Pojęcie oraz 

środki ochrony 

i obrony 

narodowej

Spis treści:

- pojęcie środków ochrony i obrony 
narodowej
- wymagania ochrony i obrony 
narodowej
- strategia ochrony i obrony narodowej
- elementy systemu ochrony i obrony 
narodowej

Zadaniem każdego państwa jest 
zapewnienie ochrony i obrony narodowej, 
jest to czynnik do skutecznego i swobodnego 
rozwoju. Swobodny rozwój polega na tym, 
aby na drodze państwa nie stały przeszkody 
militarne, kulturowe, polityczne, 
gospodarcze czy społeczne. Współcześnie 
bezpieczeństwo narodowe wymaga 
poszerzenia terminu ’’obrona narodowa’’ 
na ’’ochronę i obronę narodową’’. 

Środki ochrony i obrony 

narodowej

Pojęcie obrony narodowej- Jeśli bezpieczeństwo 
narodowe jest najwyższą potrzebą i wartością narodu 
oraz głównym celem działań państwa, to obrona 
narodowa jest jego strukturą realizacyjną, a więc 
główną organizacją i zarazem główną funkcją, która 
chroni wartości narodowe i broni ich przed 
nieustannymi zagrożeniami – zewnętrznymi i 
wewnętrznymi, militarnymi i niemilitarnymi.
W ujęciu funkcjonalnym obrona narodowa to 
działalność, mająca na celu odpowiednie 
przygotowanie i wykorzystanie sił i środków będących 
do dyspozycji państwa w celu przeciwdziałania 
wszelkiego rodzaju zagrożeniom zewnętrznym i 
wewnętrznym godzącym w interes narodowy.

WSPÓŁCZESNE SKŁADNIKI 

BEZPIECZEŃSTWA TO

-aspekty wojskowe i polityczne
- czynniki gospodarcze i technologiczne
- zasoby surowcowe
- polityka w zakresie ekologii, demografii, spraw 
społecznych i humanitarnych
- sprawy związane z zachowaniem narodowej 
tożsamości
- sprawy związane z zapewnieniem właściwego udziału 
w rozwoju cywilizacyjnym współczesnego świata
- poszanowanie podstawowych praw i swobód 
obywatelskich

ZAKRES BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO I 

OBRONNOŚCI (OBRONY NARODOWEJ) OBEJMUJE

Polityka bezpieczeństwa państwa 
obejmuje wypracowanie strategii 
bezpieczeństwa
oraz kierowanie przygotowaniem 
środków i realizacją zadań z zakresu
bezpieczeństwa narodowego w 
koordynacji z innymi państwami oraz 
instytucjami
bezpieczeństwa narodowego.

Ochronę i obronę narodową można rozpatrywać:

- jako najważniejszą misje państwa obejmująca 
zabezpieczenie przed zagrożeniami
- jako strukturę realizacyjną bezpieczeństwa narodowego, 
obejmująca przygotowanie społeczeństwa, zasobów i 
terytorium do zapobiegania, przeciwdziałania, ochrony i 
obrony narodu przed zagrożeniami 
- jako część organizacji państwa, obejmującą 
przygotowanie sił zbrojnych, ludności, zasobów i 
terytorium  do zapobiegania i przeciwdziałania , ochrony i 
obrony narodowej przed zagrożeniami
- jako realizację konstytucyjnego obowiązku 
„Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny”

DO NARZĘDZI WSPÓŁCZESNEJ OBRONY 

NARODOWEJ ZALICZA SIĘ:

struktury organizacyjne:
  > organy władzy
  > służbę zagraniczną
  > siły zbrojne
  > służby wywiadu
  > policję
  > straż graniczną
  > straż pożarną
- placówki naukowo-badawcze
- obiekty i środki kultury
- służby inspekcyjne
- stowarzyszenia pozarządowe
- narzędzia niematerialne
  > morale narodowe
  > strategie polityki państwa
  > prawo państwowe
  > naukę
  > edukcję
i inne.

Inny podział ze względu na 
zastosowanie, środki ochrony i obrony 
narodowej można podzielić na:
• -środki powszechnie stosowane
• -środki wojskowe
 Te pierwsze są stosowane rutynowo, w 
codziennej ochronie i zabezpieczeniu 
wartości i interesów narodowych, a te 
drugie  jako ostateczny, decydujący 
środek ochrony i obrony narodowej.

Ogólna struktura obrony 

narodowej

Na strukturę obrony narodowej 
składają się dwa aspekty: cywilny i 
wojskowy są ze sobą ściśle 
powiązane relacjami współpracy i 
koordynacji na szczeblu centralnym i 
terytorialnym oraz przygotowane do 
wzajemnego wsparcia swoich działań 
w czasie pokoju i w okresie kryzysu czy 
ewentualnej wojny.
.

Funkcje państwa i podmiotów prawa państwowego

w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego i obrony narodowej

•               Bezpieczeństwo jest wartością pierwotną wobec innych, a potrzeba bezpieczeństwa 

stała się decydującym czynnikiem państwowotwórczym. Zatem pierwszym i niezbędnym 
warunkiem pomyślnego rozwoju państwa było jest i będzie zapewnienie bezpieczeństwa.

• Najpowszechniejszy podział funkcji państwa pozwala wyróżnić: funkcję wewnętrzną, 

gospodarsko – organizatorską, socjalną, kulturalno – wychowawczą oraz zewnętrzną.

• Funkcja wewnętrzna wiąże się z zapewnieniem bezpieczeństwa i porządku publicznego, 

ochroną mienia, zdrowia społeczeństwa i środowiska oraz z zabezpieczeniem trwałości w 
wewnętrznej strukturze stosunków społecznych.

• Funkcja gospodarczo – organizatorska polega na organizowaniu życia gospodarczego i 

stwarzaniu warunków do rozwijania działalności gospodarczej, a w konsekwencji do tworzenia 
materialnych podstaw bezpieczeństwa narodowego.

• Funkcja socjalna to działania na rzecz ubezpieczeń społecznych, ochrona zdrowia, pomocy 

społecznej oraz rozwiązywania problemów na rynku pracy i wykorzystania zasobów ludzkich.

• Funkcja kulturalno-wychowawcza obejmuje przedsięwzięcia na rzecz wpajania wiedzy i 

zdobyczy cywilizacyjnych, rozpowszechniania dóbr kulturowych, upowszechniania idei i 
wartości oraz kształtowania postaw i zachowań obywatelskich.

• Funkcja zewnętrzna to zapewnienie bezpieczeństwa państwa na zewnątrz, rozwijanie 

stosunków politycznych, gospodarczych i kulturalnych z innymi państwami, a także rozwijanie 
przepływu informacji i kontaktów międzyludzkich.

W RAMACH ZASADY POWSZECHNOŚCI OBRONY 

(ART. 85) DO ZAKRESU  UDZIAŁU

OBYWATELI W OBRONIE PAŃSTWA NALEŻY:

 

- pełnienie służby wojskowej
- służba w obronie cywilnej
- odbywanie przysposobienia obronnego
- uczestniczenie w samoobronie ludności
- pełnienie służby w jednostkach 
zmilitaryzowanych
- pełnienie służby zastępczej
- wykonywanie świadczeń na rzecz obrony

ORGANY WŁADZY WSPÓŁUCZESTNICZĄCE W 

TWORZENIU BEZPIECZEŃSTWA 

NARODOWEGO

I OBRONY NARODOWEJ TO

• - Parlament
• - Prezydent RP
• - Rada Ministrów
• - Minister Obrony Narodowej

Ministerstwo Obrony 

Narodowej

Tomasz Siemoniak, od 2011 minister obrony 

narodowej

            Zadania Ministerstwa:

• kierowanie w czasie pokoju Siłami Zbrojnymi RP, przygotowywanie 

założeń obronnych państwa, w tym propozycji dotyczących 
rozwoju i struktury sił zbrojnych

• realizowanie założeń, decyzji, postanowień i wytycznych Rady 

Ministrów w zakresie obrony narodowej

• sprawowanie nadzoru nad realizacją zadań obronnych przez 

organy administracji państwowej, instytucje państwowe, 
samorządy, podmioty gospodarcze itp.

• sprawowanie ogólnego kierownictwa w sprawach wykonywania 

powszechnego obowiązku obrony

• zawieranie umów międzynarodowych, wynikających z decyzji Rady 

Ministrów, dotyczących udziału polskich kontyngentów 
wojskowych w międzynarodowych misjach pokojowych i akcjach 
humanitarnych oraz ćwiczeń wojskowych prowadzonych wspólnie 
z innymi państwami lub organizacjami międzynarodowymi

Flaga Ministerstwa Obrony 

Narodowej