Makroekonomia
Polityka fiskalna
Makroekonomia
Polityka fiskalna
Polityka fiskalna – podstawowe
pojęcia
Polityka fiskalna
- to decyzje państwa dotyczące podatków, wydatków
budżetowych oraz sposobu finansowania deficytu
budżetowego lub rozdysponowania nadwyżki budżetowej.
Budżet państwa
- to zapis, obejmujący wszystkie dochody i wpływy finansujące
deficyt oraz wydatki państwa w danym roku kalendarzowym;
w tym sposób zagospodarowania ewentualnej nadwyżki
budżetowej.
Zapis ten może mieć charakter planu (budżet zakładany,
uchwalony)
lub odzwierciedlać zrealizowane przepływy – budżet
wykonany.
Podstawowe akty prawne regulujące
działania państwa w obszarze
polityki fiskalnej
•Ustawa
budżetowa (uchwalana rokrocznie)
– obecnie Ustawa budżetowa na rok
2009 z dnia 9 stycznia 2009 r.
•USTAWA z dnia 30 czerwca 2005 r. o
finansach publicznych;
•Konstytucja RP
(w szczególności Rozdział X FINANSE
PUBLICZNE)
•Art. 220.
Modele budżetu
Dochody
(2009)
303.034.805
tys.
zł,
Deficyt (2009)
18.186.307 tys.
zł,
Wydatki (2009)
321.221.112
tys.
zł,
=
WP
ŁY
WY
Wydatki
transferowe
B
Wydatki
nietransfe-
rowe
G
Środki
pożyczone
Dochody
niepodat-kowe
Dochody
podatkowe
Deficytowy model budżetu
Instrumenty finansowania deficytu
budżetowego
•Kredyt zaciągnięty w banku
komercyjnym
•Obligacja
•Obligacje kupon „zero”
•Bon skarbowy, bilet skarbowy
•Weksel
Dług publiczny i jego rodzaje
Definicja
Rodzaje:
•Krajowy i zagraniczny
•Brutto i netto
•Długo- i krótkoterminowy
•Centralny i lokalny
Modele budżetu
Dochody
Wydatki
=
WP
ŁY
WY
Wydatki
transferowe
B
Wydatki
nietransfe-
rowe
G
Dochody
niepodat-kowe
Dochody
podatkowe
Nadwyżkowy model budżetu
Dochody do budżetu a poziom dochodów w gospodarce - planowanie dochodów budżetowych
Dochód w gospodarce, produkcja
Wydatki
państwa,
podatki
netto
Deficyt
Nadwyżka
157,23 mld zł
Dochody do budżetu a poziom dochodów w gospodarce - planowanie dochodów budżetowych
Dochody budżetu państwa w relacji do PKB
19,8%
19,4%
19,8%
20,5%
22,9%
24,0%
24,7%
15%
17%
19%
21%
23%
25%
27%
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
Instrument (narzędzie) polityki
fiskalnej
• Jest to możliwość oddziaływania
państwa na gospodarkę w ramach
decyzji obejmujących politykę
fiskalną celem doprowadzenia jej do
stanu, który na drodze decyzji
politycznej jest uznany za pożądany
lub utrzymania gospodarki w
istniejącym stanie, jeżeli jest on
uznany za pożądany.
Makroekonomiczne efekty stosowania narzędzi
polityki fiskalnej po stronie wpływów do budżetu
•Problem ukrywania obowiązku podatkowego - hipoteza
Laffera
•Progresja podatkowa: problem łagodzenia
zróżnicowania dochodowego - krzywa Lorenza
•Progresja podatkowa: problem zwiększenia wydolności
źródeł podatkowych
•Zjawisko podnośnika podatkowego
•Automatyczne stabilizatory (pasywna polityka fiskalna
– problemy aktywnej i pasywnej polityki fiskalnej)
•Zjawisko transmisji prostej i skośnej
Makroekonomiczne efekty stosowania narzędzi
polityki fiskalnej po stronie wpływów do budżetu
Krzywa Laffera ukrywanie i unikanie obowiązku
podatkowego
Stawka podatkowa
[%]
100%
0
Dochody
podatkowe do
budżetu
50%
Makroekonomiczne efekty stosowania narzędzi
polityki fiskalnej po stronie wpływów do budżetu
Nierówności dochodowe - Krzywa Lorenza
Skonsolidowany
odsetek ludności
100%
0
50%
100%
X
0X – linia
absolutnej równości
Makroekonomiczne efekty stosowania narzędzi
polityki fiskalnej po stronie wpływów do budżetu
•Problem ukrywania obowiązku podatkowego - hipoteza
Laffera
•Progresja podatkowa: problem łagodzenia
zróżnicowania dochodowego - krzywa Lorenza
•Progresja podatkowa: problem zwiększenia wydolności
źródeł podatkowych
•Zjawisko podnośnika podatkowego
•Automatyczne stabilizatory (pasywna polityka fiskalna
– problemy aktywnej i pasywnej polityki fiskalnej)
•Zjawisko transmisji prostej i skośnej
Makroekonomiczne efekty stosowania narzędzi
polityki fiskalnej po stronie wydatków budżetowych
1. Dobra merytoryczne
2. Dobra publiczne
3. Wydatki publiczne – a defekty rynku
Poziome ekonomiczne uwarunkowania w
budżecie wpływy-wydatki
1. Problem autokreacji źródeł finansowania
budżetu za pośrednictwem wydatków
nietransferowych
2. Mnożnik zrównoważonego budżetu
Autokreacja źródeł finansowania budżetu za
pośrednictwem wydatków nietransferowych
Problem:
Jeżeli państwo zwiększy wydatki
nietransferowe G – to wzrośnie
składowa autonomiczna popytu
globalnego – wystąpi efekt
mnożnikowy powodujący
zwielokrotniony wzrost dochodów Y,
a zatem wpływów podatkowych,
powstaje więc pytanie – czy wpływy
te wystarczą do pokrycia
pierwotnego wzrostu G
Mnożnik zrównoważonego budżetu jako efekt zwiększenia
kwoty podatku dochodowego T i wydatków
nietransferowych G
Y=200
45
o
G=200
Dochód Y
Popyt globalny
Podaż globalna
Ypotencjalna
1000 1200
Sa=400
Sa=600
ZSA - zmniejszenie składowej
autonomicznej popytu globalnego
wywołane zwiększeniem podatku
obciążającego dochody T
ZSA = Tx KSK
1
1
1
1
1
T
KSK
KSK
G
KSK
Y
Mnożnik zrównoważonego budżetu – reakcja gospodarki
na jednoczesne zwiększenie podatków i wydatków
nietransferowych
Y=136
45
o
S’=G=200
Dochód Y
Popyt globalny
Podaż globalna
Ypotencjalna
1000
1136
Sa=400
Sa=600
E1
E2
)
7
,
0
200
200
(
7
,
0
)
8
,
0
1
(
1
1
'
)
1
(
1
1
'
1
1
'
S
KSK
t
S
KSK
S
k
MNzrb
136
60
56
,
0
1
1
1. Aktywna i pasywna polityka fiskalna
państwa
2. Transmisje podatkowe:
• Przerzucalność prosta i skośna
• Przerzucalność w przód i w tył
3. Oszustwa i uniki podatkowe
Zasady podatkowe
1. Dogodność (wygoda poboru dla podatnika)
2. Stałość (unikanie zmian w systemie podatkowym)
3. Niskie koszty poboru
4. Niskie koszty funkcjonowania systemu (podatki nie
powinny niszczyć motywacji podatników do działalności
gospodarczej
5. Nienaruszalność majątku podatnika (pokrycie podatku z
bieżących dochodów)
6. Powszechność (objęcie podatkiem wszystkich w
stosunku do których powstał obowiązek podatkowy)
7. Równość (równomierne rozłożenie ciężarów podatkowych
na wszystkich podatników z uwzględnieniem polityki w
zakresie redystrybucji dochodów)
8. Pewność (niezawodne źródło dochodów państwa)
9. Wyprzedzająca informacja (podatnik powinien wiedzieć z
góry, ile powinien zapłacić)
10. Prostota uregulowań (łatwe planowanie działalności)
11. Neutralność – podatek nie powinien modyfikować
wyborów rynkowych