ZESPÓŁ HIPERSTYMULACJI 

JAJNIKÓW JAKO 

POWIKŁANIE ROZRODU 

WSPOMAGANEGO

OVARIAN HIYPERSTIMULATION 

SYNDROME-OHSS

POWIKŁANIA LECZENIA BEZPŁODNOŚCI



Dwoma podstawowymi powikłaniami leczenia bezpłodności są ciąże mnogie 
i zespół hiperstymulacji jajników. 



Skuteczność  w  przypadku,  gdy  pojedynczą  komórkę  jajową  lub  zarodek 
umieszcza  się  w  jajowodzie,  jest  mała.  Dlatego  powinno  się  zalecać,  aby 
umieszczać w tym samym czasie maksymalnie 3 komórki jajowe lub zarodki. 



Kiedy  umieszcza  się  3  komórki  jajowe  lub  zarodki,  prawdopodobieństwo 
pojedynczej  ciąży  wynosi  około  30%,  ciąży  bliźniaczej  -  20%,  a  trojaczej  - 
około 3%. 



W ciąży mnogiej ryzyko komplikacji i poronienia jest wyższe, a przedwczesny 
poród bardziej prawdopodobny. 



Zespół  hiperstymulacji  jajników  występuje,  gdy  odpowiedź  na  zastrzyki 
pobudzające produkcję komórek jajowych jest silniejsza od spodziewanej. 



Objawy  występują  zazwyczaj  4-5  dni  po  pobraniu  komórek  jajowych.  W 
przypadku lekkiej do umiarkowanej postaci zespołu objawy mogą obejmować 
powiększenie jajników, uczucie dyskomfortu w brzuchu i nudności. 



Jeżeli  postać  zespołu  jest  ciężka,  u  pacjentki  może  wystąpić  wodobrzusze, 
powodujące  trudności  w  oddychaniu,  oraz  zmniejszenie  ilości  wydalanego 
moczu.  Ta  postać  zespołu  występuje  jednak  u  mniej  niż  1%  kobiet.  Jeżeli 
dolegliwości są bardzo ciężkie, konieczna może być hospitalizacja. 



DEFINICJA



Zespół  hiperstymulacji  jajników  to  schorzenie,  które  występuje  bardzo  rzadko  ,  a  może 
pojawić  się  u  pacjentek  leczonych  z  powodu  niepłodności.  Pojawia  się  w  następstwie 
pobudzania  owulacji  przy  użyciu  różnych  hormonalnych  preparatów  (m.in.  gonadotropin). 
W prawidłowym cyklu miesięcznym dochodzi z reguły do powiększenia jednego pęcherzyka 
w jednym jajniku, z którego uwalnia się podczas owulacji jedna komórka jajowa. W wyniku 
działania leków w jajnikach pojawia się w jednym cyklu wiele dużych pęcherzyków. 



OBJAWY I PRZEBIEG



U  kobiet,  leczonej  z  powodu  niepłodności  gonadotropinami,  hormonem  uwalniającym 
gonadotropiny,  ludzką  gonadotropiną  kosmówkową  (HCG)  lub  klomifenem  mogą  pojawić 
się silne bóle brzucha, obrzęki, wzdęcie brzucha oraz czasem objawy duszności.  



Objawy  te  wynikają  z  znacznego  powiększenia  jajników  oraz  gromadzenia  się  płynu  w 
jamach ciała. Objawy mogą stopniowo nasilać się stanowiąc czasem zagrożenie życia. 



Gdy kobieta jest leczona z powodu niepłodności w/w preparatami a pojawiły się silne bóle 
brzucha, osłabienie, uczucie duszności, zwiększył się obwód brzucha a dodatkowo pojawiło 
się  uczucie  kołatania  serca  koniecznie  powinna  zgłosić  się  do  lekarza.  Należy  wykonać 
badanie  ultrasonograficzne  oceniające  wielkość  jajników  oraz  obecność  płynu  w  jamie 
otrzewnej. Wykonuje się badania laboratoryjne oraz RTG klatki piersiowej.  



Leczenia  polega  na  stałej  obserwacji  i  zmniejszaniu  dolegliwości  zgłaszanych  przez 
pacjentkę.  W  lekkich  przypadkach  pacjentki  pozostają  w  domu  zgłaszając  się  na  częste 
kontrole. W ciężkich przypadkach wymagana jest bezwzględna hospitalizacja.

ETIOPATOGENEZA



Etiopatogeneza  zespołu  wiąże  się  ze  wzrostem  przepuszczalności 
naczyń  włosowatych  co  prowadzi  do  uwalniania  do  jamy 
otrzewnowej bogatobiałkowego płynu przesiękowego z powierzchni 
jajników,  powiększonych  przez  liczne  duże  kilkunasto  – 
trzydziestokilkumilimetrowe 

podkorowe 

pęcherzyki. 

Nasilenie 

zespołu  koreluje  ze  stężeniem  czynnika  wzrostowego  śródbłonka 
naczyniowego (Vascular Endothelial Growth Factor –VEGF), cytokiny 
związanej  z  folikulogenezą  i  czynnością  ciałka  żółtego.  Jest  to 
czynnik  odpowiedzialny  za  neoangiogenezę  w  obrębie  ciałka 
żółtego,  jest  czynnikiem  stymulującym  wzrost  przepuszczalności 
naczyń,  i  co  interesujące  produkcja  jego  jest  zależna  od  stężenia 
gonadotropiny kosmówkowej. 

CZYNNIKI RYZYKA



Czynnikami  ryzyka  zespołu  hiperstymulacyjnego  jest  młody 
wiek  kobiety,  niska  jej  masa  ciała,  zespół  policystycznych 
jajników, 

stosowanie 

dużych 

dawek 

gonadotropiny 

kosmówkowej  oraz  wystąpienie  zespołu  w  poprzedniej 
ciąży / stymulacji. W związku z tym że mechanizmem spustowym 
tej  jednostki  chorobowej  jest  reakcją  na  LH/HCG  podstawowe 
znaczenie  ma  fakt  przerwania  stymulacji  w  chwili  rozwoju  zbyt 
wielu  pęcherzyków  lub  zbyt  wysokiego  stężenia  estradiolu, 
rezygnacja  z  podawania  HCG  w  chwili  stwierdzenia  zagrożenia 
wystąpienia zespołem, a przede wszystkim rezygnacja z inseminacji 
(zakaz  współżycia),  punkcja  pęcherzyków  jajnikowych  (najczęściej 
kilkudziesięciu), zapłodnienie ich in vitro i zamrożenie z założeniem 
wykonania po kilku miesiącach transferów w naturalnych cyklach. 

OBRAZ KLINICZNY



W  umiarkowanej  postaci  zespołu  OHSS  widoczne  jest  powiększenie 
jajników  do  średnicy  12  cm  oraz  obecny  jest  płyn  w  jamie  otrzewnowej. 
Bóle brzucha i uczucie jego wzdęcia są silniej nasilone, występować mogą 
nudności, wymioty i biegunka. Stan ogólny pacjentek z reguły jest dobry. 



W ciężkiej postaci zespołu hiperstymulacji jajników, występującej z 
częstością  od  0,5  do  1%  wszystkich  stymulacji jajeczkowania,  obserwuje 
się  masywne  wodobrzusze  a  wielkość  jajników  przekracza  12  cm, 
sięgają one niekiedy wysokości łuków żebrowych. W przebiegu tej 



W  ciężkiej  postaci  zespołu  OHSS  w  badaniu  przedmiotowym,  stwierdza 
się objawy wodobrzusza, powłoki jamy brzusznej są twarde, obrzęknięte, 
obecność  płynu  stwierdzić  również  można  w  jamach  opłucnowych. 
Pacjentka  uskarża  się  na  silne  dolegliwości  bólowe  i  wzdęcie  brzucha, 
występować  mogą  nudności  i  wymioty.  Dość  często  największą 
dolegliwością  jest  duszność  z  towarzyszącym  tachypnoe,  jest  to 
konsekwencja  uniesienia  przepony  i/lub  obecności  płynu  w  jamach 
opłucnowych.



W  badaniach  laboratoryjnych  obserwuje  się  hemokoncentracja  i 
hipoproteinemię,  dość  często  dochodzi  do  wyraźnego  podwyższenia 
stężenia transaminaz.

LECZENIE



W  lekkiej  i  umiarkowanej  postaci  zespołu  rekomenduje  się 
leczenie ambulatoryjne. Powinien być prowadzony bilans płynów, 
codzienny  pomiar  masy  ciała,  podaje  się  leki  przeciwbólowe  i 
przeciwwymiotne.  Co  kilka  dni  powinno  się  wykonać  badanie 
ultrasonograficzne  jamy  brzusznej.  W  terminie  spodziewanej 
miesiączki  należy  ocenić  stężenia  HCG.  Dodatni  wynik  próby  jest 
wskazaniem do wzmożenia czujności, ponieważ, w piątym - szóstym 
tygodniu ciąży może dojść do gwałtownego nasilenia objawów. 



Ciężka 

postać 

schorzenia 

z 

wodobrzuszem, 

silnymi 

dolegliwościami  bólowymi,  oligurią  dusznością,  niemożnością 
przyjmowania płynów wymaga hospitalizacji w trybie pilnym. Po 
przyjęciu 

do 

oddziału 

powinno 

wykonać 

się 

badanie 

ultrasonograficzne z oceną wielkości jajników i ilości płynu w jamie 
otrzewnowej. Pacjentka z zespołem hiperstymulacyjny nie powinna 
być badana ginekologicznie. Ze względy na obrzęk tkanek, napięcie 
powłok  jamy  brzusznej  i  reakcje  bólowe  badanie  to  będzie  miało 
niewielka  wartość  diagnostyczną,  a  konsekwencją  ucisku 
powiększonych jajników może być ich pęknięcie. 

LECZENIE



Pacjentka  z  ciężką  postacią  OHSS  powinna  mieć  oznaczoną  morfologię 
(hematokryt),  stężenie  elektrolitów,  białka  całkowito  i  albumin,  mocznika, 
kreatyniny,  enzymów  wątrobowych,  białka  CRP.  Obligatoryjna  jest  ocena 
układu krzepnięcia, u pacjentek z dusznością należy rozważyć celowość oceny 
gazometrii  krwi  tętniczej.  O  ciężkiej  postaci  zespołu  świadczy  wysoki, 
przekraczający  45%  hematokryt,  leukocytoza  powyżej  15  000/ml,  niskie 
stężenie  sodu  (<  135  mEq/L),  wysokie  stężenie  potasu  (>5,  0  mEq/L), 
podwyższone  wartości  enzymów  wątrobowych,  stężenie  kreatyniny  powyżej 
1,5 mg/dl, oraz klirens kreatyniny niższy od 50 ml/min. 



Leczenie zespołu OHSS jest w gruncie rzeczy leczeniem objawowym . 



Podstawowe znaczenie w leczeniu ciężkich postaci ma wyrównanie niedoboru 
białka  oraz  zaburzeń  wodno-elektrolitowych.  Prowadząc  dokładny  bilans 
płynów  ograniczamy  ich  ilość  podawaną  doustnie  do  objętości  dobrze 
tolerowanej  przez  pacjentkę.  Wymuszanie  na  pacjentce  spożywania  większej 
objętości  napojów  będzie  nasilać  jej  subiektywne  dolegliwości.  Celem  jest 
zmniejszenie  zagęszczenia  krwi  u  utrzymanie  diurezy  godzinowej  na 
minimalnym  poziomie  20  –  30  ml.  Podstawowe  znaczenie  wleczeniu  zespołu 
ma wyrównanie hipowolemia, hipotensji i oligurii, nawet jeżeli będzie wiązało 
to się z narastaniem wodobrzusza. 



Podstawowe  znaczenie  ma  dożylne  podanie  białka.  Rekomendowanym 
sposobem leczenia jest podanie do 200 ml 20% roztworu albumin na dobę. 

PROFILAKTYKA



Każda pacjentka hospitalizowana z powodu ciężkiej postaci zespołu 
OHSS  powinna  mieć  stosowaną  profilaktykę  przeciwzakrzepową  – 
obok stosowania pończoch elastycznych, najlepiej ze stopniowanym 
uciskiem  powinno  się  podać  albo  profilaktyczne  dawki  heparyny 
(5000 IU co 12 godzin), albo wygodniej typowe profilaktyczne dawki 
heparyny drobnocząsteczkowej.