Epidemiologia pasożytniczych chorób tropikalnych w Polsce i na świecie

PEŁZAKOWICA (AMOEBOSIS)

Choroba

wywoływana

jest

przez

kosmopolitycznego

pełzaka

czerwonki-

Entamoeba histolytica, pasożytującego w
jelicie

grubym

człowieka.

Najbardziej

rozpowszechniona

jest

regionach

tropikalnych  i  subtropikalnych,  zwłaszcza  na
Półwyspie  Indyjskim,  w  Indonezji,  środkowej
części  Afryki  oraz  w  Środkowej  i  Południowej
Ameryce.  Według  WHO  ok.  50mln  ludzi  na
świecie  zarażonych  jest  E.  histolytica,  z
których  rocznie  umiera  od  40-110  tys.  Jej
rozprzestrzenianie  wiąże  się  z  klimatem,  a
także

zaniedbaniami

sanitarno-

higienicznymi.

Wydalane  z  kałem  cysty
pełzaka  mogą  dostać  się  do
wody  lub  gleby,  a  stąd  przez
jamę  ustną  wraz  z  wodą  lub
zanieczyszczonymi
produktami  spożywczymi  do
przewodu

pokarmowego

człowieka.

rozwój

pełzakowicy

wpływ

sprawność

układu

immunologicznego  i  ogólna
kondycja  człowieka.  Dlatego
też  bardziej  podatne  na
inwazję

są

osoby

niedożywione,

spożywające

dużo

węglowodanów,

alkoholicy, osoby z obniżoną
odpornością,

defektami

genetycznymi,

infekcją

bakteryjną i z uszkodzeniami
jelita grubego.

Najczęściej

źródłem

zakażenia

jest

człowiek z bezobjawowym lub
przewlekłym

przebiegiem

pełzakowicy.

ŚPIĄCZKA AFRYKAŃSKA, TRYPANOSOMOZA
AFRYKAŃSKA

Choroba jest wywoływana
przez:

świdrowca

gambijskiego Trypanosoma
brucei

gambiense

świdrowca

rodezyjskiego

Trypanosoma

brucei

rhodesiense.

Obszary

endemiczne

śpiączki

afrykańskiej  wywoływanej
przez  T.  b.  gambiense
rozciągają się od Senegalu i
Angoli  na  zachodzie  Afryki
do  Kenii  i  Tanzanii  we
wschodniej

środkowej

Afryce, a przez T. b.
rhodesiense- wschodnią i
środkową Afrykę. Corocznie
na

śpiączkę

afrykańską

choruje  od  20-50tys.  ludzi,
odnotowuje  się  100  tys.
nowych  zarażeń,  5  tys.
przypadków  śmiertelnych.
W  niektórych  częściach
Afryki

odnotowano

śmiertelność 2/3 populacji.

Transmisja T. b. gambiense i T. b. rhodesiense odbywa się przy udziale
much tse-tse najczęściej podczas ssania krwi. Możliwe jest przeniesienie
postaci trypomastigota na kłujce owada po kontakcie z krwią zarażonego
człowieka

(transmisja

mechaniczna).

epidemiologii

śpiączki

afrykańskiej  znaczenie  ma  także  transmisja  przez  łożysko  i  podczas
transfuzji.  Jak  obliczono,  ok.  10%  much  po  ukłuciu  chorego  na  śpiączkę
człowieka staje się wektorami choroby. Dla T. b. gambiense  człowiek jest
więc rezerwuarem, a transmisja odbywa się przez ukłucia kolejnych osób
w  bezobjawowym  okresie  inwazji.  Dla  T.  b.  rhodesiense  natomiast
rezerwuarem  są  także  ludzie,  ale  największe  znaczenie  w  utrzymywaniu
tego  wiciowca  przypisuje  się  zwierzętom,  szczególnie  antylopom  i
zwierzętom domowym, jak bydło, świnie, kozy.

TRYPANOSOMOZA AMERYKAŃSKA

Choroba wywoływana przez
wiciowca Trypanosoma cruzi
pasożytującego

postaci

trypomastigota  w  osoczu  krwi  i
w  chłonce  oraz  w  postaci
amastigota  wewnątrz  komórek
różnych  tkanek,  głównie  we
włóknach  mięśniowych  i  w
układzie

siateczkowo-

śródbłonkowym. Występuje w
południowej

części

USA,

Ameryce

Środkowej

Południowej. Przenosicielami T.
cruzi jest ok. 40 gatunków
pluskwiaków

rodziny

Reduviidae, przede wszystkim
Triatoma infestans, Rhodnius
prolixus

Panstrongylus

megistus.

Człowiek

zaraża

się

postacią

trypomastigota,

która

zostaje

wtarta  przez  uszkodzoną  skórę,
spojówkę  lub  błonę  śluzową  jamy
ustnej  wraz  z  kałem  wydalanym
przez

pluskwiaki

podczas

pobierania krwi. Transmisja przez
łożysko może przebiegać w ostrej i
przewlekłej

postaci

choroby

Chagasa.

Możliwe

jest

także

zarażenie w czasie transfuzji i
przeszczepiania

narządów

dawców

zarażonych

tym

wiciowcem.  Chorzy  w  wywiadzie
często  nie  podają  faktu  ukłucia
przez  pluskwiaka,  które  następuje
podczas  snu.  Na  ukłucia  wskazują
miejscowe  zmiany  zapalne  w
charakterystycznych  miejscach,  tj.
w kącikach ust lub w kącie oka; od
tego

wywodzi

się

nazwa

pluskwiaków Triatoma- pluskwy
całujące. . Zarażonych jest 24mln
osób,

60tys.

przypadków

śmiertelnych rocznie.

LEISZMANIOZA
NARZĄDOWA

Choroba zwana też kala-azar, wywoływana jest przez wiciowca
Leishmania donovani. Leiszmanioza narządowa jest chorobą układu
siateczkowo-

śródbłonkowego.

Postacie

amastigota

występują

przeważnie  w  komórkach  wątroby,  śledziony,  szpiku  kostnego  i  w
monocytach  krwi.  Choroba  jest  rozpowszechniona  głównie  w  Azji,  na
Bliskim  Wschodzie,  w  krajach  śródziemnomorskich  i  Afryce,  w
mniejszym stopniu w Ameryce Południowej i Środkowej. W południowej
Europie leiszmanioza narządowa występuje w Grecji, na terenach byłej
Jugosławii,  na  Cyprze,  we  Włoszech,  na  Korsyce,  we  Francji,  Hiszpanii,
na  Malcie  i  w  Portugalii.  Według  danych  WHO  ponad  500000  ludzi  na
świecie w ciągu roku choruje na leiszmaniozę narządową. Zachorowania
epidemiczne występują w Indiach, Bangladeszu, Sudanie i Brazylii.

Postać  promastigota  dostaje  się  do  krwi  wraz  ze  śliną  w  czasie
żerowania  ćmianek,  rzadziej  w  wyniku  wtarcia  w  uszkodzoną  skórę
lub  błonę  śluzową  jamy  ustnej  uszkodzonego  owada  zarażonego
pierwotniakiem.  Możliwe  jest  bezpośrednie  zarażenie  jednego
człowieka  pierwotniakami  znajdującymi  się  w  wydzielinie  z  nosa,
kale  i  moczu  drugiego  chorego  człowieka,  a  także  w  czasie
kontaktów seksualnych. Przenosicielami leiszmaniozy narządowej są
ćmianki  z  rodzaju  Phlebotomus  w  Starym  Świecie  i  Lutzomyia  w
Nowym  Świecie.  Rezerwuarami  tego  wiciowca  są  różne  gatunki
zwierząt  w  zależności  od  krainy  geograficznej.  W  Indiach  choroba
jest  przenoszona  z  jednego  na  drugiego  człowieka  przez  wektory  i
krąży w przyrodzie bez udziału zwierząt rezerwuarowych.

LEISZMANIOZA SKÓRNA

Wywoływana jest przez gatunki zbiorcze. W
skład

kompleksu

Leishmania

tropica

wchodzą 3 gatunki: L. tropica i L. major na
Bliskim Wschodzie, w Chinach, Indiach,
Pakistanie,

Afryce,

Basenie

Morza

Śródziemnego,  zachodniej  Azji,  południowej
Europie  oraz  L.  aetiopica  w  wielu  częściach
Afryki  (Etiopia,  Kenia,  Jemen).  Kompleks
Leishmania  mexicana  obejmuje  L.  mexicana
w Meksyku, Ameryce Środkowej i Teksasie, L.
amazonensis  w  dorzeczu  Amazonki,  L.
venezuelensis oraz L. pifanoi i L. garnhami w
Wenezueli,

zaś

kompleks

Leishmania

braziliensis  obejmuje:  L.  braziliensis  w
Ameryce  Łacińskiej,  L.  peruviana  w  Peru,  L.
guyanensis  w  Gujanie  i  dorzeczu  Amazonki
oraz  L.  panamensis  w  Panamie,  Costa  Rica  i
Kolumbii.

MALARIA, ZIMNICA

Wywoływana  przez  4  gatunki  pierwotniaków  z  rodzaju  Plasmodium.
Malaria  pochodzi  z  południowo-wschodniej  Azji,  skąd  rozprzestrzeniła
się  najpierw  do  Afryki,  później  do  Europy.  Krajami  o  największej  liczbie
zachorowań  i  zgonów  są:  Nigeria,  Demokratyczna  Republika  Kongo,
Tanzania,  Kenia,  Uganda,  Sudan,  Indie,  Birma  i  Bangladesz.  Zimnica
wywoływana  przez  P.  falciparum  i  P.  ovale  jest  chorobą  regionów
tropikalnych.  Zimnica  czterodniowa  występuje  w  subtropiku  i  strefie
umiarkowanej,  zaś  zimnica  trzydniowa  jest  pospolita  we  wszystkich
obszarach  endemicznych.  Coraz  częściej  malaria  zawlekana  jest  przez
turystów  do  odległych  od  terenów  endemicznych  regionów  świata.
Najczęściej  przypadki  importowanej  malarii  pochodzą  z  Afryki(55%),
Azji(25,9%), Ameryki Środkowej(11,9%).

Przyjmuje  się,  że  choroba  występuje  na  obszarach  położonych  między
letnimi  izotermami  16-20ºC  na  półkuli  północnej  a  izotermą  20ºC  na
południu.  Transmisja  Plasmodium  nie  może  odbywać  się  z  powodu
zahamowania  sporogonii  u  komara,  gdy  temperatura  otoczenia  spada
poniżej  16ºC  i  wzrasta  powyżej  33ºC  oraz  na  wysokości  2500m  n.p.m.
Wektorami  choroby  mogą  być  gatunki  komarów,  które  są  podatne  na
inwazję  pasożyta,  występują  licznie  w  otoczeniu  człowieka,  pobierają
krew człowieka i żyją dostatecznie długo, aby mogły się u nich rozwinąć z
gametocytów  postacie  inwazyjne.  Poza  najczęstszą  drogą  zarażenia
przez  skórę  w  czasie  żerowania  komara  możliwa  jest  transmisja
wewnątrzmaciczna, w przypadku uszkodzenia bariery łożyskowej. Malaria
wrodzona stanowi ok. 5% przypadków malarii podczas ciąży.

SCHISTOSOMOZA

Choroba  wywoływana  jest  głównie  przez  Schistosoma
japonicum, S. mansoni i S. haematobium, rzadziej przez inne
gatunki  z  rodzaju  Schistosoma,  przede  wszystkim  S.
intercalatum, S. mekongi i S. malayensis.  Gatunki  z rodzaju
Schistosoma  różnią  się  zasięgiem  rozprzestrzenienia:  S.
japonicum występuje endemicznie na Dalekim Wschodzie,  S.
mansoni  na  Bliskim  Wschodzie,  w  zachodniej  Afryce  i
Ameryce  Południowej  (Wenezuela,  Brazylia,  Puerto  Rico),  na
Wyspach  Karaibskich,  zaś  S.  haematobium  w  Afryce,  na
Bliskim  Wschodzie,  południowej  Europie,  na  Cyprze  i  w
Indiach,  S.  intercalatum  pasożytuje  w  Afryce,  S.  mekongi  w
Indochinach i S. malayensis w Malezji.

Przywrami

rodzaju

Schistosoma  zarażonych  jest
na  świecie  ok.  161  mln  ludzi.
Schistosomozę stwierdzono nie
tylko  u  osób  zamieszkujących
obszary  endemiczne,  ale  też  u
wielu

emigrantów

przebywających

krajach

położonych poza zasięgiem
tych pasożytów, jak np. w USA
wykryto te przywry aż u 40000
osób.

Rozprzestrzenieniu

Schistosom

sprzyja

także

rozbudowa

systemów

nawadniających pola uprawne,
przez co stwarza się idealne
warunki

rozwoju

tych

pasożytów

ich

żywicieli

pośrednich-

ślimaków.

Jaja

Schistosoma wydalane z kałem
ludzi

lub

innych

ssaków-

rezerwuarów przenoszone są
na nowe tereny w czasie
nawożenia ogrodów i pól.

PARAGONIMOZA

Jest  chorobą  płuc  ludzi  wywoływaną  przez  przywry  z
rodzaju  Paragonimus, głównie  Paragonimus westermani.
Paragonimoza  jest  szeroko  rozpowszechniona  na
Dalekim  Wschodzie,  zwłaszcza  w  Chinach,  Tajwanie,
Indonezji,  na  Filipinach  i  w  Korei.  W  Afryce  największa
prewalencja obserwowana jest w Nigerii, Kamerunie, Libii
i Zairze. W Ameryce Południowej endemicznie występuje
w Peru, Kolumbii, Meksyku, Costa Rica i Brazylii.

Pasożyty  dostają  się  do
człowieka  i  innych  żywicieli
ostatecznych,  jak  tygrysów,
kotów,  panter,  krów,  lisów,
wilków,

psów,

świń,

szczurów, w czasie jedzenia
niedogotowanych

krabów

lub raków na obszarach
endemicznych.

Człowiek

może zarazić się również
przez

zjedzenie

niedojrzałych form przywr
znajdujących się w mięsie
żywicieli

rezerwuarowych,

np. dzikiej świni. Postacie
dorosłe

mogą

przeżyć

nawet 20 lat. Zarażonych
paragonimozą

jest

ok.

2,1mln osób.

WUSZERERIOZA

Chorobę  wywołuje  Wuchereria  bancrofti  pasożytująca  w  naczyniach
limfatycznych  i  węzłach  chłonnych  oraz  narządach  w  obrębie  jamy
brzusznej, a także w oku. Nicień jest szeroko rozpowszechniony w Azji
(Chiny,  Indie,  Indonezja,  Japonia,  Malezja,  Filipiny,  Sri  Lanka),  Afryce
tropikalnej,  Ameryce  Środkowej  i  Południowej  oraz  na  Wyspach
Pacyfiku. Spotykany był także w Europie. Ogniska utrzymują się nadal
w Turcji.  Ok. 128mln ludzi jest zarażonych tym pasożytem.

Mikrofilarie wnikają do człowieka przez
skórę podczas żerowania komarów z
rodzaju

Mansonia,

Culex,

Aёdes,

Anopheles. U osób przyjeżdżających na
tereny endemiczne objawy pojawiają
się szybciej niż u tubylców, ale rzadziej
występuje u nich mikrofilaremia, co
utrudnia rozpoznanie choroby. Ważnymi
czynnikami

rozprzestrzenianiu

choroby  są  liczba  komarów  na  danym
obszarze  i  liczba  mikrofilarii  krążących
we  krwi  człowieka.  Ze  względu  na  to,
że  zaledwie  część  mikrofilarii  dociera
do  jego  aparatu  gębowego  decydujące
znaczenie dla utrzymania transmisji ma
duża liczba mikrofilarii we krwi.

ONCHOCERKOZA

Zwana  także  ślepotą  rzeczną,  jest  chorobą  skóry  człowieka
wywoływaną przez nicienia Onchocerca volvulus, który występuje w
tropikalnej  Afryce  między  15ºN  i  13ºS.  Ogniska  znajdują  się  w
południowej  Arabii  Saudyjskiej,  Jemenie,  Ameryce  Środkowej  i  na
północy Ameryki Południowej (Meksyk, Kolumbia, Ekwador, Brazylia,
Wenezuela).  Choroba  jest  przenoszona  przez  różne  gatunki  meszek
Simuliidae, głównie Simulium ornatum, S. damnosum i S. naevei.

Częściej

zachorowania

pojawiają

się

wzdłuż

górskich potoków, w których
panują

najkorzystniejsze

warunki  do  rozwoju  larw  i
poczwarek  meszek.  Ogniska
onchocerkozy  znajdują  się
na

sawannach

obszarach leśnych. Zasięg
rozprzestrzeniania

volvulus

ogranicza

temperatura, gdyż w temp.
niższej

18ºC

zahamowany

jest

rozwój

larw

owada.

Dorosłe

osobniki mogą żyć przez 15
lat, zachowując zdolność do
wydawania potomstwa przez
10 lat. Mikrofilarie natomiast
mogą

żyć

lat.

Onchocerkoza

należy

najczęstszych

chorób

pasożytniczych na świecie.
Ok.

17,7mln

ludzi

jest

zarażonych.

ANKYLOSTOMOZA

Choroba dwunastnicy spowodowana
przez

tęgoryjca

dwunastnicy

Ancylostoma duodenale. Występuje
przede

wszystkim

południu

Europy, północnym wybrzeżu Afryki,
w północnej części Indii, północnych
Chinach

Japonii,

Ameryce

Południowej i Środkowej. Wraz z
migracją

ludności

przeniesiona

została do innych części świata. W
krajach

umiarkowanych

choroba

spotykana

jest

pracowników

kopalni, tuneli i cegielni.

W Polsce należy do rzadkich
chorób,

zazwyczaj

zawlekanych  przez  turystów  z
innych  regionów.  Tęgoryjcem
zarażają  się  zwykle  osoby,
które  mają  kontakt  z  glebą
(rolnicy,  górnicy,  dzieci)  lub
osoby  spożywające  warzywa
zanieczyszczone  larwami.  Na
świecie

ankylostomozę

chorych jest ok. 1,3 milarda
osób, z których umiera rocznie
60000.

NEKATORIOZA

Choroba  wywoływana  przez  Necator
americanus  pasożytującego  w  górnym
odcinku jelita cienkiego człowieka, rzadziej
psa  w  południowej  części  USA,  Ameryce
Środkowej  i  północnej  części  Ameryki
Południowej,  środkowej  i  południowej
części  Afryki,  południowej  Azji  i  na
wyspach

Polinezji.

zasięg

rozprzestrzeniania

americanus

największy  wpływ  ma  temperatura  i
wilgotność.  N.  americanus  jest  gatunkiem
ciepłolubnym,  lecz  jego  larwy  są  mniej
wytrzymałe

suszę.

niskiej

wilgotności larwy lokalizują się na dolnych
częściach roślin lub w ziemi, gdzie
przeżywają nawet kilka miesięcy.

Document Outline