Mikroekonomia
W3
Mikroekonomia
W3
T2:
Rynek,
popyt i
podaż
(dokończ.)
Podaż – definicje
Podaż – definicje
•
Podaż (S) to relacja pomiędzy ceną (P)
dobra/usługi a taką jego ilością (Q) jaką
producenci są skłonni zaoferować do
sprzedaży w określonym czasie, przy
założeniu niezmienności innych czynników
(ceteris paribus); podaż określa więc zbiór
ilości jakie producenci zaoferują przy
różnych cenach
•
Wielkość podaży to ilość dobra/usługi którą
producenci zaoferują do sprzedaży w
określonym czasie po danej cenie
•
Wielkość oferowana: podaż określa
postępowanie producentów przy różnym
poziomie ceny zaś wielkość oferowana
odnosi się tylko do określonej ceny
Prawo podaży i krzywa
podaży
•
Przy ceteris paribus,
wzrost ceny
dobra/usługi powoduje
wzrost wielkości jego
podaży, zaś spadek
ceny spadek wielkości
jego podaży
•
Graficznym wyrazem
działania prawa
podaży jest
przesunięcie wzdłuż
krzywej podaży w
górę lub w dół
Czynniki pozacenowe (ceteris
paribus) i krzywa podaży
•
Zmiany czynników
pozacenowych
powodują, że przy
każdej możliwej cenie
dobra/usługi następuje
zmiana wielkości jego
podaży
•
Graficznym wyrazem
działania czynników
pozacenowych jest
przesunięcie całej
krzywej podaży w
prawo lub w lewo
Czynniki pozacenowe („ceteris
paribus”) wpływające na podaż:
• Postęp techniczny
• Koszty produkcji i ceny zasobów
• Zmiany cen zasobów
• Zmiany cen dóbr pokrewnych w
produkcji
• Warunki naturalne
• Eksport i import
• Inwestycje
Postęp techniczny
• Postęp techniczny – wszelkie
usprawnienia umożliwiające zwiększenie
efektów przy tych samcyh nakładach
• Określona krzywa podaży jest
wyznaczana dla danego poziomu
techniki; postęp techniczny powoduje
przesunięcie krzywej w prawo, gdyż
producenci będą w tych warunkach
wytwarzać więcej niż przedtem przy
każdym poziomie ceny rynkowej
Koszty produkcji i ceny
zasobów
• Spadek kosztów produkcji i cen
zasobów (tzn. cen poszczególnych
czynników produkcji, np. płace, koszty
energii) pobudza producentów do
zwiększania produkcji przy każdej cenie
produktu pozwalając osiągnąć wyższy zysk;
krzywa podaży przesuwa się w prawo
• Wzrost kosztów produkcji i cen
zasobów zniechęca producentów do
zwiększania produkcji; krzywa podaży
przesuwa się w lewo
•
Substytucyjność w produkcji: produkty
które można wytworzyć przy użyciu tego
samego aparatu wytwórczego; wzrost cen
substytutu powoduje ograniczenie podaży
tego dobra którego cena nie zmienia się lub
spada a zwiększenie tego którego cena
rośnie
•
Komplementarność w produkcji:
produkty które powstają równocześnie obok
siebie, z których jeden jest produktem
głównym a pozostałe ubocznymi; wzrost
podaży produktów ubocznych może być
rezultatem wzrostu podaży produktu
głównego jeśłi jego cena rośnie (rzadziej
odwrotnie); przykład: mięso i podroby
Cena
(zł/tabliczk
ę)
Podaż
(mln
tabliczek/r
ok)
0,00
0
1,00
0
2,00
40
3,00
80
4,00
120
5,00
160
•
Ponieważ produkcja czekolady wymaga
poniesienia określonych kosztów, nikt nie
byłby chętny oferować jej po cenie 0 zł,
dopiero cena 2 zł za sztukę stwarza bodziec
do zaoferowania czekolady; wraz ze wzrostem
ceny od tego poziomu sprzedaż czekolady
staje się coraz bardziej opłacalna, i w
konsekwencji jej podaż rośnie
•
Przykładem zmian innych czynników
kształtujących podaż czekolady mogą być np.
usprawnienia techniczne w procesie
pakowania obniżające koszty produkcji, co
przejawiło by się wzrostem ilości oferowanej
przy każdym poziomie ceny
• Na rynku następuje spotkanie nabywców i
sprzedawców oraz określenie relacji
pomiędzy wielkością popytu i podaży przy
różnych cenach. Interesy obu grup są
przeciwstawne. Nabywcy chcieliby kupić jak
najtaniej a producenci chcieliby sprzedać
jak najdrożej; istnieją jednak granice, gdyż:
– Żaden nabywca nie może zapłacić każdej ceny –
po osiągnięciu pewnego poziomu zrezygnuje z
zakupu
– Żaden sprzedawca nie może sprzedać swojego
produktu taniej niż wynika to z kosztów
produkcji i określonego zysku minimalnego
•
Cena na rynku w jakimś momencie może nie
być ceną równowagi
•
Przy zbyt niskiej cenie wielkość
zapotrzebowania przewyższa ilość
oferowaną, odwrotna sytuacja występuje przy
cenie zbyt wysokiej. Przy pewnym pośrednim
poziomie ceny – cena równowagi –
rozmiary zapotrzebowania (popyt) zrównują
się z ilością oferowaną (podaż)
•
Równowaga rynkowa zmienia się za każdym
razem gdy wpłynie na nią zmiana ceny lub
którychś z czynników pozacenowych
oddziałujących na popyt i podaż, które
powodują przesunięcia się krzywych popytu i
podaży w prawo lub w lewo
•
Cena równowagi
(P
E
) i ilość
równowagi (Q
E
)
występują w
punkcie przecięcia
się krzywych
popytu i podaży (E)
•
W cenie równowagi
nie ma nadwyżki
popytu ani podaży
Cena
(zł/tablicz
kę)
Popyt (mln
tabliczek/r
ok)
Podaż
(mln
tabliczek/r
ok)
0,00
200
0
1,00
160
0
2,00
120
40
3,00
80
80
4,00
40
120
5,00
0
160
• Cena równowagi na rynku czekolady
kształtuje się na poziomie 3 zł, co
oznacza że przy tej cenie 80 mln tabliczek
rocznie to ilość którą nabywcy chcą kupić
a sprzedawcy sprzedać, a więc jest to
ilość równoważąca rynek
• Przy cenach poniżej 3 zł miary
zapotrzebowania (popyt) przewyższają
ilość oferowaną (podaż) – nadwyżka
popytu
• Przy cenach powyżej 3 zł ilość
oferowana (podaż) przewyższa rozmiary
zapotrzebowania (popyt) – nadwyżka
podaży
• Gdy cena czekolady wynosi 5 zł,
producenci chcą sprzedać 160 mln
tabliczek rocznie, ale nikt nie chce jej po
tej cenie kupować; będą więc zmuszeni
obniżyć cenę do poziomu który umożliwi
zlikwidowanie powstałych zapasów
• Obniżanie ceny będzie trwało tak długo aż
zostanie osiągnięta cena równowagi 3 zł,
co umożliwi zlikwidowanie nadwyżki
podaży a rynek zostanie zrównoważony
Obniżenie ceny do 4 zł
wywoła dwojaki
efekt:
•
Zapotrzebowanie na
czekoladę wzrośnie do
40 mln tabliczek (1)
•
Ilość którą producenci
chcą dostarczyć
zmaleje do 120 mln
(2)
•
Obydwa efekty
działają w kierunku
ograniczenia podaży
• Państwowa kontrola cen to reguły i
przepisy uniemożliwiające dostosowanie
się cen do poziomu równowagi rynkowej
(ingerencja pośrednia); może to również
polegać na określaniu cen maksymalnych
lub minimalnych (ingerencja
bezpośrednia)
• Wolny rynek umożliwia ustalanie się cen
wyłącznie w wyniku gry sił podaży i
popytu; w przeciwieństwie do
zaostrzonych przepisów państwowa
kontrola cen ma charakter ingerencji
bezpośredniej, a rynek nie jest rynkiem
wolnym
•
Takie ograniczenie
wprowadza się w
przypadku wystąpienia
braku pewnych dóbr
na rynku lub dla
ochrony konsumenta
przed zbyt wysokimi
cenami
•
Istnieje ryzyko że
sprzedawcy będą
odkładać część
towarów dla swoich
znajomych,
niekoniecznie ubogich;
dlatego też cenie
mksymalnej często
towarzyszy system
ograniczeń ilościowych
(reglamentacja)
•
Ustalana przez
większość państw na
produkty rolne
•
W niektórych
przypadkach państwo
posuwa się do czegoś
więcej niż kontrola cen:
sprzedaje ono lub
kupuje pewne ilości
dóbr uzupełniając w
ten sposób prywatny
popyt lub podaż (np.
skup interwencyjny).
Np. masło
sprzedawane jest w
Europie Zachodniej
przy cenie wyższej niż
rynkowa, a nadwyżka
podaży zostaje
skupowana przez
państwo
• Zależność między ceną a ilością
jest z reguły odwrotna: gdy cena
wzrasta wielkość popytu
zmniejsza się a gdy cena maleje –
wielkość popytu rośnie (prawo
popytu)
• Nie zawsze jednak rynek
zachowuje się zgodnie z prawem
popytu; takie sytuacje określamy
jako paradoksy
• Paradoks Giffena
• Paradoks Veblena (=efekt
prestiżowy)
• Paradoks spekulacyjny
• Jest to zwiększenie popytu na dobro
podstawowe spowodowane wzrostem jego ceny
• Przy bardzo niskich dochodach nabywców,
zwiększenie ceny dobra podstawowego (np.
chleba) powoduje zwiększenie popytu na to dobro
i spadek popytu na dobra komplementarne (np.
masło)
• Jest to związane z powstałą w wyniku wzrostu
ceny danego dobra koniecznością zwiększenia
jego zakupów dla zrekompensowania braku
innych dóbr, na których zakup nie wystarcza już
pieniędzy (np. masło)
• Przykład: W XIX wieku w Irlandii, która
wówczas była jeszcze bardzo biednym
krajem, znacząco rosła cena ziemniaków
i chleba, a konsumenci kupowali ich
coraz więcej
• Polegało to na tym, że wydatki na te
podstawowe artykuły żywnościowe
stanowiły dużą część budżetu i gdy cena
wzrosła, zaczęto kupować ich więcej, bo
ludzi nie stać było na inne produkty
• Jest to zwiększenie popytu na
dobro luksusowe,
spowodowane wzrostem jego
ceny
• Dotyczy dóbr będących dla
niektórych osób symbolami
prestiżu społecznego i poziomu
zamożności
• Przykład: wzrost cen obrazów
jakiegoś malarza powoduje wzrost
popytu na jego obrazy
• Jest to zwiększenie popytu na
dobro spowodowane wzrostem
jego ceny, jeśli nabywcy
przewidują, że w najbliższym
czasie ceny nadal będą rosły
• Gdy ceny spadają, to nabywcy
czekają, aż spadną, a gdy tak się
stanie obserwujemy wzrost
popytu
Utarg (łączny przychód) ze
sprzedaży dóbr
Utarg (łączny przychód) ze
sprzedaży dóbr
U = P × Q
gdzie:
• U – utarg (przychód) ze sprzedaży
• P – cena danego dobra
• Q – nabyta ilość danego dobra
• Cena powinna być na takim poziomie,
żeby iloczyn ceny i ilości (utarg) był
maksymalny
• Nie zawsze opłaca się sprzedawcom
podnosić cenę – zbyt wysoka cena obniża
popyt, a tym samym utarg
Równania popytu i
podaży
Równania popytu i
podaży
• Równanie popytu:
P = -a×Q
d
+ b
gdzie:
P - cena
Q
d
– wielkość popytu
• Równanie podaży:
P = a×Q
s
+ b
gdzie:
P - cena
Q
s
– wielkość podaży
