Merkantylizm w
Niemczech
Merkantylizm w
Niemczech
Termin merkantylizm został
zapropagowany w 1776 roku przez
słynnego ekonomistę Adama Smitha,
który wywiódł go z łacińskiego słowa
"mercari", oznaczającego "handlować;
prowadzić handel; kupiec", które z
kolei pochodzi od słowa "merx"
oznaczającego "towar".
Termin ten znajdujemy także w dziele
Jeana Baptiste Colberta "O zasadach
merkantylizmu" z 1664 r.
wczesny - główny nacisk położony na
wzrost zasobów kruszców szlachetnych
poprzez korzystną wymianę handlową
właściwy (rozwinięty) - okres
charakterystyczny dla etapu produkcji
manufakturowej; podstawą bogactwa
stała się tzw. doktryna korzystnego
bilansu handlowego – czyli o bogactwie
narodu świadczyły, oprócz kruszców,
także zasoby innych walut
Merkantylizm:
1.
źródłem bogactwa pochodzącego z
zagranicy jest dodatni bilans handlowy
2.
występuje bezpośrednia konkurencja
pomiędzy krajami europejskimi
3.
synonimem bogactwa jest kruszec złoty i
srebrny
4.
kraj, który posiada najwięcej bogactwa,
wygrywa konkurencję
5.
następuje ścisły związek pomiędzy
dobrobytem a siłą
6.
pewne aktywności ekonomiczne są
bardziej istotne od innych
Założenia merkantylizmu:
Za nadrzędny cel polityki
gospodarczej państwa uznawał on
pełne wykorzystanie zasobów
ludzkich i zdolności produkcyjnych
w celu zwiększenia dochodów
władcy.
Nazwa nurtu wywodzi się od słowa
"kamera", co oznacza nazwę urzędu
działającego przy dworze władcy,
zarządzającego jego majątkiem i
ściągającego należne podatki oraz
daniny.
Kameralizm
1.
Stworzono podstawy statystyki jako dyscypliny
naukowej, która miała zasadnicze znaczenie dla
prowadzenia spisów ludności i kontroli wielkości
obrotów handlu zagranicznego.
2.
Główna dziedzina kameralizmu była zasadniczo
inspirowana dążeniem do zwiększenia dochodów
państwa oraz troską o wzrost liczby ludności.
3.
Środkiem, który miał na celu zapewnienie
odbudowy życia gospodarczego była polityka
skarbowa.
Założenia kameralizmu:
4.
Aktywna polityka ludnościowa, która polegała
na wspieraniu działań na rzecz stymulacji
przyrostu naturalnego i na walce z
wyludnieniem, w konsekwencji miała zapewnić
szybki wzrost produkcji oraz rozwój
gospodarczy.
5.
Istotną rolę w realizacji tych celów miała
odgrywać armia.
6.
Postulowano za większym zaangażowaniem
państwa.
Założenia kameralizmu:
Przedstawiciele
merkantylizmu
niemieckiego
profesor prawa w Strassburgu i radca dworu
cesarskiego,
zwolennik absolutyzmu
zajął się polityką fiskalną, gdzie postulował
dodatkowe opodatkowanie poddanych w
zależności od ich dochodów
proponował wiele opłat za świadczenia władzy
oraz z okazji wszelkich zakupów
optował za potrzebą tworzenia oddzielnego
funduszu (skarbca)
przychylał się do okresowych spisów ludności
Georg Obrecht (1547 – 1612)
wybitny lekarz, przyrodnik oraz doradca dworu w
Palatynacie
należał do populacjonistów
uważał, że bogactwo kraju polega na licznej ludności
twierdził wysokie zaludnienie i kwitnące rolnictwo są
podstawą bogactwa kraju
postulował działania zapewniające względny dobrobyt
dzieląc ludność na produkcyjną i konsumpcyjną
sądził, że pogoń za zyskiem z handlu zagranicznego może
doprowadzić do nędzy i niepokojów społecznych
twierdził, że należy popierać rozwój manufaktur
uważał handel wewnętrzny za ważniejszy niż handel
zagraniczny
zalecał utworzenie „kolegiów handlowych”, urzędów, których
zadaniem byłoby popieranie manufaktur, opieka nad
handlem i obiegiem pieniądza
Johann Joachim Becher (1633-1682)
wysławił się książką „Austria ponad wszystko, jeśli tylko
zechce” (Österreich über Alles, wenn es nur will, 1684) w
które określił program odbudowy potęgi cesarstwa
Habsburgów, ponoszącego klęski w wojnie z Francją i
Turcją
zachwycał się rozkwitem ekonomicznym Francji, Holandii
oraz Anglii w porównaniu z ubóstwem krajów austriackich
czy Niemiec
był „populacjonistą”
zalecał gospodarczą samowystarczalność
„bogactwo” postrzegał bardzo specyficznie – bogate
państwo utożsamiał z wielkimi zasobami złota i srebra
prowadzony przez niego program sprowadzał się do
intensywnego rozwoju sił wytwórczych, zwłaszcza z
wyludnieniem wsi i ożywienia produkcji w miastach
Philipp Wilhelm von Hörnigk (1638 – 1712)
Pozostawał on w służbie elektora
saskiego, pełnił rolę dyrektora kamery,
był autorem Niemieckie księstwo
(Deutscher Fürstenstaat, 1655).
Rozwijał idee zbliżone do poprzednich
(stymulowanie przyrostu ludności,
postulat ochrony chłopstwa przed
nadmiernym opodatkowaniem), ze
szczególnym uwzględnieniem nauki o
finansach.
Veit Ludwig von Seckendorff
(1626 – 1692)
To autor„Fürstliche Schatz – und
Rentenkamer“ (1689). Główną
ideą jego dzieła był fakt, iż
książę mógł zwiększać podatki
tylko wtedy, jeśli posiada
gospodarczo aktywną ludność.
Wilhelm von Schröder (1640 –
1689)
Służył na dworze pruskiego władcy
Fryderyka II, napisał m.in.
Staatswissenschaft oder
systematische Abhandlung aller
Ökonomischen und
Kameralwissenschaften, die zur
Regierung eines Landes erfordert
werden (1755) oraz System des
Finanzwesens (1766). Dokonał
systematyzacji wiedzy
kameralistycznej, grupując wywody w
ramach ogólnej nauki o państwie.
Johann Heinrich Gottlob von
Justi (1705 – 1771)
To profesor z Wiednia, autor prac Grundsätze der
Polizey, Handlung und Finanz (1763 – 1767).
Twierdził, że obraz szczęśliwego państwa opiera
się na dużej liczbie mieszkańców, dlatego też
trzeba rozwijać manufaktury, aby dać wszystkim
źródła utrzymania.
Popierał reformy cesarza Austrii, zwalczał
poddaństwo i pańszczyznę. Zalecał
wprowadzenie regularnych spisów ludności.
Następnie kameralistyka przekształciła się z
wolna w prądy i szkoły niemieckiego historyzmu.
Joseph von Sonnenfels (1732 –
1817)
1.
Bartkowiak Ryszard , Historia myśli
ekonomicznej, PWE,2003.
2.
Stankiewicz Wacław, Historia myśli
ekonomicznej, PWE, Warszawa 2007.
3.
Landreth Harry, Colander David C.,
Historia myśli ekonomicznej,
Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
2005, Wydanie II uzupełnione.
4.
http://www.szkolnictwo.pl/
5.
http://biznes.pwn.pl/
Bibliografia: