Wydatki budżetu
państwa
Wydatki budżetu
państwa
Finanse publiczne obejmują procesy
związane zgromadzeniem środków
publicznych oraz ich rozdysponowywaniem,
w szczególności
:
gromadzenie dochodów i przychodów publicznych
,
wydatkowanie środków publicznych
,
finansowanie potrzeb pożyczkowych budżetu państwa
,
zaciąganie zobowiązań angażujących środki publiczne
,
zarządzanie środkami publicznymi
,
zarządzanie długiem publicznym,
rozliczenia z budżetem Unii Europejskiej
.
Wydatkami budżetu
państwa są środki
pieniężne pochodzące z
budżetu przeznaczone
na finansowanie zadań
państwa, jednostek
samorządu terytorialnego
oraz związków
publicznoprawnych
.
Stanowią kluczową pozycję budżetu, gdyż są
podstawą określania środków niezbędnych do
sfinansowania.
Muszą znaleźć się pieniądze
na tzw. sferę budżetową
a więc
:
Służbę zdrowia
Armię, służby
mundurowe
Państwowe
uniwersytety,
akademie nauk
Subwencje i dotacje
dla J.S.T.
Emerytury i renty
Inwestycje
w infrastrukturę
Z punktu widzenia ich przeznaczenia
można wydatki budżetowe podzielić na:
.
bieżące (konsumpcyjne) i inwestycyjne
(majątkowe)
Wydatki bieżące to te, które odnoszą się
do okresu realizacji danego wydatku. Obejmują
one zasadnicze zadania sektora publicznego.
Wydatki inwestycyjne mają przynosić efekty w
przyszłości i służą powiększaniu majątku
publicznego
związane z klasycznymi
zadaniami publicznymi,
socjalne, na obsługę długu
publicznego oraz związane z
oddziaływaniem na gospodarkę
(inwestycje publiczne, subsydia
)
Ten podział nawiązuje do
podstawowych obszarów, w których
działa państwo. Większość tych
wydatków ma charakter obligatoryjny,
co oznacza, że państwo musi je ponosić
w związku z prawnymi zobowiązaniami.
Pozostałe wydatki mają charakter
arbitralny.
finalne (na zakup towarów i usług)
oraz redystrybucyjne (transferowe,
m.in. emerytury, renty, zasiłki,
subsydia)
Wydatki na dobra finalne bezpośrednio
stymulują popyt globalny i decydują o
strukturze wykorzystania części produkcji.
Wydatki transferowe stanowią źródło
wydatków na dobra finalne i poprzez
zwiększenie dochodu zwiększają także
pośrednio popyt globalny
.
Wydatki te przeznaczone są między
innymi na:
Utrzymanie i funkcjonowanie organów władzy publicznej,
kontroli i ochrony prawa,
Zadania wykonywane przez administrację rządową
,
Funkcjonowanie sądów i trybunałów
,
Subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego,
Dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego
,
Środki wpłacane do budżetu Unii Europejskiej, zwane dalej
"środkami własnymi Unii Europejskiej”,
Finansowanie programów i projektów, na realizację których
uzyskano środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej,
zwane dalej "współfinansowaniem";
Subwencje dla partii politycznych,
Obsługę długu publicznego, Realizację Wspólnej Polityki
Rolnej.
Zgodnie z ustawą o finansach publicznych
środki publiczne mogą być przeznaczone
głównie na wydatki publiczne
.
Wydatki publiczne mogą być ponoszone na cele i w wysokościach
ustalonych w:
ustawie budżetowej, uchwale budżetowej jednostki
samorządu terytorialnego
planie finansowym jednostki
sektora finansów publicznych.
Jednostki sektora finansów publicznych dokonują wydatków zgodnie z
przepisami dotyczącymi poszczególnych rodzajów wydatków.
Wydatki publiczne powinny być dokonywane w
sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad:
uzyskiwania
najlepszych
efektów z danych
nakładów
optymalnego
doboru metod i
środków służących
osiągnięciu
założonych celów;
w sposób
umożliwiający
terminową
realizację zadań
w wysokości i
terminach
wynikających z
wcześniej
zaciągniętych
zobowiązań
wydatków stałych związanych z
utrzymaniem i funkcjonowaniem
organów władzy publicznej i
wykonywaniem zadań administracji
rządowej
;
wydatków na obsługę długu
publicznego
;
środków własnych Unii Europejskiej
;
dotacji dla Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych i Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego
;
subwencji ogólnej i dotacji na zadania
zlecone jednostkom samorządu
terytorialnego
;
wydatków na sfinansowanie
zobowiązań wynikających z
przyjętych programów wieloletnich
;
Prognozę wydatków budżetu państwa ujmuje się w
Wieloletnim Planie Finansowym Państwa w
układzie,
( art. 103 ust. 2) z wyszczególnieniem:
wydatków budżetu państwa, w tym na
realizację działań rozwojowych kraju:
a) według priorytetów i głównych kierunków
interwencji wskazanych w średniookresowej
strategii rozwoju kraju, w tym odnoszących się
do zagadnień przestrzennych i regionalnych
objętych kontraktami wojewódzkimi,
b) z uwzględnieniem podziału na źródła
finansowania,
c) na każdy rok realizacji średniookresowej
strategii rozwoju kraju,
środków przeznaczonych na realizację zadań
współfinansowanych z udziałem środków
europejskich, w tym na Wspólną Politykę
Rolną,
środków przeznaczonych na finansowanie
imiennie
wymienionych
wydatków
lub
zadań, w wysokościach określonych w
odrębnych ustawach,
innych wydatków rozwojowych,
innych
środków
na
realizację
zadań
uznanych
przez
Radę
Ministrów
za
priorytetowe.
Prognozę wydatków
budżetu państwa
ujętych w Wieloletnim Planie
Finansowym Państwa
sporządza się na każdy rok
budżetowy zgodnie z
zasadami zawartymi w art.
112a ust. 1.
Wydatki budżetu państwa są przeznaczone w
szczególności na:
- funkcjonowanie organów władzy publicznej, w tym organów
administracji rządowej, organów kontroli i ochrony prawa
oraz sądów i trybunałów;
-zadania wykonywane przez administrację rządową;
- subwencje ogólne dla jednostek samorządu terytorialnego;
- dotacje dla jednostek samorządu terytorialnego;
- wpłaty do budżetu Unii Europejskiej, zwane dalej „środkami
własnymi Unii Europejskiej”;
-subwencje dla partii politycznych;
-dotacje na zadania określone odrębnymi ustawami;
-obsługę długu publicznego;
-wkład krajowy na realizację programów finansowanych z
udziałem środków europejskich lub środków, o których
mowa w art. 5 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.
Kwota wydatków budżetu państwa na zadania
publiczne nie może być większa niż kwota
środków
planowanych na ich realizację w roku poprzednim
powiększona w stopniu odpowiadającym
prognozie
średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług
konsumpcyjnych na dany rok budżetowy,
przyjętego w
założeniach stanowiących podstawę do prac nad
projektem ustawy budżetowej, zgodnie z ustawą z
dnia 6
lipca 2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw
Społeczno-
Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu
społecznego, powiększonego o punkt procentowy.
W niektórych przypadkach jest możliwość nie
stosowania tego przepisu
.
Często okazuje się, że
prognozowane
dochody państwa są
zbyt małe by pokryć
wszystkie planowane
wydatki i dlatego
zakłada się
powstanie tak
zwanego deficytu
budżetowego, czyli
różnicy między
dochodami a
wydatkami
.
Skoro wydatki są większe niż dochody trzeba te różnicę w
jakiś sposób sfinansować. Państwo pożycza więc pieniądze na
pokrycie tych wydatków np. emitując obligacje skarbowe,
jednak to nie oznacza, że nie może być dowolnie kształtowany,
bo długi przecież trzeba spłacać i to z odsetkami. Im większe
zadłużenie państwa tym większe koszty obsługi długu, to jest
spłaty zadłużenia i odsetek, rosnące koszty obsługi zadłużenia
stają się coraz istotniejszą pozycją w kolejnych budżetach i
sprawiają, że pieniądze zamiast na potrzebne inwestycje
muszą być częściowo przeznaczane na spłatę długów
.
Wydatki budżetu państwa ujmuje się w załączniku do ustawy
budżetowej w podziale na części, działy i rozdziały
klasyfikacji budżetowej wydatków oraz grupy wydatków, z
wyodrębnieniem wydatków przeznaczonych na :
1) realizację projektów pomocy technicznej programów
finansowanych z udziałem środków europejskich i środków,
o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5;
2) współfinansowanie realizacji programów finansowanych z
udziałem środków europejskich i wpłat do wspólnych
budżetów pomocy technicznej programów finansowanych z
udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5;
3) realizację programów, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 5
lit. c i d.
Wydatki budżetu państwa dzielą się na
następujące grupy wydatków:
dotacje i subwencje;
świadczenia na rzecz osób fizycznych;
wydatki bieżące jednostek budżetowych;
wydatki majątkowe;
wydatki na obsługę długu Skarbu Państwa;
wydatki na realizację programów
finansowanych z udziałem środków, o których
mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, w tym wydatki
budżetu środków europejskich;
środki własne Unii Europejskiej.
Świadczenia na rzecz osób
fizycznych
- to
świadczenia o charakterze
jednostronnym, które są wypłacane
bezpośrednio osobom fizycznym w postaci
emerytur, rent, zasiłków dla bezrobotnych jak
również świadczenia wypłacane pośrednio w
postaci dopłat do leków itp. Świadczenia te
obejmują wydatki budżetu państwa kierowane,
na podstawie odrębnych przepisów,
bezpośrednio lub pośrednio do osób
fizycznych, a nie będące wynagrodzeniem za
świadczoną pracę
.
Wydatki bieżące jednostek budżetowych
obejmują:
wynagrodzenia i uposażenia osób
zatrudnionych w państwowych jednostkach
budżetowych oraz składki naliczane od tych
wynagrodzeń i uposażeń;
zakupy towarów i usług;
koszty utrzymania oraz inne wydatki związane
z funkcjonowaniem jednostek budżetowych i
realizacją ich statutowych zadań;
koszty zadań zleconych do realizacji
jednostkom zaliczanym i niezaliczanym do
sektora finansów publicznych, z wyłączeniem
organizacji pozarządowych.
Wydatki majątkowe obejmują:
1) wydatki na zakup i objęcie akcji oraz
wniesienie wkładów do spółek prawa
handlowego;
2) wydatki inwestycyjne państwowych
jednostek budżetowych oraz dotacje
celowe na finansowanie lub
dofinansowanie kosztów inwestycji
realizowanych przez inne jednostki.
Wydatki na obsługę długu Skarbu
Państwa można podzielić na dwie grupy:
wypłaty związane z udzielonymi
przez Skarb
Państwa poręczeniami i gwaranc
jami
.
wydatki budżetu państwa z
tytułu oprocentowania i
dyskonta od skarbowych
papierów wartościowych oraz
oprocentowania zaciągniętych
kredytów i pożyczek
;
Środki własne Unii Europejskiej ujmuje się w
ustawie budżetowej w wysokości ustalonej w toku
procedury budżetowej Unii Europejskiej.
Do środków własnych Unii Europejskiej zalicza
się:
1) udział we wpływach z ceł, opłat rolnych i
cukrowych;
2) środki obliczone na podstawie podatku od
towarów i usług, zgodnie z metodologią
wynikającą z przepisów Unii Europejskiej;
3) środki obliczone na podstawie wartości
rocznego dochodu narodowego brutto.
Do środków własnych Unii Europejskiej zalicza się
również odsetki i kary za nieterminowe lub
nieprawidłowo naliczone płatności.
Pod pojęciem dotacji należy rozumieć
jako wypłacane ze środków publicznych
kwoty o charakterze jednostronnego
świadczenia na rzecz podmiotów i
innych instytucji spoza sektora
publicznego oraz mające taki sam
charakter przepływy pieniężne między
różnymi podmiotami sektora
publicznego.
Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy
sposób i tryb finansowania inwestycji z budżetu państwa, w
tym określania wysokości kwot dotacji w kolejnych latach
realizacji inwestycji, a w szczególności:
warunki finansowania inwestycji ze środków budżetu państwa i
ocenę efektywności ich wykorzystania,
sposób przekazywania środków budżetu państwa
przewidzianych na finansowanie inwestycji,
sposób rozliczania inwestycji finansowanych ze środków
budżetu państwa z uwzględnieniem zasady, że łączna kwota
środków z budżetu państwa nie może być wyższa niż wartość
kosztorysowa inwestycji określona przy rozpoczęciu jej
realizacji, obejmująca koszty przygotowania do realizacji, koszty
robót budowlanych, koszty nadzoru nad wykonywaniem robót
budowlanych i koszty pierwszego wyposażenia, oraz z
uwzględnieniem warunków dokonywania wydatków przez
państwowe jednostki budżetowe i zasad udzielania dotacji na
realizację inwestycji innym jednostkom.
Ustawa budżetowa może określać, w ramach
limitów wydatków na rok budżetowy, limity
wydatków na programy wieloletnie.
Programy wieloletnie są ustanawiane przez Radę
Ministrów w celu realizacji strategii przyjętych przez Radę
Ministrów, w tym w zakresie obronności i bezpieczeństwa
państwa. Rada Ministrów, ustanawiając program,
wskazuje jego wykonawcę.
Realizacja programów wieloletnich może być podzielona
na etapy.
Jednostki realizujące program wieloletni mogą zaciągać
zobowiązania w celu sfinansowania w poszczególnych
latach realizacji tego programu do wysokości łącznej
kwoty wydatków określonych dla całego programu. W
razie wspólnej realizacji programu wieloletniego przez
dwa lub więcej podmioty, zobowiązania zaciągane przez
każdy podmiot nie mogą przekroczyć kwoty planowanej
dla tego podmiotu.