Układ mięśniowy narządu 

żucia

 



M. żwaczowe



M. nadgnykowe



M. podgnykowe



M. mimiczne



M. języka



M. podniebienia miękkiego

Skład układu mięśniowego 

narządu żucia



4 pary mięśni:



M. skroniowe



M. skrzydłowe boczne



M. skrzydłowe przyśrodkowe



M. żwacze



Ich  czynność  polega  wyłącznie  na  poruszaniu  żuchwy  w 
celu chwytania, przecinania i rozcierania pożywienia – żucia



Tworzą  zarówno  wspólną  grupę  czynnościową  jak  i 
rozwojową gdyż pochodzą z mięśniówki I łuku skrzelowego

Mięśnie żwaczowe



Największy i najsilniejszy w tej grupie



Leży w dole skroniowym



Rozróżniamy  włókna  przednie  (bardziej  pionowe) 
i tylne (poziome)



Przyczepy:



Kresa  skroniowa  dolna,  ściana  przyśrodkowa  dołu 
skroniowego 

aż 

do 

grzebienia 

podskroniowego, 

powierzchnia  wewnętrzna  powięzi  skroniowej,  łuk 
jarzmowy



Wyrostek dziobiasty żuchwy

Mięsień 

skroniowy 

(m. 

temporalis)



Czynności:



Włókna poziome cofają wysuniętą żuchwę



Podnoszenie i obracanie żuchwy nieco na zewnątrz



Zaciskanie zębów



Unerwienie:



Nn. Skroniowe głębokie od 

       n. żuchwowego 
      (trzeciej gałęzi n. trójdzielnego)

Mięsień skroniowy (m. 

temporalis)



Silny,  prostokątny  mięsień  leżący  na  bocznej 
powierzchni gałęzi żuchwy



Przyczepy:



Cz. Powierzchowna:



Dolny  brzeg  kości  jarzmowej  i  łuk  jarzmowy  do  szwu 
skroniowo-jarzmowego



Powierzchnia boczna dolnej części gałęzi i kąta żuchwy



Cz. Głęboka



Tylna część łuku jarzmowego



Łączą się z włóknami powierzchownymi



Nieliczne przyczepiają się powyżej do gałęzi żuchwy

Mięsień żwacz (m. 

masseter)



Czynności:



Tak samo jak m. skroniowy, 

      unosi żuchwę i obraca nieco 
      na zewnątrz



Unerwienie:



N. żwaczowy od nerwu

  żuchwowego 
  (3 gałąź n. trójdzielnego)

Mięsień żwacz (m. 

masseter)



Położony do wewnątrz od gałęzi żuchwy



Przyczepy:



Dół  skrzydłowy  kości  klinowej,  wyrostek 
piramidowy  kości  podniebiennej  i  mały 
przylegający odcinek szczęki



Powierzchnia 

przyśrodkowa 

kąta 

żuchwy 

(guzowatość skrzydłowa)

M. skrzydłowy przyśrodkowy 

(m. pterygoideus medialis)



Czynności:



Unosi żuchwę



Kurcząć się jednostronnie obraca żuchwę nieco na 
zewnątrz



Unerwienie:



N. skrzydłowy przyśrodkowy 

     od nerwu żuchwowego 
    (trzecia gałąź n. trójdzielnego)

M. skrzydłowy przyśrodkowy 

(m. pterygoideus medialis)



Leży w dole podskroniowym



Przyczepy:



Głowa górna



Grzebień  podskroniowy  i  powierzchnia  podskroniowa  skrzydła 
większego kości klinowej



Głowa dolna



Powierzchnia 

zewnętrzna 

blaszki 

bocznej 

wyrostka 

skrzydłowatego, powierzchnia podskroniowa szczęki



Obie  głowy  kończą  się  w  dołku  skrzydłowym  wyrostka 
kłykciowego  żuchwy;  włókna  głowy  górnej  przyczepiają  się 
częściowo do powierzchni przedniej torebki stawowej i krążka 
stawowego stawu skroniowo-żuchwowego 

M. skrzydłowy boczny 

(m. pterygoideus lateralis)



Czynności



Równoczesny  skurcz  obu  mięśni  wysuwa  żuchwę  do 
przodu (główka stawowa wraz z krążkiem ustawia się 
obustronnie pod guzkiem stawowym)



Jednostronny  skurcz  skręca  żuchwę  do  wewnątrz 
(główka tej samej strony przesuwa się do 

     przodu, drugostronna pozostaje
       na miejscu)



Unerwienie:



N. skrzydłowy boczny 

   

od n. żuchwowego

M. skrzydłowy boczny 

(m. pterygoideus lateralis)



mostkowo-gnykowy



łopatkowo-gnykowy



mostkowo-tarczowy



tarczowo-gnykowy

Funkcja mięśni podgnykowych polega na ustaleniu położenia kości 
gnykowej. Staje się ona wtedy punktem podparcia w pracy mięśni 
języka lub w czasie obniżania żuchwy.

Są  unerwione  przez  pętlę  szyjną  –  gałąź  mięśniową  długą  splotu 
szyjnego (do mięśnia tarczowo-gnykowego włókna dochodzą drogą 
nerwu podjęzykowego).

Mięśnie podgnykowe:

Przyczepia  się  do  tylnej  powierzchni  rękojeści 

mostka,  końca  mostkowego  obojczyka,  a  także 
pomiędzy  tymi  kośćmi,  na  torebce  stawu 
mostkowo-obojczykowego. 

Końcowy 

przyczep 

znajduje się na trzonie kości gnykowej. Mięsień leży 
do  przodu  od  mięśni:  mostkowo-tarczowego  i 
tarczowo-gnykowego.

Obniża  lub  ustala  kość  gnykową;  w  nieznacznym 

zakresie może pełnić rolę mięśnia wdechowego.

Mięsień mostkowo-gnykowy 

(musculus sternohyoideus)

Mięsień  posiada  dwa  brzuśce:  górny  i  dolny, 

rozdzielone ścięgnem pośrednim.

Przyczepia  się  do  części  bocznej  górnego  brzegu 

łopatki  i  więzadła  poprzecznego  górnego  łopatki. 
Końcowy  przyczep  znajduje  się  na  trzonie  kości 
gnykowej.

Obniża  lub  ustala  kość  gnykową;  napina  blaszkę 

przedtchawiczą  powięzi  szyi,  poszerzając  światło 
żyły szyjnej wewnętrznej.

Mięsień łopatkowo-gnykowy 

(musculus omohyoideus)

Przyczepia  się  do  tylnej  powierzchni  rękojeści 

mostka  i  chrząstki  pierwszego  żebra. 
Końcowy  przyczep  znajduje  się  na  kresie 
skośnej chrząstki tarczowatej krtani.

Obniża  lub  ustala  kość  gnykową;  obniża 

chrząstkę  tarczowatą  krtani;  może  pełnić 
rolę mięśnia wdechowego.

Mięsień mostkowo-tarczowy 

(musculus sternothyroideus)

Przyczepia  się  do  kresy  skośnej  chrząstki 

tarczowatej krtani. Końcowy przyczep leży na 
trzonie i rogach większych kości gnykowej.

Obniża  lub  ustala  kość  gnykową;  unosi 

chrząstkę tarczowatą krtani.

Mięsień tarczowo-gnykowy 

(musculus thyrohyoideus)



dwubrzuścowy



rylcowo-gnykowy



żuchwowo-gnykowy



bródkowo-gnykowy

Mięśnie nadgnykowe:

Składa  się  z  dwóch  brzuśców:  przedniego  i 

tylnego.  Brzusiec  tylny  przyczepia  się  do 
wcięcia  sutkowego  kości  skroniowej,  przedni 
zaś  do  dołu  dwubrzuścowego  żuchwy.  Oba 
brzuśce 

łączy 

ścięgno 

pośrednie, 

przytwierdzone do kości gnykowej.

Mięsień dwubrzuścowy

(musculus digastricus)

Przy ustalonej kości gnykowej opuszcza żuchwę; przy 

ustalonej żuchwie podnosi kość gnykową; działając 
samodzielnie  brzuśce:  przedni  i  tylny,  przesuwają 
dodatkowo  kość  gnykową  odpowiednio  do  przodu 
lub do tyłu.

Brzusiec  przedni  jest  unerwiony  przez  nerw 

żuchwowo-gnykowy  od  nerwu  zębodołowego 
dolnego  (od  nerwu  żuchwowego).  Brzusiec  tylny  – 
przez gałąź dwubrzuścową nerwu twarzowego.

Mięsień dwubrzuścowy 

cd.

Przyczepia  się  do  wyrostka  rylcowatego  kości 

skroniowej  oraz  do  trzonu  i  rogów  większych 
kości gnykowej.

Unosi i cofa kość gnykową.

Jest  unerwiony  przez  gałąź  mięśnia  rylcowo-

gnykowego  od  gałęzi  dwubrzuścowej  nerwu 
twarzowego.

Mięsień rylcowo-gnykowy

(musculus stylohyoideus)

Przyczepia  się  do  kresy  żuchwowo-gnykowej  żuchwy 

oraz  do  szwu  łącznotkankowego  biegnącego  od 
spojenia żuchwy do kości gnykowej.

Przy  ustalonej  kości  gnykowej  opuszcza  żuchwę;  przy 

ustalonej  żuchwie  unosi  kość  gnykową  i    napina  dno 
jamy ustnej, unosząc język.

Jest  unerwiony  przez  nerw  żuchwowo-gnykowy  od 

nerwu zębodołowego dolnego.

Mięsień żuchwowo-gnykowy 

(musculus mylohyoideus)

Przyczepia  się  do  kolca  bródkowego  żuchwy  i 

trzonu kości gnykowej.

Unosi  kość  gnykową;  opuszcza  żuchwę;  unosi 

język w pierwszej fazie połykania.

Jest  unerwiony  przez  pętle  szyjną  (włókna 

dochodzą razem z nerwem podjęzykowym).

Mięsień bródkowo-gnykowy 

(musculus geniohyoideus)



Odzwierciedlają stany psychiczne (radość smutek, 
gniew, strach)



Działają na skórę twarzy, mając w niej 
przynajmniej jeden przyczep

Mięśnie mimiczne



W obrębie narządu żucia zaliczamy tu:



Mięśnie otoczenia szpary ustnej



Biegnące promienisto 



mięśnie:  obniżający  wargę  dolną,  obniżający  kąt  ust,  śmiechowy, 
jarzmowy większy i mniejszy, dźwigacz wargi górnej i skrzydła nosa, 
dźwigacz wargi górnej, dźwigacz kąta ust



Tworzą ściany przedsionka jamy ustnej, biorą udział                           
w czynnościach takich jak ssanie, połykanie, żucie, mowa



Okrężne – tylko mięsień okrężny ust



Zwiera  szparę  ustną,  przyciska  wargi  do  zębów,  antagonista  mięśni 
biegnących promienisto do warg



M. policzkowy



M. bródkowy

Mięśnie mimiczne



Są antagonistami w stosunku do m. warg i 
policzków



Język bierze udział w ssaniu, żuciu połykaniu 
i mowie



Wyróżniamy mięśnie:



Zewnętrzne



Wewnętrzne

Mięśnie języka



M. zewnętrzne



M. bródkowo-językowy



Wysuwa i przyciska język do dna jamy ustnej



M. gnykowo-językowy



Obniża brzegi języka, pociąga go ku tyłowi i dołowi



M. rylcowo językowy



Pociąga język ku tyłowi i górze, czynny jest przy połykaniu



M. wewnętrzne



Podłużny języka górny i dolny



Skracają język



Poprzeczny języka



Zwęża i pogrubia



Pionowy języka



Poszerza i wydłuża

Mięśnie języka



Ograniczają od góry i tyłu jamę ustną



Czasowo  oddzielają  nosową  część  gardła  od 
gardła  środkowego  i  jamy  ustnej;  ma  to 
znaczenie  dla  czynności,  które  wymagają 
wytworzenia  ujemnego  ciśnienia  w  jamie 
ustnej, np. przy ssaniu czy połykaniu

Mięśnie podniebienia miękkiego



Dźwigacz podniebienia miękkiego



Unosi podniebienie i ustawia je poziomo



Napinacz podniebienia miękkiego



Unosi i napina



Podniebienno-językowy



Obniża podniebienie lub unosi język



Podniebienno-gardłowy



Zbliża do siebie łuki podniebienne



Mięsień języczka



Unosi i skraca języczek

Mięśnie podniebienia miękkiego



Ruch odwodzenia



Równoczesny skurcz m. skrzydłowych bocznych w połączeniu 
z mięśniami nadgnykowymi



Ruch przywodzenia



Obustronny 

skurcz 

mięśni: 

skroniowych, 

żwaczy 

i 

skrzydłowych przyśrodkowych



Ruch wysuwania



Obustronny symetryczny skurcz m. skrzydłowych bocznych



Cofanie



Z  pozycji  wysuniętej  odbywa  się  przez  skurcz  tylnych 
(poziomych) włókien m. skroniowych

Ruchy wykonywane przez 

żuchwę



Czynność  układu  mięśniowo-nerwowego  wpływa  na 
prawidłowe kształtowanie się szczęki i łuków zębowych, 
zwłaszcza  w  okresie  rozwoju;  wyrastające  zęby  i 
kształtujące  się  łuki  zębowe  pozostają  pod  wpływem 
otaczających je mięśni



Antagonistycznie  działające  grupy  mięśni  zachowująca 
wzajemną  czynnościową  równowagę  współdziałają  w 
prawidłowym 

kształtowaniu 

się 

poszczególnych 

elementów  narządu  żucia,  a  tym  samym  wpływają  na 
ich  właściwe  ustawienie  w  stosunku  do  części 
twarzowej czaszki.

Równowaga czynnościowa 

mięśni narządu żucia

 

Dziękujemy.