SYMBOLE KOLEKTYWNE –
JEDNOSTKI RZECZYWISTOŚCI
KULTUROWEJ
Michael Fleischer, Teoria kultury i
komunikacji, Wrocław 2002
SYMBOLE KOLEKTYWNE –
JEDNOSTKI RZECZYWISTOŚCI
KULTUROWEJ
Michael Fleischer, Teoria kultury i
komunikacji, Wrocław 2002
Stratyfikacja kultury
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
STRATYFIKACJA KULTURY:
GRUPA KULTUROWA
SUBKULTURA
KULTURA JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Grupa kulturowa
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Grupy kulturowe są elementami
składowymi subkultur
Są interakcyjnymi grupami
przyjaciół, zespołami roboczymi,
grupami studenckimi, klikami
itd., w których tworzone są
dyskursy
.
Charakteryzuje je duży stopień
wolności, czasowa niestabilność i
przestrzenne ograniczenia.
Stanowią - w odniesieniu do
podanej stratyfikacji - system
maksymalnej wolności i
minimalnej determinacji
GRUPA
KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTUR
A
Subkultury
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Subkultury składają się grup
kulturowych.
Jako system generowane są przez jeden
katalog norm, tworzący
charakterystyczny dla nich
dyskurs
.
Dyskurs
określonej subkultury nie musi
być jedynym dyskursem manifestującym
się w tej subkulturze, może on
obejmować także
dyskursy
specjalistyczne
.
Dyskursy
różnicują subkultury danego
obszaru kulturowego oraz kultury
jednostkowe.
Dyskurs
służy umocnieniu własnej
subkultury oraz zapewnia otwartość na
wpływy zewnętrzne i modyfikacje.
Czasowo subkultury są względnie stabilne,
przestrzeń natomiast nie odgrywa tu
znaczącej roli
GRUPA
KULTUROWA
SUBKKULTU
RA
KULTURA
JEDNOSTKOW
A
INTERKULTUR
A
Kultura jednostkowa
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Kultura jednostkowa obejmuje
wszystkie subkultury, znajdujące się
na wspólnym terenie geopolitycznym
wraz z wszystkimi subkulturami
obcymi, takimi jak mniejszości
narodowe.
W ogólny obszar systemu kultur
jednostkowych wchodzą
dyskursy
z
systemów mniej złożonych na
zasadzie selekcji. Zostają przejęte
tylko te
dyskursy
, które są
specyficzne dla danej kultury
jednostkowej.
Cechą pierwszoplanową i dystynktywną
jest zachowanie tych dyskursów, tj.
interdyskursu
Kultura jednostkowa stanowi system
maksymalnego utrwalenia, jest
stabilna pod względem czasowym i
uwarunkowana przestrzennie
GRUPA
KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOW
A
INTERKULTUR
A
Interkultura
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Interkultura obejmuje kilka kultur
jednostkowych, sąsiadujących,
uznawanych za podobne lub
jednakowe (np.: kultury
anglosaskie, niemieckojęzyczne,
słowiańskie, islamskie, arabskie
itp.).
Dyskursy interkulturowe
są mniej
stabilne niż dyskursy kultur
jednostkowych (
interdyskursy
).
Ze względu na czas (trwałość),
interkultury są mniej stabilne i
trwałe niż kultury jednostkowe,
lecz bardziej stabilne i trwałe niż
subkultury,
Ze względu na przestrzeń są
przeważnie tak samo stabilne jak
kultury jednostkowe
GRUPA
KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTU
RA
Stratyfikacja dyskursu
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Dyskursy, odnoszące się do zjawisk
znakowych, są miejscem manifestacji
kultury i ich stratyfikacja odpowiada
stratyfikacji systemów kultury.
STRATYFIKACJA DYSKURSU:
DYSKURS
DYSKURS SPECJALISTYCZNY
INTERDYSKURS
DYSKURS INTERKULTUROWY
Dyskurs
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002, s.346
Dyskurs
jest systemowym repertuarem
znaków, reguł i norm generujących
daną formację kulturową (grupę
kulturową, subkulturę, kulturę
jednostkową), decydującym o
kulturowej i socjalnej specyfice tej
formacji.
Dyskurs kreuje kulturową rzeczywistość
danej formacji,
zabezpiecza utrzymanie się subkultury i
jej spoistość,
steruje subsystemem
dyskursów
specjalistycznych
Na poziomie subkulturowym zapewnia
wyróżnialność subkultur wobec innych
(na przykład sąsiednich) i za pomocą
dyskursów specjalistycznych
odpowiada za interferencje
subkulturowe
Funkcją
dyskursu
jest konstytuowanie,
utrzymywanie i konsolidowanie
systemu. Za wpływy wewnętrzne,
wzbogacanie systemu oraz za procesy
dyferencjacji odpowiadają
dyskursy
specjalistyczne
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZN
Y
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTUROW
Y
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Dyskurs specjalistyczny
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Dyskurs specjalistyczny
stanowi część
składową
dyskursu
,
funkcjonuje tylko w obrębie jednego
dyskursu
realizuje tylko ogólne ukierunkowanie
oraz hierarchię wartości i normy
swojego
dyskursu
w odniesieniu do
określonego (wyspecjalizowanego)
aspektu systemu, np..: dyskurs
prawniczy, polityczny itd.
Funkcjami
dyskursu specjalistycznego
są:
• ochrona systemu subkulturowego i
własnego
dyskursu
na zewnątrz,
• wzbogacenie własnego
dyskursu
,
• dopasowanie
dyskursu
do procesów
ewolucyjnych, zachodzących w
kulturze jednostkowej oraz
• wspomaganie rozpowszechniania
własnego
dyskursu
wśród innych
formacji subkulturowych.
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZN
Y
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTURO
WY
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Dyskurs specjalistyczny
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
W odróżnieniu od
dyskursów
,
które są stabilne, spójne i
bardziej zamknięte,
dyskursy
specjalistyczne
ukierunkowane są na
pośredniczenie, wzbogacanie,
utrzymanie systemu
subkulturowego.
Wywierają niewielki wpływ na
interdyskurs
. Na poziomie
interdyskursu
dyskursy
specjalistyczne
ujawniają się
jedynie za pośrednictwem
dyskursów
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZNY
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTUROW
Y
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Interdyskurs
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Interdyskurs
jest specyficznym
dyskursem
w obrębie systemu danej
kultury jednostkowej, spełniającym
w jej systemie funkcję pośredniczącą,
integrującą, zapewniającą
komunikację oraz stanowiącym o jej
kulturowej spoistości.
Interdyskurs
nie jest jedynym
dyskursem funkcjonującym w danej
kulturze jednostkowej.
Tworzy on jedynie sferę integrującą
system, do której kulturowe formacje,
jeśli to konieczne, mogą się odwołać
w celu utrzymania systemu.
Muszą one być zgodne, aby komunikacje
w ogóle były możliwe.
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZN
Y
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTUROW
Y
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Interdyskurs
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
W systemie subkultur (między
subkulturami) możliwość
komunikacji jest właściwością
fakultatywną, natomiast w
systemie kultury jednostkowej
jest ona właściwością
obligatoryjną.
Subkultury z kolei oddziałują - za
pośrednictwem swych
dyskursów
na
interdyskurs
i współtworzą
jego konkretną manifestację,
mając zawsze na celu
ponadsubkulturową
komunikowalność.
Istotnym elementem
interdyskursu
jest system
symboli
kolektywnych
i zjawisko znaczeń
kulturowych
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZNY
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTUROW
Y
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Interdyskurs
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Dyskursy
wywierają nacisk na
interdyskurs
, poprzez
zaznaczenie w nim swojego
udziału.
Natomiast
interdyskurs
służy
komunikacjom na poziomie
kultury jednostkowej,
zaznacza zmiany ewolucyjne,
niestabilności, wzajemne
relacje i ogólne procesy w niej
zachodzące.
Nadrzędną funkcją
interdyskursu
jest
zwiększanie lub/i zmniejszanie
udziału w nich innych
subkultur
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZN
Y
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTUROW
Y
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Dyskurs interkulturowy
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002, s. 349
Dyskurs interkulturowy
funkcjonuje w interkulturze,
pełniąc w niej rolę wspierającą w
ten sposób, że może on wzmacniać
lub osłabiać określone tendencje i
możliwości rozwojowe oraz
zwiększać tym samym stabilność
interdyskursu.
Udział określonych subkultur w
interkulturze może być większy
niż ich udział w
interdyskursie
,
czyli w kulturze jednostkowej (na
przykład amerykanofilskie (USA)
subkultury w kulturach
słowiańskich), tak że mogą one
ewentualnie tą (okrężną) drogą z
większym powodzeniem (dla siebie)
wywrzeć wpływ na swoją (daną)
kulturę jednostkową, wyraźniej
przedstawić swoją pozycję itp.
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZN
Y
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTURO
WY
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Elementy dyskursów
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002, s. 349
ELEMENTY DYSKURSÓW:
SYMBOLE KOLEKTYWNE
SYMBOLE DYSKURSOWE
ZNACZENIA KULTUROWE
SEMANTYZACJA
Symbole kolektywne
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Symbole kolektywne
są znakami,
wykazującymi uwarunkowane
przez daną manifestację kultury
znaczenie kulturowe oraz system
wartości. Znaki te obowiązują dla
całego systemu kultury
jednostkowej, a wiedza o nich
jest zdobywana w procesie
socjalizacji, podczas komunikacji.
Rozpoznajemy je nakładając
formułę: przecież każdy wie, co
mamy na myśli mówiąc…;
przecież to jest oczywiste, że…
itd..
Symbole kolektywne
są
najważniejszymi elementami
interdyskursu
obowiązują więc
całą kulturę jednostkową
(narodową)
SYMBOLE
KOLEKTYWNE
SYMBOLE
DYSKURSOWE
ZNACZENIA
KULTUROWE
SEMANTYZACJA
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZNY
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTUROWY
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
(NARODOWA)
INTERKULTURA
Symbole dyskursowe
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Symbole dyskursowe
w
odróżnieniu od symboli
kolektywnych odnoszą się
wyłącznie do
dyskursów
, a zatem
do subkultur – obowiązują daną
subkulturę i nie występują w
innych subkulturach lub występują
w innych znaczeniach.
Ten sam znak może wystąpić w tej
samej formie, ze zmienionym
znaczeniem kulturowym, jako
inaczej semantyzowany
symbol
dyskursowy
.
Nasycenie symbolami dyskursowymi
danej wypowiedzi gwarantuje
rozpoznawalność jej dyskursowego
pochodzenia
SYMBOLE
KOLEKTYWNE
SYMBOLE
DYSKURSOWE
ZNACZENIA
KULTUROWE
SEMANTYZACJA
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZNY
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTUROWY
GRUPA KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Znaczenia kulturowe symboli
kolektywnych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Znaczenie kulturowe
zawiera
dystynktywne właściwości symboli
kolektywnych i dyskursowych, które
obowiązują zawsze tylko dla
określonej formacji kulturowej,
odbiegając od ogólnojęzykowego
znaczenia leksykalnego.
Ze względu na nieustające zmiany,
zachodzące w konkretnych
manifestacjach, jest zjawiskiem
trudno uchwytnym.
W odróżnieniu od znaczeń
ogólnojęzykowych, które można
zanalizować za pomocą środków
lingwistycznych znaczenia
kulturowe wykazują pewną
nadwyżkę znaczeniową
, która nie
ma charakteru przypadkowego i
indywidualnego, ale systemowy i
kolektywny.
SYMBOLE
KOLEKTYWNE
SYMBOLE
DYSKURSOWE
ZNACZENIA
KULTUROWE
SEMANTYZACJ
A
Znaczenia kulturowe symboli
kolektywnych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Przykłady:
WOLNOŚĆ
w dyskursie punków: anarchia;
ważne; musi być; ubaw; życie; nie
ma; nie pracować; fajnie;
niemiecki interdyskurs: podróże /
urlop / samochód;
niezależność;
demokracja; samodzielość
;
pieniądze; wolność wygłaszania
opinii; pokój; wybory; szczęście;
polski interdyskurs:
niezależność
;
swoboda;
demokracja
; radość;
równość; niepodległość; pokój;
miłość;
samodzielność
SYMBOLE
KOLEKTYWNE
SYMBOLE
DYSKURSOWE
ZNACZENIA
KULTUROWE
SEMANTYZACJ
A
Znaczenia kulturowe symboli
kolektywnych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Przykłady:
KOŚCIÓŁ
w dyskursie punków: kłamstwa;
ucisk; pieniądze; nietolerancja;
nudny; niepotrzebny; ogłupienie;
niemiecki interdyskurs:
wiara
;
papież; religia; podatek;
Bóg
;
tradycja;
instytucja
;
polski interdyskurs:
wiara,
instytucja; Bóg;
ksiądz / kler;
religia; wspólnota; budynek; miłość
SYMBOLE
KOLEKTYWNE
SYMBOLE
DYSKURSOWE
ZNACZENIA
KULTUROWE
SEMANTYZACJ
A
Znaczenia kulturowe symboli
kolektywnych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Wnioski:
Punkowie, będący równocześnie
uczestnikami kultury jednostkowej
(narodowej), zatem potrafiący
swobodnie działać w interdyskursie,
znają zatem zarówno leksykalne jak
i dyskursywne znaczenie tych słów.
Mimo to semantyzują inaczej słowa niż
w interdyskursie – interdyskurs
wykazuje inne semantyzacje niż
dyskurs punków
Różnice znaczeniowe między
interdyskursem i dyskursem
punków – to
nadwyżka
znaczeniowa
– która nazwać można
znaczeniem kulturowym
SYMBOLE
KOLEKTYWNE
SYMBOLE
DYSKURSOWE
ZNACZENIA
KULTUROWE
SEMANTYZACJ
A
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZN
Y
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTURO
WY
GRUPA
KULTUROWA
SUBKKULTURA
KULTURA
JEDNOSTKOWA
INTERKULTURA
Semantyzacja dyskursowa
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Semantyzacja dyskursowa
lub
interdyskursowa
jest
rezultatatem generowania
znaczeń, uwarunkowanych
dyskursem
lub
interdyskursem
.
W przypadku symboli kolektywnych
znaczenia dyskursowe dominują
nad leksykalnymi (są istotniejsze,
niż znaczenia leksykalne)
W przypadku symboli dyskursowych
znaczenia dyskursowe występują
na tym samym poziomie, co
znaczenia leksykalne – są
równouprawnione.
SYMBOLE
KOLEKTYWNE
SYMBOLE
DYSKURSOWE
ZNACZENIA
KULTUROWE
SEMANTYZACJA
DYSKURSOWA
DYSKURS
DYSKURS
SPECJALISTYCZNY
INTERDYSKURS
DYSKURS
INTERKULTUROWY
Symbole kolektywne i dyskursowe
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Symbole kolektywne
i
dyskursowe
są tworem
funkcjonalnym, zależnym od czasu i
przestrzeni, dlatego niemożliwa jest analiza
całego systemu symboli kolektywnych,
możemy jedynie badać elementy tego systemu
w danym czasie i ustalonej przestrzeni.
Możemy w nich wyróżnić:
• jądro,
• obszar aktualizacji i
• obszar konotacji.
Obszary te funkcjonują równocześnie i wpływają
na siebie wzajemnie. Ich usieciowienie
zabezpiecza daną manifestację i znaczenie
symbolu
Elementy symboli kolektywnych i
dyskursowych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
ELEMENTY SYMBOLI KOLEKTYWNYCH
I DYSKURSOWYCH:
JĄDRO
OBSZAR AKTUALNOŚCI
OBSZAR KONOTACJI
Silnie obciążone funkcjonalnie i stabilne
jądro
odpowiada
za zabezpieczenie i zakotwiczenie danego symbolu
kolektywnego w danej manifestacji kultury,
gwarantując ogólne właściwości systemowe
Na przykład dla symbolu kolektywnego „papież” – to co
tworzy znaczenie dotyczące ‘funkcji-urzędu papieża’, co
sprowadzalne jest do urzędu jako takiego, co
zakotwiczone jest i usemantyzowane historycznie –
tworzy jądro symbolu kolektywnego
Obszar aktualności
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Prawie nieobciążony funkcjonalnie i stosunkowo stabilny
obszar aktualności
odpowiada za semantyzację
symbolu kolektywnego w danej manifestacji kultury.
Dla symbolu kolektywnego „papież” – to te elementy,
które sprowadzają się na przykład do ‘Karola Wojtyły’i
dotyczą wypełniania tego urzędu przez ‘Karola Wojtyłę’
– tworzą obszar aktualności, wpływający i oddziałujący
na semantyzację symbolu
W przypadku utrwalonych w systemie kultury symboli
obszar aktualności nie odgrywa żadnej roli – tutaj
dominuje jądro
W przypadku nowych symboli obszar aktualności pełni
funkcję dominującą, a w nikłym stabilizującą, ponadto
decyduje o potencjalnym zakotwiczeniu danego
symbolu oraz o jego semantyzacji w systemie symboliki
kolektywnej
Obszar konotacji
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Akcydentalny i indywidualny
obszar
konotacyjny
odpowiada za kontakt z
systemem językowym i dba o
uzależnienie symbolu kolektywnego od
danego języka naturalnego, znaczeń
leksykalnych, o specyficzne dla danych
jednostek lub subkultur komponenty
symboli kolektywnych
Na przykład dla symbolu kolektywnego „papież” – to co
konkretne grupy kulturowe wiążą z pojęciami ‘urząd’ i
‘Karol Wojtyła’, ich osobiste nastawienia – tworzą
obszar konotacyjny
Konotacje mogą powodować właczenie obiektu w system
kulturowy (por. osioł)
Właściwości i funkcje symboli kolektywnych i
dyskursowych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Symbole kolektywne bazują na ogólnych
własnościach języka naturalnego – co oznacza, że
wyrazy posiadają w różnym stopniu wykształcony
stopień znaczenia i takąż znakowość.
Naddatek znaczeniowy uwarunkowany jest
kulturowo, przynależy do danej kultury
jednostkowej i odmiennie w różnych kulturach
obrazuje stan danego systemu.
Symbole te mają moc zmiany dyskursowego
nacechowania wypowiedzi oraz moc polaryzacji,
manipulacji i wykluczania poglądów itp.
Symbole kolektywne wspierają i zapewniają
(wspólnie z innymi czynnikami) funkcję
manipulacyjną i manipulatywny charakter
wypowiedzi.
Ogólnym zabiegiem manipulacyjnym jest
przesunięcie zakresu ważności (obowiązywania)
danego symbolu, w celu uzyskania określonych
korzyści dyskursowo-taktycznych (np. liberał)
Właściwości i funkcje symboli kolektywnych i
dyskursowych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Im bardziej dany symbol kolektywny jest
zakotwiczony w interdyskursie, tym mniejsze są
możliwości manipulowania nim.
Bazowymi symbolami, posiadającymi węższy profil i
jasno ustaloną semantyzację, nie można
manipulować, natomiast niezakotwiczone w
systemie symbole mają często szeroki i
rozproszony zarys, pozwalający manipulować
danym słowem.
Manipulacje udają się jedynie w odniesieniu do
peryferyjnych lub nieutrwalonych symboli
kolektywnych
Im więcej symboli dyskursowych lub kolektywnych
występuje w wypowiedzi, tym trudniejsza jest
zmiana jej funkcji i tym jest trwalsza dana
wypowiedź.
Im mniej jest symboli, tym dana wypowiedź jest
bardziej podatna na interpretacje, bardziej
otwarta na ewentualne uzupełnienia i dodatkowe
wyjaśnienia
Właściwości i funkcje symboli kolektywnych i
dyskursowych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Symbole kolektywne realizują repertuar obrazu
świata, wpływającego na dyskursy i
interdyskurs.
Na podstawie sposobu użycia symbolu
kolektywnego można rozpoznać, z jakiej
formacji kulturowej wywodzi się dany
użytkownik.
Gwarantują spójność systemu, pełnią rolę
swoistego filtra, decydującego o
możliwościach przedostania się do systemu
wpływów zewnętrznych.
Pozytywne symbole łączą i wskazują drogę –
negatywne natomiast wykluczają i wskazują
na niebezpieczeństwa zagrażające systemowi
Właściwości i funkcje symboli kolektywnych i
dyskursowych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Symbole kolektywne są środkami gwarantującymi
skuteczność argumentacji oraz umożliwiającymi –
w razie potrzeby – rezygnację z argumentacji
Przeciw symbolom kolektywnym nie można
argumentować lub jest bardzo trudno to czynić
Symbole kolektywne pozwalają na przeniesienie
odpowiedzialności za to, co zostało powiedziane, z
nadawcy a interdyskurs lub odbiorcę
Przykład – rozmowa kwalifikacyjna na studia doktoranckie
Sformułowania ‘humanistyka polska’ i ‘fizyka polska’ posiadają
różną moc dyskursową
‘humanistyka polska’ – fakt kulturowy, powodujący skutki w
systemie socjalnym
Właściwości i funkcje symboli kolektywnych i
dyskursowych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Wykazują funkcje rozpoznawcze, umożliwiając
członkom różnych formacji kulturowych wyrażenie
przynależności grupowej.
Przy stosowaniu symboli kolektywnych nie chodzi o
to, aby coś wyjaśnić, czy aby coś zostało
wyjaśnione, ale
o podanie do wiadomości odbiorcy stałego i trwałego
stanowiska
oraz o umożliwienie mu (odbiorcy)
utożsamienia się z tym stanowiskiem – o ile je
zaakceptuje lub
wykluczenia możliwości takiego utożsamienia – o ile
go nie akceptuje
Mogą być wykorzystywane przez subkultury, a więc
również przez dyskursy. Przy czym kryterium
przynależności do danej grupy jest punkt widzenia
tej grupy, a nie nasz sam, (przez analogię,
jesteśmy prawdziwymi X tylko wówczas, gdy inni
uważają nas za prawdziwych X, a nie kiedy sami
uważamy siebie za prawdziwych X)
Właściwości i funkcje symboli kolektywnych i
dyskursowych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
W sferze normatywiki
symbole kolektywne
przedstawiają stan pożądany jako stan
dany.
zatem
Symbole kolektywne
, mając status podobny
do aksjomatów,
umożliwiają rezygnację z
konieczności uzasadnienia użycia takiego,
a nie innego, tematu w wyznaczonej
sytuacji, milcząco zakładając, istnienie
ogólnego, wspólnego consensusu.
Właściwości i funkcje symboli kolektywnych i
dyskursowych
Michael Fleischer, Teoria kultury i komunikacji, Wrocław
2002
Symbole kolektywne lub dyskursowe pozwalają
na wysuwanie twierdzeń niezgodnych ‘ze
stanem faktycznym’ i prezentowanie ich jako
‘stanu faktycznego’ bez dopuszczania
jakichkolwiek wątpliwości.
Przekodowania znaczeniowe w opozycji ‘pozór –
rzeczywistość’ (wypowiedzi typu: tak się tylko
wydaje, a naprawdę to…, w rzeczywistości jest
tak… itd.) stanowią stosunkowo często
stosowany zabieg, umożliwiający
przeprowadzenie argumentacji według
„własnych” reguł – nieuwzględniający reguł
„obcych”
Pozycja własna – rzeczywistość; pozycja obcych
– pozór
Mechanizm ten, dla którego postuluje się
powszechne obowiązywanie, umożliwia
umocnienie przekonań i nastawień oraz
konsolidację własnej subkultury