Komórki i ich 

różnicowanie



Proces różnicowania (dyferencjacja) – 
ciąg zdarzeń prowadzący od komórki 
wyjściowej do wyspecjalizowanych w 
strukturze i funkcji komórek w dojrzałym 
organizmie. Jest procesem 
wieloetapowym, polega na stopniowym 
ograniczeniu potencji rozwojowych 
kolejnych pokoleń komórek i 
zdeterminowaniu ich losów w 
organizmie.

Komórki rozwijającego się zarodka 
różnią się stopniem zróżnicowania; 
można wyróżnić wśród nich:



komórki totipotencjalne 



komórki pluripotencjalne



komórki ukierunkowane 

Przyczyny różnicowania

Przyczyną specjalizacji strukturalno-
funkcjonalnej komórek  w czasie różnicowania 
jest  zmienna aktywność ich genów. W 
poszczególnych typach komórek zróżnicowanych 
większość genów ulega czasowej bądź trwałej 
represji, a tylko nieliczne pozostają aktywne 
transkrypcyjnie. Komórki zróżnicowane różnią się 
wzorem ekspresji genów. Charakterystyczny dla 
danej linii komórkowej wzór ekspresji genów 
warunkuje powstanie takiego, a nie innego 
zestawu białek enzymatycznych.

Czynniki warunkujące 
różnicowanie komórek

W genomie różnych zwierząt istnieją geny nadrzędne, 
które mogą uczynniać zespoły genów struktury 
odpowiedzialne za różnicowanie komórek



chromogeny – nadrzędne geny uczynniające zespoły 
genów struktury w takcie różnicowania komórkowego 
pojawiającego się w określonym czasie.



geny segmentacji i homeotyczne – geny nadrzędne 
kontrolujące segmentową budowę organizmu oraz 
występowanie narządów w odpowiednim miejscu – 
różnicowanie komórkowe w przestrzeni 



produkt genów – homeodomena (białko), wiąże się z 
DNA genów struktury, które ulegają uczynnieniu 

Oddziaływania międzykomórkowe:



bezpośrednie – łączenie się powierzchni odgrywa rolę w 
mechanizmie różnicowania w morfogenezie; na 
powierzchni komórek znajdują się swoiste białka 
odpowiedzialne za łączenie się komórek, tworzenie 
połączeń międzykomórkowych



komórki mezenchymy – wydzielają one miejscowo 
proteoglikany do istoty międzykomórkowej  w pobliżu 
błony podstawnej określonej tkanki, wpływa na zmianę 
kształtu komórek



pośrednie – indukcja – czynnik mezenchymalny , 
pobudza komórki nabłonka do syntezy DNA, 
specjalizacja komórek

Zmiany morfologiczne



komórka niezróżnicowana – nieliczne błony 
cytoplazmatyczne, rybosomy, mitochondria, 
siateczka śródplazmatyczna – luźno ułożone 
pęcherzyki



pierwsze oznaki różnicowania – rozbudowa 
siateczki śródplazmatycznej, zwiększenie liczby 
rybosomów, pojawienie się siateczki 
śródplazmatycznej szorstkiej,  zwiększenie liczby 
mitochondriów, rozbudowa lizosomów i aparatu 
Golgiego



ostatnie stadium – pojawienie się elementów 
cytoszkieletu

Powstawanie erytrocytów

1.

Okres mezoblastyczny – na początku życia zarodkowego,  w ścianie woreczka 
żółtkowego powstają wyspy erytroblastyczne,  w ich obrębie powstają komórki 
macierzyste krwi (niezróżnicowane, zasadochłonna cytoplazma, jądro o luźno 
rozmieszczonej chromatynie)

2.

Proerytroblast – komórka duża, kulista, średnica 15-20 µm, silnie zasadochłonna 
cytoplazma, centralnie położone duże jądro z luźną chromatyną zawierające 1-3 
jąderek

3.

Erytroblast zasadochłonny – mniejsze od proerytroblastów, jądro o zagęszczonej 
chromatynie, ciągle zasadochłonna cytoplazma (ziarnistości z ferrtyną)

4.

Erytroblast polichromatofilny – ferrytyna zużywana do wytwarzania 
hemoglobiny, zmniejszenie liczby rybosomów, cytoplazma kwaso- i 
zasadochłonna

5.

Erytroblast kwasochłonny – redukcja rybosomów, silna kondensacja chromatyny 
jądrowej, pyknotyczne jądro, kwasochłonna cytoplazma (duża ilość 
hemoglobiny), barwa zbliżona do dojrzałej krwinki; koniec syntezy hemoglobiny

6.

Retikulocyt – lateralizacja jądra, przeniknięcie przez ścianę zatok szpiku, 
usunięcie wraz z niewielkim rąbkiem cytoplazmy z komórki; w cytoplazmie – 
pozostałości rybosomów (substancja siateczkowo-ziarnisto-włóknista

7.

Erytrocyt – zaniknięcie ww. struktur,  kształt dwuwklęsłego krążka

Powstawanie osteoblastów

1.

komórka osteogenna (osteoprogenitorowa) – z 
mezenchymy pierwotnej, podobna morfologicznie; 
także w dojrzałych kościach, jako forma nieaktywna 
– w wyniku działania bodźca przekształcają się w 
formę aktywną o zasadochłonnej cytoplazmie

2.

osteoblast – zasadochłonna cytoplazma, dobrze 
rozwinięty aparat Golgiego; w cytoplazmie – 
pęcherzyki zawierające białkowe prekursory  
kolagenu i glikozaminoglikany; wytwarzają 
pęcherzyki macierzy

3.

osteocyt – osteoblasty „zamurowane” w substancji 
międzykomórkowej