Uwarunkowania 

społeczno- 

kulturowe 

przedsiębiorczości

Wpływ kultury na 

przedsiębiorczość

Zjawisko 

przedsiębiorczości, 

jako 

interdyscyplinarne, 

należy analizować z 

jednoczesnym 

uwzględnieniem 

czynników 

ekonomicznych 

i psychologicznych 

oraz w perspektywie 

socjo-kulturowej. 

W perspektywie socjo-

kulturowej akcentuje się 

kwestie socjalizacyjne, jako 

w większym stopniu 

determinujące 

przedsiębiorczość niż np. 

osobowościowe cechy 

wrodzone. 

Koncepcje te nawiązują w 

swej wymowie do stanowisk 

wskazujących, że 

przedsiębiorczości można 

się nauczyć. 

J.Schumpeter zwracał uwagę, 

że rozwój przedsiębiorczości 

wymaga sprzyjającego klimatu 

społecznego. 

Innowacje gospodarcze 

dokonywane przez 

przedsiębiorców powodują 

zaburzenia, które zdaniem 

J.Schumpetera nie mogą być na 

bieżąco i łagodnie 

absorbowane, ale narzucają 

odrębny proces adaptacji.

 Podstawą życia 

społecznego, co zatem idzie 

podstawą systemu 

gospodarczego a w 

konsekwencji rozwoju 

przedsiębiorczości jest 

kultura. 

Kultura stanowi fundament 

egzystencji społeczeństwa. 

Kultura, jako fundament życia 

społecznego oddziałuje na 

wszelkie aspekty życia 

jednostek kształtując ramy ich 

działania. 

Kultura obejmuje także 

całokształt życia 

gospodarczego kształtując 

takie a nie inne postawy 

społeczne, 

w tym związane z 

przedsiębiorczością. 

Tradycja badań 

związków socjo-

kulturowych z 

przedsiębiorczością 

związana jest z 

M.Weberem. 

Zdaniem M.Webera rozwój 

nowej etyki i moralności, jaki 

przyniosła ze sobą reformacja, 

wpłynął na eskalację zachowań 

przedsiębiorczych 

społeczeństwa, będących 

źródłem rozwoju kapitalizmu. 

Średniowieczny, 

rzymskokatolicki pogląd na 

świat i cele ludzkiego życia 

nie mógł stać się podstawą 

kapitalizmu. 

Aby mógł on powstać 

przekształceniu musiały ulec 

przede wszystkim normy 

moralne, a to zadanie 

spełnili reformatorzy 

kościoła.

Teoria kulturowych przyczyn 

rozwoju kapitalizmu wywołała 

szeroka dyskusję a nawet 

spotkała się z krytyką. 

Krytyka ta opiera się np. na tezie, 

że to nie protestanci, lecz żydzi są 

twórcami kapitalizmu.

Wskazuje się także przykłady 

wyjątkowej przedsiębiorczości 

wśród katolików (np. zakon 

Benedyktynów), jako argumenty 

kwestionujące zasadność tez 

M.Webera

Kultura może być 

prorozwojowa bądź 

antyrozwojowa. 

Jest ona 

najważniejszym, choć 

z pewnością nie 

jedynym, czynnikiem 

innowacji bądź 

konserwacji. 

W kulturach antyrozwojowych, 

które można również nazwać 

tradycjonalnymi, nie toleruje się 

odmienności i zmian. 

Tę kulturę charakteryzuje dążenie do 

stabilności i nienaruszalności ładu 

społecznego, co kształtuje 

nieprzyjazny klimat wobec 

realizacji przedsiębiorczości, 

której cechą jest innowacyjność. 

Odmiennie kwestia ta wygląda w 

kulturach prorozwojowych. 

Wpływ kultury na 

gospodarkę, w tym na 

warunki sprzyjające 

bądź ograniczające 

rozwój 

przedsiębiorczości, 

można analizować w 

odniesieniu do typów 

kultur kapitalizmu. 

Bardzo ogólnie, można 

wyróżnić dwa modele 

kapitalizmu: 

1. Model gospodarki 

rynkowej opartej na 

koordynacji (ang. 

coordinated market 

economies, CME) 

2. Model gospodarki 

liberalnej (ang. liberal 

market economies, LME). 

Ich rozróżnienie bierze się z 

mikroekonomicznego 

podejścia do analizy. 

Gospodarka traktowana jest 

tu, jako system, w którym 

przedsiębiorstwa działają 

opierając się na relacjach z 

innymi podmiotami, co pociąga 

za sobą dylematy 

koordynacyjne. 

Problemy koordynacji 

występują w pięciu sferach: 

1) stosunkach przemysłowych,

2)  szkoleniach zawodowych i 

edukacji, 

3) nadzorze właścicielskim, 

4) relacjach pomiędzy 

przedsiębiorstwami 

5)  wewnętrznymi relacjami 

między pracownikami 

danego przedsiębiorstwa.

W obu modelach 

kultur gospodarczych 

odmiennie są warunki 

dla funkcjonowania 

prywatnej 

przedsiębiorczości

Czym się one od siebie 

różnią?

Bardziej szczegółową koncepcją 

jest koncepcja 5 kultur 

kapitalizmu. 

Punktem wyjścia tej klasyfikacji 

jest wskazanie właściwości: 

 -konkurencji na rynku produktów, 

-związku siły roboczej z płacami 

oraz instytucjami rynku pracy, 

-sektora pośrednictwa 

finansowego,

- nadzoru właścicielskiego, 

- ochroną socjalną i państwem 

opiekuńczym,

-  sektora edukacji.

Wyróżnić w związku z tym 

można:

1. Model rynkowy (Wielka 
Brytania, USA, Australia, Nowa 
Zelandia, Irlandia).
2. Model socjaldemokratyczny 
(Szwecja, Norwegia, Dania).
3. Model kontynentalny 
europejski (Francja, Niemcy, 
Holandia, Austria).
4. Model śródziemnomorski.
5. Model azjatycki (Japonia, 
Korea)

W każdym typie 

kultury gospodarczej 

występują odmienne, 

specyficzne warunki 

dla 

przedsiębiorczości 

prywatnej

Na czym polega ta 

specyfika?

Przedsiębiorczość lepiej 

będzie się rozwijać, gdy w 

otoczeniu pojawi się 

sprzyjający klimat wobec 

przedsiębiorców, oparty 

na postawach 

wspierających, 

akceptujących i 

szanujących osoby 

działające na własny 

rachunek.  

Ekonomia i gospodarcze 

działania są „zakorzenione” 
w społecznych strukturach. 

Działalność ekonomiczna, a 

zatem także 

przedsiębiorczość, jest 

„zakorzeniona” w szerszych 

relacjach społecznych, 

formowanych na bazie 

osobistych powiązań. 

Typ kulturowego 

podejścia do 

przedsiębiorczości 

pozwala na analizowanie 

oddolnych, 

narastających 

spontanicznie procesów 

wzrostu gospodarczego. 

Jaki jest klimat 

kulturowy wobec 

przedsiębiorczości 

w Polsce? 

Jak go analizować?

Uwarunkowania 

kulturowe 

przedsiębiorczości 

w warunkach 

polskich  tworzą:

•Czynniki 

makroekonomiczne: 

infrastruktura, system 

finansowania działalności, 

system prawny, dostęp do 

zasobów,

•Kontekst kultowy 

kształtowany przez: 

media i teksty kultury, 

globalizację i import 

kultury, socjalizację pro, 

anty przedsiębiorczą na 

gruncie rodziny, systemu 

edukacyjnego, autorytety i 

elity,

• Wartości kulturowe: 

zaufanie, wzorce 

zachowań, solidaryzm 

społeczny wobec 

przedsiębiorców, szacunek 

dla przedsiębiorczości i 

ciężkiej pracy

•Wartości historyczne: 

tradycje mieszczańskie, 

kapitalistyczna spuścizna 

ustrojowa, przedsiębiorcze 

doświadczenie 

międzypokoleniowe

•Wyobrażenia dotyczące 

przedsiębiorczości: 

stereotypy, przekonania o 

uczciwości podmiotów 

rynkowych, etyka działania 

przedsiębiorców (także na 

rynku pracy), akceptacja 

innowacji, uwarunkowania 

zewnętrzne (np. 

funkcjonowania w strukturach 

gospodarczych UE)

Analizując wpływ tych 

uwarunkowań na rozwój 

przedsiębiorczości należy 

1) ocenić ich nasilenie 

2) ocenić zabarwienie 

(pozytywne lub 

negatywne) 

3) wreszcie w oparciu o taką 

analizę można badać 

ogólny klimat kulturowy 

wobec przedsiębiorczości

Badania empiryczne 

(zrealizowane przez B.Glinkę) , głównie  

jakościowe: wywiady pogłębione i analizy 

treści przekazów  medialnych, 

wykazały, że:

1)W polskiej kulturze jest mało 

wartości stanowiących podstawę 

rozwoju przedsiębiorczości. 

Raczej dominują wartości 

(opinie, poglądy, postawy) 

antyprzedsiębiorcze

2)  charakteryzują się one 

względną trwałością

Charakterystyczny dla 

polskiej kultury jest brak 

poszanowania bogactwa, tzn. 

z jednej strony kultura 

Polaków jest ukierunkowana 

na sukces materialny, z 

drugiej osoby, które ten 

sukces osiągnęły traktowane 

są z podejrzliwością.  

Nie występuje w większym 

udziale „przedsiębiorcze” 

podejście do pracy 

zarobkowej, cechujące się 

odtwórczością niż twórczością 

niezbędną dla rozwoju działań 

na własny rachunek.  

Ponadto należy dostrzec 

występujący w polskiej 

kulturze niski poziom zaufania 

społecznego dla uczestników 

rynku, który może stanowić 

istotny, „realny hamulec dla 

gospodarki, który powoduje 

kojarzenie działań 

przedsiębiorczych z dużym 

ryzykiem i zagrożeniami”

Jedynie 49 proc. Polaków 

uważa, że przedsiębiorcy są 

uczciwi wobec państwa 

 

Wskaźniki te 

kształtują raczej 

mało sprzyjający 

kulturowy klimat 

wobec 

przedsiębiorczości, 

ale kultura 

ewoluuje, czyli 

zmienia się…

Symptomy zmieniającego 

się  klimatu kulturowego 

wobec przedsiębiorczości 

można zauważyć w 

badaniach 

Zgodnie z wynikami badań 

zrealizowanymi przez GFK 

Polonia dla PKPP Lewiatan: 

-74 proc. Polaków jest 

przekonanych, że 

przedsiębiorcy wytwarzają 

większość dochodu 

naszego kraju, a 79 proc. 

uważa, że dają 

zatrudnienie dla 

większości zatrudnionych 

-79 proc. Polaków uważa, 

że jego pracodawca 

udziela urlopów w 

pełnym wymiarze, 80 

proc. twierdzi, że 

przestrzega przepisów 

BHP

-42 proc. Polaków chce 

założyć własną firmę, 53 

proc. uważa, że 

prowadzenie własnego 

biznesu jest lepsze niż 

praca na etacie

-63 proc. Polaków uważa, 

że prywatny biznes ma 

lepsze perspektywy 

rozwoju niż państwowy, 

ale 50 proc. jest 

przekonanych, że lepsza 

jest jednak praca w 

przedsiębiorstwie 

państwowym 

-83 proc. Polaków szanuje 

swojego pracodawcę, 71 

proc. uważa, że 

przedsiębiorcy tworzą 

więcej miejsc pracy niż 

zakłady państwowe

-52 proc. Polaków uważa, 

że dzięki wsparciu 

przedsiębiorców rozwija 

się kultura, 65 proc. jest 

przekonanych, że 

przedsiębiorcy budują 

ekonomiczną siłę naszego 

kraju na świecie 

-80 proc. Polaków ocenia 

przedsiębiorcę jako 

człowieka zamożnego, 61 

proc. jako dobrze 

wykształconego (lepiej niż 

przeciętnie), 63 proc. jako 

człowieka pracującego 

więcej niż inni. 

-45 proc. postrzega 

przedsiębiorców – 

pracodawców jako osoby 

troszczące się o  swoich 

pracowników (w 2006 r. 

pogląd taki wykazywało 32 

proc. respondentów)

Podsumowując:

Kultura jest czynnikiem sprawiającym, 

że ludzie są 

bardziej lub mniej 

gotowi ponosić ryzyko działalności na 

własny rachunek, ciężko pracować, 

oszczędzać, inwestować,

funkcjonując w kulturowych klimacie, 

który ułatwia im ich działalność

 lub stanowi istotną barierę.

Z tego względu należy mieć na uwadze 

uwarunkowania kulturowe wobec 

przedsiębiorczości