Ryzyko w transakcjach zagranicznych i metody jego ograniczania

Plan zajęć:



Typy ryzyka w transakcjach zagranicznych



Postawy przedsiębiorców wobec ryzyka

walutowego



Zabezpieczanie przed ryzykiem walutowym



Rynek instrumentów terminowych



Postrzeganie ryzyka walutowego przez

przedsiębiorstwa w Polsce



Podsumowanie

Ryzyko walutowe (kursowe)



Niebezpieczeństwo pogorszenia się sytuacji

finansowej na skutek niekorzystnej zmiany
kursu walutowego.



Jego przyczyną są niemożliwe do dokładnego

przewidzenia wahania kursów walutowych,
przy czym zmiany te mogą zarówno
powodować straty, jak i stwarzać możliwość
dodatkowych zysków.

Ryzyko transakcyjne



Niepewność, co do strat i zysków wynikających
bezpośrednio z wahań kursowych w odniesieniu do
konkretnych transakcji.



Jest to ryzyko zmian wartości w walucie obcej w przeliczeniu na
walutę krajową w rezultacie wymiany handlowej.



Z punktu widzenia rachunkowości, ryzyko transakcyjne ma wpływ
na rachunek zysków i strat przedsiębiorstwa.



Pojawia się podczas ustalania list cen w walucie obcej,
przyjmowania/składania wiążącego zamówienia handlowego
na zakup/sprzedaż dóbr i usług oraz podczas
międzynarodowego przepływu kapitału (tj. wypłata dywidend,
nakłady kapitałowe, wypłaty dla managerów i zarządu itp.).

Ryzyko transakcyjne



Eksporter otrzymujący należność w obcej

walucie poniesie stratę w przypadku
deprecjacji owej waluty w stosunku do waluty
krajowej



Importer dokonujący zapłaty w obcej walucie,

w tej samej sytuacji zrealizuje dodatkowy
zysk.



Niepewność, co do wartości eksportu i importu

w walucie krajowej, ze względu na wahania
kursu wymiany walut, może stać się jednym z
czynników hamujących rozwój wymiany
międzynarodowej.

Ryzyko transakcyjne

Jest to jedyne ryzyko kursowe, któremu firmy powinny
przeciwdziałać przy użyciu instrumentów
pochodnych.



Należy pamiętać, że transakcje zabezpieczające ryzyko
walutowe w żaden sposób nie wyeliminują ryzyka
księgowego, które pojawia się na przykład w momencie,
gdy ceny towarów/produktów firmy importującej w Polsce
wahają się wraz z wahaniami kursów walutowych



Ciężar ponoszenia kosztów związanych z fluktuacjami
kursów walutowych w całości może być wtedy przerzucony
na końcowego odbiorcę.



Ewentualna próba zabezpieczania ryzyka księgowego
może wpędzić przedsiębiorstwo w poważne kłopoty
finansowe.

Ryzyko konwersji



Występuje wtedy, gdy władze jednego kraju ograniczają
administracyjne możliwość zamiany jednej waluty na inną.



Ryzyko konwersji (bilansowę) - związane jest z brakiem
w danej firmie równowagi między zobowiązaniami i
należnościami lub między aktywami i pasywami w
obcej walucie.



Ryzyko bilansowe jest to ryzyko, gdzie po przeliczeniu
według kursów walutowych z dnia tworzenia bilansu
różnią się od siebie umieszczone w nim wartości pasywów
i aktywów wyrażone w walucie krajowej. Spowoduje to
zysk lub stratę dla przedsiębiorstwa, co wpływa na bilans
przedsiębiorstwa.

Ryzyko bilansowe



Pojawia się w wyniku procesu konwersji

elementów zagranicznych filii w
skonsolidowanym sprawozdaniu
finansowym firmy matki.



Przeliczeniowe, widoczne w sprawozdaniach

finansowych.

Ryzyko ekonomiczne



związane jest z niebezpieczeństwem niekorzystnych
zmian ogólnych warunków ekonomicznych w wyniku
zmian relacji cen na rynku wewnętrznym w stosunku do
cen światowych znajdujących swe źródło w wahaniach
kursów wymiany walut.



Zmiany te przybrać mogą w przypadku deprecjacji waluty
krajowej formę spadku stopnia konkurencyjności w
stosunku do producentów podobnych lub innych dóbr,
zmian polityki rządu w reakcji na wahania kursu lub
inflacyjnej presji płac.



Zmiany kursów walut mają więc bezpośredni wpływ na
wyniki firm działających na skalę międzynarodową,
pośrednio jednak mają także wpływ na wyniki firm
działających wyłącznie na rynku wewnętrznym.

Postawy przedsiębiorców wobec ryzyka

walutowego

Brak zabezpieczeń

Zabezpieczenie selektywne

Zabezpieczanie wszystkich płatności

Zabezpieczanie przed ryzykiem walutowym

Hedging wewnętrzny (naturalny)

Łączenie transakcji

Klauzule waloryzacyjne

Kompensowanie transakcji

Rozliczanie płatności zagranicznej w walucie krajowej

Przyśpieszanie lub opóźnianie płatności

Wady i zalety hedgingu

Hedging wewnętrzny

(naturalny)

Hedging zewnętrzny

trudny w realizacji

+ brak kosztów transakcji
lub ich niewielka wartość

+ umożliwia

zabezpieczenie przed
ryzykiem w sytuacji, gdy
niemożliwy jest hedging

wewnętrzny

koszty bezpośrednie i

pośrednie

Ograniczenia w zastosowaniu hedgingu naturalnego

Banki nie zawsze godzą się na podpisanie tego typu

klauzuli waloryzacyjnej, np. przy kredytach średnio- i

długoterminowych przewalutowanie możliwe jest

nierzadko po pierwszym bądź drugim roku

funkcjonowania umowy kredytowej.

Zgoda banku na przewalutowanie wiąże się z

koniecznością zapłacenia przez firmę prowizji liczonej z

reguły od wartości przewalutowanej kwoty. Szczególnie

jest to dotkliwe, gdy banki żądają zapłaty prowizji od

pełnej kwoty podanej w umowie kredytowej w momencie

jej podpisywania (!).

banki wprowadzają nierzadko limity dotycząc liczby

dokonywanych przewalutowań w czasie trwania umowy

kredytowej

Rynek instrumentów terminowych



Instrumenty terminowe (derywaty) stwarzają

możliwość zabezpieczenia się przedsiębiorstwa
przed ryzykiem walutowym pojawiającym się
przy transakcjach zagranicznych.



Niektóre instrumenty terminowe oferowane są

przedsiębiorstwom przez banki, inne są do
nabycia na giełdzie.



Rynek instrumentów terminowych zaczął

upowszechniać się od lat 70., początkowo na
bazie instrumentów rynku kapitałowego - akcji
i obligacji.

Opcje



Są możliwością (prawem) przeprowadzenia

transakcji w przyszłości na warunkach już dziś
określonych.



Opcja może dotyczyć zakupu lub sprzedaży,

np. waluty, stopy procentowej, akcji, obligacji,
towarów na giełdzie.



Cechą charakterystyczną opcji jest możliwość,

a nie przymus zrealizowania umówionej
transakcji.



Ceną, którą posiadacz opcji płaci za jej

posiadanie i możliwość realizacji, jest tzw. cena
opcji.

Warranty



Szczególna odmiana opcji.



Podobnie jak opcje warranty są

zobowiązaniem ich emitenta do sprzedaży lub
kupna danego instrumentu finansowego po
określonej z góry cenie.



Różnica polega na fakcie, iż warrant jest

instrumentem nierzeczywistym - to znaczy w
praktyce nie zachodzi kupno lub sprzedaży
instrumentu, ale tylko rozliczenie różnicy.

Charakterystyka opcji



Są to instrumenty o charakterze niesymetrycznym, tzn. w

zależności od rodzaju mogą przynosić nieograniczony zysk

przy określonym koszcie początkowym albo

nieograniczoną stratę przy założonej wielkości dochodu

początkowego.



Opcje

przypominają

umowy

ubezpieczenia.

Przedsiębiorstwo może wystąpić w roli „ubezpieczonego”

poprzez nabycie opcji, jak również „ubezpieczającego”,

gdy przyjmuje na siebie ryzyko niekorzystnych zmian

kursów w przyszłości, licząc na utrzymanie dochodu

(premii) otrzymywanego przy zakupie instrumentu.



Celem przedsiębiorstwa nie jest jednak przejmowanie na

siebie dodatkowego ryzyka, dlatego też najczęściej firmy

dokonują jedynie zakupu opcji.



Stosowane są także różnego rodzaju strategie opcyjnie,

wśród których dużą popularnością cieszą się tzw. strategie

zerokosztowe.

tym

przypadku

transakcja

jest

konstruowana w taki sposób, aby premia płacona i

otrzymywana były sobie równe

Transakcje typu forward



Polegaj. na kontraktowym ustaleniu warunków

transakcji zrealizowanej w przyszłości.



Tego typu transakcje, zwane są rzeczywistymi,

Ich cechą charakterystyczną jest rzeczywiste
dostarczenie produktu finansowego będącego
przedmiotem umowy (np. przyszłe dostarczenie
waluty lub udzielenie kredytu na wcześniej
ustalonych warunkach).



Różnią się od opcji tym, iż muszą być

zrealizowane.

Transakcje typu futures



Są podobnie jak transakcje typu forward,

kontraktowym ustaleniem warunków transakcji
zrealizowanej w przyszłości.



Podobnie jak transakcje forward, a w

przeciwieństwie do opcji, muszą być
zrealizowane.



Ich cechą charakterystyczną jest fakt, iż ich

realizacja odbywa się bez dostarczania
przedmiotu transakcji, a jedynie następuje
dokonywanie rozliczeń bezgotówkowych
między stronami umowy (transakcje
nierzeczywiste).

Kontrakty swap (transakcje zamiany)



IRS (interest rate swap) - polegają na

zamianie płatności oprocentowanych według
stałej stopy procentowej na oprocentowanie
według zmiennej stopy procentowej.



CS (currency swap) - polegają na zamianie

płatności należnych w różnych walutach.



CIRS (currency interest rate swap) –

kombinacje IRS i CS.

Zalety swapów



Podstawową zaletą tego typu transakcji jest jej elastyczność. O



Odzwierciedlają ją różne warianty swapów, w zależności od momentu
rozpoczęcia umowy kontraktu (np. swapy rozpoczęte w momencie
zawarcia umowy lub odłożone, obowiązujące w określonym terminie
późniejszym), zakończenia kontraktu (np. z prawem wcześniejszego
zamknięcia kontraktu przez jedną ze stron).



Elastyczność transakcji swap pozwala na zabezpieczenie nawet najbardziej
skomplikowanych strukturalnie kredytów walutowych. Można nimi również
zabezpieczać wieloletnie zobowiązania, sięgające nawet 30 lat.



Walutowe kontrakty swap są dobrym narzędziem do zabezpieczania
płynności w walutach, tj. do zabezpieczania ryzyka niedopasowania
wpływów z wydatkami. Jeżeli w jednym miesiącu wydatki w walucie
znacznie przekraczają wpływy, cześć płatności musiałaby zostać
zrealizowana ze środków uzyskanych w drodze przewalutowania, z czym
wiąże się powstanie ryzyka kursowego. W przypadku jednak, gdy
przedsiębiorstwo oczekuje wpływów w kolejnych miesiącach, może je
wykorzystać do zapłaty pełnej kwoty przez zawarcie odpowiedniej
transakcji z bankiem. Jej warunki mogą być idealnie dopasowane do
konkretnej sytuacji.

Cechy charakterystyczne instrumentów pochodnych



Cywilistyczny charakter.



Kontrakty terminowe - są niczym innym niż

umowami między dwiema stronami, których

przedmiotem jest dokonanie nabycia na

przykład papierów wartościowych, waluty czy

depozytów bankowych o stałym

oprocentowaniu, zawierane są na podstawie

przepisów Kodeksu cywilnego.



Ich konstrukcja prawna zatem oparta na

zasadzie swobody umów, co pozwala stronom

„ułożyć stosunek prawny” wedle ich uznania, o

ile treść lub ich cel nie sprzeciwiają się

właściwości stosunku, ustawie lub zasadom

współżycia społecznego.

Prawa pochodne



Dodatkowo, transakcje terminowe są

zdefiniowane jako prawa pochodne w
ustawie o publicznym obrocie papierami
wartościowymi.



W świetle tej ustawy, prawami pochodnymi są

prawa majątkowe, których cena zależy
bezpośrednio lub pośrednio od ceny papierów
wartościowych.

Podejście w literaturze do instrumentów pochodnych



Literatura definiuje czasem kontrakty

terminowe jako „umowę kupna - sprzedaży

określonych aktywów w określonym czasie w

przyszłości, po określonej cenie, lub instrument

finansowy, który obliguje do kupna określonego

dobra po ustalonej cenie w określonym dniu -

czyli zobowiązuje do zawarcia określonej

umowy.



Cechą charakterystyczną transakcji

terminowych jest fakt, iż nie wykształciły one w

polskim języku prawnym odpowiedniego

nazewnictwa, co może świadczyć o ich

stosunkowo rzadkim jeszcze zastosowaniu w

obrocie gospodarczym w Polsce, a także o

rdzennie zagranicznym pochodzeniu.

Porównanie podstawowych instrumentów pochodnych



Wykorzystania każdego z rodzajów instrumentów pochodnych
można przyporządkować konkretnej sytuacji.



Kiedy firma ma ustalony termin płatności i spodziewa się określonej
negatywnej tendencji kształtowania się kursu walutowego,
najkorzystniejsze wydaje się zawarcie transakcji forward.



Jeżeli przedsiębiorstwo wyznaczy próg rentowności i uzna, że
najważniejsze jest, aby jego koszty ukształtowały się na określonym
poziomie (nawet za ceną zapłaty wysokiej premii), z pozostawieniem
jednocześnie możliwości korzystania z pozytywnych tendencji
rynkowych, najodpowiedniejszy jest zakup opcji kupna.



Może również zdarzyć się, że satysfakcjonujące będzie określenie
jedynie przedziału kształtowania się kursu zadowalającego dla firmy.
W takiej sytuacji można zabezpieczyć się poprzez zastosowanie
strategii zerokosztowej, jednak możliwość wykorzystania
pozytywnych tendencji rynkowych jest w tym wypadku ograniczona.

Porównanie podstawowych instrumentów pochodnych



Generalnie, opcje wykorzystywane są dla przepływów,
których realizacja nie jest pewna, ale może wiązać się z
wysokim ryzykiem, albo gdy przedsiębiorstwo nie ma
pewności co do przyszłych tendencji rynkowych.



Najczęściej transakcje forward i opcje wykorzystywane do
zabezpieczania zobowiązań o krótkim horyzoncie
czasowym, natomiast swapy są raczej elementem
zarządzania długoterminowego (mogą bowiem
syntetycznie odzwierciedlać schemat przepływów
dotyczących całego okresu kredytowania).



Podział ten jednak stopniowo zanika, ponieważ stale
tworzone są nowe struktury o różnym horyzoncie
czasowym. Swapy mogą być na przykład z powodzeniem
stosowane do zarządzania krótkoterminową pozycją
przedsiębiorstwa.

Postrzeganie ryzyka walutowego przez

przedsiębiorstwa w Polsce



Upłynnienie kursu złotego równoczesne z liberalizacją przepływów
kapitałowych doprowadziło w Polsce do istotnego wzrostu ryzyka
kursowego, w efekcie czego przedsiębiorstwa zaczęły coraz częściej
wykorzystywać metody zabezpieczające przed tym ryzykiem, w tym
instrumenty pochodne.



Spółki, w których duża część pozycji bilansowych uzależniona jest od
kursu walutowego, posiadające wielomilionowe należności lub
zobowiązania w walutach obcych, jako pierwsze zaczęły wprowadzać
zintegrowaną politykę zarządzania ryzykiem, jej zasady zaś
prezentowały w sprawozdaniach finansowych.



Przykładem jest Polska Telefonia Cyfrowa, która wprowadziła istotne
zmiany w stosowanych przez siebie zadach rachunkowości i przyjęła
zasady polityki księgowej zgodnie z regulacjami Międzynarodowych
Standardów Rachunkowości.