłuŜy ono tylko tym, co naprawdę chcą warunkować
własny  system  nerwowy  dla  osiągnięcia  nowych,  umacniających  wzorców  emocjonalnych,  które
pozwolą im odnieść sukcesy. To wyzwanie dla tych, którzy  rzeczywiście  chcą zmienić dotychczas
nabytą  wiedzę  -NWA,  pytania,  Słownik  Transformacji,  metafory,  zmiana  przedmiotu skupienia i
fizjologii - w jeden ze stałych elementów codziennego Ŝycia.

223

W jaki sposób zyskać dodatkową motywację do działania, która zapewni, Ŝe przez dziesięć dni nie
złamiesz  reguł  wyzwania?  Powiedz  przyjaciołom,  rodzinie  i  współpracownikom,  co  robisz,  i
poproś  ich  o  wsparcie.  Albo  jeszcze  lepiej,  znajdź  partnera,  który  będzie  chciał  podjąć
dziesięciodniowe wyzwanie razem z tobą
Dobrym  pomysłem  jest  równieŜ  prowadzenie  dokładnego  dziennika  przez  cały  czas
dziesięciodniowego  wyzwania.  Zapisując,  jak  skutecznie  radzisz  sobie  z  nieproduktywnymi
wzorcami,  będziesz  tworzył  bezcenną  mapę,  która  w  przyszłości  przyda  się,  ilekroć  zaczniesz
zbaczać z kursu.

224

Wiele  lat  temu  uzaleŜniłem  się  od  nawyku,  który  okazał  się  jednym  z  najcenniejszych  w  moim
Ŝyciu:  czytanie  przez  co  najmniej  pół  godziny  dziennie.  Jeden  z  moich  nauczycieli,  Jim  Rohn,
przekonał mnie, Ŝe czytanie czegoś wartościowego, czegoś, co odŜywia i uczy, jest waŜniejsze niŜ
jedzenie. „MoŜesz zapomnieć o posiłku, ale nie zapominaj o lekturze" - mówił.
Tak  więc  gdy  podejmujesz  dziesięciodniowe  wyzwanie  i  oczyszczasz  swój  system  nerwowy,
odŜywiaj  go  lekturą,  która  nauczy  cię  czegoś  wartościowego  i  pozwoli  opracować  strategie  dla
nowego stylu Ŝycia. Pamiętaj: lektura czyni lidera.

225

Jakie korzyści da ci dziesięciodniowe wyzwanie?
1. Uświadomi ci wyraźnie, które twoje najczęstsze wzorce umysłowe są szkodliwe.
2. Zmusi cię do znalezienia umacniającego wyjścia alternatywnego.
3. Da ci wielką wiarę w siebie, ilekroć przejmiesz kontrolę nad własnym procesem myślowym i
zmienisz sytuację na własną korzyść.
4. NajwaŜniejsze jednak jest to, Ŝe dzięki dziesięciodniowemu wyzwaniu wytworzysz w sobie nowe
nawyki i nowe oczekiwania, które pozwolą ci w pełni czerpać z Ŝyciowego bogactwa.
Sukces jest procesem i bierze się z szeregu drobnych posunięć. Ćwiczenie to pozwoli ci zostawić
za sobą stare wzorce, nabrać sił dzięki nowym i ruszyć do przodu z niespotykaną wcześniej siłą.

226

Czy  to  tylko  dziesięciodniowe  ćwiczenie?  Oczywiście  nie.  Nie  musisz  wracać  do  starych,
negatywnych  wzorców,  jeśli  tego  nie  chcesz.  Ćwiczenie  to  bowiem  daje  ci  moŜliwość
„uzaleŜnienia się" od pozytywnego myślenia na resztę Ŝycia.
Jeśli  po  pozbyciu  się  wszystkich  negatywnych  wzorców  będziesz  chciał  do  nich  wrócić,  wróć
najpierw  do  mnie.  Jednak  wierzę,  Ŝe  kiedy  dostrzeŜesz  nowe  moŜliwości,  powrót  do  starych
ograniczeń będzie cię napawał wstrętem. Pamiętaj, Ŝe jeśli zdarzy ci się zboczyć z drogi, wiesz, jak

wykorzystać  wiele  strategii  i  technik,  które  z  powrotem  zawiodą  cię  na  właściwy  szlak.  1  to  w
jednej chwili.
Najbardziej  lubię  odkrywać  tajemnicę  ludzkich  zachowań  i  dawać  innym  rozwiązania,  które
prawdziwie  i  trwale  odmienia  ich  Ŝycie.  Sięgam  głęboko,  by  odkryć  główne  czynniki  zmiany  -
przekonania ogólne, metafory i tak dalej. Codziennie odgrywam rolę Sherlocka Holmesa, składając
porozrzucane kawałki układanki ludzkich emocji.
Niektóre  fakty  w  tym  poszukiwaniu  są  tak  oczywiste,  jak  dymiąca  lufa  pistoletu.  Jednak  inne  są
trudniejsze  do  odkrycia  i  wymaga  to  wielu  poszukiwań.  Ale  w  końcu  wszystko  sprowadza  się  do
określonych elementów kluczowych. Ludzie róŜnią się między sobą sposobem rozumowania. To, jak
podejmują  decyzje  o  znaczeniu  poszczególnych  wydarzeń  oraz  o  koniecznych  do  wykonania
działaniach, nazywam nadrzędnym systemem oceny.

228

Wielkie  znaczenie  zrozumienia  ludzkich  zachowań  dobrze  ilustruje  następująca  historia.  Wyobraź
sobie  człowieka  stojącego  nad  brzegiem  rzeki.  Nagle  słyszy  on  wołanie  o  pomoc  i  dostrzega
tonącego.  Skacze  do  wody  i  ratuje  go.  Kiedy  próbuje  złapać  oddech,  słyszy  kolejne  rozpaczliwe
wołanie. Znów skacze do wody i tym razem ratuje dwoje ludzi. Zanim jednak ma czas, by zrozumieć,
co się stało, słyszy kolejne cztery wołania o pomoc.
Resztę dnia spędza, wyciągając z wody kolejne ofiary, jedną po drugiej. A gdyby poszedł kawałek w
górę rzeki, odkryłby z pewnością dlaczego wszyscy ci ludzie wpadają do wody.
Jak  wielu  wysiłków  zaoszczędziłbyś  sobie,  zajmując  się  przyczynami  problemów,  a  nie  ich
skutkami'?

229

Kiedy zrozumiesz, jak działa system nadrzędny, zyskasz lepsze moŜliwości wpływu na zachowania
własne  i  innych.  Sposób,  w  jaki  oceniasz  problemy  i  moŜliwości  Ŝyciowe,  jest  dokładnie  opisany
przez  naukowców.  Zrozumienie  komponentów  systemu  podejmowania  decyzji  pomoŜe  ci  nie
tylko  zrozumieć  własne  zachowanie,  ale  równieŜ  przewidzieć,  co  będzie  cię  odpychało,  a  co
ciągnęło  ku  sobie.  Jak  za  chwilę  się  przekonasz,  pięć  elementów  wpływa  na  kaŜdą  dokonywaną
przez ciebie ocenę i podejmowany wybór - od zestawu dań na obiad po zawarcie bądź niezawarcie
małŜeństwa.
W kaŜdym z nas elementy te łączą się w unikalną kombinację i właśnie dlatego Ŝycie kaŜdego z
nas jest wyjątkowe.
CzyŜ  nie  byłoby  wspaniale  zrozumieć  zachowanie  ludzkie  tak,  aby  móc  natychmiast  naprawiać
wszelkie zerwane więzy? Zwłaszcza w małŜeństwie waŜne jest rozumienie codziennych stresów i
wzajemnych  zachowań,  aby  moŜna  było  podtrzymywać  i  wzmacniać  więź,  która  kiedyś  was
połączyła. Jeśli współmałŜonek odczuwa stresy związane z pracą i swoim zachowaniem daje upust
frustracjom, nie znaczy to, Ŝe małŜeństwo się skończyło. Ale z pewnością znaczy, Ŝe musisz stać się
uwaŜniejszy i bardziej koncentrować się na wspieraniu osoby, którą kochasz. Nie oceniałbyś sytuacji
na giełdzie na podstawie tylko jednego dnia, kiedy indeks spadł o trzydzieści punktów. Dokładnie
tak samo nie da się ocenić charakteru człowieka na podstawie tylko jednego zdarzenia. Ludzie nie
są tacy jak ich zachowanie. Zrozum, co nimi kieruje, a poznasz ich naprawdę.
Pośród rzeczy, których nauczyłem się i które zaobserwowałem podczas badań nad strategiami
i przekonaniami wspólnymi dzisiejszym liderom, z pewnością jedną z najwaŜniejszych jest ta,
Ŝe doskonałe oceny tworzą doskonałe Ŝycie. Na przykład ci, którzy odnoszą sukcesy finansowe, z
pewnością znają lepsze sposoby oceny potencjalnego ryzyka, zysków i strat. ChociaŜ wszyscy mamy
mniej  więcej  taki  sam  dostęp  do  informacji,  rekiny  finansowe  osiągają  przewagę  dzięki  lepszemu
systemowi  nadrzędnemu,  który  podpowiada  im  lepsze  rozwiązania.  Ludzie  znajdujący  się  w
trwałych  związkach  doskonale  wiedzą  jak  reagować  na  stresowe  sytuacje  partnera.  Ludzie
szczęśliwi  mają  zwykle  lepsze  i  skuteczniejsze  sposoby  oceny  Ŝyciowych  „problemów".  Z

pewnością ucieszy cię wiadomość, Ŝe moŜesz zaoszczędzić sobie lat cierpienia, wzorując się na
strategiach tych spośród nas, którzy juŜ odnoszą sukcesy.

232

Jeśli nie przejmiemy kontroli nad własnymi procesami oceny, mogą nas one wprowadzić na
drogę kwestionowania naszych umiejętności i moŜliwości. Wyobraź sobie, Ŝe grasz w tenisa i
właśnie  kiepsko  zaserwowałeś.  Jak  się  zachowasz?  Bardzo  często  ludzie  zaczynają  w  takich
sytuacjach  czynić  uogólnienia,  które  odbierają  im  siły.  Stwierdzenie:  „Co  za  okropny  serw!",
zmienia  się  w:  „Nie  mógłbym  dzisiaj  grać  o  własne  Ŝycie!"  Nie  daj  się  złapać  w  tę  pułapkę
samozniszczenia!
Przypomnij  sobie  w  tej  chwili  co  najmniej  jedną  sytuację,  w  której  przesadziłeś  z  negatywną
oceną.  Czy  dotyczyło  to  twojego  małŜeństwa?  pracy?  moŜliwości  fizycznych?  zdolności?
Postanów  przełamać  ten  negatywny  wzorzec.  Kiedy  pojawi  się  następnym  razem,  wrzaśnij:
„Wynocha!", i skup się na tym, co chcesz osiągnąć. Zobaczysz, jak wiele dzięki temu się zmieni!
Wspólną  cechą  ludzi  sukcesu  jest  to,  Ŝe  wszyscy  oni  potrafią  dokonywać  doskonałych  ocen.
Gwiazda hokeja Wayne Gretzky nie jest tu Ŝadnym wyjątkiem. Czy jest największy, najsilniejszy,
najgrubszy w lidze? Sam przyznaje, Ŝe nie.
Kiedy  spytałem  go  o  źródło  jego  nieprawdopodobnej  skuteczności,  powiedział,  Ŝe  podczas  gdy
większość graczy jedzie tam, gdzie jest krąŜek, on sam zmierza w kierunku, w którym krą-
Ŝek  się  porusza.  Jego  umiejętność  przewidywania  -  szybkości  i  kierunku  ruchu  krąŜka  oraz
strategii  i  determinacji  innych  zawodników  -  pozwala  mu  umieścić  się  na  najlepszej  pozycji  do
zdobycia punktu.
Czy potrafisz dostrzec, jak bardzo zmieniłaby się twoja obecna sytuacja, gdybyś mógł choć trochę
przewidzieć bieg wydarzeń?

234

Czy  znalazłeś  się  kiedyś  w  sytuacji,  gdy  czyjeś  słowa  doprowadziły  cię  do  łez,  chociaŜ  innym
razem  te  same  słowa  wywołałyby  twój  śmiech?  Najprawdopodobniej  reakcja  ta  daje  się
wytłumaczyć  stanem  emocjonalnym,  w  którym  wtedy  się  znajdowałeś.  Stan  umysłowy  czy
emocjonalny jest pierwszym elementem systemu nadrzędnego.
Jeśli  znajdujesz  się  w  stanie  wiary  w  siebie  i  pozytywnych  oczekiwań,  podejmowane  przez
ciebie  decyzje  są  zupełnie  róŜne  od  tych,  które  podejmujesz  kierowany  strachem  i  poczu-
ciem bezradności. Podczas gdy w jednych sytuacjach ostroŜność jest wskazana, w innych moŜe
cię  obezwładnić.  Dlatego  w  chwilach  podejmowania  decyzji  i  oceny  znaczenia  poszczególnych
wydarzeń  powinieneś  znajdować  się  w  stanie  kreatywnym  raczej  niŜ  nastawionym  na
przetrwanie.

235

Pytania są drugim elementem systemu nadrzędnego. Zanim zrobisz cokolwiek, musisz dokonać
oceny: „Co to dla mnie znaczy? Co muszę w tej sytuacji zrobić, by uniknąć cierpienia lub zyskać
przyjemność?"
Fakt, czy podejmiesz jakiekolwiek działania, czy pozostaniesz bezczynny, w duŜej mierze
zaleŜy od pytań, jakie sobie zadajesz. Czy kiedy masz się z kimś umówić na randkę, bezustan-
nie dręczysz się pytaniami: „A co jeśli mnie ten ktoś odrzuci albo obrazi się, kiedy zaproponuję
spotkanie?" Jeśli tak, najprawdopodobniej doprowadzisz się do dokonania serii ocen, które kaŜą
ci stracić tę szansę. Jeśli jednak zadasz sobie pytania typu: „Czy nie byłoby wspaniale poznać tę
osobę? Ile radości zyskam zbliŜając się do niej?", to z pewnością uchwycisz właściwy moment.

236

Wszyscy chcemy odczuwać więcej przyjemności i mniej bólu, jednak kaŜdy z nas nauczył się inaczej
oceniać, co prowadzi do przyjemności,  a  co  powoduje  ból.  W rezultacie kaŜdy z nas ceni so-bie
pewne emocje wyŜej niŜ inne. Na przykład niektórym z nas przyjemność kojarzy się z poczuciem
bezpieczeństwa,  podczas  gdy  inni  wiąŜą  ją  z  przygodą.  Twoja  hierarchia  wartości,  trzeci  element
systemu  nadrzędnego,  jest  po  prostu  listą  stanów,  które  we  własnym  przekonaniu  powinieneś
przywoływać  (stany  przynoszące  przyjemność)  i  tych,  których  chcesz  unikać  (poniewaŜ  powodują
ból).  KaŜda  twoja  decyzja  kierowana  jest  podświadomym  dąŜeniem  do  przyjemności  i  unikaniem
cierpienia. Jeśli na przykład cenisz sobie miłość, ale za wszelką cenę chcesz unikać konfliktów, czy
wpłynie to na twoją uczciwość w kontaktach z partnerem?

234

Czwartym elementem systemu nadrzędnego są przekonania.
Przekonania ogólne warunkują twoje oczekiwania wobec samego siebie, innych ludzi i całego
Ŝycia. Często decydują one o tym, co w ogóle poddajesz ocenie. Specjalną kategorią przekonań są
reguły. Mówią ci one, co musi się zdarzyć, abyś poczuł, Ŝe zrealizowane zostały twoje wartości.
Niektórzy ludzie wierzą na przykład, Ŝe jeśli ktoś ich kocha, nigdy nie podnosi głosu w rozmowie
z nimi. Reguła ta spowoduje, Ŝe człowiek taki oceni podniesiony głos jako dowód braku miłości,
nawet jeśli jest to ocena nie mająca potwierdzenia w faktach.
Czy potrafisz wskazać regułę lub inne przekonanie, którym kierujesz się w swoim związku? Czy
pomogła ci, czy teŜ odwrotnie?

238

Jak  konstruujemy  przekonania?  Piątym  elementem  systemu  nadrzędnego  są  odniesienia  -
mieszanina doświadczeń i informacji przechowywanych w gigantycznym segregatorze, jakim jest
twój  mózg.  To  surowiec,  którego  uŜywasz  do  konstruowania  przekonań,  które  kierują  twoimi
decyzjami.  Dysponujesz  nieograniczonym  doświadczeniem  (odniesieniami),  na  którym
moŜesz  się  opierać.  Dokonany  przez  ciebie  wybór  określi  znaczenie,  jakie  przypisujesz
poszczególnym doświadczeniom, ukształtuje twoje odczucia w związku z tymi doświadczeniami
oraz zadecyduje, jakie działania podejmiesz.
Zastanówmy  się  nad  jednym  tylko  przykładem  wielkiego  znaczenia  odniesień.  Czy  potrafisz
wyobrazić  sobie  róŜnicę  między  zachowaniami  człowieka,  który  dorastał w przekonaniu, Ŝe jest
ciągle  wykorzystywany,  a  zachowaniami  kogoś,  kto  wychowywał  się  w  bezgranicznej  miłości?
Jak wpłynęłoby to na oceny ludzi, Ŝycia i moŜliwości?

239

Aby  zachęcić  cię  do  zastanawiania  się  nad  zasadą  działania  systemu  nadrzędnego,  zadam  ci
pytanie: Jakie jest twoje najcenniejsze wspomnienie?
Co  zrobiłbyś,  by  odpowiedzieć  na  to  pytanie?  Najprawdopodobniej  pierwszym  krokiem  byłoby
powtórzenie  pytania.  Potem  pewnie  sięgnąłbyś  do  swoich  odniesień,  by  spośród  milionów  do-
świadczeń wybrać to jedno.
Ale moŜe nie chciałeś wskazać na jedno wspomnienie, poniewaŜ kierujesz się przekonaniem, Ŝe
wszystkie Ŝyciowe doświadczenia są cenne i wybór jednego tylko ubliŜałby innym. A moŜe masz
kłopoty  z  przypomnieniem  sobie  nie  tylko  najcenniejszego  doświadczenia  z  przeszłości,  ale  w
ogóle  czegokolwiek,  poniewaŜ  uczucia,  które  kojarzysz  z  „odgrzebywaniem  przeszłości",  są  dla
ciebie wartościami unikanymi.

Czy potrafisz wskazać, w jaki sposób system nadrzędny określa nie tylko, co i jak oceniasz,
ale nawet i to, co chcesz ocenić?

240

Co tworzy mistrzostwo? Mistrzowie to niezmiennie ci, którzy dysponują większą niŜ inni ludzie
ilością odniesień do przyczyn sukcesu i frustracji w danej dziedzinie Ŝycia. KaŜdy dzień niesie nowe
moŜliwości zebrania odniesień, które wspierają nasze przekonania, precyzują wartości, kaŜą zadawać
nowe pytania i mogą popchnąć nas w poŜądanym kierunku.

241

MoŜesz  w  jednej  chwili  dokonać  całościowych  zmian,  które  wpłyną  na  twoje  uczucia  i  sposób
działania  w  wielu  dziedzinach  Ŝycia  jednocześnie.  Jak?  Wystarczy  zmienić  ustawienie
któregokolwiek z pięciu elementów systemu nadrzędnego.
Na przykład zamiast nastawiać się, by inaczej reagować na odrzucenie przez innych, moŜesz przyjąć
nowe  przekonanie  ogólne,  jak  choćby:  „Ja  jestem  źródłem  wszystkich  moich  emocji.  Nikt  i  nic
oprócz mnie samego nie moŜe zmienić mojego samopoczucia. Jeśli dostrzegę u siebie jakąkolwiek
reakcję niepoŜądaną mogę ją zmienić w jednej chwili."
Czy  rozumiesz,  jak  przekonanie  to  wpłynęłoby  na  twoje  Ŝycie,  gdybyś  przyjął  je  za  własne?
Wyeliminowałoby ono nie tylko poczucie odrzucenia, lecz równieŜ poczucie strachu i niedostosowa-
nia. W jednej chwili stajesz się panem swojego przeznaczenia.

242

Innym sposobem natychmiastowego przełamania lęku i poczucia niedostosowania jest zmiana
hierarchii wartości, na przykład przesunięcie wdzięczności i wkładu w Ŝycie innych na pierwszą
pozycję. Wtedy, jeśli ktoś cię odrzuci, nie będzie to miało dla ciebie znaczenia. Zamiast skupiać
się na wynajdowaniu własnych niedociągnięć, skoncentrujesz się na znalezieniu sposobów, które
w nowej sytuacji nadal pozwolą ci pomóc drugiemu człowiekowi. Albo będziesz tak wdzięczny
Ŝyciu, Ŝe poczucie odrzucenia po prostu nie będzie miało na ciebie wpływu. Nie będziesz nawet
postrzegał Ŝadnej sytuacji w kategoriach odrzucenia czy akceptacji. Emocje te sprawią bowiem,
Ŝe będziesz przepełniony poczuciem radości i powiązania z innymi ludźmi.
Wystarczy zmienić którykolwiek z pięciu elementów systemu nadrzędnego, aby w jednej chwili
odmienić dowolny aspekt Ŝycia.

243

Czy  kiedykolwiek  miałeś  kłopoty  z  dotrzymaniem  danego  sobie  słowa  w  najprostszej  nawet
sprawie,  jak  choćby  regularna  gimnastyka?  Najprawdopodobniej  zbytnio  komplikowałeś  sobie
wtedy  Ŝycie,  skupiając  się  na  dziesiątkach  rzeczy,  które  musisz  w  związku  z  tą  sprawą  zrobić.
Mówiłeś  sobie,  Ŝe  to  zbyt  wiele  zachodu:  musisz  dojechać  na  miejsce,  zaparkować  samochód,
dojść  do  szatni,  znaleźć  wolną  szafkę,  przebrać  się,  zacząć ćwiczyć, potem wziąć prysznic i tak
dalej.
A przecieŜ kiedy myślisz o rzeczach, które są łatwe, zupełnie inaczej postrzegasz czynności
niezbędne do ich wykonania. Chcesz coś zjeść? śaden problem. Na plaŜę? W jednej chwili! Co
trzeba zrobić? Po prostu wsiąść do samochodu i pojechać!
RóŜnica  nie  polega  na  rodzaju  samego  zadania,  ale  na  sposobie,  w  jaki  kaŜde  z  tych  zadań
oceniasz. Zmień system oceny, a natychmiast zmienisz całe swoje Ŝycie!

Część dziewiąta

Twój Ŝyciowy kompas

Wartości i reguły

„ Wszystkie wspaniałe rezultaty, jakie kiedykolwiek osiągnął człowiek, moŜliwe były dzięki temu,

iŜ uwierzył, Ŝe coś w nim samym jest wyŜszego nad zewnętrzne okoliczności. "

- Bruce Barton

244

Jeśli chcemy najgłębszego Ŝyciowego spełnienia, moŜemy osiągnąć je tylko w jeden sposób:
decydując, czego poŜądamy w Ŝyciu najbardziej -jakie są nasze najwyŜsze wartości -oraz
postanawiając, Ŝe kaŜdy dzień przeŜyjemy w zgodzie z tą naszą decyzją.

245

Kim są powszechnie podziwiani w naszej kulturze ludzie? CzyŜ nie są to ci, którzy niewzruszenie
trzymają  się  własnych  wartości,  którzy  nie  tylko  je  głoszą  lecz  równieŜ  Ŝyją  zgodnie  z  nimi?
Wszyscy  szanujemy  ludzi,  którzy  potrafią  bronić  tego,  w  co  wierzą,  nawet  jeśli  nie
zgadzamy  się  z  ich  pojęciem  o  tym,  co  dobre,  a  co  złe.  śycie  ludzi,  dla  których  filozofia  i
działanie są zawsze tym samym, niesie w sobie niezaprzeczalną siłę.
Uczyń  taką  spójność  swoim  celem.  Czy  któraś  z  rzeczy,  które  obecnie  robisz,  nie  jest  zgodna  z
czymś, w co wierzysz? Jeśli tak, natychmiast podejmij działania, by to poprawić. Zastanów się, ja-
ka wartość jest najwaŜniejsza w twoim Ŝyciu i w jaki sposób cię umacnia?

246

W  filmie  Stand  and  Deliver  Jaime  Escalante  niezbicie  udowadnia,  jak  wielką  siłą  dysponują  ci,
którzy dokładnie wiedzą, co jest dla nich najwaŜniejsze, czego będą bronić za wszelką cenę.
Przekazał on uczniom pasję uczenia się nie dzięki lekcjom, lecz dając im przykład. Uczył pokolenie
uznane  za  stracone  i  nauczył  nie  tylko,  jak  rozwiązać  test  z  rachunków  (czego  wcześniej  z  pew-
nością  by  nie  zrobili),  lecz  równieŜ  jak  cenić  się  nawzajem,  jak  szanować  swoją  latynoską
spuściznę. Dał im siłę pozwalającą uczyć się, jak na zawsze odmienić własne Ŝycie. Jego całkowite
poświęcenie się wielkim ideom odmieniło tych młodych ludzi.
Co ty mógłbyś osiągnąć, gdybyś całkowicie poświęcił się swojej najwyŜszej Ŝyciowej wartości?

247

Jeśli  miłość,  sukces  lub  uczciwość  są  dla  ciebie  waŜne,  stanowią  one  część  twojego  systemu
wartości.  Wartość  jest  stanem  emocjonalnym,  którego  we  własnym  przekonaniu  koniecznie
musisz  doświadczać  (poniewaŜ  wierzysz,  Ŝe  niesie  to  ze  sobą  przyjemność)  albo  unikać
(poniewaŜ łączysz z nim cierpienie).
Wszystkie  nasze  decyzje  motywowane  są  tymi  przekonaniami.  W  jaki  sposób  podejmowane
działanie  przybliŜy  nas  w  kierunku  wartości  przyjemnych?  Czy  pomoŜe  nam  uniknąć  wartości
nieprzyjemnych albo przynajmniej odsunąć je od siebie?
Które  z  przyjemnych  emocji  są  dla  ciebie  najwaŜniejsze?  Których  przykrych  emocji  najbardziej
pragniesz uniknąć?

248

Wartości  przyjemne  znane  są  teŜ  jako  wartości  przyciągane.  Mieszczą  się  w  nich  takie  emocje,  jak
miłość, radość, wolność, bezpieczeństwo, pasja i spokój umysłu.
Wartości  nieprzyjemne  (na  przykład  poczucie  odrzucenia,  depresja,  samotność)  znane  są  teŜ  jako
wartości odpychane. Kiedy podejmujemy decyzję, bierzemy pod uwagę fakt, czy konsekwencją
naszego działania będą stany przyjemne, czy teŜ nieprzyjemne.
W ciągu kilku najbliŜszych dni zaczniesz nie tylko jasno określać stany emocjonalne wpływające na
twoje  decyzje,  lecz  równieŜ  hierarchię  ich  waŜności.  MoŜesz  na  przykład  cenić  sobie  i  bezpie-
czeństwo,  i  przygodę.  Ustalenie,  co  z  nich  jest  dla  ciebie  waŜniejsze,  pomoŜe  ci  skuteczniej
podejmować decyzje prowadzące do osiągnięcia szczęścia.

249

Obok  wartości  przyciąganych  i  wartości  odpychanych  są  jeszcze  wartości  docelowe  i  wartości
pośrednie.
MoŜesz  na  przykład  cenić  swój  samochód,  ale  jest  on  tylko  środkiem  do  osiągnięcia  jakiegoś
celu.  I  odwrotnie,  docelową  wartością  moŜe  być  dla  ciebie  stan  emocjonalny  taki  jak  ekscy-
tacja (pontiac), prestiŜ (mercedes) lub bezpieczeństwo (volvo).
Pamiętaj, Ŝe potrzeba spełnienia wartości docelowych jest główną siłą kierującą podejmowanymi
przez  nas  decyzjami.  Niestety,  ludzie  często  podejmują  decyzje  z  chęci  osiągnięcia  wartości
(celów)  pośrednich,  a  nie  udaje  im  się  osiągnąć  najwaŜniejszego:  wartości  docelowych,  czyli
głównej siły emocjonalnej.

250

Czy znalazłeś się kiedyś w sytuacji, gdy powiedziałeś sobie: „Muszę się z kimś związać!", a później,
kiedy juŜ to nastąpiło, zrozumiałeś, Ŝe nie chcesz tego związku? Powodem był z pewnością fakt,
Ŝe związek potrzebny był ci tylko jako środek do osiągnięcia celu. Tak naprawdę chciałeś czegoś, co
związek ten miał ci w twoim przekonaniu dać: docelowe wartości typu miłość, przyjaźń, intymność.
Tymczasem same związki nie muszą automatycznie do tych wartości prowadzić. Powinieneś więc
wiedzieć, Ŝe wartości właśnie są twoim prawdziwym celem, i konsekwentnie ich poszukiwać.
Pamiętaj,  Ŝe  osiągnięcie  celów  pośrednich  (pieniądze,  stanowisko,  tytuł,  dzieci,  związki)  nie
gwarantuje  ci  szczęścia.  Tak  długo,  jak  długo  nie  zaczniesz  Ŝyć  w  całkowitej  zgodzie  z  twoimi
najgłębszymi  wartościami  (docelowymi),  nie  osiągniesz  prawdziwego  spełnienia,  nawet  jeśli
odniesiesz sukcesy.

251

Choć jest wiele stanów emocjonalnych, które uznajemy za nasze wartości, niektóre z nich są nam
droŜsze  niŜ  inne.  Te,  dla  których  osiągnięcia  zrobimy  najwięcej,  to,  jak  pamiętamy,  wartości
przyciągane:  miłość,  sukces,  swoboda,  intymność,  bezpieczeństwo,  przygoda,  siła,  pasja,
komfort, zdrowie.
Teraz, gdy określiłeś juŜ swoje wartości, moŜesz sięgnąć głębiej i odkryć hierarchię, w jaką
się układają. Którą z wyliczonych wartości cenisz najwyŜej?
Poświęć  chwilę,  by  uporządkować  te  wartości,  od  najwaŜniejszej  począwszy.  Przypisz  kaŜdej
odpowiednią pozycję od pierwszej do dziesiątej:

Wartość

Pozycja

Wartość

Pozycja

Miłość

Przygoda

Sukces

Siła

Swoboda

Pasja

Intymność

Komfort

Bezpieczeństwo

Zdrowie

252

Podobnie  jak  w  przypadku  wartości  przyciąganych,  mamy  teŜ  hierarchię  stanów,  których  za
wszelką cenę chcemy unikać.
Niektóre  z  najczęściej  wymienianych  wartości  odpychanych  to:  odrzucenie,  złość,  samotność,
depresja, niepowodzenie, poniŜenie i wina.
Uporządkuj  teraz  te  wartości,  nadając  im  numery  od  jednego  do  ośmiu,  przy  czym  pierwsza  to
wartość, której chciałbyś unikać najbardziej.

Wartość

Pozycja

Wartość

Pozycja

Odrzucenie

Depresja

Złość

Niepowodzenie

Frustracja

PoniŜenie

Samotność

Wina

253

Gdybym zaproponował ci akrobację w powietrzu, czy przyjąłbyś zaproszenie? ZaleŜałoby to między
innymi  od  dynamiki  twojej  hierarchii  wartości.  Jeśli  na  przykład  na  pierwszym  miejscu  twoich
przyciąganych  wartości  jest  bezpieczeństwo,  a  twoją  najbardziej  odpychaną  wartością  jest  strach,
pewnie odmówiłbyś zdecydowanie.
Jednak  jeśli  na  pierwszej  pozycji  twoich  wartości  odpychanych  znajduje  się  odrzucenie,  a  ty  byłbyś
przekonany, Ŝe twoi przyjaciele odrzucacie, jeśli nie przyjmiesz mojej propozycji? PoniewaŜ ludzie
skłonni  są  zrobić  o  wiele  więcej  dla  uniknięcia  cierpienia  niŜ  dla  zyskania  przyjemności,  potrzeba
uniknięcia odrzucenia mogłaby przewaŜyć nad chęcią zachowania bezpieczeństwa.
Czy  kiedykolwiek  czułeś,  Ŝe  jedna  wartość  kaŜe  ci  coś  zrobić,  a  inna  powstrzymuje  przed  tym?
Podejmowanie decyzji to nic innego jak rachunek wartości.

254

Jednym  z  najwaŜniejszych  powodów,  dla  których  powinieneś  jasno  określić  własną  hierarchię
wartości,  jest  konieczność  odkrycia  ewentualnych  konfliktów  wartości,  które  mogą  znacznie
hamować  twoje  działania.  Czy  potrafisz  wyjaśnić,  jaki  konflikt  powstaje,  kiedy  twoją
najwaŜniejszą wartością przyciąganą jest sukces, a na pierwszym miejscu listy wartości odpychanych
znajduje się odrzucenie?  Próby osiągnięcia przyjemności sukcesu bez ryzykowania przykrości
związanej  z  odrzuceniem  nie  mogą  się  udać!  W  takiej  sytuacji  sabotowałbyś
najprawdopodobniej  kaŜdy  swój  sukces,  zanim  jeszcze  byś  go  osiągnął,  poniewaŜ  strach  przed
odrzuceniem  nie  pozwalałby  ci  podejmować  ryzyka  niezbędnego  do  osiągnięcia  jakichkolwiek
znaczących sukcesów.
Rozwiązanie, które proponuję ci w tej ksiąŜce, to dwustopniowy proces świadomego
podejmowania decyzji.

255

ETAP 1A: ŚWIADOMOŚĆ WARTOŚCI
Jeśli chcesz odkryć własne wartości przyciągane, wystarczy, byś zadał sobie pytanie: Co jest dla
mnie najwaŜniejsze w Ŝyciu?
Zastanów się dobrze nad odpowiedzią i pamiętaj, Ŝe chcesz odkryć własne wartości końcowe,
stany emocjonalne, których poŜądasz najbardziej.
Po sporządzeniu listy wartości przyciąganych uporządkuj je według waŜności, na przykład numer
1 na liście to stan, którego poŜądasz bardziej niŜ wszystkich innych, i tak dalej.

256

ETAP IB: ŚWIADOMOŚĆ WARTOŚCI
Aby odkryć własne wartości odpychane, zadaj sobie pytanie: Jakich emocji chcę za wszelką cenę
unikać w moim Ŝyciu? Zastanów się, dla uniknięcia których odczuć zrobiłbyś niemal wszystko.
Po sporządzeniu listy wartości odpychanych uporządkuj je według waŜności, to jest na pierwszym
miejscu listy umieść emocję, której chcesz unikać najbardziej (największy potencjalny ból), i tak
dalej.

257

ETAP 2: ŚWIADOMOŚĆ DECYZJI
Odkrywając  hierarchię  własnych  wartości,  odkryłeś,  jakie  priorytety  zostały  uwarunkowane  w
twojej  świadomości.  Dowiedziałeś  się,  jaki  system  przyjemności  i  bólu  kieruje  twoimi  działa-
niami. Jednak jeśli chcesz odegrać aktywną rolę w kształtowaniu własnego Ŝycia, nawet jeśli
trzeba  byłoby  zacząć  wszystko  od  początku,  musisz  powziąć  kilka  nowych  decyzji  juŜ
dzisiaj. Odpowiedz na pytania:
1. Jakie  muszą  być  moje  wartości,  aby  mogły  stworzyć  moje  ostateczne  przeznaczenie,  abym
mógł  stać  się  najlepszy,  jak  moŜliwe,  abym  w  jak  największym  stopniu  mógł  panować  nad
własnym Ŝyciem?
2. Jakie wartości muszę dodać do mojej listy?

258

Co osiągnąłeś dzięki odkryciu własnej hierarchii wartości? Czy nie jest to tylko garstka słów na
kawałku papieru?
Odpowiedź  brzmi  tak  -jeśli  nie  nastawisz  się  do  wykorzystywania  tych  wartości  jako  Ŝyciowego
kompasu. Jeśli jednak to zrobisz, system wartości pomoŜe ci Ŝeglować po spokojnych wodach i
unikać wielkich burz, pozwoli obrać kurs wprost na przeznaczenie, które dla siebie wybrałeś.
Zawsze miej tę listę przy sobie. Daj jej kopię przyjaciołom, aby pomogli ci trzymać się obranej drogi.
Oczami  wyobraźni  zobacz  korzyści  płynące  z  Ŝycia  w  zgodzie  z  tymi  wartościami.  Zobacz  je  i
poczuj  tak  intensywnie,  by  oczekiwanie  emocjonalnej  nagrody  nastawiło  cię  do  uczynienia  z  listy
wartości części twojego Ŝycia.

259

Co musi się stać, abyś dobrze się czuł? Czy trzeba ci do tego uścisku, seksu, słów uznania i szacunku?
A moŜe miliona dolarów, gry w golfa, pochwały ze strony szefa? Dobrego samochodu? Duchowego
oświecenia? Dobrego towarzystwa? Radości z pięknego zachodu słońca?

Prawda  tymczasem  brzmi:  nic  nie  musi  się  stać,  abyś  poczuł  się  dobrze.  MoŜesz  czuć  się
świetnie  natychmiast  - jeśli  to  właśnie  wybierzesz.  W  końcu  kto,  jeśli  nie  ty  sam,  uczyni  cię
szczęśliwym po spełnieniu wszystkich tych warunków?
Dlaczego  więc  czekać?  Jedyną  rzeczą  powstrzymującą  cię  jest  twoja  własna  reguła  (przekonanie),
która  kaŜe  ci  wierzyć,  Ŝe  abyś  był  szczęśliwy,  muszą  wydarzyć  się  wszystkie  te  rzeczy.  Odrzuć  te
umowne reguły i ciesz się radością na jaką zasługujesz!

260

Jeśli  masz  zamiar  przyjąć  jakąkolwiek  regułę  szczęścia, to przyjmij następującą: Nic nie musi się
wydarzyć, abym czuł się świetnie! Czuję się dobrze, poniewaŜ Ŝyję! śycie jest darem i to jest
moje szczęście.
Abraham Lincoln powiedział kiedyś: „Większość ludzi jest tak szczęśliwa, jak chce być." Historia
jego  Ŝycia,  podobnie  jak  historia  Ŝycia  wielu  innych  ludzi,  którzy  przezwycięŜyli  własne  tragedie,
przypomina nam o tym, Ŝe to my kontrolujemy sytuację.
Przyjmij tę regułę i zdecyduj, Ŝe postawisz jak największe wymagania tej jednej jedynej rzeczy, nad
którą  masz  całkowitą  władzę:  sobie  samemu.  Będzie  to  oznaczać,  Ŝe  postanowiłeś  być  na  tyle
pomysłowy,  elastyczny  i  mądry,  by  zawsze  znaleźć  sposób  patrzenia  na  własne  Ŝycie  tak,  by
wzbogacać swoje doświadczenia.

261

Skąd masz wiedzieć, czy Ŝyjesz w zgodzie ze swoimi wartościami? ZaleŜy to całkowicie od twoich
reguł, przekonań o tym, co musi się stać, byś odniósł sukces łub poczuł się szczęśliwy i zdrowy.
To tak, jakby w naszym mózgu zasiadała ława przysięgłych złoŜona z naszych własnych reguł.
Ona właśnie wyrokuje, czy nasze działania spełniły kryteria niezbędne, byśmy mogli zacząć
świętować osiągnięcie jakiejś wartości. Ona postanawia, czy czujemy się dobrze, czy teŜ źle w danej
sytuacji, czy sprawiamy sobie przyjemność, czy ból.

262

Jeśli  w  Ŝyciu  nieprzerwanie  odczuwamy  ból,  powinniśmy  odpowiedzieć  sobie  na  następujące
pytanie: „Czy moje cierpienie jest wynikiem mojej sytuacji, czy teŜ reguł mówiących mi, jak mam tę
sytuację  oceniać?  Czy  moje  złe  odczucia  w  jakikolwiek  sposób  polepszają  sytuację?  Jaką  regułą
(przekonaniem) muszę się kierować, skoro czuję się źle w tej sytuacji?"
Kluczową  sprawą  jest  analiza  naszego  systemu  reguł  i  sprawdzenie,  czy  są  one  właściwe  i
rozsądne. Niektórzy ludzie kierują się regułą Ŝe aby czuli się dobrze, ich dzieci muszą dostawać w
szkole  najlepsze  stopnie,  oni  sami  muszą  być  najlepsi  w  pracy,  nigdy  nie  wolno  im  tracić
równowagi  i  poddawać  się  stresom  oraz  koniecznie  muszą  zachowywać  szczupłą  sylwetkę!  Czy
moŜesz sobie wyobrazić, ilu ludzi z takimi regułami czuje się dobrze?
Zbadaj dokładnie własne reguły. Upewnij się, Ŝe ci słuŜą!

263

To  zaskakujące, jak wielu ludzi wypracowało sobie niezliczone sposoby na złe samopoczucie
(odczuwanie  cierpienia)  przy  kilku  zaledwie  sposobach  na  dobre  samopoczucie  (odczuwanie
przyjemności).
Właśnie w tej chwili zdecyduj o przyjęciu reguły, która pozwoli ci częściej czuć się kochanym. Nie
pozwól,  aby  twoja  reguła  w  tym  względzie  brzmiała:  „Jestem  kochany,  tylko  jeśli  ktoś  ciągle
powtarza mi, Ŝe mnie kocha... kupuje mi kosztowne prezenty... zabiera mnie w egzotyczne podróŜe...
ciągle  mnie  dotyka...  skłonny  jest  robić  dla  mnie  rzeczy,  których  nienawidzi,  tylko po to, aby mnie
uszczęśliwić." Kierując się taką regułą, w oczywisty sposób nie moŜesz często czuć się kochanym.

Zamiast tego spróbuj prostszej reguły: „Odczuwam miłość, ilekroć myślę o miłości lub wyraŜam
miłość i ciepło w kontaktach z ludźmi."

264

Czy reguły, które dzisiaj rządzą twoim Ŝyciem, są jeszcze odpowiednie dla tego, kim się stałeś? Czy
trzymasz  się  reguł,  które  choć  pomagały  w  przeszłości,  dzisiaj  cię  ranią?  Na  przykład  na
pewnym  etapie  twojego  Ŝycia  najwłaściwsze  mogło  być  powstrzymywanie  się  przed  okazywaniem
uczuć  i  zachowanie  postawy  „twardziela".  Ale  ta  reguła,  która  pewnie  pomagała  ci  na  szkolnym
podwórku, moŜe być bardzo nieskuteczna w tworzeniu trwałego związku z partnerem.
Jeśli  jesteś  na  przykład  prawnikiem,  bardzo  uwaŜaj,  by  nie  przenosić  metafor  określających  twoją
pracę - i powiązanych z nimi reguł - na grunt domowy. Jeśli się przed tym nie ustrzeŜesz, będziesz co
rano przesłuchiwał współmałŜonka!
Jakich reguł z przeszłości moŜesz się dzisiaj pozbyć?

265

Skąd  wiesz,  Ŝe  odniosłeś  sukces?  Na  jeden  z  moich  kursów  uczęszczało  dwóch  męŜczyzn
kierujących  się  odmiennymi  regułami.  Jeden  z  nich  zajmował  wysokie  stanowisko  w  biznesie  i
miał wszelkie powody, by czuć się wspaniale: szczęśliwe małŜeństwo, piątka wspaniałych dzieci,
siedmiocyfrowe dochody i ciało wyrzeźbione biegami maratońskimi. A jednak czuł się jak ostatni
nieudacznik. Dlaczego? Miał zupełnie bezsensowne reguły.
Drugi  z  męŜczyzn  stanowił  zupełne  przeciwieństwo.  Choć  nie  miał  Ŝadnej  z  wymienionych
„przewag",  był  całkiem  szczęśliwy.  Kiedy  spytałem,  co  musi  się  stać,  by  był  szczęśliwy,
odpowiedział: „Muszę po prostu obudzić się rano i spojrzeć w dół, by zobaczyć, "Ŝe jestem nad
ziemią. KaŜdy dzień spędzony nad ziemią to wspaniały dzień!"
Który z tych dwóch ludzi odniósł twoim zdaniem większy sukces ?

266

Z pewnością musimy wykorzystywać siłę tkwiącą w celach, w myślach o kuszącej przyszłości, aby
iść naprzód. Jednak musimy teŜ być pewni, Ŝe za celami kryją się reguły, które pozwolą nam
być szczęśliwymi, ilekroć tego chcemy.
Co musi się stać, abyś ty poczuł szczęście? sukces? miłość?

267

Skąd  wiesz,  czy  reguła  cię  obezwładnia  i  czy  w  związku  z  tym  musisz  ją  zmienić?  OtóŜ  reguła
odbiera ci siły, jeśli:
1. Nie jest moŜliwe, by jej sprostać (jeśli kryteria są tak skomplikowane, liczne i sztywne, Ŝe nigdy
nie wygrasz gry z Ŝyciem).
2. Jeśli  o  spełnieniu  warunku  decyduje  coś,  na  co  nie  masz  wpływu  (na  przykład  jak  ludzie
muszą reagować na ciebie i twoje słowa, jeśli masz być szczęśliwy).
3. Daje  ci  tylko  kilka  sposobów  na  odczuwanie  pozytywnych  emocji  i  mnóstwo  sposobów  na
odczuwanie  negatywnych  (czujesz  się  dobrze  tylko  wtedy,  gdy  wszystko  wokół  dokładnie  spełnia
wyliczone warunki, a w kaŜdym innym wypadku czujesz się źle).

268

Od zaraz zacznij panować nad własnymi regułami. Odpowiedz na poniŜsze pytania
najdokładniej, jak potrafisz:
1. Czego trzeba, abyś poczuł, Ŝe odniosłeś sukces?

2. Czego trzeba, byś czuł się kochany? przez dzieci? współmałŜonka? rodziców? kogokolwiek,
kto jest dla ciebie waŜny?
3. Czego trzeba, byś wierzył w siebie?
4. Czego trzeba, byś czuł się doskonały w dowolnej dziedzinie Ŝycia?

269

KaŜda przykrość, która spotkała cię dotychczas w kontaktach z innymi, wynikała z reguł. Nie czułeś
Ŝalu do człowieka. Nie sam człowiek sprawiał ci przykrość, ale fakt, Ŝe złamał on twoje reguły albo
pogwałcił jedno z twoich standardowych przekonań o tym, jak powinien wyglądać świat. Albo teŜ to
ty sam pogwałciłeś jedną z własnych reguł zachowania, myślenia lub odczuwania.
Kiedy  następnym  razem  zdarzy  się  przykra  sytuacja  w  twoich  kontaktach  z  kimkolwiek,
pamiętaj,  Ŝe  to  nie  ten  człowiek  sprawia  ci  przykrość.  Reagujesz  po  prostu na własne  reguły
związane z daną sytuacją. 1 zadaj sobie pytanie: „Co jest waŜniejsze: moje reguły czy moje kontakty
z tym człowiekiem?"
Wykorzystaj  ten  sposób  przełamywania  wzorca,  aby  skupić  się  przede  wszystkim  na  serdecznej
komunikacji, a przekonasz się, jak szybko potrafisz zaŜegnać kaŜdy konflikt.

270

Nie oczekuj, Ŝe ludzie będą stosować się do twoich reguł, jeśli jasno nie powiesz im o nich. Nie
spodziewaj się teŜ, Ŝe ktokolwiek będzie przestrzegał twoich reguł, jeśli ty sam nie jesteś skłonny do
kompromisu oraz przestrzegania reguł innych.

Pamiętaj teŜ, Ŝe nawet jeśli jasno przedstawiłeś komuś swoje reguły, wciąŜ mogą się pojawić
nieporozumienia. Dlatego właśnie tak waŜna jest nieprzerwana komunikacja. Nigdy nie zakładaj
niczego, gdy idzie o reguły. Rozmawiaj z innymi.

271

Niektóry  reguły  są  silniejsze  od  innych.  Pomyśl  o  regułach  rządzących  twoim  stosunkiem  do
własnego  zdrowia,  których  nigdy  nie  łamiesz.  Jakich  słów  uŜywasz,  by  opisać  taką
„nienaruszalną"  regułę?  Wielu  ludzi  wśród  tych  słów  umieści  „nie  wolno  mi".  Jak  natomiast
formułujesz regułę, którą czasem łamiesz, choć zawsze później tego Ŝałujesz? Pewnie brzmi ona
na przykład tak: „Niepowinienem jeść niezdrowych pokarmów."
Poznawszy reguły tysięcy ludzi mogę cię zapewnić, Ŝe prawie nigdy nie złamiesz reguł, które
wyraŜasz  za  pomocą  frazy  „nie  wolno  mi".  Często  natomiast  będziesz  łamał  reguły
wyraŜone za pomocą frazy „nie powinienem". Te pierwsze nazywam regularni progowymi.
W jaki sposób moŜesz natychmiast zmienić ,,nie powinienem" w „nie wolno mi" i „powinienem" w
„muszę"? Jakie natychmiastowe korzyści ci to przyniesie?

272

Zbyt  liczne  reguły  mogą  uczynić  Ŝycie  nieznośnym.  Kiedyś  oglądałem  program  telewizyjny,  w
którym przedstawiano dwadzieścia rodzin pięcioraczków. KaŜdemu z rodziców zadano pytanie: „Co
jest  dla  państwa  najwaŜniejsze,  Ŝeby  nie  dać  się  zwariować?"  Niemal  w  kaŜdej  odpowiedzi
powtarzało się stwierdzenie: „Nie wolno narzucać zbyt wielu reguł." Dlaczego? Przy tak licznej
rodzinie nieuniknione jest, Ŝe jeśli rządzi nią zbyt wiele reguł, ktoś będzie łamał jedną z nich średnio
co godzinę. A to prowadziłoby do ciągłych stresów.
Czy  nie  byłoby  więc  lepiej  wybrać  kilka  reguł,  tych  najwaŜniejszych,  które  mają  rządzić  twoim
związkiem? O jednym mogę cię zapewnić: im mniej reguł w intymnych związkach, tym te związki są
szczęśliwsze.

Część dziesiąta

Klucz do rozwoju

ToŜsamość i odniesi

enia

„ Gdybyśmy wszyscy robili to, co potrafimy robić, zadziwilibyśmy

samych siebie. "

- Thomas A. Edison

274

Co odróŜnia cię od wszystkich innych ludzi na całej ziemi? Jednym z najwaŜniejszych źródeł
twojej  odrębności  są  doświadczenia.  Wszystko,  cokolwiek  robiłeś  w  Ŝyciu,  zapisane  jest  nie
tylko  w  twojej  świadomej  pamięci,  ale  równieŜ  i  w  systemie  nerwowym.  Wszystko,  cokolwiek
widziałeś,  słyszałeś,  czego  dotknąłeś  lub  posmakowałeś,  jest  przechowywane  w
gigantycznym katalogu twojego umysłu.
Te świadome i nieświadome wspomnienia nazywamy odniesieniami. Właśnie polegając na tych
doświadczeniach, jesteśmy pewni, w co wierzyć, włącznie z najwaŜniejszymi przekonaniami o
tym, kim jesteśmy i co potrafimy.

275

Jakie  doświadczenia  wywarły  największy  wpływ  na  twoje  Ŝycie?  Przed  pierwszymi  zajęciami
jednego  z  moich  kursów  słuchacze  wypełniają  bardzo  szczegółowy  kwestionariusz.  Między
innymi  jest  tam  prośba  o  podanie  pięciu  doświadczeń,  które  w  przekonaniu  odpowiadającego,
najmocniej  ukształtowały  jego  Ŝycie.  Fascynujące  jest  to,  Ŝe  wielu  ludzi  przeŜyło  te  same
doświadczenia (odniesienia), jednak ich interpretacja jest radykalnie róŜna. Dlatego właśnie
Ŝycie kaŜdego z nich jest dzisiaj inne.
Dwaj  męŜczyźni  w  bardzo  młodym  wieku  stracili  rodziców.  Jeden  wykorzystał  to
doświadczenie  jako  powód  do  odcięcia  się  od wszelkich bliskich kontaktów z innymi, podczas
gdy drugi właśnie dlatego stał się najwraŜliwszym i najbardziej otwartym z ludzi.
Kształtują nas nie tylko odniesienia, ale teŜ znaczenie, jakie im przypisujemy.

276

Czy z tego korzystasz, czy nie, jesteś głównym architektem własnego Ŝycia. Pomyśl o
wszystkich swoich doświadczeniach jak o olbrzymim arrasie, który moŜesz utkać dokładnie
w taki sposób, w jaki chcesz. Codziennie dodajesz do osnowy jednanie...
Czy przędziesz zasłonę, którą oddzielasz się od Ŝycia, czy moŜe magiczny dywan, na którym
wzniesiesz się na wyŜyny? Czy świadomie pracujesz nad jego wzorem tak, aby na samym środku,
w najbardziej widocznym miejscu znajdowały się wspomnienia, które dodają ci sił?

277

Zastanów się teraz chwilę i wypisz pięć doświadczeń, które w największym stopniu
ukształtowały twoje Ŝycie i wpłynęły na to, kim jesteś.
Podaj nie tylko opis wydarzenia, ale i sposób, w jaki na ciebie wpłynęło. Jeśli natrafisz na coś,
co wydaje się mieć wyłącznie negatywne znaczenie, natychmiast zmień swoją interpretację

tego wydarzenia, bez względu na sposób, jakiego uŜyjesz. MoŜe to wymagać od ciebie wiary,
a moŜe zupełnie nowego spojrzenia, którego nigdy wcześniej nie próbowałeś. Pamiętaj, Ŝe
wszystkie ludzkie doświadczenia mają swoją wartość.

278

Aby cokolwiek osiągnąć, musisz mieć poczucie pewności. Odniesienia pomagają nam wytworzyć
ten jakŜe waŜny stan. Jeśli jednak nie masz Ŝadnego doświadczenia (odniesień) w wykonywaniu
danej  czynności, jak moŜesz  mieć  co  do niej poczucie pewności? OtóŜ musisz zrozumieć, Ŝe
nie  jesteś  ograniczony  do  rzeczywistych  doświadczeń.  Wspierających  cię  odniesień  moŜe
dostarczać równieŜ wyobraźnia.
Pamiętasz jak było z Rogerem Bannisterem? Kiedy bił rekord w biegu na milę, osiągnął sukces
głównie dzięki temu, Ŝe wyobraził sobie siebie odnoszącego ten sukces. PoniewaŜ często stawiał
sobie przed oczami to wyobraŜenie, zyskał odniesienia, a wraz z nimi pewność, która pozwoliła
mu uruchomić największy tkwiący w nim potencjał.
Ile  barier  mógłbyś  pokonać,  gdybyś  tylko  uŜył  siły  własnej  wyobraźni,  by  zyskać  odniesienia  i
pewność, Ŝe moŜesz je pokonać?

279

Twoja  wyobraźnia  jest  dziesięciokrotnie  silniejsza  od  siły  woli.  Uwolnienie  tej  siły  daje
poczucie  pewności  i  spójną  wizję  przewyŜszającą  znacznie  wszystko,  co  wydarzyło  się  w
przeszłości.
Andre  Agassi  powiedział  mi  ostatnio,  Ŝe  tysiące  razy  wygrywał  zawody  na  kortach  w
Wimbledonie,  zanim jeszcze skończył dziesięć lat... w wyobraźni. Konsekwencja w wyobraŜaniu
sobie  zwycięstwa  dała  mu  poczucie  wewnętrznej  pewności,  które  w  końcu  latem  1992  roku
zmieniło marzenia w rzeczywistość.
Jakie marzenia mógłbyś spełnić dzięki konsekwentnemu wykorzystywaniu wyobraźni?

280

Łatwym sposobem natychmiastowego rozszerzania „biblioteki twoich odniesień" jest
odkrywanie bogactwa literatury: powieści, poezji i mitów, a takŜe muzyki, która jest dokoła
ciebie. Czytaj ksiąŜki, oglądaj filmy, bywaj w teatrze, rozmawiaj z nieznajomymi. Siła tkwi
w kaŜdym odniesieniu i nigdy nie wiesz, które z nich moŜe odmienić całe twoje Ŝycie.

281

Siła  lektury  kryje  się  w  fakcie,  Ŝe  zaczynasz  myśleć  tak  jak  autor  ksiąŜki.  W  magicznych
chwilach, kiedy otoczą cię lasy Ardenu, stajesz się Wiliamem Szekspirem. Kiedy znajdujesz się
we wraku na Wyspie Skarbów, jesteś Robertem Louisem Stevensonem. Kiedy kontaktujesz się z
naturą w Walden, stajesz na miejscu Henry'ego Davida Thoreau. Zaczynasz myśleć tak jak oni,
czuć  jak  oni  i  wykorzystywać  wyobraźnię  w  taki  właśnie  sposób,  jak  czyniliby  to  oni.  Ich
odniesienia  stają  się  twoimi  własnymi  i  zostają  one  z  tobą  jeszcze  długo  po  tym,  kiedy
przewrócisz ostatnią kartkę ich ksiąŜek.
Jakie fascynujące przygody moŜesz przeŜyć dzięki wspaniałej ksiąŜce, dobrej sztuce albo
inspirującemu utworowi muzycznemu?

282

A gdybyś przyjął przekonanie, Ŝe nie ma złych doświadczeń? W końcu czy nie jest prawdą, Ŝe
bez  względu  na  to,  przez  co  musisz  w  Ŝyciu  przejść  -  rzeczy  trudne  i  łatwe,  bolesne  i
przyjemne -kaŜde doświadczenie niesie ze sobą coś wartościowego, jeśli tylko chcesz to coś
dostrzec?
Zastanów  się  przez  chwilę  nad  swoimi  ,,najgorszymi"  doświadczeniami.  Siła  kształtowania
własnego  Ŝycia  bierze  się  z  umiejętności  zmiany  znaczenia,  jakie  przypisujesz  doświadcze-
niom. Czy patrząc na nie dzisiaj, potrafisz dostrzec pozytywne znaczenia, które niosły ze sobą?
MoŜe  padłeś  ofiarą  poŜaru,  moŜe  cię  obrabowano  albo  uczestniczyłeś  w  wypadku
samochodowym,  ale  z  tego  doświadczenia  wyniosłeś  w  końcu  nową  wraŜliwość  na  innych
ludzi,  nowe  uczucia,  które  rozwinęły  twoją  osobowość  i  wymiernie  zwiększyły  zdolność
wnoszenia dobra w Ŝycie innych.

283

Ograniczone  doświadczenia  tworzą  ograniczone  Ŝycie.  Jeśli  chcesz  wzbogacić  Ŝycie  i
rozwinąć się, musisz wzbogacić swoje odniesienia, gromadząc pomysły i doświadczenia, które
nie  stałyby  się  częścią  twojego  Ŝycia,  gdybyś  świadomie  ich  nie szukał. Wspaniałe pomysły
rzadko same stają na twej drodze. Musisz ich szukać.
Czy  jest  coś,  czego  nigdy  wcześniej  nie  brałeś  pod  uwagę,  a  dzięki  czemu  mógłbyś  otworzyć
sobie bramy zupełnie nowego świata?

284

Poszukaj doświadczeń, których nigdy przedtem nie przeŜywałeś. Weź się za nurkowanie i badaj
tajemnice podwodnego świata. Przekonaj się, jakie jest Ŝycie w całkiem nowym otoczeniu. Wy-
bierz się do filharmonii, jeśli dotychczas tego nie robiłeś, albo idź na koncert rockowy, jeśli tego
właśnie z zasady unikałeś przedtem. Odwiedź szpital dziecięcy... Zanurz się w innej kulturze i
spróbuj popatrzeć na świat cudzymi oczami.
Pamiętaj, Ŝe jeśli są w twoim Ŝyciu jakieś ograniczenia, najprawdopodobniej wynikają one z
ograniczonych odniesień. Poszerz swoje odniesienia, a natychmiast poszerzysz całe Ŝycie.

285

Jakie nowe doświadczenia są ci potrzebne? Dobrze jest zadać sobie pytanie: „Jakie odniesienia
muszę zdobyć, aby osiągnąć to, czego naprawdę chcę?"
Zastanów się, jakich odniesień związanych z zabawą i przyjemnościami ci brakuje. Pomyśl o
tym, co mogłoby dostarczyć ci rozrywki albo po prostu sprawić przyjemność.
Kiedy juŜ sporządzisz listę nowych odniesień, wyznacz maksymalny czas na zdobycie kaŜdego z
nich.  Postanów,  Ŝe  zdobędziesz  je  wszystkie.  Kiedy  nauczysz  się  hiszpańskiego,  greckiego
albo  japońskiego?  Kiedy  wybierzesz  się w podróŜ balonem? Kiedy odwiedzisz dom starców,
by  pośpiewać  kolędy  razem  z  jego  mieszkańcami?  Kiedy  zrobisz  coś  niezwykłego,  coś
zupełnie nowego?

286

Jednym  z  najwspanialszych  odniesień,  które  dzielę  z  moim  synem,  jest  doświadczenie,  które
przeŜyliśmy  kiedyś  razem  w  dniu  Święta  Dziękczynienia.  Zachęciłem  mojego  wtedy
czteroletniego  syna,  by  podsunął  koszyk  z  jedzeniem  człowiekowi,  który  spał  w  drzwiach
publicznej  toalety.  Ku  mojemu  zaskoczeniu  Jairek  chwycił  go  za  ramię  i  powiedział:
„Wszystkiego najlepszego!" Nagle męŜczyzna wyprostował się i chwycił mojego syna za rękę.
Serce  podeszło  mi  do  gardła  i  dokładnie  w  chwili,  kiedy  chciałem  rzucić  się  do  przodu,

męŜczyzna przyciągnął dłoń Jairka do ust i pocałował mówiąc: „Dziękuję za troskę..."
Zastanawiam się, czy jest wspanialszy dar, jaki ktokolwiek mógłby złoŜyć czterolatkowi na
Święto Dziękczynienia.
Jakie wzruszające doświadczenia mógłbyś dzielić z kimś, kogo kochasz?

287

Nie  musisz  jechać  na  safari,  aby  rozszerzać  swoje  odniesienia.  MoŜesz  pomóc  komuś,  kto
mieszka  tuŜ  za  rogiem.  Wraz  z  dodaniem  nowego  odniesienia  otwierają  się  przed  nami  nowe
światy. MoŜe to być nowe słowo, które poznajesz, rozmowa, kurs, na który się zapiszesz, albo
coś, co przeczytasz na kolejnej stronie. Nigdy nie wiesz, kiedy to się zdarzy.
Zejdź  z  ławki  dla  rezerwowych  i  przyjmij  pełny  udział  w  grze  Ŝycia.  Pozwól  wyobraźni  bez
Ŝadnych  ograniczeń  podsuwać  ci  moŜliwości  wszystkich  tych  doświadczeń,  które  mógłbyś
przeŜyć. Zacznij natychmiast!
Jakie nowe doświadczenie, które zmieni twoje Ŝycie, moŜesz zdobyć juŜ dzisiaj? Jakim
człowiekiem dzięki temu się staniesz?

289

Jest  siła,  która  kształtuje  twoje  Ŝycie.  Decyduje  ona  o  tym,  co  uznajesz  za  moŜliwe,  a  co  za
niemoŜliwe,  czego  będziesz  unikał,  jak  myślał  i  kontaktował  się  z  innymi.  Ta  siła  to  twoje
własne przekonanie, kim jesteś: twoja toŜsamość.
KaŜdy z nas ma przynajmniej podświadomy sposób definiowania siebie i ta definicja wpływa na
kaŜdy  aspekt  Ŝycia.  Jeśli  na  przykład  postrzegasz  siebie  jako  konserwatystę,  będziesz  myślał,
poruszał  się  i  działał  zupełnie  inaczej,  niŜ  gdybyś  uwaŜał  się  za  człowieka  szalonego.  Jakaś
zmiana  w  definicji  samego  siebie  natychmiast  ujawnia  nasze  nowe  talenty,  nowe  zachowania  i
nowe  aspiracje.  Jest  filtrem,  przez  który  przechodzi  kaŜda  decyzja,  najwaŜniejszym
przekonaniem, za pomocą którego interpretujesz wszystkie Ŝyciowe doświadczenia.

290

Czy zdarzyło ci się kiedykolwiek powiedzieć: „Nie, ja tego nie zrobię. To nie ja!" Jeśli tak, to
wypowiadając te słowa, osiągnąłeś granicę tego, jak definiowałeś samego siebie w przeszłości, i
wpływasz  na  jakość  twojego  obecnego  Ŝycia.  Zadaj  sobie  pytanie:  „Skąd  wziąłem  wszystkie
przekonania  o  tym,  kim  jestem?  Jak  stare  są  te  przekonania?"  MoŜe  nadszedł  czas,  byś
zaktualizował  swoją  toŜsamość?  Czy  wybrałeś  ją  świadomie,  czy  moŜe  jest  sumą  tego
wszystkiego,  co  inni  ludzie  mówili  ci  na  twój  temat,  znaczących  wydarzeń  w  twoim  Ŝyciu  i
innych czynników, które miały miejsce bez twojego udziału i bez twojej zgody?

Gdybyś miał teraz zacząć od nowa definiować swoją toŜsamość w sposób, który by cię

umocnił, jak opisałbyś osobę, którą chcesz się stać?

291

Wszyscy musimy ciągle rozszerzać swój pogląd na to, kim jesteśmy i na co nas stać. Musimy
zadbać,  by  etykietki,  które  sobie  przyklejamy,  nie  ograniczały  nas,  lecz  umacniały.  Musimy
nieustannie  dodawać  nowe  do  tego,  co  jest  w  nas  dobre.  UwaŜaj:  Jakkolwiek  kończysz
zdanie  „Ja  jestem...",  stanie  się  to  rzeczywistością.  Czasem  na  przykład  ludzie  ciągle
powtarzają:  „Jestem  leniwy",  gdy  tymczasem  moŜe  nie  są  leniwi,  a  tylko  mają  mało  in-
spirujące cele.

Czy definiujesz samego siebie w sposób, który cię ogranicza? Czy ograniczenia te

zmieniają się w samospełniające przepowiednie? Jeśli tak, odrzuć je natychmiast!

292

Ilekroć zmieniamy coś w naszym Ŝyciu, ludzie znajdujący się wokół nas będą nam albo pomocą
albo zawadą w ciągłym czynieniu postępów. Jeśli bowiem będą o nas myśleć tak, jak myśleli w
przeszłości, ich poczucie pewności (przekonania) co do naszej toŜsamości moŜe stać się zbędną
kotwicą która utrudni nam oderwanie się od starych przekonań i wzorców, będących kiedyś
częścią naszej toŜsamości.

Musimy być świadomi faktu, Ŝe to my sami definiujemy, kim jesteśmy. Nasza przeszłość

w Ŝaden sposób nie określa ani teraźniejszości, ani przyszłości. Zabierz się do dzieła i
począwszy od dzisiaj sięgnij po swoją nową toŜsamość.

293

Jeśli w przeszłości bezskutecznie starałeś się zmienić się na lepsze, prawdopodobne jest, Ŝe
próbowałeś przestawić się na zachowania niezgodne z własnymi przekonaniami o tym, kim
jesteś. Aby osiągnąć szybką i istotną poprawę jakości Ŝycia, musisz zmienić częściowo lub
całkowicie swoją toŜsamość.

Na przykład zamiast próbować powstrzymać zachowania takie jak nadmierne picie

alkoholu, mógłbyś zmienić swoją toŜsamość i uznać się za człowieka pełnego zdrowia i
witalności, który osiąga w Ŝyciu najwyŜsze cele. Naturalną konsekwencją tej decyzji będzie
uznanie naduŜywania alkoholu za coś, co zupełnie do ciebie nie pasuje.

294

Co to jest kryzys osobowości? Najlepszą chyba definicją tego dość częstego zjawiska jest
stwierdzenie, iŜ ma ono miejsce, gdy ludzie działają niezgodnie z własnym przekonaniem o tym,
kim są skutkiem czego zaczynają kwestionować wszystko w swoim Ŝyciu. Ale czy ktokolwiek z
nas do końca wie, kim jest? Wydaje mi się, Ŝe nie.

ToŜsamość powiązana z wyglądem lub wiekiem musi prowadzić do cierpienia i kryzysu w

przyszłości. Bo w końcu te czynniki muszą się zmienić. Jeśli jednak dysponujemy szerszym
poczuciem własnej toŜsamości, moŜe nawet definicją duchową nasza toŜsamość nigdy nie
moŜe być zagroŜona.

Z pewnością jesteśmy czymś więcej niŜ nasze fizyczne ciała. Co więc czyni ciebie

wyjątkowym?

295

Poświęć teraz chwilę na określenie, kim jesteś. Postanów, Ŝe na pytanie: „Kim jestem",
odpowiesz sobie z całą ciekawością i radością na jakie cię stać.

Czy definiujesz siebie pod kątem przeszłych, teraźniejszych lub przyszłych osiągnięć? A

moŜe uŜywasz do definicji wykonywanego zawodu? osiąganych dochodów? roli odgrywanej w
Ŝyciu? przekonań? wyglądu zewnętrznego i cech fizycznych? A moŜe znajduje się w tej definicji
jakiś element, który przekracza wszystkie te kategorie?

296

Gdyby twoje nazwisko znalazło się dzisiaj w encyklopedii, jak brzmiałoby to hasło? Czy
wystarczyłyby trzy słowa, czy teŜ moŜe trzeba by było całej strony, by opisać historię
twojego Ŝycia? A moŜe zaŜądasz dla siebie odrębnego tomu?

Napisz teraz definicję, którą znalazłbyś w encyklopedii pod swoim nazwiskiem

297

Gdybyś  miał  wystawić  sobie  teraz  dokument  stwierdzający  twoją  toŜsamość,  to  kim
naprawdę  jesteś,  co  byś  zapisał,  a  które  informacje  opuścił?  Czy  zamieściłbyś  w  nim
fotografię  i  opis  wyglądu  zewnętrznego,  czy  teŜ  uznałbyś  te  informacje  za  nieistotne?  Czy
wyliczyłbyś  swoje  osiągnięcia?  stan  zdrowia?  wartości?  emocje?  przekonania?  aspiracje?
motto?

Poświęć teraz chwilę na opracowanie dokumentu stwierdzającego twoją toŜsamość,

bardzo osobistej identyfikacji samego siebie, którą mógłbyś wykorzystać, by pokazać komuś,
kim naprawdę jesteś.

298

Jeśli pewne aspekty twojej toŜsamości sprawiają ci ból, dlaczego masz się ich trzymać? Są
one tylko tym, z czym chciałeś się do chwili obecnej identyfikować.

Spróbuj wzorować się na cudownej wyobraźni przepełniającej serce i umysł kaŜdego

dziecka.  Jednego  dnia  jest  ono  Zorrem,  poskramiaczem  zła.  Następnego  zmienia  się  w
Herkulesa,  najsilniejszego  człowieka  na  ziemi.  Jeszcze  kiedy  indziej  staje  się  bohaterem
prawdziwego  Ŝycia  i  odgrywa  rolę  własnego  dziadka.  Zmiany  toŜsamości  mogą  przynosić
najradośniejsze  doświadczenia  Ŝyciowe.  Mogą  nas  umacniać  i  uwalniać  w  prawdziwie  ma-
giczny  sposób.  W  jednej  chwili  moŜemy  zmienić  definicję  samych  siebie  albo  po  prostu
pozwolić  ujawnić  się  naszemu  prawdziwemu  ja,  odkrywając  wielką  osobowość,
przewyŜszającą  naszą  przeszłość  i  nie  pasującą  do  Ŝadnych  etykietek,  które  przyklejaliśmy
sobie dotychczas.

299

Gdybyś  mógł  stać  się  tym,  kim  chcesz  być,  jaka  byłaby  twoja  toŜsamość?  Dzisiaj  sporządź
listę wszystkich elementów, które chciałbyś w tej toŜsamości znaleźć. Kto ma juŜ cechy, które
ty  chciałbyś  mieć?  Czy  ludzie  ci  mogą  stać  się  twoim  wzorem?  Wyobraź  sobie  siebie  z  tą
nową  toŜsamością.  Poczuj  swój  oddech.  Jak  będziesz  chodził?  Jak  będziesz  mówił?  Jak
myślał? Jak będziesz się czuł? Skorzystaj natychmiast z siły, którą dysponujesz, by zmie-
nić dowolną część własnej osobowości, po prostu podejmując taką decyzję.

300

Jeśli naprawdę chcesz zmienić swoją osobowość - a więc i swoje Ŝycie - świadomie postanów,
kim chcesz być. Raz jeszcze stań się dzieckiem i z całym podnieceniem opisz szczegółowo,
kim jesteś dzisiaj zgodnie z twoją nową decyzją.

Poświęć teraz chwilę na sporządzenie dokładnej listy — i niczym się nie ograniczaj!

301

Ludzie, z którymi spędzamy większość czasu, mają znaczący wpływ na to, jak postrzegamy
samych siebie. Kiedy więc będziesz pracował nad planem działań mających wspierać
twoją nową toŜsamość, zwróć szczególną uwagę na ludzi, którymi chcesz się otaczać. Czy
twoja rodzina, znajomi i współpracownicy wzmocnią twoją nową toŜsamość, czy teŜ zechcą ją
zniszczyć?

302

PowiąŜ się ze swoją nową toŜsamością, informując o niej kaŜdego wokół. Jednak
najwaŜniejsze jest poinformowanie samego siebie. Codziennie opisuj sobie na nowo, jak
wygląda twoja nowa etykietka, a w ten sposób ją przystosujesz.

303

W tej właśnie chwili moŜesz zacząć Ŝycie z toŜsamością, którą sobie wybrałeś. Zadaj sobie
pytanie: „Kim jeszcze mogę być? Kim jeszcze będę? I kim się właśnie staję? "

Postanów sobie, Ŝe bez względu na okoliczności, będziesz zachowywał się tak, jakbyś

osiągnął  juŜ  cele,  które  sobie  wyznaczyłeś.  Oddychaj  w  taki  sposób.  Poruszaj  się  w  taki
sposób,  Reaguj  na  innych  tak,  jakbyś  był  takim  właśnie  człowiekiem.  Traktuj  ludzi  z
szacunkiem,  szlachetnością  współczuciem  i  miłością  jakie  dałby  im  ktoś,  kto  osiągnął  juŜ
twoje cele.

Jeśli tylko postanowisz zachowywać się i myśleć jak ktoś, kim chcesz być, staniesz się tym

człowiekiem.

304

Stoisz na rozstaju dróg. Zapomnij o przeszłości. Kim jesteś teraz? Nie myśl o tym, kim
byłeś do dzisiaj. Kim postanowiłeś być? Podejmij tą decyzje świadomie. Podejmij ją ostroŜnie.
Podejmij z całą mocą. A później działaj kierując się nią!

Część jedenasta

Jak wszystko pozbierać

Zdrowie, finanse, kontakty z innymi i kodeks zachowań

,, Zmieniaj własne credo we własne czyny. "

Ralph Waldo Emerson

305

Zacznij zbierać owoce niektórych strategii i narzędzi opanowanych w codziennych
lekcjach samodoskonalenia. Czytając kaŜdą stronę tej części ksiąŜki, będziesz się skupiał na
kilku kluczowych obszarach, jak zdrowie, finanse i kontakty z innymi, i wypracujesz metodę,
która zapewni ci Ŝycie zgodne z najwyŜszymi standardami na co dzień.

306

Nauczyłeś się warunkować system nerwowy po to, aby angaŜować się w takie działania, które
dadzą poŜądany skutek. Twoje przeznaczenie, gdy idzie o zdrowie i kondycję fizyczną, w
podobny sposób zaleŜy od tego, jak warunkujesz metabolizm i mięśnie,
by wytwarzały potrzebny ci poziom energii i sprawności.

Co robisz regularnie, aby dbać o swoje ciało i zapewnić sobie stan zdrowia, jakiego

pragniesz?

307

Co  powoduje,  Ŝe  ludzkie  ciało  funkcjonuje  w  szczytowej  formie?  Niewiarygodne  osiągnięcie
Stu Mittlemana ilustruje, jak skuteczne są pewne podstawowe zasady. Mittleman pobił rekord
świata  w  biegach  długodystansowych  przebiegając  ponad  tysiąc  mil  w  jedenaście  dni  i
dziewiętnaście godzin, co daje średnio osiemdziesiąt cztery mile dziennie. Bardziej jednak
zaskakuje  fakt,  Ŝe  zgodnie  z  relacjami  świadków  wyglądał  o  wiele  lepiej  po  tym  biegu  niŜ  w
dniu, kiedy go zaczynał. Nie uległ Ŝadnej kontuzji - nawet jednego odparzenia!

Co pozwoliło mu wytęŜyć ciało do maksimum moŜliwości, nie raniąc go przy tym? Przede

wszystkim lata treningu fizycznego i umysłowego pozwoliły Mittlemanowi udowodnić, Ŝe
moŜemy dostosować się do wszystkiego, jeśli nieustannie stawiamy sobie coraz większe
wymagania.

308

Co jeszcze pozwoliło Stu Mittlemanowi ustanowić nowy rekord w biegach
długodystansowych? Świadomość, Ŝe zdrowie i sprawność to nie to samo.

Czym jest sprawność fizyczna? Według dra Philipa Maffetone, to „fizyczna zdolność do

aktywności  sportowej".  Zdrowie  definiuje  się  o  wiele  szerzej,  jako  „stan,  w  którym  wszystkie
układy i systemy ciała... pracują w sposób optymalny". Wielu ludzi sądzi, Ŝe sprawność fizyczna
implikuje  zdrowie,  tymczasem  w  rzeczywistości  jedno  nie  musi  iść  w  parze  z  drugim.  Jeśli
bowiem  osiągniesz  sprawność  kosztem  zdrowia,  moŜe  się  okazać,  Ŝe  umrzesz,  zanim  jeszcze
dane ci będzie cieszyć się swoją spektakularną tęŜyzną fizyczną.

Co jest dla ciebie waŜniejsze? Czy wypracowałeś sobie równowagą między zdrowiem i

sprawnością?

309

Jak  więc  maksymalnie  zwiększyć  swoje  zdrowie?  Najlepszy  sposób  to  zrozumieć  róŜnicę
między  ćwiczeniami  aerobicznymi  i  anaerobicznymi,  to  jest  między  wytrzymałością  a
siłą. Aero-biczny znaczy „z tlenem" i odnosi się do umiarkowanych ćwiczeń wykonywanych
w  jakimś  czasie.  Jeśli  wzmacniasz  wytrzymałość  za  pomocą  ćwiczeń  aerobicznych,  spalasz
przede wszystkim tłuszcz.

Anaerobiczny znaczy „bez tlenu" i odnosi się do ćwiczeń, które wywołują krótkie

wybuchy siły. Ćwiczenia anaerobiczne spalają przede wszystkim glikogen i powodują Ŝe
ciało gromadzi tłuszcz.

Czy uznajesz się za człowieka zdrowego? sprawnego? Ani zdrowego, ani sprawnego?

310

Dlaczego  tak  wielu  Amerykanów  uskarŜa  się  na  zmęczenie?  Z  chęci  osiągnięcia  jak  najlepszych
rezultatów  w  jak  najkrótszym  czasie  wielu  z  nas  prowadzi  anaerobiczny,  pełen  stresów  tryb
Ŝycia,  a  sytuację  dodatkowo  pogarszają  wykonywane  przez  nas  ćwiczenia  fizyczne.  Ćwicząc
anaerobicznie,  pozbawiają  organizm  glikogenu,  a  wtedy  proces  metaboliczny  zaczyna  traktować
cukier we krwi jako dodatkowe paliwo. Powoduje to zmęczenie, bóle głowy i inne problemy.

Jak przestawić się z ćwiczeń anaerobicznych na aerobiczne? Musisz po prostu zwolnić tempo.

Według dra Philipa Maffetone'a większość ćwiczeń, jak choćby spacer, bieg, jazda na rowerze czy
pływanie, moŜe być albo aerobiczna, albo anaerobiczna. Przy mniejszym obciąŜeniu serca
uaktywniają one system aerobiczny, a przy większym anaerobiczny.

Czy musisz zwolnić tempo? W przypadku ćwiczeń? W codziennym Ŝyciu?

311

Aby  zmienić  ciało  w  maszynę  spalającą  tłuszcz,  musisz  ćwiczyć  swój  metabolizm,  by
nieustannie  działał  w  sposób  aerobiczny.  Dr  Maffetone  proponuje  tylko  aerobiczne
ćwiczenia  przez  okres  od  dwóch  do  ośmiu  miesięcy.  Dla  osiągnięcia  równowagi  między
zdrowiem  a  sprawnością  moŜesz  po  tym  okresie  włączyć  do  codziennych  zajęć  ćwiczenia
anaerobiczne, od jednego do trzech razy w tygodniu.

Czyjej rady musisz zasięgnąć, aby maksymalnie zadbać o własne zdrowie? Do jakich źródeł

moŜesz się odwołać?

312

Brytyjski filozof Ludwig Wittgenstein napisał: „Ludzkie ciało jest najlepszym obrazem
ludzkiej duszy."

Co twoje ciało mówi o twojej duszy?

313

Tlen jest chyba najwaŜniejszym dla zdrowia elementem. Bez niego komórki stają się słabe i
umierają.

Aby uniknąć pozbawiania organizmu tlenu podczas ćwiczeń fizycznych, musisz

wiedzieć, czy przekroczyłeś granicę ćwiczeń aerobicznych.

Odpowiedz na następujące pytania: l.Czy moŜesz swobodnie rozmawiać w trakcie

wykonywania ćwiczeń (aerobik), czy teŜ jesteś zbyt spięty (anaerobik)?
2. Czy twój oddech jest spokojny i słyszalny (aerobik), czy teŜ oddychasz z trudem
(anaerobik)?
3. Czy ćwiczenia, nawet jeśli męczące, sprawiają ci przyjemność (aerobik), czy teŜ zmuszasz
się, by je wykonywać (anaerobik)?

W skali od zera do dziesięciu, gdzie zero oznacza minimalny, a dziesięć maksymalny

wysiłek podczas ćwiczenia, zaznacz swój wynik. Ideałem jest wynik między sześć a siedem.
Jeśli przekroczyłeś poziom siedmiu, ćwiczysz anaerobicznie.

314

Oto w jaki sposób wprowadzić przyjemność ćwiczeń fizycznych do codziennego Ŝycia:

1. Ustal,  czy  regularnie  wykonywane  przez  ciebie  ćwiczenia  są  aerobiczne,  czy
anaerobiczne.  Czy  budzisz  się  rano  z  poczuciem  zmęczenia?  Czy  czujesz  się  głodny  po
ćwiczeniach  fizycznych?  Czy  po  ćwiczeniach  doświadczasz  gwałtownych  huśtawek  nastro-
jów?  Mimo  wysiłków  pozostaje  zbędny  tłuszcz?  Jeśli  twoja  odpowiedź  brzmi  „tak",
prawdopodobnie ćwiczysz anaerobicznie.
2. Spraw  sobie  przenośny  aparat  do  pomiaru  pracy  serca.  PomoŜe  ci  ćwiczyć  na
optymalnym poziomie aerobicznym. To jedna z najlepszych inwestycji w twoim Ŝyciu.
3. Opracuj plan warunkowania własnego metabolizmu do spalania tłuszczu i wytwarzania
stałych poziomów energii. Trzymaj się tego planu przez co najmniej dziesięć dni.

315

Niewiele jest rzeczy waŜniejszych od kontaktów z innymi ludźmi. Sukces nie ma Ŝadnej
wartości, jeśli nie mamy kogoś, z kim moŜemy się nim podzielić. Najbardziej poŜądaną przez
ludzi emocją jest poczucie związku z innymi istotami ludzkimi. W ciągu najbliŜszych kilku
dni zastanowimy się nad sześcioma najwaŜniejszymi zasadami, które są podstawą sukcesu we
wszystkich związkach z innymi ludźmi, zwłaszcza w miłości.

Przede wszystkim musisz poznać wartość, jaką mają reguły dla osoby ci bliskiej. Nie

jest waŜne, jak bardzo kogoś kochasz, jak głęboki jest wasz związek, jeśli będziesz stale
łamał reguły swego partnera, doprowadzisz go do wyczerpującego i niszczącego stresu.

Jeśli nie znasz (albo zapomniałeś) reguł swojego partnera, odkryj je. Nie rozmawialiście

o nich przez jakiś czas, moŜe więc powinniście porozmawiać o nich teraz?

316

Jedyny sposób na trwały związek to postrzeganie go jako miejsca, w którym moŜesz coś
dać, a nie jako miejsca, do którego udajesz się, by coś wziąć.

Jaką najcenniejszą rzecz dajesz partnerowi w waszym związku'

317

Dbałość o związek wymaga, byś zwrócił baczną uwagę na jakiekolwiek sygnały
ostrzegawcze, które mogą się pojawić. Ich dostrzeŜenie i podjęcie natychmiastowych
działań pozwala wyeliminować problemy, zanim jeszcze wymkną się nam z rąk.

Czy w twoim związku pojawiają się jakieś sygnały ostrzegawcze, na które musisz zwrócić

uwagę? Jakie działania moŜesz podjąć juŜ dzisiaj, aby „zabić potwora, póki wciąŜ jest mały",
zanim wyrośnie na stwora, nad którym nie będziesz w Ŝaden sposób potrafił panować?

318

Tak wiele razy związki między dwojgiem ludzi rozpadają się, a oni nie wiedzą co było nie tak.
NajwaŜniejszym czynnikiem zapewniającym sukces wszelkim związkom jest jasne komunikowa-
nie własnych reguł. Spraw, by wasze reguły były znane i przestrzegane.

Wspólnie z partnerem opracujcie sposoby przełamywania negatywnych wzorców. Pozwoli wam

to uniknąć kłótni, w których nie pamięta się juŜ przedmiotu sporu, a chodzi jedynie o to, by wygrać
sam spór.

Wykorzystaj Słownik Transformacji, by uniknąć przesadnego rozdmuchiwania problemów.

Zamiast mówić: „Nie znoszę, kiedy to robisz", powiedz: „Wolałbym, Ŝebyś robiła co innego."

319

Czy związki z bliskimi są jednym z twoich najwyŜszych Ŝyciowych priorytetów? Jeśli nie, oddasz się
bez pamięci wszystkim innym rzeczom, które na co dzień wydadzą ci się pilniejsze, a wtedy pasja i
uczucie stopniowo zgasną.

Nie pozwól sobie, by wielkie podniecenie i wdzięczność za to, Ŝe w twoim Ŝyciu pojawił się

ktoś specjalny, stało się tylko przyzwyczajeniem.

320

Jeśli chcesz, by twój związek się utrzymał, nigdy nie zagraŜaj jego istnieniu. JuŜ samo stwierdzenie:
„Jeśli to zrobisz, odejdę", otwiera tę moŜliwość. Skoncentruj się na tym, jak na co dzień ulepszyć
wasz związek.

KaŜda ze znajomych mi par, która przeŜyła ze sobą długie lata, swoją podstawową zasadą

uczyniła to, by bez względu na ogrom złości lub poczucia doznanej krzywdy, nigdy nie zastanawiać
się nad tym, czy związek ma trwać dalej, czy teŜ nie.

321

Najpiękniejszym doświadczeniem codziennego Ŝycia jest przeŜywanie wciąŜ od nowa własnej miłości
do człowieka, z którym łą-czącię jakieś związki. Wzmacniaj poczucie tych związków, wciąŜ od nowa
pogłębiaj kontakty intymne i poczucie fascynacji drugą osobą. Zadawaj sobie pytanie: „Skąd miałem
tyle szczęścia, by spotkać cię na mojej drodze?" Nigdy nie przestawajcie szukać sposobów na
zaskakiwanie się nawzajem. Nie uznawaj miłości za pewnik! Szukaj i sam twórz te chwile, które
pomogą przekształcić wasz związek w legendarny wręcz wzór.

Co moŜesz zrobić dzisiaj dla kogoś, kogo kochasz?

322

Czy  postanowiłeś  juŜ,  Ŝe  codzienność  twojego  związku  dorówna  marzeniom?  Oto  kilka
podstawowych zasad:
1. Porozmawiaj z partnerem i dowiedz się, co w waszym związku jest najwaŜniejsze dla
kaŜdego  z  was.  Jakie  są  najwyŜsze  wartości  waszego  Ŝycia  razem  i  co  musi  się  stać,  byście
poczuli, Ŝe wartości te są spełnione?
2. Postanów sobie, Ŝe bardziej zaleŜy ci na tym, by być kochanym, niŜ by mieć rację. Jeśli
kiedykolwiek złapiesz się na tym, Ŝe obstajesz, iŜ to właśnie ty masz rację, natychmiast zniszcz
ten  wzorzec.  Jeśli  to  konieczne,  przestań  się  upierać  i  wróć  do  rozmowy  później,  kiedy
znajdziesz się w lepszym stanie, pozwalającym rozwiązać konflikt.

323

KILKA INNYCH REGUŁ DOBREGO ZWIĄZKU

3. Opracujcie wspólnie sposób przełamywania niekorzystnych wzorców, którego obydwoje
zgodzicie się uŜywać w trudnych sytuacjach.

Wykorzystajcie w tym celu najgłupsze i najdziwniejsze moŜliwe zachowania. Wymyślcie wasz

własny, prywatny dowcip, do którego zawsze moŜna się odwołać.

4. Kiedy czujesz opór, powiedz o tym w delikatny sposób, jak

choćby: „Wiem, Ŝe to moje dziwactwa, ale kiedy tak się zachowujesz, to aŜ mnie w dołku ściska."

5. Regularnie planujcie nocne randki, najlepiej raz w tygodniu, ale przynajmniej dwa razy w
miesiącu. Wymyślajcie najbardziej romantyczne i jak najprzyjemniejsze spotkania.
6. Nie wolno wam zapomnieć o codziennym, długim i namiętnym pocałunku!

324

Wielu ludzi popełnia ten błąd i myśli, Ŝe wszystkie problemy zniknęłyby z ich Ŝycia, gdyby
mieli dość pieniędzy. A przecieŜ samo zarabianie pieniędzy rzadko czyni ludzi wolnymi.
Jednak równie śmieszne byłoby twierdzenie, Ŝe większa swoboda finansowa i większe
panowanie nad własnymi finansami nie dadzą ci większych moŜliwości rozwoju i
tworzenia wartości dla siebie samego i innych.

325

Samo tworzenie bogactwa jest proste. Jednak wielu ludzi nigdy tego nie robi, poniewaŜ mają oni
„dziury"  -  konflikty  wartości  i  reguł  -  w  swoich  finansowych  podstawach.  Najczęstszym
powodem,  dla  którego  sukces  omija  ludzi,  jest  fakt,  Ŝe  mają  oni  mieszane  odczucia  na
temat  pieniędzy.  Mogą  oczywiście  cenić  wszystko to, co dają pieniądze, ale jednocześnie są
przekonani,  Ŝe  wymagałoby  to  zbyt  cięŜkiej  pracy  albo  niemoralnego  zachowania,  albo
wykorzystywania innych i oddania się w niewolę pieniądza.

Innym częstym powodem jest przekonanie, Ŝe zarabianie pieniędzy jest zbyt

„skomplikowane" i powinno sieje zostawić „ekspertom". Oczywiście porada eksperta nigdy nie
zaszkodzi, jednak wszyscy musimy nauczyć się odpowiedzialności za nasze decyzje finansowe.
Musimy zrozumieć ich konsekwencje.

326

Po latach studiowania Ŝycia największych ludzi sukcesu w naszej historii, odkryłem pięć kluczy
do mistrzostwa finansowego. Pierwszym kluczem do bogactwa jest umiejętność jego
tworzenia. Jeśli potrafisz znaleźć sposób, który sprawi, Ŝe to, co robisz, stanie się więcej warte
dla innych ludzi, bez kłopotów zwiększysz swoje dochody.

Zacznij od pytania: „Jak mogą być więcej wart dla mojej firmy?" Jak mogę przyczynić się

do osiągania większych zysków w krótszym czasie? W jaki sposób mogę przyczynić się do
obniŜenia kosztów przy jednoczesnym zwiększeniu zysków i jakości? Jakie nowe systemy mogę
wprowadzić? Jaką nową technologię wykorzystać, by zwiększyć konkurencyjność mojej firmy?

327

Drugim kluczem do bogactwa jest umiejętność jego utrzymania. A jedynym sposobem na to
jest wydawać mniej, niŜ się zarabia, i inwestować róŜnicę.

328

Oszczędzanie to dobry cel, ale ono samo nie przyniesie ci bogactwa. Trzecim kluczem do
finansowego sukcesu jest pomnaŜanie własnego bogactwa. Musisz więc wydawać mniej,
niŜ zarabiasz, róŜnicę inwestować, a następnie zyski z tej inwestycji przeznaczyć na kolejną,
aby zwielokrotnić swój majątek. W ten sposób twoje pieniądze pracują na ciebie i moŜesz je
pomnoŜyć. Tempo osiągnięcia niezaleŜności finansowej jest wprost proporcjonalne do chęci
reinwestowania - a nie wydawania - osiągniętych zysków.

329

Nikt  nie  chce  stać  się  ofiarą.  Czwartym  kluczem  do  sukcesu  finansowego  jest  ochrona
własnego  bogactwa.  W  dzisiejszych  czasach  wielu  bogatych  ludzi  czuje  się  mniej
bezpiecznie niŜ dawniej, kiedy mieli oni znacznie mniej pieniędzy. Dlaczego? Wiedzą, Ŝe w
kaŜdej  chwili  mogą  zostać  podani  do  sądu  -  i  to  czasem  z  błahych  powodów  albo  i  bez
powodu.  Jednak  pamiętaj,  Ŝe  są  prawne  sposoby  ochrony  twojego  majątku,  które  moŜesz
wykorzystać, jeśli tylko nie jesteś obecnie stroną Ŝadnego procesu sądowego.

Czy musisz zastanowić się nad sposobami ochrony twojego majątku? Nawet jeśli nie

zastanawiałeś się nad tym dotychczas, najwyŜszy czas, byś zasięgnął rady specjalistów. Weź
przykład z mistrzów, podobnie jak w kaŜdej innej dziedzinie Ŝycia.

330

Nie czekaj zbyt długo, by zacząć cieszyć się tym, co mogą ci dać pieniądze. Piątym kluczem do
sukcesu finansowego jest czerpanie radości z własnego bogactwa. Większość ludzi czeka z
tym, aŜ uda im się zebrać określoną ilość pieniędzy. Jednak dopóki nie połączysz przyjemności z
zarabianiem pieniędzy, nie będziesz potrafił zarabiać ich w długim czasie. Spraw więc sobie od
czasu do czasu niespodziankę (pula).

Zastanów się teŜ nad moŜliwością dzielenia się własnym majątkiem z potrzebującymi.

Oddając  im  część  zarobionych  pieniędzy,  moŜesz  sobie  pokazać,  Ŝe  masz  więcej,  niŜ  ci
potrzeba.  Prawdziwe  bogactwo  to  emocja:  poczucie całkowitego dostatku. Pieniądze nie mają
wartości,  dopóki  nie  podzielimy  się  ich  pozytywnym  wpływem  z  tymi,  którzy  są  nam  bliscy.
Odkrywając  sposoby  przekazania  części  naszego  majątku  innym,  znajdujemy  jedną  z  praw-
dziwych radości Ŝycia.

331

JuŜ dziś zacznij kontrolować swoją finansową przyszłość.
1. Przyjrzyj  się  dokładnie  swoim  przekonaniom  na  temat  pieniędzy.  Pozbądź  się  tych,
które cię ograniczają, i wzmocnij te dodające sił. Wykorzystaj sześć kroków techniki NWA.
2. Zastanów się, jak moŜesz dodać wartości w swoim miejscu pracy, bez względu na to,
czy dostajesz za to pieniądze, czy teŜ nie. Co najmniej o dziesięć procent zwiększ wartość
tego, co obecnie produkujesz.
3. Postanów,  Ŝe  będziesz  odkładał  co  najmniej  dziesięć  procent  własnych  dochodów  i
inwestował je w starannie zaplanowany sposób.
4. Znajdź  sobie  doradcę,  który  pomoŜe  ci  podjąć  rozsądne  decyzje  o  inwestycji  twoich
pieniędzy.

Wyznaczaj małą pulę nagród, które pomogą ci łączyć przyjemność z sukcesem

finansowym. Dla kogo mógłbyś zrobić coś specjalnego? Jak moŜesz się nagrodzić za to, Ŝe
zaczniesz juŜ dzisiaj?

332

Wspaniale jest mieć hierarchię wartości, której jesteś całkowicie oddany. Jednak skąd masz
wiedzieć, czy rzeczywiście na co dzień Ŝyjesz zgodnie z własnymi regułami i wartościami? Jeśli
na przykład twoją naczelną wartością jest wkład w Ŝycie innych, jak konsekwentnie tę wartość
realizować. Na twojej liście być moŜe znajduje się miłość, jednak ile razy zabrakło jej w twoim
zachowaniu? Rozwiązanie jest proste: stwórz własny kodeks zachowania. Jak? Dowiesz się
jutro.

333

Czy pamiętasz, kiedy ostatnio byłeś całkiem pewien, jak postąpić w danej sytuacji, bez względu
na konsekwencje twojego zachowania? Większość z nas nie odczuwa tej pewności tak długo,
jak długo nie ustali sobie listy wartości, którą chce stosować w codziennym Ŝyciu. Sporządzenie
takiej listy, stworzenie własnego kodeksu zachowania to opracowanie mapy, która pozwala
poruszać się po kaŜdej drodze Ŝycia.

1. Zrób spis stanów emocjonalnych, których postanawiasz doświadczać kaŜdego dnia, aby
Ŝyć w zgodzie ze swoimi najwaŜniejszymi wartościami i zasadami. Twój spis powinien być
na tyle długi, by zapewnić twojemu Ŝyciu bogactwo i róŜnorodność, na jakie zasługujesz, a przy
tym wystarczająco krótki, byś naprawdę zdołał doświadczyć wszystkich tych stanów kaŜdego
dnia.

334

TWÓJ KODEKS ZACHOWANIA(ciąg dalszy)
2. Obok kaŜdego z wymienionych stanów zapisz regułę określającą, skąd masz wiedzieć,
Ŝe osiągnąłeś dany stan. Na przykład: „Jestem radosny, kiedy uśmiecham się do ludzi", albo:
„Kieruję się wdzięcznością, kiedy przypominam sobie o wszystkich waŜnych rzeczach, które
zdarzyły mi się dotąd w Ŝyciu."
3. Postanów, Ŝe kaŜdej z tych emocji będziesz doświadczał co najmniej raz dziennie. Być
moŜe  będziesz  chciał napisać swój kodeks zachowania na małej kartce i mieć go przez cały
czas  przy  sobie  albo  umieścić  na  biurku  lub  przy  łóŜku.  Raz  na  jakiś  czas  w  ciągu  dnia
popatrz  na  swoją  listę  i  zadaj  sobie  pytanie:  „Które  z  tych  stanów  juŜ  dzisiaj  przeŜyłem?
Których jeszcze nie doświadczyłem i jak uda mi się to zrobić przed końcem dnia?"

Część dwunasta

Najpiękniejszy dar

Wkład w Ŝycie innych

„Pewnego dnia, kiedy opanujemy juŜ wiatry, fale, przypływy i grawitację, sięgniemy po

boskie siły miłości. Wtedy, po raz drugi w historii świata, człowiek odkryje ogień. "

Teilhard de Chardin

335

Od  ponad  dziesięciu  lat  mam  wyjątkowy  zaszczyt  pracować  z  ludźmi  wykonującymi
wszystkie  dosłownie  Ŝyciowe  profesje  -  od  najbardziej  uprzywilejowanych  po
najbiedniejszych.  I  jedno  jest  dla  mnie  całkowicie  jasne:  bez  względu  na  pozycję  Ŝyciową
tylko  ci,  którzy  nauczyli  się  potęgi  szczerego  i  bezinteresownego  wkładu  w  Ŝycie  innych,
doświadczają największej radości Ŝycia - prawdziwego poczucia spełnienia.

336

KaŜdy  z  nas  zetknął  się  kiedyś  z  uczuciem  bezinteresownego  pomagania  innym:  wsparcie
udzielone  przyjacielowi,  pomoc  dziecku  w  rozwiązaniu  jakiegoś  problemu,  pomoc  koledze  z
pracy  w  wykonaniu  trudnego  zadania  albo  choćby  sprowadzenie  kogoś  starszego  z  zawrotnej
wysokości schodów. Doświadczenia te stają się chwilami uniesienia, w których potrafimy
znaleźć  sens  naszego  prawdziwego  ja.  One  właśnie  kaŜą  nam  podziwiać  tych,  którzy  całe
swoje Ŝycie poświęcili innym.

Ta część jest zaproszeniem, byś i ty wnosił stały wkład w Ŝycie innych, dołączył do ludzi

wielkiego serca, którzy postanowili dzielić się własnymi moŜliwościami, by pomóc innym
ulepszyć własne Ŝycie.

337

Jeden odwaŜny człowiek poruszył sumienie całego narodu.

Kiedy Sam LaBudde zaciągnął się na „Marię Luisę" jako tymczasowy członek załogi, ryzykował
Ŝycie, by sfilmować wielkie okrucieństwo, z jakim poławiacze tuńczyka traktują delfiny.

W 1991 roku, zaledwie czteiy lata później, firma Starkist największy na świecie producent

tuńczyka w puszce, ogłosiła, Ŝe nie będzie juŜ przetwarzać tuńczyka łowionego włókiem. Inni produ-
cenci złoŜyli podobne oświadczenia zaledwie kilka godzin później. Walka trwa nadal, jednak wkład
tego człowieka w wysiłki ocalenia delfinów niewątpliwie przyczynił się do częściowego choćby
zachowania równowagi w ekosystemie wodnym.

Jak ty mógłbyś wykorzystać własną pomysłowość i odwagą, by zrobić coś dla innych łudzi - moŜe

nawet dla całego świata?

338

Czy rozwiązanie problemów świata wymaga nadludzkiego wysiłku? Nic nie moŜe być dalsze od
prawdy! Wszystkie doświadczenia naszego Ŝycia są rezultatem niezliczonych drobnych
decyzji, które podejmujemy jako jednostki, rodziny, społeczności i narody.

Wielkie rozwiązania zaczynają się od jednostek, które rozpoczynają drobne, lecz

konsekwentne działania zmierzające do ulepszenia świata.

339

KaŜdy z problemów, na skalę państw i całego świata, z którymi musimy się dzisiaj mierzyć,
zaczął się od pojedynczego ludzkiego zachowania. Tak więc skoro to nasze zachowanie stało się
przyczyną problemów, to my moŜemy je rozwiązać! KaŜdy z nas, w domu, w pracy i własnej
społeczności moŜe podjąć wysiłki, które spowodują łańcuch zmian. Jedynym ograniczeniem
są tu niedostatki naszej wyobraźni i chęci do działania.

340

Jak jeden człowiek ma coś zmienić? Historia świata jest po prostu kroniką czynów garstki
zwykłych ludzi, których cechowało olbrzymie zdecydowanie. Tych właśnie ludzi, którzy mieli dość
siły, by zmienić jakość naszego Ŝycia, nazywamy bohaterami. Kim są twoi bohaterowie?

341

Głęboko wierzę, Ŝe i ty, i ja, i kaŜdy człowiek, którego napotykamy na naszej drodze, nosi w
sobie bohatera i moŜe podejmować wielkie, odwaŜne i szlachetne działania, by polepszyć
Ŝycie innych, nawet jeśli miałoby się to odbyć jego kosztem.

Zdolność robienia rzeczy prawych, odwaga, by odmienić świat, jest w tobie cały czas.

Pytanie tylko, kiedy nadejdzie chwila, w której przypomnisz sobie, Ŝe jesteś bohaterem, kiedy
bezinteresownie wesprzesz tych, którzy twojego wsparcia potrzebują.

342

Pokonywanie trudności jest tyglem, w którym wytapiają się ludzkie charaktery.

343

Być moŜe sądzisz, Ŝe Matka Teresa przyszła na świat z wrodzonym bohaterstwem. Tymczasem jako
nauczycielka w bogatej dzielnicy Kalkuty przez wiele lat nie zagościła w biedniejszych częściach
miasta. Pewnego wieczoru usłyszała kobietę wzywającą pomocy. Ruszyła jej więc na pomoc i resztę
nocy spędziła na bezskutecznych próbach umieszczenia jej w szpitalu. Kiedy kobieta w końcu zmarła
w jej ramionach, Matka Teresa doznała przemiany. W jednej, decydującej chwili, moŜe nawet chwili
świętej, postanowiła, Ŝe nikt wokół niej nigdy więcej nie umrze pozbawiony godności i miłości.

Czy w swoim Ŝyciu moŜesz wskazać na wydarzenie, które stało się w nim decydującym

momentem?

344

Co  czyni  bohatera?  Bohater  to  człowiek,  który  z  odwagą  niesie  pomoc  innym,  bez  względu  na
okoliczności.  Bohater to człowiek, który kieruje się bezinteresownością i wymaga od siebie więcej,
niŜ  oczekują  inni.  Bohater  to  człowiek,  który  walczy  z  przeciwnościami  robiąc  to,  co  uznaje  za
słuszne, bez względu na strach.

345

Bohater nie jest „doskonały". Gdyby taki był warunek, nie mielibyśmy bohaterów. KaŜdy z nas
popełnia błędy, ale nie umniejszają one naszego wkładu w Ŝycie innych. Doskonałość nie jest
bohaterstwem. Bycie człowiekiem jest.

346

Jak moŜemy poradzić sobie z olbrzymimi problemami społecznymi? Wiedz, Ŝe w kaŜdym z nas
drzemie iskra bohaterstwa, która w kaŜdej chwili moŜe przerodzić się w wielki płomień. Aby
tak się stało, musimy przede wszystkim wymagać od siebie więcej.

347

Kiedy problemy społeczne wydają się nas przytłaczać, moŜemy natychmiast przejąć kontrolę,
zmieniając własne przekonania. I co najwaŜniejsze, nie wolno nam postrzegać problemów
wokół nas jako wszechogarniających i trwałych. Nie wolno sądzić, Ŝe działania jednostki
niczego nie zmienią. Czy Gandhi poddał się, choć był sam jeden? Czy Matka Teresa
zarzuciła swoją pasję, choć samotnie walczyła z cierpieniem biednych? Czy Ed Roberts ustą-
pił, choć samotnie musiał walczyć o prawa niepełnosprawnych?

Zrób coś juŜ dzisiaj, aby udowodnić, Ŝe twoje działania mogą zmienić świat. Zgłoś się do

pomocy w miejscowym szpitalu... Podawaj obiady w schronisku dla bezdomnych... Pomagaj
dorosłym uczyć się czytać... Ucz rodzicielskich umiejętności nastoletnie matki... Zanieś
drobny prezent do domu starców...

348

Co  stałoby  się,  gdybyś  zaprzyjaźnił  się  z  bezdomnym  i  umoŜliwił  mu  przeŜycie  czegoś,  czego  nie
przeŜył  od  dawna,  a  moŜe  nawet  nigdy  w  Ŝyciu?  Jak  człowiek  mieszkający  na  ulicy  poczułby  się,
gdybyś  zabrał  go  do  kina  albo  do  salonu  piękności?  Poczułby  się  kimś  specjalnym?  Kochanym?
Wartościowym? WaŜnym? Pamiętaj, Ŝe nowe odniesienia są osnową nowych przekonań i nowej toŜ-
samości. Pamiętaj teŜ, Ŝe małe wysiłki mogą złoŜyć się na wielkie rezultaty.

Zrób coś dobrego w tym tygodniu. W tej chwili postanów, co zrobisz, zaplanuj swoje działania i

zrealizuj je! Gwarantuję, Ŝe poczujesz się nagrodzony w stopniu znacznie przewyŜszającym wszelkie
wysiłki, które w to włoŜyłeś.

349

Nasze  codzienne  decyzje  ukształtują  świat,  który  przekaŜemy  przyszłym  pokoleniom.  Co
znajduje  się  na  twoim  talerzu?  Jakich  kosmetyków  uŜywasz?  Jakie  produkty  kupujesz?
Takie  właśnie  codzienne  wybory  nieznacznie,  ale  zdecydowanie  kształtują  wiele  faktów
naszego  Ŝycia,  jak  choćby  ilość  dwutlenku  węgla  wydzielanego  do  atmosfery  albo  liczba
zwierząt i roślin zabijanych kaŜdego dnia.

Na tej samej zasadzie podejmowane przez ciebie na co dzień decyzje mogą pomóc w

zatrzymaniu kwaśnych deszczy, przywróceniu równowagi ekosystemu, stworzeniu świata
nadziei dla przyszłych pokoleń.

350

Jak moŜesz zmienić przyszłość swoich dzieci? Przede wszystkim moŜesz przyjąć czynną rolę
w ustaleniu poziomu ich wykształcenia.

Czy nauczyciele twoich dzieci mogą skorzystać z tego, czego ty nauczyłeś się w tej ksiąŜce?

Pomyśl o sile pytań, metafor ogólnych, Słownika Transformacji czy nauki warunkowania
neuroasocjacyjnego. Dzieląc się swoją wiedzą, moŜesz wpłynąć na świat.

351

Niewiele jest rzeczy tak niebezpiecznych, jak dopuszczenie do tego, by twoje dzieci nabrały
przekonania o braku wartości własnych działań. Naucz je konsekwencji i odpowiedzialności
za własne czyny. PokaŜ, Ŝe nawet najdrobniejsze decyzje i działania mogą mieć dalekosięŜne
skutki, jeśli podejmowane są konsekwentnie.

W jaki sposób moŜesz stać się wzorem dla swoich dzieci? Jak moŜesz je nauczyć oddania,

uczciwości, poświęcenia? Jak moŜesz im pokazać, co jest moŜliwe?

352

Aby  zmienić  świat,  nie  musimy  czekać,  aŜ  przyjdzie  nam  do  głowy  wielki  plan.  MoŜemy
wywrzeć  swój  wpływ  w  jednej  chwili  drobnymi  działaniami,  decyzjami,  które  wydają  się
mało  znaczyć.  To  prawda,  Ŝe  większość  współczesnych  bohaterów  ukrywa  się  za
konsekwentnymi działaniami, które mogą się wydawać małe. Rozejrzyj się! Bohaterowie są
wszędzie.

353

Jak poczułbyś się, gdyby ktoś wokół ciebie doznał ataku serca, a twoja wiedza i umiejętności
pozwoliłyby ci udzielić mu pomocy? A gdyby twoje wysiłki uratowały temu komuś Ŝycie?

Poczucie wkładu w Ŝycie innych ludzi, które zyskałbyś w konsekwencji takiego

wydarzenia, dałoby ci najprawdziwszą, najgłębszą i największą radość twojego Ŝycia -
większą niŜ jakiekolwiek uznanie czy podziękowanie, większą niŜ największe nawet pieniądze,
większą od wszelkich innych moŜliwych sukcesów i osiągnięć.

JuŜ dzisiaj zapisz się na kurs ratowników drogowych, abyś mógł udzielić pomocy, jeśli

ktoś będzie jej potrzebował.

354

Nawet zwykły uśmiech moŜe wnieść radość w czyjeś Ŝycie. Co stałoby się, gdybyś następnym
razem  robiąc  zakupy  w  supermarkecie,  zamiast  łazić  bez  celu  między  cukinią  a  bakłaŜanami
zauwaŜył  kaŜdego  z  ludzi  wokół  siebie  i  docenił  uśmiechem  jego  obecność?  A  gdybyś
powiedział  jakiś  komplement  komuś  nieznajomemu?  MoŜe  dzięki  temu  zmieniłbyś  jego
stan  emocjonalny  i  w  ten  sposób  twój  uśmiech  i  miłe  słowa  zostałyby  przekazane  kolejnej
osobie? Czy to jedno działanie mogłoby wywołać reakcję łańcuchową?

Jak działania te wpłynęłyby na twój stan emocjonalny i umysłowy - na twoją toŜsamość?

355

A moŜe powinieneś zdecydować, Ŝe w drodze z pracy do domu zajedziesz na chwilę do domu
starców albo klubu emerytów i porozmawiasz z którymś z nich? Jak poczują się ci ludzie,
kiedy ich zapytasz: „Czego nauczyło cię Ŝycie?" ZałoŜę się, Ŝe wiele mają ci do
powiedzenia!

A gdybyś zajechał do miejskiego szpitala i porozmawiał z jednym z pacjentów? MoŜe

miałby wtedy lepszy dzień? Co dla samotnej duszy znaczyłaby troska obcego człowieka? Jak
wpłynęłoby to na samopoczucie tej osoby?

I równie waŜne: jak poczułbyś się ty? Jak myślałbyś o sobie i o wielkim darze Ŝycia?

356

Dlaczego tak wielu ludzi obawia się podejmowania nawet najmniejszych wysiłków, by pomóc
innym? Jedną z najczęstszych przyczyn jest skrępowanie i zakłopotanie. Boimy się, Ŝe zostanie-
my odtrąceni albo wyjdziemy na głupców. Ale wiesz co? Jeśli chcesz w Ŝyciu wygrać, musisz
sięgać po pełną stawkę. Musisz chcieć wyjść czasem na głupca, chcieć spróbować czegoś, co
moŜe się nie sprawdzić. Jak inaczej wymyślić coś nowego, rozwijać się, odkrywać, kim
naprawdę jesteś?

357

W  głębi  ducha  wszyscy  chcemy  robić  rzeczy  dobre  i  prawe,  prześcignąć  samych  siebie,
poświęcić  czas,  energię,  emocje  i  pieniądze  wspaniałym  celom.  Jest  to  nie  tylko
psychologiczna  potrzeba,  ale  moralna  konieczność,  by  stać  się  lepszym  i  zrobić  więcej,
niŜ oczekują od nas inni. Nic nie da większej satysfakcji niŜ wkład w Ŝycie innych łudzi.

W jaki sposób bezinteresownie pomagasz innym?

358

Czy zdajesz sobie sprawę z faktu, Ŝe gdyby kaŜdy w tym kraju (z wyjątkiem dzieci i starców)
miał poświęcić dla innych tylko trzy godziny w tygodniu, nasz naród zebrałby owoce trzystu
dwudziestu milionów godzin pracy ludzi tak potrzebnych w wielu organizacjach
wspierających wielkie sprawy? Pięć godzin w tygodniu podniosłoby tę liczbę do pół miliarda
godzin, co przekłada się na biliardy dolarów wartości pienięŜnej!
Jakie społeczne, polityczne albo zdrowotne problemy moglibyśmy pokonać tego typu
działaniami?

359

Nie szukaj bohaterów - bądź jednym z nich!

360

śycie jest równowagą między dawaniem i otrzymywaniem,
między dbaniem o siebie i dbaniem o innych.

Kiedy więc następnym razem dostrzeŜesz wokół siebie kogoś potrzebującego pomocy, zamiast
przejść obok lub czuć się winnym, zastanów się, jak moŜesz mu pomóc. Być moŜe moŜesz
zaoferować coś tak prostego, jak dobre słowo albo uśmiech, który pozwoli temu komuś

pomyśleć o sobie w inny sposób? MoŜe pomoŜesz komuś takim odruchem poczuć się
kochanym i docenianym?

361

śyj pełnią Ŝycia, dopóki Ŝyjesz. Spróbuj wszystkiego. Zatroszcz się o siebie i przyjaciół. Baw
się, bądź szalony. JuŜ zaraz zrób z siebie idiotę! W końcu i tak tego nie unikniesz, więc dlaczego
nie miałbyś się przy tym dobrze bawić? Korzystaj z okazji, by uczyć się na własnych błędach.
Znajduj przyczynę problemu i eliminuj ją z Ŝycia. Nie próbuj być doskonały. Bądź po prostu
dobrym przykładem człowieka.

362

Największym chyba darem, jaki otrzymaliśmy od Stwórcy, jest dar oczekiwania i dar napięcia. Jak
nudne byłoby Ŝycie, gdybyśmy wiedzieli wszystko z góry! W ciągu najbliŜszych kilku minut moŜe
mieć miejsce coś, co zmieni kierunek całego twojego Ŝycia w jednej chwili. Musimy nauczyć się
kochać zmiany, poniewaŜ są one jedyną pewną rzeczą.

363

Co  moŜe  zmienić  twoje  Ŝycie?  Wiele  rzeczy:  chwila  głębokiego  zamyślenia  i  podjęcie  kilku
decyzji  po  skończeniu  lektury  tej  ksiąŜki  być  moŜe  zmienią  dosłownie  wszystko.  Zmianę
moŜe  przynieść  rozmowa  z  przyjacielem,  kurs,  taśma,  film  albo  powaŜny  „problem",  który
pozwoli  ci  rozwinąć  się  i  stać  kimś  więcej.  Takiego  właśnie  przebudzenia  pragniesz.  śyj,
kierując się postawą pozytywnych oczekiwań, wiedząc, Ŝe wszystko, co niesie ci Ŝycie, w
jakiś sposób działa na twoją korzyść. Wiedz, Ŝe podąŜasz drogą nie kończącego się rozwoju,
nie kończącej się nauki i miłości trwającej wiecznie.

364

Pamiętaj, byś spodziewał się cudów... bo sam jesteś jednym z nich.

365

Bądź źródłem światła i siłą dobrego. Dziel się swoimi darami
Dziel się swoją pasją 1 niech cię Bóg błogosławi.
Mam nadzieję, Ŝe pewnego dnia będziemy się mogli spotkać i to niebawem.

Z miłością i szacunkiem

Anthony Robbins