UBEZPIECZENIA
SPOŁECZNE
R Y S H I S T O R Y C Z N Y
1
UBEZPIECZENIA
SPOŁECZNE
R Y S H I S T O R Y C Z N Y
1
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Początków
ubezpieczeń
społecznych
można
doszukiwać
się
już
w
średniowieczu.
Genezę
nowożytnych
ubezpieczeń społecznych wiązać wszakże
należy z rewolucją przemysłową XIX
wieku. Okres praktycznej realizacji idei
ubezpieczeniowych
został
zapoczątkowany niemieckimi ustawami,
których inicjatorem był … kanclerz Otto
von Bismarc!
Źródło: J. Wantoch-Rekowski, Składki na ubezpieczenie emerytalne. Konstrukcja i
charakter prawny, Toruń 2005, s. 17; T. Liszcz, Ubezpieczenie społeczne i zaopatrzenie
społeczne w Polsce, Kraków-Lublin 1997, s. 12; B. Pisz, Zarys dziejów ubezpieczeń
społecznych na ziemiach polskich do 1990r., Warszawa 1995, s. 5; T. Zieliński,
Ubezpieczenia społeczne pracowników, Warszawa-Kraków 1994, s. 33.
2
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Warto pamiętać, że idea PRZYMUSOWEGO
ubezpieczenia nie była autorskim pomysłem
Otto von Bismarca. Autorem tej koncepcji jest
Jean Charles Simonde de Sismondi (1819r.).
Źródło: E. Grabowski, Ubezpieczenia społeczne w państwach współczesnych, Warszawa 1923, s. 13-
14.
3
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Polska odzyskała niepodległość w 1918r. Na terenach
byłych
zaborów
funkcjonowało
różne
ustawodawstwo. Również w sferze ubezpieczeń
społecznych.
Trwające wiele lat prace nad zunifikowaniem i
spolszczeniem prawa ubezpieczeń społecznych
zaowocowały uchwaleniem tzw. ustawy scaleniowej –
ustawy z dnia 28 marca 1933r. o ubezpieczeniu
społecznym (Dz.U. nr 51, poz. 396). Weszła ona w
życie z dniem 1 stycznia 1934r. Zwraca uwagę
stosunkowo długi okres vacatio legis.
Polska odzyskała niepodległość w 1918r. Na terenach
byłych
zaborów
funkcjonowało
różne
ustawodawstwo. Również w sferze ubezpieczeń
społecznych.
Trwające wiele lat prace nad zunifikowaniem i
spolszczeniem prawa ubezpieczeń społecznych
zaowocowały uchwaleniem tzw. ustawy scaleniowej –
ustawy z dnia 28 marca 1933r. o ubezpieczeniu
społecznym (Dz.U. nr 51, poz. 396). Weszła ona w
życie z dniem 1 stycznia 1934r. Zwraca uwagę
stosunkowo długi okres vacatio legis.
4
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 24
października 1934r. o zmianie ustawy z dnia 28
marca 1933r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U.
nr 95, poz. 855) dokonano nowelizacji ustawy
scaleniowej. W jej wyniku m.in. utworzono Zakład
Ubezpieczeń Społecznych.
Przyjęte w II RP rozwiązania polegały na
zastosowaniu modelu kapitałowego.
Rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 24
października 1934r. o zmianie ustawy z dnia 28
marca 1933r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz.U.
nr 95, poz. 855) dokonano nowelizacji ustawy
scaleniowej. W jej wyniku m.in. utworzono Zakład
Ubezpieczeń Społecznych.
Przyjęte w II RP rozwiązania polegały na
zastosowaniu modelu kapitałowego.
5
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
System ubezpieczeń społecznych w okresie II
RP nie zdążył okrzepnąć – przeszkodził temu
procesowi wybuch II wojny światowej.
Po zakończeniu wojny zaczęto systematyczną
odbudowę
instytucji
i
mechanizmów
ubezpieczeniowych.
Pierwszym
aktem
prawnym był dekret PKWN z 7 września 1944r.
o tymczasowych organach samorządu w
ubezpieczeniach społecznych.
6
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Początkowo przyjęte rozwiązania opierały się na
dorobku II RP. Stopniowo jednak zaczęto
wprowadzać nowe rozwiązania.
Z ważniejszych wydarzeń warto wymienić:
1)
uchwalenie ustawy z 20 lipca 1950r. o
Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych,
2)
1951r. - zniesienie odrębnych składek na
poszczególne rodzaje ubezpieczeń,
3)
1955r. – likwidacja ZUS,
7
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
4)
1960r. – reaktywacja ZUS,
5)
1965r. – początek dualizmu w zakresie finansów
ubezpieczeń społecznych – część środków zostaje
objęta budżetem państwa, część zaś funkcjonuje
w ramach odrębnych funduszy celowych,
6)
1968r. – uchwalenie ustawy z 23 stycznia 1968r. o
funduszu emerytalnym,
7)
1986r. – uchwalenie ustawy z 5 listopada 1986r. o
organizacji
i
finansowaniu
ubezpieczeń
społecznych (weszła w życie 1 stycznia 1987r.) –
na jej mocy utworzono Fundusz Ubezpieczeń
Społecznych (FUS)
8
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Warto pamiętać, że w okresie II RP w
Polsce funkcjonował tzw. kapitałowy
system ubezpieczeń społecznych. W
okresie 1944-1998 – system repartycyjny,
oparty na umowie międzypokoleniowej.
Od 1999r. realizowany jest w Polsce
model mieszany – połączenie systemu
repartycyjnego z kapitałowym.
9
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
1 stycznia 1999r. – ważna data w ubezpieczeniach
społecznych – wejście w życie historycznej (wg mnie)
reformy. Głównym aktem prawnym, dzięki któremu ta
reforma się dokonała, jest ustawa z 13 października
1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. To ona
wprowadziła m.in.:
1)
trzy filary,
2)
współfinansowanie składek przez pracowników,
3)
wyodrębnienie poszczególnych rodzajów ubezpieczeń
i składek,
4)
konta ubezpieczonych, płatników, etc.,
5)
Fundusz Rezerwy Demograficznej.
10
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Kolejna ważna data – rok 2011 – początek
demontażu istniejącego systemu,
poprzez ograniczenie składki
drugofilarowej (z 7,3% do 2,3%). Oznacza
to złamanie umowy społecznej z 1998r.
Kolejna ważna data – rok 2011 – początek
demontażu istniejącego systemu,
poprzez ograniczenie składki
drugofilarowej (z 7,3% do 2,3%). Oznacza
to złamanie umowy społecznej z 1998r.
11
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Rok 2012 może być przełomowym –
słyszymy o wydłużeniu wieku
emerytalnego, zrównaniu wieku
emerytalnego kobiet i mężczyzn…
Poczekajmy na ustawy…
12
Ubezpieczenia społeczne – rys historyczny
Po zapoznaniu się z rysem historycznym
proszę spróbować rozwiązań test.
Powodzenia!
W przypadku pytań czy wątpliwości –
proszę korzystać z forum.
13