Biomedyczne podstawy rozwoju i 

wychowania - literatura

 

1.  Bartel H.: Embriologia. Podręcznik dla studentów. 
PZWL, Warszawa  2007.
2. Malinowski A.: Auksologia. Rozwój osobniczy 
człowieka w ujęciu biomedycznym. Uniwersytet 
Zielonogórski , Zielona Góra 2007.
3. Malinowski A., Tatarczuk  J., Asienkiewicz R.: 
Antropologia dla pedagogów z wybranymi 
zagadnieniami z chronobiologii i ergonomii. 
Uniwersytet Zielonogórski , Zielona Góra 2014.
4. Mięsowicz I. (red.): Auksologia. Rozwój biologiczny 
człowieka i metody jego oceny od narodzin do 
dorosłości. Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii 
Grzegorzewskiej, Warszawa 2001. 
5. Osiński W.: Antropomotoryka. AWF, Poznań 2003.

6. Tatarczuk J., Asienkiewicz R., Wandycz A.: 
Struktura somatyczna i  aktywność motoryczna 
w ujęciu rytmów sezonowych wśród młodzieży 
akademickiej Uniwersytetu Zielonogórskiego. 
Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra 2009.
7. Wolański N.: Rozwój biologiczny człowieka. 
Podstawy auksologii, gerontologii i promocji 
zdrowia. PWN, Warszawa 2005.
8. Woynarowska B.: Edukacja zdrowotna. 

Podręcznik dla studentów.  PWN, Warszawa 
2008.

Literatura uzupełniająca:

 1.Izdebski Z. (red.): Zagrożenia okresu dorastania. 
Uniwersytet Zielonogórski, Zielona Góra 2008.
2. Wolański N.: Ekologia człowieka. PWN, Warszawa 
2008.

WYKŁAD  1.

Podstawowe pojęcia ontogenezy człowieka

 

     W naukach przyrodniczych 

pod 

pojęciem rozwoju 

rozumiemy 

określony proces zmian  jakim 
podlega materia, a prowadzących do 
powstawania ciągle nowych form. 
Ponieważ nie stwierdzamy powrotu 
do stanu wyjściowego , możemy z 
tym pojęciem łączyć stały postęp.
 

 Z kolei, za słownikiem terminów 
genetycznych 

pod pojęciem rozwoju

 

rozumiemy  

„proces uporządkowanego 

wzrostu i różnicowania będącego 
wynikiem współdziałania genomu, 
cytoplazmy, środowiska wewnętrznego i 
zewnętrznego. Jest on 
zaprogramowanym następstwem zmian 
genotypowych, nieodwracalnych  lub 
trudno odwracalnych w normalnych 
warunkach. Całość tych przemian 
stanowi cykl życiowy organizmu”. 

 

 

Mówiąc o rozwoju w takim rozumieniu 
wyróżniamy w nim 

cztery procesy:

1/ replikację genetyczną, 

tj. 

podwojenie się zawartej w 
chromosomach informacji genetycznej 
w trakcie mitozy;

2/ wzrost, 

czyli powiększanie się masy 

organizmu, zjawisko związane z 
aktywnością metaboliczną komórek;

3/ różnicowanie 

komórek pod 

względem struktury i funkcji, dające 
początek morfologicznie i funkcjonalnie 
zróżnicowanym grupom komórek;

4/ histogeneza i organogeneza, 

czyli proces tworzenia tkanek, 
charakteryzujących się 
określoną funkcją. Tkanki te 
tworzą następnie organy.

Genom

 – haploidalny 

(pojedynczy) zespół 
chromosomów występujący w 
jądrze komórkowym zawierający 
jednostki dziedziczne (geny). 

 

     

Rozwój osobniczy 

(ontogenetyczny), 

rozumiemy 

pod tym pojęciem

 zespół 

procesów kierowanych , 
nieodwracalnych, powiązanych 
wzajemnie ze sobą, 
kształtujących organizm 
osobnika od zapłodnienia aż 
do śmierci. 

Proces ten możemy 

ujmować w aspektach – np. 
biologicznym (rozwój 
morfologiczny, fizjologiczny, 
motoryczny), psychicznym czy 
też społecznym. 

     

Rozwój osobniczy (ontogenetyczny),

 

Przemiany zachodzące w 

poszczególnych właściwościach są 
wzajemnie uwarunkowane, 
zazębiają się  i uzupełniają  co ma 
szczególne znaczenie  w 
przypadku rozwoju człowieka. 
Stąd też wszelkie  ich rozdzielanie 
(przy omawianiu bądź  przy opisie, 
celem łatwiejszego zrozumienia) 
ma tylko umowne znaczenie.

Rozwój fizyczny 

– 

kompleks 

morfofunkcjonalnych właściwości 
organizmu , stanowiących miarę jego 
fizycznych zdolności ujmowanych 
jako proces biologiczny.

 Morfogeneza 

– rozumiemy, że jest to 

proces wykształcania określonej 
formy, prowadzący do powstania 
nowego kształtu.

 
 
 

ASPEKTY ROZWOJU

 

I. JAKOŚCIOWE

 

1. Wzrastanie 

– powiększanie 

się ciała:
a/ rozrost – zwiększanie się 
wymiarów i masy tkanek;
b/ rozplem – mnożenie się 
liczby komórek na drodze 
podziałów.

2.Różnicowanie 

– doskonalenie 

struktury (budowy):

a/ cytogeneza i histogeneza 

– 

przebudowa struktur komórek i 
tkanek;

b/ organogeneza 

– grupowanie się 

tkanek w określone układy i narządy;

c/ typogeneza 

– dostrajanie się 

poszczególnych układów i narządów 
do pozostałych  i formowanie się 
ogólnych kształtów i proporcji 
organizmu.

3. Dojrzewanie 

– doskonalenie 

się funkcji:

a/ specjalizacja 

– kształtowanie 

się funkcji i narządów;

b/ integracja 

– dostrajanie się 

funkcji w ramach całego 
organizmu.

4.Postęp

 – doskonalenie 

organizacji organizmu jako 
systemu. 

II. ILOŚCIOWE

 

1.Kinetyka rozwoju 

– poziom na jakim 

przebiega rozwój danego osobnika 
(np. normalny, niższy, wyższy).

2.Dynamika rozwoju 

– wielkość 

przyrostów danej cechy w jednostce 
czasu.

3. Rozmach 

– wielkość zmian 

względem wyjściowej urodzeniowej lub 
maksymalnej wielkości cechy.

4.Rytmiczność

 – różne tempo rozwoju 

w poszczególnych okresach 
ontogenezy.

III. ENERGETYCZNO - INFORMACYJNE

 

1. Energetyka 

– wykorzystanie źródeł 

energii i koszt energetyczny procesów 
rozwojowych.

2. Informatyka 

– źródła, charakter i 

mechanizmy przekazywania informacji.

3. Metabolika 

– mechanizmy stymulacji 

i charakter przemiany materii 
(anabolizmu, katabolizmu).

4. Dystrybucja 

– sposób wykorzystania 

energii i przemiany materii przez 
ustrój (różna w zależności od fazy 
ontogenezy).