Renesans w polskiej architekturze:

• wpływy włoskie i niderlandzkie (Gdańsk, Lwów),

• rodzimość,

• 1502 – oprawa architektoniczna nagrobku Jana Olbrachta – pierwsze dzieło polskiego renesansu,

• mieszanie się końcowej fazy renesansu z manieryzmem, na pocz. XVII z barokiem (synkretyzm), renesans zależy od władcy i czasów.

Faza I:

• 1500-1545,

• wpływy włoskie (Kraków, Małopolska),

• Wawel, Brzeg – reguła pałacu miejskiego, czteroskrzydłowy, amfiladowy układ pomieszczeń, galerie arkadowe,

• Brzeg – manieryzowanie formy, zbędna dekoracja manierystyczna (tonda); uniwersytecki dwór pełen ludzi sztuki (Piastowie Śląscy)

• Wawel – rodzimość (stropy drewniane kasetonowe, ganki), ze względu na amfiladowy system użytkowania ogrzewania wzdłuż arkadowych galerii (komunikacja) piece kaflowe – wejścia do pomieszczeń z nimi,

• forma pałacu miejskiego przeniosła się z Italii; zaadoptowana do kamienic (czteroskrzydłowe z dziedzińcem, np. Kraków, ul. Kanoniczna 21); w gotyku zabudowa szachownicowa (kamienica, ogród, kamienica, ogród) potem właśnie czteroskrzydłowa.

Faza II:

• ratusze wieżowe (wieża centralna) – nie jest to cecha włoska; płaski dach, wieża w fasadzie – cecha niderlandzka; np. ratusz w Poznaniu (Jan Baptysta Quadro); cechy włoskie: zespół lóż arkadowych – horyzontalne, komunikacyjne,

• attyka (murek ponad lico zasadniczych ścian, wieńczy i dekoruje) – już w starożytnym Rzymie; element wieńczący w bardzo powściągliwie dekorowanym renesansie niderlandzkim; w Polsce bardzo rozwinięto attyki (Sukiennice, Kazimierz nad Wisłą),

• specjalność polska – nadmiar dekoracji,

• attyka zamknięta fryzem w jaskółczy ogon (pochodzi z architektury drewnianej),

• płotek - blanki (Pałac Myszkowskich),

• ratusz w Brzegu – szczyty niderlandzkie,

• synkretyzmy,

• Niepołomice – zamek obronny – Zygmunt August – linia zamków do Wilna,

• zamek w Warszawie – zamek Książąt Mazowieckich; przebudowa – Zygmunt August (bastion, ślady sali rotundowej),

• ratusz w Tarnowie – złoty podział, przewagę ma attyka zamknięta fryzem, rodzima zabudowa, centralna,

• polski, niderlandzki manieryzm – jarmarczny, rubaszny, przesadzony.

Faza III:

• manierystyczna,

• wprowadzanie palazzo in fortezza (pałac zaczyna mieć formę twierdzy, połączony z rezydencją),

• wraz z I fazą baroku polskiego,

• pałac w Baranowie – Santi Gucci,

• zwielokrotnianie ornamentu,

• w pachach (!!!) arkad forma wychodząca od rozet – guzy gucciowskie (zgniecione pączki z marmoladą, takie pffffrrrll),

• pałac Biskupów Kieleckich – manieryzm (wczesny barok) - ten sam czas, różne nazwy,

• Arsenał w Gdańsku – Obberghen – niderlandyzm, zdwojone portale, brak symetrii, zróżnicowane kolory, wokół okulusa ornament, wygląda jak kowalski, ale jest kamienny, wstęgowy, z kołkami, z Niderlandów – ornament okuci owy, rollwerk,

• brama wyżynna – Gdańsk,

• kamienica – Gdańsk,

• kamienica celejowska – Kazimierz Dolny – manierystyczna dekoracja,

• nurt rodzimy: modrzewiowe dwory prowincjonalne z gankami (4-kolumnowy portyk); sień na przestrzał; II poł. XVI w., I poł. XVII w. (końcowa faza renesansu) – alkierze,

• bezwieżowe świątynie,

• nurt lubelsko-kaliski (sklepienia z siatką stiukową, na kolebce z lunetami): Fara w Kazimierzu nad Wisłą, Lubelska, Zamoyska,

• zamki naskalne – Pieskowa Skała - rodzimy, brak wpływów; na wzgórzu kamiennym; dośrodkowy, basztowy; obramowania okienne, dekoracja, wyposażenie – renesans włoski; wewnątrz arrasy a nie obrazy.