Wpływ choroby
na rodzinę
Patogenna rola
rodziny
Wpływ choroby
na rodzinę
Patogenna rola
rodziny
Choroba w
rodzinie
Choroba
To taki stan organizmu, kiedy
to czujemy się źle, a tego złego
samopoczucia nie można
przypisać krótkotrwałym,
przejściowym
uwarunkowaniom
psychologicznym lub bytowym
lecz dolegliwościom
wywołanym przez zmiany
organizmu lub zaburzenia
regulacji funkcji narządów.
Teorie przyczyn
choroby
Teoria
drobnoustrojów
•
Choroby wywoływane są przez
dostarczających je „agentów”,
•
Specyficzni „agenci” są
odpowiedzialni za wywołanie
pojedynczych chorób,
•
Praktyka medyczna koncentruje
się na identyfikowaniu i
neutralizowaniu tych
„agentów”.
Teorie przyczyn
choroby
Teoria Epidemiologicznej
Triady
•
Ekspozycja na „agentów” nie
koniecznie prowadzi do choroby,
•
Choroba jest rezultatem interakcji
pomiędzy agentem, gospodarzem i
środowiskiem,
•
Zapobiegać chorobom można
poprzez modyfikowanie czynników
wpływających na ekspozycję i
podatność.
Teorie przyczyn
choroby
Teoria Materii Przyczyn
Choroby
•
Choroba jest rezultatem
kompleksu interakcji wielu
czynników ryzyka,
•
Jeden czynnik ryzyka może
implikować więcej niż jedną
chorobę,
•
Zapobiegać chorobie można
poprzez modyfikowanie
czynników ryzyka.
Teorie przyczyn
choroby
Teoria Ogólnej
Podatności
•
Niektóre grupy społeczne
wykazują zwiększone wskaźniki
zgonów i chorobowości wśród
wszystkich przypadków,
•
Zwiększona podatność na
wystąpienie choroby jest
prawdopodobnie pochodną
kompleksu interakcji:
środowisko – zachowania – styl
życia.
Teorie przyczyn
choroby
Teoria Społeczno –
Środowiskowa
•
Zdrowie jest determinowane
wpływem środowiska społeczno –
fizycznego,
•
Czynniki ryzyka wiążą się ze
środowiskowymi szkodliwościami,
których źródłem mogą być czynniki
fizyczne, społeczne, psychologiczne i
zachowania,
•
Poprawa statusu zdrowotnego wiąże
się z realizacją działań
modyfikujących środowisko.
Socjologiczna
interpretacja
choroby
Choroba jako
dewiacja
Choroba jest traktowana jako
rodzaj zakłócenia porządku
społecznego, w którym
„normę” wyznaczają pojęcia
sukcesu i aktywizmu.
Jednostki chore nie mogą
pełnić ról społecznych, ich
zachowania mogą zaburzać
ład społeczny dlatego są
kontrolowane przez
społeczeństwo.
Choroba jako
dewiacja
Cechy roli społecznej
chorego
(Parsons)
•
Człowiek chory ma prawo
być zwolniony z pełnienia
normalnych ról i zadań;
•
Osoba chora nie jest
odpowiedzialna za swoją
chorobę;
Choroba jako
dewiacja
•
Obowiązkiem osoby chorej
jest uznanie swego zdrowia
za niepożądany i dążenie
do celu, jakim jest pełne
wyzdrowienie;
•
W celu powrotu do zdrowia
chory ma obowiązek
szukania kompetentnej,
profesjonalnej pomocy
medycznej.
Choroba jako
dewiacja
Dewiantem
można stać się
ze względu na określone
zachowanie (alkoholik)
lub określone cechy
(upośledzenie fizyczne,
choroby przewlekłe).
Pojęcie dewiacji
wiąże się z
teorią naznaczenia
społecznego
(stygmatyzacji,
etykietowania).
Choroba jako
płaszczyzna konfliktu
•
Relacje: chory – lekarz.
•
Chory posiadając własny
system pojęć, celów,
wartości związanych z
chorobą może nie
poddawać się władzy i
autorytetowi lekarza.
•
Konflikt lekarz – pacjent
jest dla specjalisty bardzo
bolesny.
Choroba jako
płaszczyzna konfliktu
Przyczyny konfliktu:
•
Niezgodność potocznych
wyobrażeń o chorobie w
konfrontacji specjalistycznej
wiedzy biomedycznej;
•
Biurokracja lekarza,
zorientowana na zysk
medycyna naprawcza;
•
Odmienne „rzeczywistości
kulturowe”.
Choroba jako piętno
(stigma)
Czynniki wpływające na
stopień stygmatyzacji:
•
Zakres domniemanej winy
chorego za swój stan
(AIDS, alkoholizm);
•
Widoczność kalectwa
(zniekształcenie rysów
twarzy w przebiegu
choroby);
Choroba jako
piętno
•
Nieprzewidywalność
zachowań społecznych
chorego (choroby
psychiczne);
•
Nieodwracalność
kalectwa.
Choroba jako
źródło zależności
Konsekwencje
zależności:
•
Rytualizacja
•
Etykietowanie
•
Izolacja.
Choroba jako
źródło zależności
•
Zależność fizyczna
:
egzystencję chorego
determinują pomoc i
wsparcie;
•
Zależność psychiczna
:
efekt przyjaźni, miłości
otoczenia.
Rodzaje zachowań
1. Zachowania w zdrowiu
2. Zachowania związane z
samoopieką
3. Zachowania
antyzdrowotne
4. Zachowania w stanie
złego samopoczucia
Rodzaje zachowań
5. Zachowania w
chorobie
To sposób, w jaki ludzie
obserwując swój organizm
reagują na oznaki
nieprawidłowości w jego
funkcjonowaniu,
interpretują objawy
chorobowe, szukają
pomocy (lekarskiej,
nieformalnej).
Zachowanie w
chorobie zależy od:
•
Subiektywnej oceny
nasilenia choroby
•
Reakcji rodziny na chorobę
•
Rodzaju odczuwanych
objawów
•
Uwarunkowań kulturowych
•
Percepcji objawów
Zachowanie w
chorobie zależy od:
•
Oceny zagrożeń jakie niosą
objawy
•
Wiedzy na temat choroby
•
Układu więzi społecznych, w
których tkwi chory
•
Wieku, płci
•
Gotowość ido szukania
pomocy
•
Dostępu do opieki zdrowotnej
(warstwa społeczna)
Wnioski
(Titkow)
1. Im niższa klasa
społeczna tym:
•
gorsze wejście w różne
układy społeczne (źródła
informacji, świadczenia
socjalne),
•
większa tolerancja objawów
chorobowych
•
bardziej ograniczone
korzystanie z instytucji
medycznych;
Wnioski
2. Wymagania w
zakresie opieki
u ludzi
żyjących w korzystnych
warunkach są większe niż
u ludzi znajdujących się w
warunkach gorszych;
Wnioski
3. Im niższa klasa
społeczna tym:
- mniejszy lęk przed
chorobą,
- słabsza wiedza o
profilaktyce z nią
związanej
- mniejsza liczba
zaszczepionych dzieci.
Wnioski
4. Im wyższa klasa
społeczna tym:
•
większa podatność na
oświatę zdrowotną
•
częstsze występowanie
pozytywnych zachowań
profilaktycznych.
Wnioski
5. Pozycja społeczna
zajmowana przez
jednostkę
jest
czynnikiem
determinującym sposób
dostania się do
psychiatry.
6. Zachowania w roli
chorego
Reakcje ludzi na wiadomość o
chorobie:
•
Zaprzeczanie
– jako wyraz
działania mechanizmu
obronnego WYPARCIA.
Przekazanie pacjentowi
informacji o chorobie nie
powodują wytworzenia u niego
obrazu własnej choroby. Część
informacji nie przyjmuje,
część świadomie wypiera.
Pomniejszanie
•
Chory bagatelizuje
chorobę. Jest to wynik
włączenia mechanizmu
obronnego –
RACJONALIZACJI.
Trzyma
się swojej diagnozy, która
wg niego brzmi niegroźnie
i może odbiegać od
rzeczywistego stanu.
Akceptacja
diagnozy
•
Zdaje się na opiekę
lekarza, przyjmuje
udzielane mu wyjaśnienia
i na ich podstawie tworzy
obraz własnej choroby;
•
Poddaje się leczeniu,
współpracuje, wypełnia
zalecenia;
Wyolbrzymienie
•
Nawet lekkie objawy
wzbudzają u chorego
przekonanie o ciężkiej
chorobie;
•
Osoba trwa w stanie
samoobserwacji i jest
skoncentrowana na
swoich dolegliwościach
.
Status społeczno -
ekonomiczny
1. Wykształcenie:
•
Postrzeganie zdrowia
•
Świadomość zagrożeń
zdrowotnych
•
Poziom edukacji
zdrowotnej
Status społeczno -
ekonomiczny
2. Dochód
•
Warunki mieszkaniowe
•
Warunki życiowe
Status społeczno -
ekonomiczny
3. Zawód
•
Prestiż
•
Możliwość kontrolowania
sytuacji
•
Udział w decyzjach
Rodzina jako źródło
wsparcia
Wsparcie zależy od:
•
Sposobu postrzegania
rodziny przez jednostkę
•
Relacji chorego z członkami
rodziny
•
Systemu komunikacji
wewnętrznej i ze
środowiskiem zewnętrznym
Rodzina jako źródło
wsparcia
•
Stopnia stabilności
rodziny w sensie
emocjonalnym i
funkcjonalnym
•
Zdolności do
zapewnienia opieki w
chorobie.
Formy wsparcia
rodzinnego
•
Emocjonalne
(miłość,
empatia, opiekowanie się)
•
Instrumentalne
(działanie na
rzecz osoby potrzebującej)
•
Informacyjne
•
Oceniające
(informacja
wpływająca na samoocenę)
•
Społeczne relacje
(spędzanie
czasu)
Choroba a rodzina
Sposób radzenia sobie z
chorobą zależy od:
•
Zasobów (materialnych,
kulturowych, czasowych,
ludzkich – wiek, stan
zdrowia)
•
Wsparcia społecznego
Zaburzenia funkcji
rodziny na skutek
choroby
•
Emocjonalna
•
Opiekuńcza
•
Prokreacyjna, seksualna
•
Zabezpieczająca,
materialna
•
Rekreacyjno - towarzyska
Wpływ choroby na
rodzinę
1. Konsekwencje o
negatywnym znaczeniu
dla rodziny
•
Pogorszenie sytuacji
materialnej
•
Ograniczenie wielu
funkcji rodziny
•
Konflikty a nawet rozpad
rodziny
Wpływ choroby na
rodzinę
•
Podporządkowanie innych
funkcji opiece nad chorym,
ograniczenie kontroli nad
innymi członkami rodziny;
•
Problemy emocjonalne
wynikające z obciążeń i
bezradności;
•
Ograniczenie kontaktów
społecznych mogące prowadzić
do izolacji społecznej.
Wpływ choroby na
rodzinę
2. Konsekwencje o
pozytywnym znaczeniu dla
rodziny:
•
Wzmocnienie więzi
•
Wzajemna pomoc w
czynnościach codziennych
•
Mobilizacja i aktywność
wszystkich członków rodziny w
„radzeniu sobie” z chorobą.
Wpływ choroby na
rodzinę
3. Konsekwencje o
negatywnym znaczeniu
dla osoby chorej:
•
Odrzucenie przez rodzinę
•
Zaniedbania w opiece
•
Konflikty i niezadowolenie
okazywane osobie chorej
Wpływ choroby na
rodzinę
•
Skargi chorego
traktowane jako postawa
roszczeniowa
•
Agresja ze strony
członków rodziny
Wpływ choroby na
rodzinę
4. Konsekwencje o
pozytywnym znaczeniu dla
osoby chorej:
•
Możliwość uzyskania
wsparcia
•
Bezpośrednia pomoc,
większa troskliwość i
zainteresowanie
•
Poczucie bycia osobą
ważną i kochaną
Wpływ choroby na
rodzinę
5. Konsekwencje o negatywnym
znaczeniu dla poszczególnych
członków rodziny:
•
Trudności w zaakceptowaniu
siebie w roli opiekuna;
•
Niechęć do zmiany planów
życiowych
•
Traktowanie chorego jako
ciężaru, balastu
•
Dostrzeganie wielu strat
osobistych z powodu choroby
osoby bliskiej
Wpływ choroby na
rodzinę
6. Konsekwencje o
pozytywnym znaczeniu dla
poszczególnych członków
rodziny:
•
Akceptacja osoby chorej i
opieki nad nią
•
Realizacja opieki
postrzegana jako szansa na
rozwój emocjonalny i
duchowy członków rodziny.
Patogenna rola
rodziny
Wydarzenia z życia
rodzinnego mogące
powodować choroby:
•
Śmierć współmałżonka,
śmierć bliskiego członka
rodziny, rozwód separacja,
zdrada, zmiany w stanie
zdrowia rodziny,
przestępstwa,
aresztowania, proces
sądowy, więzienie,
Wydarzenia z życia
rodzinnego mogące
powodować choroby:
Alkoholizm współmałżonka,
zakończenie pracy zawodowej,
gwałtowne zmiany w stosunkach
pomiędzy małżonkami
(zaprzestanie współżycia
seksualnego), opuszczenie domu
przez dzieci, konflikty pomiędzy
członkami rodziny, podjęcie
pracy zawodowej przez małżonkę,
macierzyństwo, przybycie nowego
członka rodziny.
Choroby wywołane
dysfunkcją rodziny
1. Psychosomatyczne i
somatyczne:
•
CHNS, nadciśnienie,
zawał, choroba wrzodowa
żołądka i dwunastnicy,
arytmia, cukrzyca, astma,
alergie, przeziębienia.
Choroby wywołane
dysfunkcją rodziny
2. Zaburzenia
czynnościowe
•
Jąkanie, dzienne i nocne
moczenie, impotencja
seksualna, częstomocz,
tiki, biegunki, torsje,
bezsenność, paraliż,
przykurcze, ślepota,
niemota, głuchota.
Choroby wywołane
dysfunkcją rodziny
3. Zespoły bólowe
•
Bóle brzucha, głowy,
stawowo – mięśniowe,
kończyn
Choroby wywołane
dysfunkcją rodziny
4. Zaburzenia
zdrowia psychicznego
•
Nerwice, depresje,
samookaleczenia,
samobójstwa, anoreksja
Choroby wywołane
dysfunkcją rodziny
5. Uzależnienia
•
„zespół milczącego
oschłego męża”, „zespół
teściowej”, „zespół
rozwodu i pozbawienia”.