Filozofie na przestrzeni 

wieków 

średniowiecze 

Skrótowo 

Filozofia Średniowiecza



Teocentryzm



 Augustynizm



 Tomizm



 Franciszkanizm



Mistycyzm.



 Inne nurty - scholastyka, spór o 
uniwersalia

Teocentryzm



W filozofii, postawa będąca 
wyrazem przekonania, że Bóg jest 
przyczyną, ośrodkiem i 
ostatecznym celem wszystkiego co 
istnieje. Bóg jest też odpowiedzią 
na wszelkie pytania i wątpliwości.

Ad maio

rem glor

iam 

Dei !  

<Na Bożą

 chwałę!>

Augustynizm



Koncepcja Boga 



Koncepcja stworzenia



Człowiek i poznanie



Św. Augustyn korzystał z koncepcji prawa 
naturalnego.
Jest to prawo, które zostało wpisane w serce i duszę 
człowieka nie przez niego samego, ale przez Boga. 
Jest to prawo niezmienne, każdy człowiek jest zdolny 
do jego odczytania. Są to podstawowe zasady 
moralne wpisane we wnętrze każdego człowieka.

<Św. Augustyn (354 – 430) , Z początku należał do sekty 
manichejczyków, później myśl swoją nakierował ku neoplatonizmowi. 

NEOPLATONIZM

 – prąd filozoficzny, korzystający z myśli Platona 

charakteryzującym się łącznością z takimi prądami filozoficznymi jak 
kreacjonizm czy iluminizm

„Dilog

e et q

uod v

is 

fac” - 

„Koch

aj i ró

b 

co chc

esz”

Podsumowanie filozofii św. 
Augustyna – główne założenia: 



 Bóg jako dobro najwyższe – Absolut;



By poznać Boga, należy najpierw poznać swoją 
duszę, czyli miejsce wewnątrz człowieka, w 
którym mieszka prawda;



Boga można bardziej poznać przez wolę i wiarę, 
a nie rozum;



Świat stworzony przez Boga jest dobry, ale 
istnieje w nim zło;



Istnieje dobro absolutne;



Człowiek czyni zło, gdy odwraca się od dobra, 
czyli od Boga;



Bóg jest dobry i zbawia człowieka.

Tomizm



Św. Tomasz uważał, iż człowiek swoim 
rozumem może pojąć wszystko, w ten 
sposób próbował też wytłumaczyć istnienie 
Boga (poprzez stworzenie tzw. 5 dróg 
dowodzących istnienia Boga). Drogą do 
poznania Boga miała być obserwacja świata. 

5 dróg św. Tomasza prowadzących 

do uznania istnienia Boga :



Droga z ruchu. 

Każdy ruch wymaga, by był byt – obiekt, który jest poruszany i 

taki, który porusza. Tomasz pytał, kto porusza obiektem poruszającym. Gdyby 
poruszał się on sam z siebie, to musiałby być odwiecznym, a tak nie jest w 
przypadku żadnych istot. Stąd też wymagany jest poruszyciel z zewnątrz – Bóg. 



Droga z przygodności rzeczy. 

Obiekty, byty, nieustannie się zmieniają, 

powstają i giną. Ich istnienie nie jest konieczne, ale tylko możliwe. To zaś, co jest 
możliwe, domaga się istnienia bytu koniecznego, który byłby początkiem dla 
wszystkich innych bytów. 



Droga ze stopni doskonałości. 

Żadna z rzeczy przygodnych, istniejących na 

świecie, nie jest doskonała w stopniu najwyższym – może się tylko zbliżać do 
doskonałości. Musi istnieć byt, który miałby w sobie wszystkie doskonałości w 
stopniu najwyższym, absolutnym. 



Droga z celowości. 

Wszystkie rzeczy, byty, ciała, mają jakiś cel i ze względu na 

niego działają. Stałość, z jaką ten cel osiągają, nie jest przypadkowa. Musi istnieć 
byt, który tymi dążeniami kieruje. 



Droga z przyczynowości. 

Droga ta przedstawia byt w jego przyczynach 

wewnętrznych i zewnętrznych. Byt nie jest sam z siebie swoją przyczyną, nie 
pochodzi sam od siebie. Jedyną możliwością zaistnienia bytu jest przyczyna 
zewnętrzna. Przyczyna taka nie może być bytem stworzonym, bowiem sama jest 
przyczyną bytów stworzonych. Tym samym musi być istotą niestworzoną - 
Bogiem

. 



BYT (w rozumieniu św. Tomasza) – to, co realnie istnieje. 

Franciszkanizm

Założenia franciszkanizmu: 

-życie człowieka nie musi być wieczną ascezą, bolesnym oczekiwaniem 

na śmierć, może być afirmacją świata i jego piękna;

-sens życia człowieka tkwi w miłości braterskiej i chwaleniu Boga 

Stwórcy; 

-radość ludziom daje obcowanie z przyrodą i jej pięknem; świat jest 

domem człowieka, człowiek jest częścią natury; św. Franciszek kochał 
wszystkie stworzenia, całą przyrodę; 

-ubóstwo to wyraz miłości do bliźniego, miłość daje ludziom radość, a ta 

prowadzi do świętości; św. Franciszek wyrzekł się wszelkich bogactw, 
tak samo czynili jego bracia; 

-ubóstwo uczy pokory; Franciszek mówił "Jestem tak mały, że mogę 

zmieszać się z pyłem";

-wypełnianie nakazów ewangelicznych jest możliwe do 

urzeczywistnienia, należy wprowadzać je w życie, postępować tak, jak 
Chrystus;

-ostatecznym szczęściem dla człowieka jest śmierć.

Scholastyka 

Twórcami scholastyki byli Albert 

Wielki i św. Tomasz z Akwinu. 
Scholastyka jest to pewien okres w 
filozofii chrześcijańskiej, zbiór 
nurtów, których podstawowym 
założeniem była próba uzgodnienia 
prawd wiary chrześcijańskiej z 
rozumem naturalnym.

Podstawowe założenia 
scholastyki:   
1.Dogmaty i prawdy wiary są 
niepodważalne, można jednak 
uzasadnić je rozumowo. 
2.Metody rozumowego 
dowodzenia przejęto z Logiki 
Arystotelesa. 
      Scholastyka stała się 
podstawą teologii, czyli nauki o 
Bogu. 

Mistycyzm



Przekonanie o dominacji uczucia nad 
rozumem, które może wznieść ludzką 
duszę do Boga lub ku nieskończoności. 
Mistycyzm zakłada, że wiara i 
intuicja są najwyższymi formami 
poznania, a świat, człowiek i natura 
mają istotę duchową. 



UWAGA!

  Jest to prąd najbardziej 

charakterystyczny dla romantyzmu !!

Spór o uniwersalia



Średniowiecze jest tą epoką, w której rozgorzał 
bardzo mocno spór o tzw. uniwersalia (inaczej 
powszechniki). Dotyczył on tego, czy rzeczy 
istnieją w rzeczach, czy też poza rzeczami, czy 
też może są tylko nazwami. W sporze tym 
ujawniły się trzy grupy poglądów:



realizm – 

uniwersalia istnieją w rzeczach, w 

rzeczywistości;



idealizm – 

istnieją poza rzeczami, jako idee, to 

pojęcia naszego myślenia;



nominalizm – 

są to tylko nazwy, nie mają 

swoich odpowiedników w rzeczywistości;