Prezentacja programu PowerPoint

WYBORY PARLAMENTARNE

Źródła prawa wyborczego

•

Konstytucja RP z 1997, rozdział IV „Wybory i kadencja” (art. 96 -101).

•

Ustawa z 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (w szczególności Dział III i IV)

•

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. z 1977 r. Nr
38 poz. 167)

•

Szereg aktów wykonawczych do Kodeksu wyborczego, w tym: rozporządzenia
KRRiTv

_________________________________________________________________________
Znaczenie  Kodeksu  Dobrej  Praktyki  w  Sprawach  Wyborczych  –  zbiór  zaleceń
przyjętych  i  rekomendowany  przez  Zgromadzenie  Parlamentarne  Rady  Europy
na  sesji  w  23  maja  2003  r.,  podkreślający  zasady  europejskiego  dziedzictwa
wyborczego.
PRZYKŁAD  ZALECENIA:  zasadnicze  elementy  prawa  wyborczego,  w
szczególności właściwy system wyborczy, członkostwo w komisji wyborczej oraz
ustalenie  granic  okręgów  wyborczych  nie  powinny  być  zmieniane  co  najmniej
jeden rok przed wyborami.

WYBORY PARLAMENTARNE

GENEZA KODEKSU WYBORCZEGO W POLSCE:
Pierwszy  projekt  kodeksu  wyborczego  w  Polsce  został  opracowany  w  1996  r.  z
inspiracji  prezydenta  A.  Kwaśniewskiego.  Ze  względu  na  niesprzyjający  klimat
po  wyborach  z  1997  r.  nie  uzyskał  on  formalnego  statusu  inicjatywy
ustawodawczej.

- Formalne zainicjowanie uchwalenia ustawy – Kodeks wyborczy nastąpiło w

kadencji Sejmu 24 czerwca 2008 r. w wyniku złożenia inicjatywy

ustawodawczej na ręce Marszałka Sejmu przez grupę 18 posłów Klubu
Poselskiego Lewicy i Demokratów.

- Do pierwszego czytania został on skierowany dopiero 12 stycznia 2009 r.
- Następnie powołano komisję nadzwyczajną – 2 kwietnia 2009 r.
- Kodeks wyborczy uchwalono – 5 stycznia 2011 r.
- Prezydent RP podpisał kodeks wyborczy – 19 stycznia 2011 r.
- Kodeks wyborczy wszedł w życie 1 sierpnia 2011 r.

WYBORY PARLAMENTARNE

Zasady prawa wyborczego:

Rozwój współczesnych państw demokratycznych doprowadził do wykształcenia
katalogu zasad prawa wyborczego (określanych mianem przymiotników
wyborczych), który obejmuje:

•

Zasadę powszechności

•

Zasadę równości

•

Zasadę bezpośredniości

•

Zasadę ustalenia wyników wyborów

•

Zasadę głosowania tajnego (nie – wyborów tajnych)

•

Zasadę wyborów wolnych

•

Wybory do Sejmu są powszechne, równe, bezpośrednie i

proporcjonalne oraz odbywają się w głosowaniu tajnym

(art. 96 ust. 2

Konstytucji).

• Wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie oraz odbywają się

w głosowaniu tajnym

(art. 97 ust. 2 Konstytucji).

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zasada powszechności –

określa krąg podmiotów, które spełniając

określone warunki mają prawo wybierania i bycia wybieranymi do organów
przedstawicielskich. Po raz pierwszy sformułowana w Konstytucji II Republiki
Francuskiej z 21 listopada 1848 r.

Art. 62 Konstytucji: Prawo wybierania Prezydenta RP, posłów, senatorów i
przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego ma obywatel polski,
jeżeli najpóźniej w dniu głosowania kończy lat 18.

(problem art. 10 kodeksu

rodzinnego i opiekuńczego – zawarcie małżeństwa przez kobietę, która
ukończyła lat 16).

Art.  99  Konstytucji:  Bierne  prawo  wyborcze  do  Sejmu  i  Senatu  Konstytucji
przysługuje          obywatelowi  polskiemu;  mającemu  prawo  wybierania;  który
najpóźniej w dniu wyborów kończy 21 lat – w wyborach do Sejmu, albo 30 lat
w wyborach do Senatu.
Wybraną do Sejmu i Senatu nie może być osoba skazana prawomocnym
wyrokiem    sądu  na  karę  pozbawienia  wolności  za  przestępstwo  umyślne
ścigane  z oskarżenia publicznego.

Czynne prawo wyborcze: 21 lat w konstytucji marcowej, 24 lata w konstytucji

kwietniowej, 18 lat w konstytucji PRL

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zasada powszechności a obowiązek głosowania

W  niektórych  państwach  dzięki  wprowadzeniu  obowiązku
wyborczego  zasada  powszechności  prawa  wyborczego,  ewoluuje  w
nieco  innym  kierunku.  Upatruje  się  w  niej  katalizator  procesu
powstawania  nowych  partii  mobilizujących  te  grupy  wyborców,
które bez obowiązku wyborcze.
Australia  - od 1915 r.
Austria  (niektóre  kraje  związkowe:  Styria,  Tyrol,  Vorarlberg  –  kara
grzywny nakładana przez komisję wyborczą)
Belgia  (od  1893),  Cypr  (od  1960),  Grecja  (od  1929),  Luksemburg
(od  1919),  Szwajcaria  (od  1903),  Turcja  (od  1982)  oraz  Brazylia,
Singapur, Peru, Wenezuela i inne.
W  Nowej  Zelandii  i  Urugwaju  udział  w  wyborach  nie  jest
obowiązkowy,

ale

obywatele

muszą

się

zarejestrować

przygotowywanym przed wyborami spisie wyborców pod groźbą
kary finansowej.

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zasada powszechności a cenzusy

Powszechność  w  konstytucjach  XIX  w.  ograniczona  była  licznymi
cenzusami  wyborczymi,  tzn.  wyłączeniami  czynnego  lub  biernego
prawa  wyborczego  ze  względu  na  brak  określonych  cech  lub
kwalifikacji.
cenzus  wieku  -  uzależnia  przyznanie  biernego  prawa  wyborczego
od osiągnięcia określonego wieku.
W  przypadku  biernego  prawa  wyborczego  do  parlamentu  dolna
granica  wieku  ulega  w  wielu  krajach  przesunięciu  o  kilka  lat  poza
osiągnięcie pełnoletniości i wynosi do izb niższych  19 - 25 lat (np.
w Austrii parlamentarzysta musi mieć przynajmniej 19 lat, w USA –
25 lat), w odniesieniu do izb niższych 25 – 40 lat (senator w Polsce
– 30 lat, w Brazylii – 35 lat, w Czechach – 40 lat)

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zasada powszechności a cenzusy

Cenzus

obywatelstwa

występuje

większości

państw

demokratycznych we wszystkich rodzajach wyborów. W nielicznych
nie obowiązuje w odniesieniu do przebywających w nich stale
cudzoziemców w wyborach do parlamentu (np. Urugwaj), czy też
przedstawicielskich

organów

samorządowych

szczebla

komunalnego (państwa UE), a obywatele państw UE mają czynne i
bierne  prawo  wyborcze  do  Parlamentu  Europejskiego  bez  względu
na to, w którym z państw UE wezmą udział w wyborach.
Cenzus  domicylu  -  uzależnia  przyznanie  prawa  wyborczego  od
stałego zamieszkiwania przez określony prawem czas na terytorium
danego państwa lub na terenie jednego z okręgów wyborczych.
W Polsce domicyl ograniczał bierne prawo wyborcze do Sejmu i do
Senatu,  przyznając  je  obywatelom  polskim  stale  zamieszkałym  na
terytorium  RP  od  co  najmniej  5  lat  (art.  96  Konstytucji  z  1952  r.
znowelizowanej 19 kwietnia 1991 r.) – kazus Tymińskiego.

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zasada powszechności a cenzusy

Cenzus domicylu:
Czynne  prawo  wyborcze  do  parlamentu:  występuje  obecnie
dosyć często w wyborach parlamentarnych (np. w Kanadzie, Austrii,
Islandii,  Norwegii,  niektórych  stanach  USA)  oraz  samorządowych,
przy  czym  obserwuje  się  tendencję  do  skracania  wymaganego
okresu  zamieszkiwania.  Waha  się  od  5  lata  (np.  w  Islandii,
Hondurasie) do 6 miesięcy (np. w Meksyku).
Bierne  prawo  wyborcze  do  parlamentu  -  występuje  on  często,
nawet  gdy  nie  był  przewidziany  dla  czynnego  prawa  wyborczego
(np.  w  Norwegii  w  wyborach  parlamentarnych  wynosi  10  lat)  lub
jest wyższy niż w przypadku czynnego prawa wyborczego

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zasada powszechności a cenzusy

Cenzus  wykształcenia  -  ogranicza  prawa  wyborcze  osób  nie
posiadających  określonego  wykształcenia  (np.  w  Brazylii,  gdzie
wyborca powinien umieć czytać i pisać oraz wysławiać się w języku
ojczystym,  na  Filipinach,  w  przypadku  biernego  prawa  wyborczego
na  urząd  prezydenta  wymaga  się  umiejętności  pisania  i  czytania.
Niekiedy  wymóg  ten  ogranicza  się  do  władania  językiem  ojczysty
(wybory prezydenckie na Ukrainie).
Cenzus  zawodowy  –  oznaczający  pozbawienie  praw  wyborczych
pewnych  grup  zawodowych  –  na  przykład  żołnierzy  i  policjantów
(m.in. Argentyna, Indonezja, Tunezja, Wenezuela), duchownych (np.
Boliwia, Meksyk), wyższych urzędników wyborczych (np. Kanada).
Cenzus  w  prawie  zwyczajowym  –  np.  Wielka  Brytania,  gdzie  od
głosowania  powstrzymują  się  królowa,  członkowie  jej  rodziny  oraz
dziedziczni parowie zasiadający w Izbie Lordów.

WYBORY PARLAMENTARNE

2. Zasada równości :

1.  Aspekt  formalny  -  każdy  wyborca  uczestniczy  w  wyborach  na
takich  samych  zasadach  jak  inni  wyborcy,  a  w  szczególności
dysponuje  taką  samą  liczbą  głosów  (równość  czynnego  prawa
wyborczego:  one man one vote) oraz ma równe z innymi szanse
w  ubieganiu  się  o  urząd  wybieralny  czy  mandat  przedstawicielski
(równość biernego prawa wyborczego).
2. Aspekt materialny – polega na zapewnieniu równej mocy (siły)
–  głosu  każdego  wyborcy.  Dzieje  się  tak,  gdy  jeden  mandat
przypada na taką samą liczbę wyborców, z dopuszczalnym pewnym
odchyleniem, którego granice powinny być prawnie określone.
Osiąga  się  to  w  dwojaki  sposób:

- ustalając normę

przedstawicielstwa  –  tzn.  proporcję  między  liczbą  mieszkańców
lub  wyborców  w  danym  okręgu  bądź  kraju  a  liczbą  wybieranych
przedstawicieli  (Polska),  -  wyznaczając  okręgi  wyborcze  o
zbliżonej  liczbie  mieszkańców  lub  wyborców  przypadających
na jeden mandat, współcześnie jest najczęściej praktykowane (USA,
Austria, Polska).

WYBORY PARLAMENTARNE

2. Zasada równości w wyborach do Sejmu i Senatu.

- bezdyskusyjne obowiązywanie zasady równości w aspekcie

formalnym,

- Problem zasady równości w aspekcie materialnym w wyborach do

Senatu,

a) ordynacja do Senatu z 1991 r. – przyjęła za podstawę wytyczania

okręgów

wyborczych

kryterium

terytorialne,

tzw.

Podział

administracyjny państwa na województwa, ignorując kryterium
populacyjne, tzn. nie przyjmując normy przedstawicielstwa
(ustalenie Okrągłego Stołu – każde województwo 2 mandaty).

b) Ordynacja wyborcza do Sejmu i Senatu z 2001 r. (2 – 4 senatorów w

okręgu)

c) Kodeks wyborczy z 2011 r. (1 senator w okręgu)

WYBORY PARLAMENTARNE

3. Zasada bezpośredniości
Składa się współcześnie z dwóch elementów:
1.  Głosowania  osobistego  polegającego  na  tym,  że  wyborca
oddaje głos, bez niczyjego pośrednictwa. Wyborcy niepełnosprawni
mogą,  na  własną  prośbę,  korzystać  z  pomocy  innej  osoby  przy
głosowaniu. Ordynacje wyborcze zazwyczaj zezwalają na to wprost.
2. Głosowania imiennego oznaczającego, że wyborca oddaje głos
na  konkretnego  kandydata,  określonego  z  imienia  i  z  nazwiska,
stawiając  z  właściwej  strony  karty  do  głosowania  znak  przy  jego
nazwisku.
Przy wyborach z zastosowaniem list mogą być:
-  listy  zamknięte  (closed  list),  tzn.  takie,  na  których  kolejność
kandydatów jest wiążąca dla wyborcy
-  listy  otwarte  (open  list),  tzn.  takie,  na  których  sam  wyborca
dokonuje preferencji personalnych.

WYBORY PARLAMENTARNE

4. Zasada głosowanie tajne
Zasada tajności głosowania odnosi się tylko do jednej z faz procesu
wyborczego, tzn. do aktu głosowania.
Nie  można  jej  rozciągać  na  inne  elementy  procesu
wyborczego,  które  mają  być  jawne,  np.  zarządzenie  wyborów,
kalendarz  wyborczy,  zgłaszanie  kandydatów  (list  kandydatów),
ustalenie  wyników  wyborów,  repartycja  mandatów,  rozpatrywanie
protestów wyborczych.
Po raz pierwszy na szeroką skalę tajność głosowania wprowadzono
w Południowej Australii – tzw. AUSTRALIAN BALLOT (lata 50. XIX w.).
W Wielkiej Brytanii jawność głosowania obowiązywała do 1872 r., w
Stanach  Zjednoczonych  do  1888  r.  W  Europie  tajność  głosowania
wprowadzono po raz pierwszy we Francji (Rewolucja Francuska 1789
r.),  cztery  lata  później,  pod  naciskiem  jakobinów,  pozostawiono
wyborcy  swobodę.  W  Europie  zachodniej  upowszechniona  została
na przełomie XIX i XX w. (np. Belgia od 1920 r.).

WYBORY PARLAMENTARNE

4. Zasada głosowania tajnego
TAJNOŚĆ  GŁOSOWANIA  –  ma  chronić  wyborcę  przed  powzięciem
przez  kogokolwiek  wiadomości,  w  jaki  sposób  głosował,  a  zatem
umożliwić  wyborcy  dokonanie  swobodnej  i  bezpiecznej  decyzji
wyborczej.  Ma  sens  tylko  wtedy,  gdy  służy  zagwarantowaniu
wolnych wyborów. Wyborca ma pewność, że w związku z oddanym
głosem

nie

wystąpią

żadne

pozytywne

ani

negatywne

konsekwencje.
WSPÓŁCZEŚNIE TAJNOŚĆ GŁOSOWANIA STANOWI  CONDITIO
SINE QUA NON WYBORÓW DEMOKRATYCZNYCH.
Na  przestrzeganie  zasady  tajności  głosowania  istotny  wpływ  ma
instytucja MĘŻA ZAUFANIA (nazywanych niekiedy OBSERWATORAMI)
-

są to osoby działające na podstawie upoważnienia udzielonego przez pełnomocnika

komitetu wyborczego lub samego kandydata, które posiadają uprawnienia do
obserwowania czynności wyborczych oraz obliczania głosów. Mogą oni zgłaszać zarzuty
do protokołu głosowania. Wówczas obwodowe komisje wyborcze mają obowiązek
dołączenia wyjaśnień dotyczących zarzutów wniesionych przez mężów zaufania.

WYBORY PARLAMENTARNE

4. ZASADA GŁOSOWANIA TAJNEGO
WYŁĄCZENIE  TAJNOŚCI  GŁOSOWANIA  MOŻE  NASTAPIĆ  TYLKO  W
DRODZE  WYJĄTKU  np.  w  celu  realizacji  czynne  prawa  wyborczego
przez  wyborcę  (zwrócenie  się  osoby  niepełnosprawnej  do  osoby
trzeciej z prośbą o pomoc przy akcie głosowania).
TAJNOŚĆ  GŁOSOWANIA  DOPUSZCZA  MOŻLIWOŚĆ  GŁOSOWANIA
ELEKTRONICZNEGO.
Zasada  tajności  podlega  rozwinięciu  w  kodeksie  wyborczym,  który
nakazuje, aby wyborca po otrzymaniu karty do głosowania udał się
do miejsca zapewniającego tajność głosowania, znajdującego się w
lokalu wyborczym. Karta do głosowania ma być wrzucona do urny w
taki  sposób,  aby  strona  zadrukowana  nie  była  widoczna  (art.  52
kodeksu wyborczego).
Nad tajnością głosowania czuwa przewodniczący obwodowej komisji
wyborczej (art. 49 par. 1 kodeksu wyborczego).

WYBORY PARLAMENTARNE

5. Zasada wyborów wolnych
W nauce prawa konstytucyjnego coraz więcej autorów uznaje ją za
zasadę  prawa  wyborczego.  Wyrażają  ją  expressis  verbis  niektóre
współczesne  konstytucje  (np.  Włochy,  Niemcy,  Hiszpania).  W
Europie w krajach, gdzie nie formułuje jej prawo wyborcze, odwołać
się można do ratyfikowanego przez zdecydowaną większość państw
Europejskiej  Konwencji  o  Ochronie  Praw  Człowieka  i
Podstawowych Wolności z 1950 r.
Treść  zasady  wolnych  wyborów  nie  jest  jednoznacznie  określona.
Ogólnie  rzecz  ujmując  można  powiedzieć,  że  zasada  wolności
wyborów ma zagwarantować swobodne realizację aktu wyborczego.
Wyborca  korzysta  z  czynnego  i  biernego  prawa  wyborczego  w
sposób  wolny  od  jakiegokolwiek  przymusu  fizycznego  lub
psychicznego.
Z

tego

punktu

widzenia

ważne

jest

powierzenie

przeprowadzenia wyborów oraz nadzoru nad nimi organom
niezależnym od podmiotów, których kandydaci biorą udział
w wyborach.

WYBORY PARLAMENTARNE

SYSTEM WIĘKSZOŚCIOWY

Pierwszym historycznie ukształtowanym systemem jest system
większościowy. Zyskał poparcie w doktrynie, a do jego stosowania
przekonywali już wielcy myśliciele doby Oświecenia, m.in. John
Locke i Jean-Jacques Rousseau.

REGUŁA: mandat przyznaje się temu kandydatowi w okręgu
jednomandatowym lub tej liście w okręgu wielomandatowym, która
uzyskała największą liczbę głosów w myśl zasady:

THE WINNER TAKES ALL

(„zwycięzca bierze wszystko”)

WYBORY PARLAMENTARNE

WARIANT  1.  rozdział  mandatów  dokonuje  się  w  oparciu  o
większości  względną  (zwykłą)  -  kandydat  lub  lista  musi  otrzymać
więcej  głosów  niż  konkurenci,  co  z  kolei  oznacza,  że  elekcja  zostaje
zakończona po odbyciu pierwszej tury głosowania.
W  praktyce  najczęściej  do  wyborów  przystępuje  dwóch  trzech,
czterech, ewentualnie pięciu kandydatów, a do zwycięstwa potrzebują
oni co najmniej 30-40% głosów poparcia.
Występuje  w wyborach  do niższych izb parlamentu, np. do Izby Gmin
w  Wielkiej  Brytanii,  do  Izby  Reprezentantów  w  USA,  do  Izby  Gmin  w
Kanadzie, w byłych koloniach brytyjskich, w wielu państwach Ameryki
Łacińskiej  oraz  znacznie  częściej  w  wyborach  do  wyższych  izb
parlamentu - od 1991 do 2011 w wyborach do Senatu RP.

WYBORY PARLAMENTARNE

WARIANT 2. rozdział mandatów dokonuje się w oparciu o
większości bezwzględną (50% + 1 ważnie oddany głos).

Występuje

przede

wszystkim

wyborach

stanowiska

jednoosobowe, przede wszystkim na urząd prezydenta, np. w Austrii
od 1951, Francji od 1962, Portugalii od 1976, Finlandii od 1988, w
Polsce od 1990 oraz w byłych republikach radzieckich, w wielu krajach
Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej.

Wraz ze wzrostem liczby kandydatów, szanse na uzyskanie
bezwzględnej większości głosów maleją.

WYBORY PARLAMENTARNE

SYSTEM WYBORÓW DWUETAPOWYCH: jest odmianą „czystego”
systemu większości bezwzględnej stosowaną w wyborach do
Zgromadzenia Narodowego we Francji od 1958 z przerwą w latach
1985 – 1986, kiedy to funkcjonował system proporcjonalny.

W  I  turze,  aby  być  wybranym,  należy  nie  tylko  uzyskać  większość
bezwzględną,  ale  uzyskany  wynik  musi  stanowić  co  najmniej  25%
ogólnej  liczby  zarejestrowanych  wyborców  w  okręgu  (około  20%
zostaje obsadzone).

W II turze wyborów uczestniczą kandydaci, którzy uczestniczyli w I
turze i uzyskali co najmniej 12,5% głosów ogółu uprawnionych. Prawo
do zajęcia mandatu warunkuje uzyskanie większości zwykłej, ale
uzyskany wynik musi stanowić 25% głosów ogółu uprawnionych.

WYBORY PARLAMENTARNE

SYSTEM PROPORCJONALNY:
Po raz pierwszy potrzebę stworzenia proporcjonalnego systemu
wyborczego zauważył w 1785 r. francuski matematyk Jean Antoine
Nicolas Caritat markiz de Condorcet (1743 – 1794), jego koncepcję
rozwinął

Jospeh

Diez

Gergonne,

następnie

angielski

konstytucjonalista Thomas Hare (1806-1891).

Obecnie  można  wskazać  blisko  300  wariantów  ustalania  wyników
wyborów,  natomiast  wybór  systemu  obowiązującego  w danym
państwie wywołuje zawsze szerokie dyskusje, która z metod rozdziału
mandatów  najpełniej  oddaje  preferencje  wyborców  w wyłonionym
organie przedstawicielskim.

SYSTEM D`HONDTA: liczbę głosów oddanych na każdą z list dzieli się
przez kolejne, całkowite liczby naturalne.
b) Otrzymane w ten sposób ilorazy porządkuje się od największego do
najmniejszego.
c) O przyznaniu mandatów liście decyduje kolejność największych
ilorazów.
Na ww. przykładzie:
- w okręgu jest 10 mandatów do rozdzielenia:

Iloraz

lista A

(83 000)

lista B

(56 000)

lista C

(26 000)

lista D

(8 000)

: 1

83 000

56 000

26 000

8 000

: 2

41 500

28 000

13 000

4 000

: 3

27 666

18 666

8 666

2 666

: 4

20 750

14 000

6 500

2 000

: 5

16 600

11 200

5 200

1 600

: 6

13 833

9 333

4 333

1 333

SYSTEM D`HONDTA:

Znajdujemy 10 największych ilorazów,

tj.:

83 000,
56 000,
41 500,
28 000,
27 666,
26 000,
20 750,
18 666,
16 600,

14 000.

Wynik ostatecznego podziału mandatów jest następujący:

- lista A - 5 mandatów, - lista B - 4 mandaty, - lista C - 1 mandat, - lista D - bez

mandatu.

System d`Hondta stosowany jest m.in. w Belgii, w Niemczech, w

Polsce.

SYSTEM SAINT-LAQUË`A

System  ten  wykazuje  duże  podobieństwo  do  systemu  d`Hondta.
Stosowany  jest  w  dwóch  wersjach:  podstawowej  i  zmodyfikowanej.
Wersja podstawowa przyjmuje, że liczba głosów oddana na każdą z list
podlega dzieleniu nie przez kolejne liczby naturalne, lecz przez kolejne
liczby nieparzyste. Otrzymane w ten sposób ilorazy porządkuje się od
największego  do  najmniejszego.  O  przyznaniu  mandatów  liście
decyduje kolejność największych ilorazów.

Iloraz

lista A

(83 000)

lista B

(56 000)

lista C

(26 000)

lista D

(8 000)

: 1

83 000

56 000

26 000

8 000

: 3

27 666

18 666

8 666

2 666

: 5

16 666

11 200

5 200

1 600

: 7

11 857

8 000

3 714

1 142

: 9

9 222

6 222

2 888

888

: 11

7 545

5 090

2 363

727

SYSTEM SAINT-LAQUË`A

Znajdujemy 10 największych ilorazów, tj.:

- 83 000, 56 000, 27 666, 26 000, 18 666, 16 666, 11 857, 11 200, 9

222, 8 666.

Wynik ostatecznego podziału mandatów jest następujący:

- lista A - 5 mandatów,

- lista B - 3 mandaty,
- lista C - 2 mandaty,

- lista D - bez mandatu.

w wersji podstawowej system ten znajduje zastosowanie w duńskiej

ordynacji wyborczej.

SYSTEM HARE`A-NIEMEYERA

(nazywany system „największej reszty”

lub „matematycznej proporcji”) powstał na skutek modyfikacji systemu
Hare`a przez niemieckiego matematyka Horsta Niemeyera. Metodę
największej reszty stosuje się w wielu krajach Ameryki Łacińskiej. Do
1993 r. obowiązywała we Włoszech.
a) Liczbę ważnie oddanych głosów w okręgu na daną listę mnoży się
za każdym razem przez liczbę mandatów do obsadzenia w okręgu
wyborczym, a następnie tak uzyskany iloczyn dzieli się przez liczbę
oddanych głosów na wszystkie listy okręgowe.
b) Jeżeli pozostaną (co jest regułą) mandaty nieobsadzone, to
przydziela się je w kolejności tym listom, którym pozostały największe
reszty (tzn. największa niewykorzystana liczba głosów).

Ga x M

Wa = -------------- = X,

Wa – liczba mandatów uzyskanych przez partię A
Ga – liczba ważnie oddanych głosów na partię A w danym okręgu wyborczym
M – liczba mandatów do obsadzenia w danym okręgu wyborczym
G – łączna liczba głosów oddanych na wszystkie ugrupowania w danym okręgu wyborczym

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zarządzenie wyborów

spółcześnie wybory parlamentarne zarządza najczęściej:

1. GŁOWA PAŃSTWA działająca samodzielnie (np. Czechy, Chorwacja,
Słowenia, Ukraina, RFN, Rosja) lub na wniosek (np. premiera w Finlandii).
2. RZĄD – np. Austria
3. PRZEWODNICZĄCY PARLAMENTU upływającej kadencji (np. Mongolia)

W Polsce

wybory do Sejmu i Senatu zarządza Prezydent RP nie później niż 90

dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu,
wyznaczając datę wyborów na dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu
30 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji Sejmu i Senatu (art. 98
ust. 2 Konstytucji).

W razie skrócenia kadencji Sejmu, Prezydent zarządza wybory do Sejmu i
senatu i wyznacza ich datę na dzień przypadający nie później niż w ciągu 45
dni od dnia zarządzenia skrócenia kadencji Sejmu (art. 98 ust. 5 Konstytucji).

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zarządzenie wyborów

Akt  o  zarządzeniu  wyborów  (w  Polsce  postanowienie)
poddaje się do publicznej wiadomości i ogłasza w dzienniku
urzędowym  (w  Polsce  w  Dzienniku  Ustaw)  w  ściśle  określonym
terminie (np. 5 dni od dnia jego podpisania , uchwalenia) – art. 290
kodeksu wyborczego.
Akt  urzędowy  Prezydenta  RP  należy  do  jego  prerogatyw,  gdyż  na
podstawie  art.  144  ust.  3  pkt  1  Konstytucji  zwolniony  jest  z
obowiązku uzyskania kontrasygnaty.
W  akcie  tym,  podmiot  zarządzający  wybory,  częstokroć  po
zasięgnięciu  opinii  komisji  wyborczej,  określa  dni,  w  których
upływają  prawem  przewidziane  terminy  do  dokonania  czynności
wyborczych – tzw. KALENDARZ WYBORCZY.

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Zgłaszanie kandydatów

Zgodnie z art. 100 ust. 1 Konstytucji

, „Kandydatów na posłów i

senatorów mogą zgłaszać partie polityczne oraz wyborcy”

Zgodnie z art. 204 § 1 kodeksu wyborczego kandydatów na
posłów i na podstawie art. 258 kodeksu wyborczego na
senatorów mogą zgłaszać trzy kategorie podmiotów:

1) komitetowi wyborczemu partii politycznej;
2) koalicyjnemu komitetowi wyborczemu;
3) Komitetowi wyborczemu wyborców.

Zawiadomienie PKW o utworzeniu komitetu może być dokonane do 50 dnia

przed dniem wyborów.

Każdy komitet wyborczy może zgłosić w danym okręgu jedną listę

kandydatów, a partie polityczne tworzące koalicyjne komitety
wyborcze nie mogą zgłaszać list samodzielnie.

WYBORY PARLAMENTARNE

Art.  205  kodeksu  wyborczego  -  Jeżeli  zawiadomienie  wykazuje  wady,
Państwowa  Komisja  Wyborcza,  w  terminie  3  dni  od  dnia  doręczenia
zawiadomienia,  wzywa  pełnomocnika  wyborczego  do  ich  usunięcia  w
terminie  5  dni.  W  wypadku  nieusunięcia  wad  w  terminie  Państwowa  Komisja
Wyborcza odmawia przyjęcia zawiadomienia. Postanowienie Państwowej Komisji
Wyborczej o odmowie przyjęcia zawiadomienia, wraz z uzasadnieniem, doręcza
się niezwłocznie pełnomocnikowi wyborczemu.

Pełnomocnikowi  wyborczemu  służy  prawo  wniesienia  skargi  do  Sądu
Najwyższego  na  postanowienie  Państwowej  Komisji  Wyborczej  o  odmowie
przyjęcia zawiadomienia. Skargę wnosi się w terminie 2 dni od dnia doręczenia
pełnomocnikowi

wyborczemu

postanowienia

odmowie

przyjęcia

zawiadomienia.

Sąd  Najwyższy  rozpatruje  skargę  w  składzie  3  sędziów,  w  postępowaniu
nieprocesowym,  i  wydaje  orzeczenie  w  sprawie  skargi  w  terminie  3  dni.  Od
orzeczenia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny. Jeżeli Sąd
Najwyższy  uzna  skargę  pełnomocnika  wyborczego  za  zasadną,  Państwowa
Komisja

Wyborcza

niezwłocznie

wydaje

postanowienie

przyjęciu

zawiadomienia.

WYBORY PARLAMENTARNE

Każda  lista  kandydatów  na  posłów  musi  być  poparta  5000  podpisów
wyborców,  którzy  stale  zamieszkują  w  danym  okręgu  wyborczym.  Natomiast
lista kandydatów na senatorów musi być poparta co najmniej  2000 podpisów
(uwaga wcześniej 3000).

Wyborcy nie są ograniczeni w liczbie list kandydatów, którym mogą
udzielić poparcia.

Termin na zgłoszenie list kandydatów do okręgowych komisji wyborczych jest
ograniczony i może nastąpić najpóźniej do godz. 24 w 40 dniu przed dniem
wyborów.

Lista  nie  może  być  mniejsza  niż  liczba  posłów  wybieranych  w  danym  okręgu  i
większa  niż  jej  dwukrotność.  Liczba  kandydatów  kobiet  nie  może  być
mniejsza niż 35% liczby wszystkich kandydatów na liście. Odpowiednio
liczba  kandydatów  –  mężczyzn  nie  może  być  mniejsza  niż  35%  liczby
kandydatów znajdujących się na liście.

Najpóźniej w 30 dniu przed dniem wyborów PKW w oparciu o protokoły z
rejestracji list kandydatów przeprowadza losowanie w celu przyznania numeru
danej liście.

WYBORY PARLAMENTARNE

OKRĘGI WYBORCZE:
W wyborach do Sejmu tworzy się wielomandatowe okręgi wyborcze (art. 201 § 1
Kodeksu wyborczego). W okręgu wyborczym wybiera się co najmniej 7
posłów (art. 201 § 2 Kodeksu wyborczego). W praktyce od 7 (Częstochowa) do
20 (Warszawa I). W celu przeprowadzenia wyborów do Senatu tworzy się
jednomandatowe okręgi wyborcze (art. 260 § 1 Kodeksu wyborczego).

KLAUZULE ZAPOROWE:
W Polsce wprowadzony w 1993 r. w wyborach do Sejmu. Na świecie wahają się
od 0,67 % Holandia do 20% Czechy).

W podziale mandatów w okręgach wyborczych uwzględnia się wyłącznie listy
kandydatów na posłów tych komitetów wyborczych, których listy otrzymały co
najmniej 5 % ważnie oddanych głosów w skali kraju (art. 196 § 1 Kodeksu
wyborczego).

Listy kandydatów na posłów koalicyjnych komitetów wyborczych uwzględnia się
w podziale mandatów w okręgach wyborczych, jeżeli ich listy otrzymały co
najmniej 8 % ważnie oddanych głosów w skali kraju (art. 196 § 2 Kodeksu
wyborczego).

Obsadzenie wygaśniętego mandatu – SEJM
W  razie  wygaśnięcia  mandatu  posła  Marszałek  Sejmu  zawiadamia  kolejnego
kandydata  z  tej  samej  listy  okręgowej,  który  w  wyborach  uzyskach  kolejno
największą  liczbę  głosów,  o  przysługującym  mu  pierwszeństwie  do  zajęcia
mandatu.  Przy  równej  liczbie  głosów  decyduje  kolejność    umieszczenia
kandydata  na  liście  okręgowej.    Oczywiście  kandydat,  składając  stosowne
oświadczenie  Marszałkowi  Sejmu,  może  zrzec  się  pierwszeństwa  na  rzecz
kandydata  z  tej  samej  listy,  który  uzyskał  kolejno    największą  liczbę  głosów.  O
obsadzeniu mandatu postanawia Marszałek izby – postanowienie o obsadzeniu
podlega ogłoszeniu w Monitorze Polskim.

Może się zdarzyć, że obsadzenie mandatu będzie niemożliwe z obiektywnych przyczyn,
np. braku kandydatów w rezultacie np. utraty przez nich wybieralności. W takiej sytuacji
przewodniczący stwierdza, iż do końca kadencji mandat pozostaje nieobsadzony.

Obsadzenie wygaśniętego mandatu - SENAT
W  przypadku  wygaśnięcia  mandatu  senatora  po  ogłoszeniu    postanowienia
Marszałka  Senatu  w  wygaśnięciu  mandatu  w  „Monitorze  Polskim”  i  doręczeniu
go  Prezydentowi  oraz  PKW  zasadą  jest  zarządzenie  przez  Prezydenta
wyborów  uzupełniających  w  okręgu  w  którym  mandat  wygasł.
Głosowanie  przeprowadzane  jest  tylko  na  terytorium  kraju  zarządza  się  je  i
przeprowadza  w  terminie  3  miesięcy  od  dnia  stwierdzenia  wygaśnięcia
mandatu  senatora.  Wyborów  nie  przeprowadza  się  w  okresie  6  miesięcy
przed dniem następnych wyborów do Sejmu.

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Weryfikacja ważności wyborów

Współcześnie spotykamy cztery podstawowe modele:
1.

MODEL PARLAMENTARNY - weryfikacji dokonuje sam nowo wybrany

parlament  lub  jedna  z  jego  izb  (np.  Belgia,  Francja  do  1958  r.,  Stany
Zjednoczone,  Włochy),  niekiedy  specjalna  komisja  parlamentarna  (np.  w
Norwegii).
2.  MODEL  SĄDOWY  -  weryfikacji  dokonuje  sąd  konstytucyjny  (np.  Austria,
Francja, Słowacja), sąd najwyższy (np. Polska, Fidżi, Malta), sąd powszechny
bądź  specjalnie  do  tego  celu  powołanym  trybunałom  wyborczym  (np.
Brazylia, Chile, Kostaryka).
3.  MODEL  KOMISJI  WYBORCZYCH  -  weryfikacji  dokonuje  krajowa  lub
okręgowa komisja wyborcza, a w niektórych krajach tzw. komisarz wyborczy
(returning officer).
4.  MODEL  MIESZANY  -  weryfikację  wyborów  przeprowadza  w  nim  na
najczęściej parlament oraz organ sądowy – sąd najwyższy (np. w Polsce pod
rządami  konstytucji  marcowej)  albo  sąd  konstytucyjny  (np.  Niemcy)  bądź
komisja wyborcza oraz sąd konstytucyjny (np. Chorwacja)

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Weryfikacja ważności wyborów

W polskim prawie parlamentarnym występuje model sądowej
weryfikacji ważności wyborów. Zgodnie z art. 101 ust. 1 Konstytucji,

„Ważność wyborów do Sejmu i Senatu stwierdza Sąd Najwyższy”.
„Wyborcy przysługuje prawo zgłoszenia do Sądu Najwyższego
protestu przeciwko ważności wyborów na zasadach określonych w
ustawie”

(art. 101 ust. 2 Konstytucji).

Kodeks

przewiduje

dwie

przesłanki

wniesienia

protestu

wyborczego, przeciwko:
1)  dopuszczenia  się  przestępstwa  przeciwko  wyborom,  określonego  w
rozdziale  XXXI  Kodeksu  karnego,  mającego  wpływ  na  przebieg  głosowania,
ustalenie wyników głosowania lub wyników wyborów lub
2)  naruszenia  przepisów  kodeksu  dotyczących  głosowania,  ustalenia
wyników  głosowania  lub  wyników  wyborów,  mającego  wpływ  na  wynik
wyborów.

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Protesty wyborcze

Prawo  wniesienia  protestu  przysługuje:  a)  z  powodu  dopuszczenia  się
przestępstwa  przeciwko  wyborom  lub  naruszenia  przez  właściwy  organ
wyborczy  przepisów  kodeksu  dotyczących  głosowania,  ustalenia  wyników
głosowania lub wyników wyborów może wnieść wyborca – każdy wyborca,
b)  przeciwko  ważności  wyborów  w  okręgu  wyborczym  lub  przeciwko
wyborowi  posła,  senatora,  posła  do  Parlamentu  Europejskiego  –  wyborca,
którego  nazwisko  w  dniu  wyborów  było  umieszczone  w  spisie
wyborców  w  jednym  z  obwodów  głosowania  na  obszarze  danego
okręgu wyborczego.

Protest  wyborczy  powinien  być  wniesiony  na  piśmie  do  Sądu
Najwyższego  w  terminie  7  dni  od  daty  ogłoszenia  wyników
wyborów  przez  PKW  w  Dzienniku  Ustaw.  Nie  jest  dopuszczalne
przywrócenie uchybionego terminu.

Sąd Najwyższy rozpatruje protest w składzie 3 sędziów w
postępowaniu nieprocesowym wydając opinię w sprawie protestu
w formie postanowienia.

WYBORY PARLAMENTARNE

1. Stwierdzenie ważności wyborów
Na podstawie sprawozdania z wyborów sporządzonego przez PKW oraz
opinii  wydanych  w  wyniku  rozpoznania  protestów  Sąd  Najwyższy  w
składzie  całej  Izby  Pracy,  Ubezpieczeń  Społecznych  i  Spraw
Publicznych rozstrzyga w formie uchwały o ważności wyborów oraz o
ważności  wyborów  posła  (senatora)  przeciwko,  któremu  wniesiono
protest.
Rozstrzygnięcie  podejmowane  jest  na  posiedzeniu  z  udziałem
Prokuratora Generalnego i przewodniczącego PKW nie później niż w 90
dniu  po  dniu  wyborów.  Jeśli  Sąd  Najwyższy  podejmie  uchwałę  o
nieważności

wyborów

lub

nieważności

wyboru

posła

(senatora),

stwierdza

wygaśnięcie

mandatów

zakresie

unieważnienia oraz postanawia o przeprowadzeniu ponownych
wyborów.

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

Podstawy prawne:

Konstytucja RP z 1997 r. rozdział IV, tytuł: „Posłowie i senatorowie” (art. 102 –

108)

Kodeks wyborczy z dnia 5 stycznia 2011 r.
Ustawa z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora
Uchwała Sejmu RP z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej

Polskiej

MANDAT (od łac. mandatum – zlecenie)

Pojęcie to ma złożony charakter i używa się go przynajmniej w trzech

znaczeniach:

1. jako wynikające z wyborów pełnomocnictwo udzielone przedstawicielowi

przez wyborców w drodze aktu głosowania

2. jako całokształt praw i obowiązków przedstawiciela

3. jako określenie funkcji przedstawiciela.

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

Rodzaje mandatów:

1) MANDAT IMPERATYWNY

(nazywany: związanym) – opiera się na

traktowaniu deputowanego jako reprezentanta (przedstawiciela) tych, którzy
go  wybrali. Tym samym pojawia  się  prawny  węzeł bezpośredniej zależności
pomiędzy przedstawicielem a jego wyborcami; przedstawiciel jest związany
wolą  swoich  wyborców  (co  może  znajdować  wyraz  w  instytucji  tzw.
instrukcji i nakazów) oraz ponosi przed nimi prawną odpowiedzialność za
swe  działania  (co  może  przybierać  postać  odwołania  przedstawiciela  przez
wyborców).  Występował  w  Konstytucji  PRL  z  1952  r.  Charakterystyczny  dla
konstytucjonalizmu socjalistycznego.

CECHY:

a) przedstawiciel jest jedynie reprezentantem swojego okręgu wyborczego, a

nie całego zbiorowego podmiotu suwerenności;

b) przedstawiciel jest zobowiązany do uwzględnienia opinii i oczekiwań

własnego elektoratu

c) może być odwołany przed upływem kadencji

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

Rodzaje mandatów:
2) MANDAT WOLNY

– opiera się na założeniu, że przedstawiciel reprezentuje

cały  zbiorowy  podmiot  suwerenności  (naród),  nie  jest  więc  jedynie
przedstawicielem  tych,  którzy  go  wybrali.  Nie  istnieje  prawna  zależność
członka  parlamentu  od  wyborców,  niedopuszczalne  są  instrukcje  i  nakazy
wyborcze,  nie  ma  możliwości  odwołania  przedstawiciela.  Występuje  w
zdecydowanej większości współczesnych państw demokratycznych.

CECHY:
a) Uniwersalność

(generalność) - polega na istnieniu bezpośredniego

powiązania każdego posła (senatora) z narodem jako zbiorowym podmiotem
suwerenności (art. 1 ustawy: „Posłowie i senatorowie wykonują swój mandat,
kierując się dobrem Narodu”),

b) Niezależność

- oznacza niedopuszczalność ustanawiania jakichkolwiek

prawnych form podporządkowania kierunków lub skuteczności działań
deputowanego innym podmiotom (art. 104 ust. 1 Konstytucji).

c) Nieodwoływalność

- nie może zostać odwołany przez wyborców przed

upływem kadencji, nie wynika wprost z art. 104 ust. 1 Konstytucji, ale można
ją z niego wyprowadzić

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

W  Polsce  występował  zarówno  mandat  imperatywny,  jak  i  mandat  wolny.  W  okresie
Rzeczypospolitej  Szlacheckiej  bardzo  silnie  był  obsadzony  mandat  imperatywny.
Wprawdzie  na  podstawie  legacji  królewskiej  posłowie  wysyłani  na  Sejm  Walny  mieli
posiadać  plena  postestas  („zupełna  moc”),  to  jednak  od  1512  r.  można  spotkać
ograniczenie swobody posłów instrukcjami sejmikowymi (limita postestas).

Pod wpływem myśli Oświecenia, w Ustawie Rządowej z 3-go Maja 1791 r. doszło do
zerwania z koncepcją mandatu imperatywnego i przyjęcia mandatu wolnego.

Mandat wolny został wyrażony także w Konstytucji z 17 marca 1921 r. Natomiast
Konstytucja z 1935 r. nie zawierała uregulowań określających charakter mandatu. Mała
Konstytucja z 1947 r. nawiązująca do Konstytucji z 1921 r., nie wypowiadała się na temat
mandatu przedstawicielskiego.

Konstytucja  PRL  z  1952  r.  wprowadzała  mandat  imperatywny  w  art.  2  ust.  2
„Przedstawiciele  ludu  w  Sejmie  Polskiej  Rzeczypospolitej  Ludowej  i  w  radach
narodowych  są  odpowiedzialni  przed  swymi  wyborcami  i  mogą  być  przez  nich
odwołani”.

Istotną  zmianę  przyniosła  Mała  Konstytucja  z  1992  r.,  która  wprowadziła  instytucję
mandatu  wolnego  i  zakazała  wprowadzenia  mandatu  imperatywnego.  Art.  6  „Poseł  jest
reprezentantem  całego  Narodu,  nie  jest  związany  instrukcjami  wyborców  i  nie
może być odwołany”.

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

MANDAT PARLAMENTRNY:

1. NABYCIE

– następuje z chwilą stwierdzenia wyboru danego kandydata.

2. OBJĘCIE

– art. 104 ust. 2 Konstytucji – następuje po złożeniu ślubowania

(przysięgi, obietnicy) na posiedzeniu plenarnym organu lub przed określonym
organem (niezłożenie ślubowania oznacza wygaśnięcie mandatu).

3. WYGAŚNIĘCIE

– art. 247 § 1 oraz art. 279 § 1 kodeksu wyborczego

- śmierć

- utrata prawa wybieralności

- pozbawienie mandatu prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu

- zrzeczenie się mandatu (odmowa złożenia ślubowania)

- naruszenie zakazu niepołączalności albo objęcie funkcji niepołączalnych

4. POZBAWIENIE MANDATU –

art. 107 Konstytucji

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

IMMUNITETY

stanowią

jedną

najstarszych

instytucji

parlamentarnych. Rozumiemy jako wykluczenie bądź ograniczenie
odpowiedzialności deputowanego za naruszenia prawa - pełni zawsze
dwie

zasadnicze funkcje:

1) ochrony niezależności członków parlamentu i zagwarantowania im swobody
wykonywania mandatu,

2) ochrony niezależności i autonomii instytucji parlamentu jako takiego.

Tym  samym  immunitet  parlamentarny  jest  czymś  więcej  niż  indywidualnym
przywilejem  posła.  To  odwrócenie  różni  immunitet  parlamentarny  od  innych
rodzajów  immunitetów,  bo  nie  tylko  on  jest  przywilejem  zarówno  osoby  jak  i
instytucji,  ale  też  -  co  istotne  -  parlament  jako  organ  urzeczywistniający
suwerenność narodu jest instytucją szczególnego rodzaju. (Zob. Orzeczenie TK z
dnia  28  stycznia  1991  r.,  K  13/90  i  Wyrok  TK  z  dnia  28  listopada  2001  r.,  K
36/01).

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

Polskie prawo parlamentarne rozróżnia dwa rodzaje immunitetu w
znaczeniu przedmiotowym:

immunitet materialny

- rozumiany jest jako wyłączenie karalności pewnych

czynów, a więc wyjęcie piastuna immunitetu spod działania materialnego prawa
karnego. Immunitet ten ma charakter częściowy (bo dotyczy tylko pewnej grupy
czynów), tam jednak gdzie zostaje ustanowiony, nabiera charakteru
bezwzględnego, bo skoro wyłącza przestępczy charakter czynu, to nie istnieje
możliwość jego uchylenia

immunitet formalny

- jest jako ograniczenie dopuszczalności ścigania za

wszelkie  czyny  materialne  stanowiące  przestępstwo  (lub  inny  czyn  karalny)  a
więc  wyjęcie  piastuna  immunitetu  spod  normalnego  toku  procedury  karnej.
Łączy  się  z  tym  zwykle  przywilej  nietykalności,  ograniczający  dopuszczalność
aresztowania (innego pozbawienia wolności) przedstawiciela.

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

IMMUNITET MATERIALNY (art. 105 ust. 1 Konstytucji)

- występował w

okresie międzywojennym, zlikwidowano go w konstytucji z 1952 r., a
przywrócono w Małej Konstytucji z 1992 r. (inaczej Indemnitet).

1) Charakter częściowy

- obejmuje tylko działalność wchodzącą w zakres

sprawowania mandatu poselskiego, pod warunkiem, że nie dochodzi do
naruszenia praw osób trzecich

2) Charakter trwały

- działa także po wygaśnięciu mandatu, ale tylko w

odniesieniu do działalności, która miała miejsce w okresie sprawowania
mandatu

3) Charakter bezwzględny (niewzruszalny)

- nie ma żadnej procedury, w

której możliwe byłoby jego uchylenie

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

IMMUNITET FORMALNY (art. 105 ust. 2 – 4 Konstytucji) - występuje
nieprzerwanie od Konstytucji z 17 marca 1921 r.

1) Charakter zupełny

- odnosi się do wszelkich czynów, które mogłyby

podlegać odpowiedzialności karnej, popełnionych przez przedstawiciela,
niezależnie od ich związku z wykonywaniem mandatu (nie obejmuje
odpowiedzialności cywilnej pracowniczej, zawodowej lub podobnej)

2) Charakter względny

- może ostać uchylony na mocy uchwały Sejmu

(Senatu) podjętej bezwzględną większością głosów. Poseł (senator) może się
go zrzec

3) Charakter nietrwały

- wygasa wraz z wygaśnięciem mandatu

UCHYLENIE IMMUNITETU FORMALNEGO

WNIOSEK

PRZESTĘPSTWO ŚCIGANE Z OSKARŻENIA

PUBLICZNEGO

PROKURATORA GENERALNEGO

PRZESTĘPSTWO ŚCIGANE Z OSKARŻENIA

PUBLICZNEGO

PROKURATORA GENERALNEGO

PRZESTĘPSTWO ŚCIGANE Z OSKARŻENIA

PRYWATNEGO

OSKARŻYCIEL PRYWATNY, PO WNIESIENIU

SPRAWY DO SĄDU

PRZESTĘPSTWO ŚCIGANE Z OSKARŻENIA

PRYWATNEGO

OSKARŻYCIEL PRYWATNY, PO WNIESIENIU

SPRAWY DO SĄDU

Marszałek Sejmu (Senatu)

ZAWIADAMIA

POSŁA(SENATORA)
O TREŚCI WNIOSKU

ZAWIADAMIA

POSŁA(SENATORA)
O TREŚCI WNIOSKU

Komisja Regulaminowa i Spraw Poselskich

uchwalenie sprawozdania oraz rekomendacji dla

Sejmu (Senatu) w sprawie przyjęcia lub

odrzucenia wniosku

Komisja Regulaminowa i Spraw Poselskich

uchwalenie sprawozdania oraz rekomendacji dla

Sejmu (Senatu) w sprawie przyjęcia lub

odrzucenia wniosku

SEJM (SENAT)

Rozpatrzenie sprawozdania komisji:

- występuje jedynie poseł sprawozdawca,
- prawo zabrania głosu przysługuje jedynie osobie, której dotyczy wniosek
- nie przeprowadza się dyskusji

Rozpatrzenie sprawozdania komisji:

- występuje jedynie poseł sprawozdawca,
- prawo zabrania głosu przysługuje jedynie osobie, której dotyczy wniosek
- nie przeprowadza się dyskusji

UCHWAŁA SEJMU (SENATU) wymagana większość
bezwzględnej w obecności co najmniej połowy ustawowej
liczby posłów

NIEPODJĘCIE

UCHWAŁY

KONIEC POSTĘPOWANIA

NIEPODJĘCIE

UCHWAŁY

KONIEC POSTĘPOWANIA

NIEPODJĘCIE

UCHWAŁY

KONIEC POSTĘPOWANIA

NIEPODJĘCIE

UCHWAŁY

KONIEC POSTĘPOWANIA

ZAWIESZENIE POSTĘPOWANIA WSZCZĘTEGO PRZED DNIEM WYBORU

POSEŁ

(SENATOR)

POSEŁ

(SENATOR)

WNIOSEK

o zażądanie przez Sejm lub Senat

zawieszenia postępowania karnego do czasu

wygaśnięcia mandatu

WNIOSEK

o zażądanie przez Sejm lub Senat

zawieszenia postępowania karnego do czasu

wygaśnięcia mandatu

MARSZAŁEK SEJMU

(SENATU)

MARSZAŁEK SEJMU

(SENATU)

Spełnienie wymogów

formalnych

Spełnienie wymogów

formalnych

Komisja Regulaminowa

i Spraw Poselskich

(Senatorskich)

Komisja Regulaminowa

i Spraw Poselskich

(Senatorskich)

Sejm (Senat)

żąda zawieszenia postępowania

karnego

uchwała podjęta większością 3/5 głosów

ustawowej liczby posłów (senatorów)

Sejm (Senat)

żąda zawieszenia postępowania

karnego

uchwała podjęta większością 3/5 głosów

ustawowej liczby posłów (senatorów)

Brak spełnienia wymogów

formalnych

Brak spełnienia wymogów

formalnych

Marszałek Sejmu (Senatu) po

zasięgnięciu opinii Prezydium

Sejmu (Senatu)

Marszałek Sejmu (Senatu) po

zasięgnięciu opinii Prezydium

Sejmu (Senatu)

zwrot w celu usunięcia

braków

zwrot w celu usunięcia

braków

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

NIEPOŁĄCZALNOŚĆ (incompatibilitas)

GENEZA. Początkowo stanowiła środek zabezpieczający władzę ustawodawczą
(parlament) przed przewagą władzy wykonawczej (rządu) zdominowanej przez
osoby zależne od monarchy.

Z  czasem  jednak,  gdy  skład  rządu  zaczął  być  determinowany  przez  parlament
(izbę  niższą),  rozdział  personalny  przestał  być  traktowany  kategorycznie,
stopniowo  tracił  na  znaczeniu,  a  wiele  Konstytucji  pozostawiało  go  też  poza
zakresem swych regulacji.

Zwrot ku niepołączalności mandatu parlamentarnego z członkostwem w rządzie
nastąpił w okresie kryzysu parlamentarnego. Inny jednak przyświecał mu cel.
Chodziło o wzmocnienie władzy wykonawczej i zapewnienie jej niezależności od
władzy ustawodawczej, co najlepiej odzwierciedlała Konstytucja V Republiki.

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

NIEPOŁĄCZALNOŚĆ

W ZNACZENIU FORMALNYM – jako zakaz łączenia mandatu z innymi
funkcjami lub stanowiskami państwowymi.

Mandatu posła (senatora) nie można łączyć:
1)

ze sprawowaniem mandatu w drugiej izbie (art. 102 Konstytucji)

z funkcją: Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby

Kontroli, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i ich
zastępców, członka Rady Polityki Pieniężnej, członka Krajowej Rady Radiofonii i
Telewizji, ambasadora oraz z zatrudnieniem w Kancelarii Sejmu, Kancelarii
Senatu, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej lub z zatrudnieniem w
administracji rządowej, sędziego, prokuratora, urzędnika służby cywilnej,
żołnierza pozostającego w czynnej Słubie wojskowej, funkcjonariusza policji oraz
funkcjonariusza służb ochrony państwa. ZAKAZ TEN NIE DOTYCZY
CZŁONKÓW RADY MINISTRÓW I SEKRETARZY STANU W ADMINISTRACJI
RZĄDOWEJ (art. 103 Konstytucji)

STATUS CZŁONKA PARLAMENTU

NIEPOŁĄCZALNOŚĆ

z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy: w Kancelarii Sejmu, w

Kancelarii Senatu, w Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, w Biurze
Trybunału Konstytucyjnego, w Najwyższej Izbie Kontroli, w Biurze Rzecznika
Praw Obywatelskich, w Biurze Rzecznika Praw Dziecka, w Biurze Krajowej Rady
Radiofonii i Telewizji, w Krajowym Biurze Wyborczym, w Państwowej Inspekcji
Pracy, samorządu terytorialnego (z wyjątkiem stosunku pracy z wyboru) oraz
nie mogą wykonywać pracy w charakterze pracownika administracyjnego sądu i
prokuratury, a także nie mogą pełnić zawodowej służby wojskowej (art. 30
ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora).

W ZNACZENIU MATERIALNYM, jako zakaz podejmowania lub prowadzenia
określonego rodzaju działalności zawodowej lub podobnej:

zakaz

prowadzenia działalności gospodarczej związanej z osiąganiem korzyści z

majątku Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego lub nabywania tego
majątku (art. 107 Konstytucji)

Document Outline