Microsoft PowerPoint - Wyklad7_2011

Po percepcji…

Percepcja wzrokowa dostarcza nam opisu sceny
złożonej z przestrzennej, trójwymiarowej konfiguracji
obiektów opisanych pod względem widocznych lub
oczekiwanych cech, „po drodze” wykorzystując różne
reprezentacje cząstkowe

Aby taka reprezentacja mogła być wykorzystana do
rozpoznawania, planowania wnioskowania itp. musi
zostać zapisana w jakimś trwałym, uniwersalnym
kodzie

Kiedyś…

Pamięć długotrwała (LTM)

–

Semantyczna

Pojęcia

Znaczenia słów

Reguły

–

Epizodyczna

Konkretne obiekty i zdarzenia

–

Autobiograficzna

(specjalny rodzaj pamięci epizodycznej z perspektywy „ja”)

Teraz..

Czy tylko konstrukcje trwałe?

Czy podział pamięć semantyczna/epizodyczna
jest ostry?

Czy tylko jeden/dwa/trzy rodzaje kodów
pamięci?

(popularna do dziś hipoteza Paivio, 1970, dwóch

kodów umysłowych – wyobrażeniowego i werbalno-
abstrakcyjnego)

Pytanie 1

Dlaczego w zakresie 1-3 lub 1-4 oceniamy (lub
porównujemy) liczbę elementów zbioru
dokładnie, a wielkość zbioru nie wpływa na
czas wykonania, a w zakresie powyżej 4
dokładność i czas zależą od liczby elementów
i od proporcji liczności porównywanych
zbiorów?

Odpowiedź

1. Subitizing - hipoteza geometryczna

2. Subitizing - hipoteza znaczników plików
obiektów

3. Hipoteza akumulatora

4. Hipoteza osi liczbowej

Odpowiedź

Efekt SNARC – oś liczbowa reprezentowana w obu
półkulach mózgu: „niski” koniec w lewej, „wysoki” w
prawej

A może MARC – liczba zostaje rozpoznana i
przypisana do kategorii (mała/duża,
parzysta/nieparzysta). Kategorie mają „lepszy” (duży,
parzysty) i „gorszy” (mały, nieparzysty) koniec.
Również klasyfikacja przestrzenna (prawy/lewy) jest
nacechowana (lewy odpowiada gorszemu końcowi).
Następuje uzgodnienie polaryzacji kategorii

Pytanie

Dlaczego dostrzeżone poza centrum uwagi

czerwone

i niebieskie

możemy

zapamiętać jako niebieskie

i czerwone

Odpowiedź

Hipoteza plików obiektów: dla obiektów z poza centrum
uwagi zakładany jest zbiorczy plik obiektu
reprezentujący rozkład kolorów i kształtów, ale nie
wiążący kształtu z kolorem

Hipoteza integracji w pamięci roboczej: cechy obiektów
przetwarzanych poza systemem pamięci roboczej
reprezentowane są oddzielnie w kodach
poszczególnych modułów percepcyjnych
(reprezentacja kształtu, koloru, położenia w
przestrzeni)

Pytanie 3

Dlaczego dwie sylaby, których spektrogramy
są bardzo podobne (można samemu
poeksperymentować) spostrzegane są jako
wyraźnie różne, podczas gdy nie odróżniamy
ich od takich, których spektogram jest wyraźnie
inny?

Pytanie 4

Gdzie Piotruś będzie szukał czekolady?

Piotruś z mamą kupili w sklepie dużą tabliczkę

czekolady. Po powrocie do domu schowali
czekoladę do szuflady stołu w kuchni. Piotruś
poszedł się bawić, a mama wyjęła czekoladę i z
połowy zrobiła krem do ciasta, a drugą połowę
schowała do wiszącej szafki. Piotruś wrócił z placu
zabaw i chciał wziąć kawałek czekolady. Czy będzie
jej szukał w szufladzie czy w szafce?

Fałszywe przekonanie?

(czy Funkcje wykonawcze?)

(preferencja wzrokowa u małych dzieci)

Pytanie 5

Dlaczego 3-letnie dziecko, ale także dorosły,
gdy każemy mu powtarzać w myśli jakiś nie
związany z sytuacją wierszyk, w prostokątnym
pomieszczeniu szukając schowanego
wcześniej w jego obecności przedmiotu,
kierować będzie się tylko geometrią
pomieszczenia („w rogu na prawo od dłuższej
ś

ciany) a nie np. kolorem ścian (w rogu na

prawo od żółtej ściany)

Odpowiedź

Naturalny, wspólny dla wszystkich wyższych
kręgowców system kodowania przestrzeni jest
oparty na geometrii. Wskazówki
„krajobrazowe” są prawdopodobnie kodowane
w postaci opisów językowych

Reprezentacja: problemy z definicją

Stan lub zdarzenie (fizyczne?) reprezentuje inny
stan lub zdarzenie

–

Stany umysłu reprezentują (odwzorowują?) stany
rzeczywistości

–

Stany umysłu reprezentują inne stany umysłu

–

Stany układu nerwowego reprezentują stany umysłu

Reprezentacja: własności
semantyczne

Reprezentacje mają właściwości semantyczne
(odnoszą się do czegoś lub posiadają warunki
spełnienia)

–

Jeśli jestem przekonany, że wygłaszam właśnie
wykład z psychologii procesów poznawczych, to
moje przekonanie jest prawdziwe wtedy, gdy (1)
wygłaszam właśnie wykład i (2) dotyczy on
procesów poznawczych u człowieka

Problemy z reprezentacją:
przyczynowość

Czy reprezentacja ma właściwości
przyczynowe

–

Czy właściwości jednej reprezentacji mogą wpłynąć
na właściwości innej reprezentacji (np. przekonanie

>>X ma białą skórę<< może doprowadzić do sądu

>>X nie jest Indianinem<<)

–

Czy reprezentacje mogą być wyróżnionymi
warunkami koniecznymi zachowań (Czy do tego
aby wybrać się na przyjęcie do praprababci trzeba
mieć przekonanie, że praprababcia żyje)

Problemy z reprezentacją:

intencjonalność

Czy u podstaw przyczynowych właściwości
reprezentacji leży ich szczególna (specyficznie
ludzka ???) właściwość:

–

Intencjonalność

reprezentacje (jako klasa

stanów umysłu) są „o czymś”, mają coś na celu,
są ukierunkowane na przedmioty i zdarzenia,
stany rzeczywistości. Intencjonalnymi stanami
umysłu są w szczególności przekonania, sądy itp.,
a nie jest np. lęk
(

różnice w strukturze zachowania ukierunkowanego na zmianę

stanu rzeczywistości a zachowania ukierunkowanego na redukcję
lęku)

Intecjonalność – c.d.

Problem intencjonalności jest jednym z głównych
problemów rozpatrywanych przez współczesną filozofię
umysłu (Denett, Fodor, Searle, Stich)

Wiele wskazuje na to, że założenie o intencjonalności
należy do najważniejszych składników naszej intuicyjnej
wiedzy o umyśle, w istotny sposób wpływającej na
zachowania społeczne

Problemy z reprezentacją:

reprezentacja jako odwzorowanie rzeczywistości

Czy reprezentacja jest biernym odwzorowaniem
rzeczywistości (obiekty, cechy, relacje,
zdarzenia/zmiany stanów)

–

Problem abstrakcji (jakie elementy struktury rzeczywistości
są odwzorowywane w reprezentacji i dlaczego?)

–

Problem arbitralności / subiektywności

–

Problem planów działania jako zamierzonej zmiany struktury
rzeczywistości

–

Problem reprezentacji kontrfaktycznych („ co by było
gdyby...”; reprezentacje obiektów i wydarzeń
nierzeczywistych)

Problemy z reprezentacją:

symboliczność

Czy reprezentacje poznawcze są symboliczne

–

Czy składają się ze skończonej liczby symboli łączonych w
złożone reprezentacje za pomocą reguł (jak np. język)

symbol

[gr.], znak umowny, pełniący funkcję

zastępczą wobec pewnego przedmiotu (pojęcia, stanu
rzeczy) i przywodzący ów przedmiot na myśl (budzący
związane z nim reakcje).

–

Czy sieć neuronalna, w której znaczenie przypisać można
tylko całościowemu wzorcowi pobudzeń, ale nie
poszczególnym składnikom (węzłom) jest reprezentacją?

Problemy z reprezentacją: kody
reprezentacji

Czy reprezentacja poznawcza jest tworzona w
amodalnym kodzie, funkcjonalnie równoważnym
postawom propozycjonalnym wobec sądów logicznych,
np.:

Jestem przekonany, że

P(x)

, gdzie P(x) oznacza „X ma białą

skórę”

Przypuszczam, że

~R(x)

, gdzie „~” jest przeczeniem, a R(x)

oznacza „X jest Indianinem

”

Czy również w innych kodach (obrazowym, językowym
itd.)? (hipoteza dwóch kodów Paivio)

Modułowa teoria umysłu (oryginalnie: Fodor, 1983):
każdy moduł posługuje się własnym kodem
reprezentacji

Problemy z reprezentacją:
reprezentacje deklaratywne i
proceduralne

Wiedza „że” vs. wiedza „jak”

–

Wiem ile jest okien w moim pokoju

–

Wiem jak obliczyć ile jest okien w moim pokoju

Czy to jest ostry i wyczerpujący podział?

Reprezentacje – własności
funkcjonalne

Forma reprezentacji (oraz jej realizacja
fizyczna) determinują właściwości
funkcjonalne:

–

Reprezentacja przestrzenna – elementy odległe są
trudniej dostępne

–

Reprezentacja oparta na podobieństwie – elementy
mało podobne do wzorca są trudno dostepne

–

Reprezentacja obiektu oparta na ruchu (obiekt to
coś, co porusza się po ciągłej ścieżce) – obiekty
nieruchome trudno dostępne

Kategorie i pojęcia:

Najważniejsze w systemie poznawczym
reprezentacje to systemy kategorii i pojęć

Kategorie: reprezentowane umysłowo grupy obiektów
powiązanych tożsamością lub podobieństwem właściwości

Pojęcia: system przekonań określających właściwości
członków kategorii lub definiujących relacje

Dlaczego kategorie i pojęcia:

Argument nadmiaru informacji

–

Zmysły dostarczają więcej jednostkowej informacji
niż umysł potrzebuje i może wykorzystać

–

Znaczna część informacji zmysłowej powtarza się
(redundancja)

–

Różnorodność percepcyjna nie oznacza
różnorodności znaczenia lub podstawowych
właściwości użytkowych (koń to koń i, co więcej, jaki
jest – każdy widzi, choć może być srokosz lub
kasztan, mały lub wielki)

Dlaczego kategorie i pojęcia:

Argument niedostatku informacji

Znaczna część istotnej informacji o obiekcie nie jest
dostarczana percepcyjnie:

–

Informacja niedostępna w aktualnej sytuacji percepcyjnej
(rozpoznanie tygrysa ryczącego w gęstych zaroślach)

–

Istotne cechy niedostępne percepcyjne w standardowych
warunkach (np. procesy trawienia)

–

Istotne właściwości w ogóle nie podlegają bezpośredniej
percepcji (np. myśli ludzi)

Kategoryzujemy na podstawie zubożonej informacji i
uzupełniamy ją w oparciu o wiedzę o kategorii
(ryczy w zaroślach tygrys
tygrys ma cztery łapy, pręgi i jest niebezpieczny)

Czy istnieje niekategorialna/niepojęciowa
reprezentacja?

–

Kategoryzacja występuje już na wczesnych etapach
percepcji (klasyfikacja krawędzi i płaszczyzn,
identyfikacja fonemów, kategorii prozodycznych,
tonów itp.)

–

Czy wyobrażenia, plany, mapy i obrazy mentalne,
pamięciowe zapisy epizodów i narracyjne struktury
umysłowej reprezentacji doświadczeń mają
charakter pojęciowy?

–

Nieświadoma wiedza pojęciowa?

Wyobrażenia

Eksperyment Sheparda i Metzlera

–

Umysłowy obrót konstrukcji z klocków

Eksperymenty Kosslyna

–

Umysłowe zbliżenie i przegladanie obrazu

Kontra: Pylyshyn – relacje pomiędzy obiektami
na mapie

Schematy, skrypty, ramy

Stałe systemy relacji

Zmienne „końcówki”

Schematy łączą elementy reprezentacji
deklaratywnej i proceduralnej

... Ale niestety niewiele wyjaśniają, jeżeli nie

określi się, co w nich siedzi

Czy można się obyć bez
reprezentacji?

S-R, S-O-R, Network?

–

Czy sieć neuronalna jest reprezentacją czy zawansowanym

systemem bodziec-reakcja?

Co na wejściu i wyjściu?

Czy jedna globalna sieć, czy podsieci o jednoznacznie

określonych funkcjach i znaczeniach?

Gibsonowie

–

umysł nie musi posługiwać się reprezentacjami, a jedynie

dostrzegać w strumienu pobudzenia możliwości działania

Motywy i cele działania?

Jak reprezentowane (?!) są niezmienniki?

Reprezentacje motoryczne?

Podsumowanie

(czyli co do tego miejsca trzeba wiedzieć o reprezentacjach)

Typy reprezentacji:

–

symboliczne / subsymboliczne / holistyczne

–

propozycjonalne / analogowe

–

specyficzne wzgl. modalności zmysłowej / specyficzne wzgl.
zadania lub dziedziny / amodalne

–

deklaratywne / proceduralne

Właściwości reprezentacji:

–

Semantyczne (odniesienie, intencje, warunki spełnienia)

–

Syntaktyczne (reguły konstruowania złożonych reprezentacji
ze skończonej listy elementarnych symboli)

–

Przyczynowe (wyróżniony warunek konieczny zachowania)

Literatura do cyklu wykładów o
reprezentacjach i pojęciach

Literatura podstawowa:

Nęcka i in.: Psychologia Poznawcza, PWN 2006, R.
2, 3 i 4 (bez 4.4)

Literatura pomocnicza:

–

Haman M.: Pojęcia i ich rozwój. Warszawa, 2002.

r. 1; r. 2.5

–

Pinker S.: Jak działa umysł. Warszawa, 2002, r. 1-4

!!!

Uwaga: wykład ma pierwszeństwo przed lekturą!!!

!!!