Objawy zaburzeń funkcji poznawczych w różnych sferach aktywności ucznia ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki

Objawy zaburzeń

funkcji poznawczych

w różnych sferach

aktywności ucznia

ze specyficznymi

trudnościami

w uczeniu się

matematyki

Procesy poznania

Dzięki

procesom

poznawczym

człowiek

zdobywa orientację w otoczeniu. Elementarną
orientację umożliwiają przede wszystkim proste
procesy poznawcze – wrażenia i spostrzeżenia,
które dostarczają informacji o bodźcach
bezpośrednich

działających

narządy

zmysłów. Bardziej doskonała i skuteczna
orientacja jest możliwa dzięki czynności
myślenia,

która

przybiera

postać

wyobrażeniowej  reprezentacji  rzeczywistości  w
umyśle  człowieka,  rozwijając  się  stopniowo  w
czynność poznawczą, polegającą na pośrednim
i  uogólnionym  odzwierciedlaniu  świata.  Dzięki
procesom poznawczym możemy więc odbierać
informacje  z  otoczenia,  przechowywać  je  i
przekształcać,  następnie  wyprowadzać  je
ponownie  do  otoczenia  w  postaci  naszej
reakcji, czyli zachowania.

Percepcja

odpowiada

odbieranie

informacji

otoczenia.  Jest  związana  z
naszymi  zmysłami  i  wówczas
mówimy  o  percepcji  wzrokowej,
słuchowej,

smakowej,

węchowej, dotykowej, o zmyśle
równowagi itd.

Uwaga

odpowiada

selekcjonowanie informacji i jest
nierozerwalnie

związana

procesami percepcji.

Pamięć

jest zdolnością do

przechowywania informacji.

Język

jest to system kodujący

znaczenia za pomocą symboli i
zasad operowania nimi.

Myślenie

jest

czynnością

poznawczą,

dzięki

której

człowiek

dochodzi

pośredniego i uogólnionego
poznania rzeczywistości.

Liczebniki, nazwy operacji i symboli

arytmetycznych oraz znaków

występujących w matematyce są

elementami systemu językowego.

Proces nauczania matematyki

odbywa się za pomocą języka.

Matematyka ma również swój

pozajęzykowy charakter i stanowi

swoisty rodzaj logiki. Z praktycznego

punktu widzenia zdolność do

logicznego rozumowania jest

fundamentalną funkcją w procesie

wykonywania działań

arytmetycznych.

Dzięki złożonym procesom

poznawczym człowiek jest

zdolny do wykonywania

obliczeń i operacji

arytmetycznych,

abstrahowania wyróżnianie,

identyfikowanie w grupie

pewnej liczby jakichś obiektów,

pewnych wspólnych cech i

pomijanie innych cech,

tworzenia pojęć, podejmowania

decyzji, organizowania i

planowania, rozwiązywania

problemów.

Objawy zaburzeń

funkcji

poznawczych

wpływających na

uczenie się

matematyki

1. Zaburzenia percepcji wzrokowej lub

zaburzenia analizatora wzrokowego i
ich objawy w uczeniu się matematyki

Jest  sprawą  oczywistą,  że  procesy  czytania,
pisania a także liczenia wymagają od dziecka
umiejętności  porównywania  i  rozpoznawania
różnych  znaków  graficznych.  Zważywszy,  że
znaki  te  są  do  siebie  zbliżone  wielkością,  a
często  kształtem,  rozpoznawanie  ich  polega
na

subtelnym

różnicowaniu

będącym

rezultatem złożonych procesów analizy i
syntezy w obrębie analizatora wzrokowego.
Istotą

trudności

jest

niemożność

prawidłowego

spostrzegania

oraz

zapamiętania graficznego obrazu liter, cyfr,
symboli.

Specyficzne trudności w uczeniu
się matematyki spowodowane

zaburzeniami

percepcji

wzrokowej

powodują następujące

objawy:

gubienie cyfr i znaków działań,

gubienie fragmentów wzorów przy ich

odczytywaniu i zapisywaniu,

trudności

wzrokowym

zapamiętywaniu

wzorów,

schematów,

figur,

błędne odczytywanie zapisów i wzorów

matematycznych, niepełne odczytywanie
informacji

przekazanych

rysunkiem,

grafem, schematem, tabelką, wykresem
itp.,

kłopoty z porównywaniem figur i ich

cech: położenia, proporcji, wielkości,
odległości, głębokości,

mylenie cyfr i liczb o podobnym

kształcie (6–9, 3–8, 22–222),

trudności z odczytaniem i mylenie

takich symboli arytmetycznych jak +, -,

trudności z rozróżnianiem lub

grupowaniem

pewnych

liczb

czy

przedmiotów

(liczenie

przedmiotów

pojedynczo),

pomijanie

drobnych

elementów

graficznych figur (np. przekątnej),

lustrzane zapisywanie liter i cyfr.

2. Zaburzenia

percepcji

słuchowej

lub

zaburzenia analizatora słuchowego oraz
sprawność językowa i ich objawy w uczeniu
się matematyki

Każde  najprostsze  nawet  słowo  stanowi  złożony
pod  względem  dźwiękowym  układ  bodźców
słuchowych. Aby usłyszeć i wymówić dane słowo,
trzeba  rozłożyć  jego  całościową  strukturę,  a
później elementy te umieć zestawić w dźwiękową
całość.  Tę  opisaną  wyżej  czynność  analityczno-
syntetyczną wykonuje analizator słuchowy.

Analizator słuchowy składa się z:



receptora bodźców – ucha,



drogi doprowadzającej bodźce – nerwów

słuchowych,



korowej części mózgu, która odbiera,

analizuje i przetwarza bodźce słuchowe.

Specyficzne trudności w uczeniu
się matematyki spowodowane

zaburzeniami

percepcji

słuchowej

powodują

następujące objawy:

trudności  w  zapamiętywaniu  wzorów  i
definicji,  w  uczeniu  się  nazw  dni
tygodnia,  miesięcy,  tabliczki  mnożenia
(obniżona

słuchowa

pamięć

sekwencyjna),
wolne tempo lub częste błędy w
wykonywaniu

prostych

operacji

rachunkowych w pamięci,
problemy z zapamiętaniem procedury
„krok po kroku”,

kłopoty z rozwiązaniem nawet niezbyt
złożonych zadań tekstowych, wynikające z
niskiej

sprawności

czytania

oraz

rozumienia

samodzielnie

czytanych

tekstów,
wolne tempo pracy,
problemy z powtarzaniem i zapisywaniem
dyktowanych

liczb

wielocyfrowych,

szczególnie, gdy w liczbie występują zera
(2003, 2308),
problemy z zapamiętaniem przy czytaniu
długiego zadania (uczeń nie pamięta tego,
co było na początku zadania),
trudności

zrozumieniem

języka

matematycznego, nawet przy dobrej
umiejętności czytania.

3. Zaburzenia

analizatora

kinestetyczno-

ruchowego (zaburzenia motoryki dużej lub
małej, tzw. grafomotoryki), koordynacji
wzrokowo-ruchowej,

lateralizacji

oraz

orientacji w schemacie własnego ciała i w
przestrzeni i ich objawy w uczeniu się
matematyki

Współczesne metody nauczania matematyki
wymagają od dzieci wykonywania na lekcjach
wielu

czynności

pomocniczych.

Muszą

narysować rozliczne grafy, wykreślić tabelki,
układać konstrukcje, a także zapisać w
zeszycie

treść

zadania

oraz

formuły

rozwiązania.  Wszystko  to  powinny  wykonać
sprawnie  i  szybko.  Dzieci  z  obniżoną
sprawnością  rąk  i  zaburzeniami  percepcji
wzrokowej  nie  potrafią  sprostać  takim
wymaganiom.

• Zaburzenie orientacji przestrzennej

jest  złożone,  ponieważ  u  podstaw
spostrzegania  przestrzennego  leżą
związki czasowe między analizatorami:
ruchowym,  wzrokowym,  słuchowym  i
kinestetycznym.  Zaburzenia  orientacji
przestrzennej  wiążą  się  ściśle  z
obniżoną percepcją wzrokową.

• Dzieci o odmiennej lateralizacji na

poziomie oka i ręki (lateralizacja
skrzyżowana), a także oburęczne
(słabo ustalona lateralizacja na
poziomie rąk), jak również dzieci
leworęczne mogą mieć trudności w
zakresie organizacji przestrzennej.

Może objawiać się to:

zapisywaniem

cyfr

odbiciu

lustrzanym,  przestawianiem  cyfr  w
liczbach (56–65),
odczytywaniem liczb od prawej do lewej
strony  (345  jako  pięćset  czterdzieści
trzy),
myleniem znaków <, >,
trudnościami  w  orientacji  na  kartce
papieru

(uczeń

kłopoty

poleceniami typu: narysuj kwadrat po
prawej

stronie,

rozwiąż

zadanie

znajdujące się na dole kartki),
trudnościami ze znalezieniem strony,

trudnościami

prawidłowym

umieszczaniem liczb w kolumnach,
problemami

przeprowadzaniem

operacji  w  odmiennych  kierunkach
(zaczynanie  od  prawej  strony  w
dodawaniu,  odejmowaniu,  mnożeniu,
a od lewej w dzieleniu),
trudnościami

odczytywaniem

danych na wykresach,
trudnościami

opanowaniem

sekwencji i jednostek czasu,
zakłóceniami

wyobraźni

przestrzennej (stąd trudności w nauce
geometrii).

4. Zaburzenia koncentracji uwagi i pamięci

oraz ich objawy w uczeniu się matematyki

Poważne zaburzenia koncentracji uwagi

mogą prowadzić do zamyślania się w

ciągu dnia i wyłączania się, co sprawia, że

wydaje się, że dziecko żyje we własnym

świecie. Powszechnie mówi się o tych

dzieciach, że „myślą o niebieskich

migdałach”.

Objawy

zaburzeń koncentracji

uwagi

uczeniu

się

matematyki (nie tylko) mogą
być następujące:

kłopoty ze skupieniem uwagi przez
dłuższy

czas

podatność

rozproszenie jakimkolwiek bodźcem
(hałasem

czy

poruszeniem

się)

powodują, że uczeń popełnia błędy
obliczeniowe,

przerywa

czynność,

oddaje niedokończone zadania,
błędy rachunkowe, błędy w zapisie
działań,
trudności w skupieniu uwagi na
bodźcach słuchowych,

trudności w różnicowaniu wyrazów o
podobnym brzmieniu (przyprostokątna i
przeciwprostokątna,

sześciokąt

sześcian),
trudności z organizacją pracy,
unikanie

zajęć

wymagających

dłuższego  wysiłku  umysłowego  (jak
nauka  szkolna  lub  odrabianie  zadań
domowych),
gubienie  informacji  istotnych  z  punktu
widzenia osiągnięcia celu,
błędy przy liczeniu pamięciowym,
trudności  z  opanowaniem  tabliczki
mnożenia i dzielenia.

Objawy

zaburzeń pamięci

uczeniu się matematyki mogą
być następujące:
szybkie zapominanie tego, co
wcześniej uczeń już przyswoił,
gubienie informacji istotnych z
punktu widzenia osiągnięcia celu,
brak gotowości wyszukania
informacji potrzebnych do
wykonania zadania.

Charakterystyczne

symptomy

specyficznych

trudności w uczeniu

się matematyki, które

można rozpoznać u

uczniów w wieku

szkolnym,

przejawiające się w

różnych sferach ich

aktywności

Sfery aktywności ucznia:

1. Czytanie i rozumienie
2. Pisanie
3. Rozumienie pojęć i symboli
4. Przyswajanie faktów

matematycznych i
sekwencjonowanie

5. Myślenie złożone
6. Postawa społeczna i

emocjonalna

1. Sfera aktywności:

czytanie i

rozumienie

trudności ze zrozumieniem języka
matematycznego, nawet przy dobrej
umiejętności czytania,
kłopoty

rozwiązaniem

nawet

niezbyt złożonych zadań tekstowych
wynikające z niskiej sprawności
czytania

oraz

rozumienia

samodzielnie czytanych tekstów,
zapominanie

podczas

czytania

długiego zadania, co było na
początku,
błędne

odczytywanie

podobnie

wyglądających liczb (6–9, 3–8),

„pomijanie”

przestrzeni

między

liczbami  (9  17  odczytane  jako
dziewięćset siedemnaście),
trudności  w  rozpoznawaniu,  a  w
konsekwencji  w  używaniu  symboli
związanych  z  obliczeniami  (symboli
dodawania,  odejmowania,  mnożenia  i
dzielenia),
trudności

czytaniu

liczb

wielocyfrowych, w szczególności liczb,
w  których  występuje  zero  (3006,
7068),
błędne odczytywanie liczb (13 czytane
jako  31);  zdarza  się,  że  dziecko
poprawnie przeczyta niektóre liczby, a
inne odczyta od tyłu,
trudności  w  odczytywaniu  wyników
pomiarów.

2. Sfera aktywności:

pisanie

problemy  z  kopiowaniem  liczb,
obliczeń lub figur geometrycznych z
zestawu obrazków,
problemy  z  przywoływaniem  z
pamięci  liczb,  obliczeń,  kształtów
geometrycznych,
trudności  z  zapamiętaniem,  w  jaki
sposób liczby są zapisywane (w tym
przypadku  łatwiejsze  dla  ucznia
może być zapisanie liczb literami),
trudności  z  zapamiętaniem,  jak
zapisywane

są

symbole

matematyczne (+ lub -),
brzydkie

pismo

utrudniające

precyzyjny zapis, a co za tym idzie
wykonywanie działań,

niemożność poprawnego zapisania
liczby zawierającej więcej niż jedną
cyfrę (pomijanie zera



dwa tysiące pięć zapisane jest jako 205,

przestawianie

kolejności

cyfr

zapisywanej liczbie



osiemdziesiąt jeden zapisane jest z

ósemką na początku, dzielenie liczby na
części składowe



zapisanie liczby 4537 jako 4000, 500,

30, 7),

problemy

przeprowadzaniem

operacji w odmiennych kierunkach
(zaczynanie od prawej strony w
dodawaniu, odejmowaniu, mnożeniu,
a od lewej w dzieleniu).

3. Sfera aktywności ucznia:

rozumienie pojęć i symboli

trudności  w  rozumieniu  języka
matematycznego  i  stosowaniu  go
(suma, licznik),
trudności  z  rozumieniem  symboli
matematycznych

(trudności

zapamiętaniem, jak powinien być
używany symbol +),
trudności

oceną

miejsca

dziesiętnego liczby,
problem

rozumieniem

pojęć

związanych z wagą, przestrzenią,
kierunkiem i czasem,
problemy z odczytywaniem danych
prezentowanych

układzie

współrzędnych,

problemy

powiązaniu

reprezentacji graficznej z wartością
liczbową,
problemy

rozumieniem

odpowiadaniem

ustnym

lub

pisemnym

zagadnienia

prezentowane  słowami,  tekstem  lub
obrazem,
problemy  z  rozumieniem  pojęć:
dużo, więcej, najwięcej,
problemy  z  rozumieniem  pojęcia
ilości,  jeśli  liczby  są  używane  w
połączeniu  z  jednostkami  (100
metrów),
problemy

relacjami

między

jednostkami

miar

(np.

zależnościami między centymetrami,
metrami i kilometrami).

4. Sfera aktywności ucznia:

przyswajanie faktów
matematycznych i
sekwencjonowanie

trudności  z  uszeregowaniem  liczb
ze względu na wartość – rosnąco lub
malejąco  (12  poprzedza  13,  czy
następuje po 13?),
problemy  z  sekwencjami  liczb
(uczeń

nie

może

razu

(automatycznie) stwierdzić, że 74 to
o pięć więcej od 69, nie potrafi
umieścić w szeregu liczbowym 8 i
27, liczy na palcach),
problemy

zapamiętywaniem

prostych faktów liczbowych (np.
tabliczki mnożenia),

problemy

pamięciowym

liczeniem

(słaba

pamięć

krótkotrwała),

uczeń

traci

pamięci istotne liczby, używane w
obliczeniach,
problemy z liczeniem wstecz (np.
co cztery, zaczynając od 100),
potrzeba liczenia na palcach, by
poradzić

sobie

prostymi

obliczeniami,
trudności  z  wyobrażeniem  sobie
treści zadań tekstowych,
wolne  tempo  lub  częste  błędy  w
wykonywaniu  prostych  operacji
rachunkowych w pamięci.

5. Sfera aktywności ucznia:

myślenie złożone

sztywność w myśleniu objawiająca
się

niemożnością

wybrania

właściwej

strategii

rozwiązywaniu problemów i w
zamianie strategii na inną, jeśli
uprzednio

wybrana

jest

nieskuteczna,
problemy z następstwem kolejnych
kroków

zadaniach

matematycznych,
problemy

rozsądnym

oszacowaniem (np. przy ocenie
wymiarów

celu

wykonania

przybliżonych obliczeń i osiągnięcia
rozsądnych odpowiedzi),

trudności z utrzymaniem jednego
ciągu

myśli

podczas

rozwiązywania

problemów

matematycznych, włączając w to
pozostanie

wiernym

właściwej

strategii,
trudności

planowaniem

(problemy

zaplanowaniem

rozwiązania

zadania

przed

faktycznym

przystąpieniem

rozwiązania),
problemy  z  przechodzeniem  z
poziomu  konkretów  na  poziom
abstrakcyjnego  myślenia;  zauważa
się to w sytuacji przechodzenia od
konkretnych

przedmiotów

symboli matematycznych.

6. Sfera aktywności ucznia:

postawa społeczna i
emocjonalna

niepokój  spowodowany  wolniejszą
pracą  i  popełnianiem  większej
ilości błędów niż inni,
lęk  na  samą  myśl,  że  trzeba  zająć
się matematyką,
brak

zaufania

własnych

kompetencji matematycznych,
brak zaufania do poprawności
swoich obliczeń, unikanie obliczeń
przybliżonych

sprawdzania

odpowiedzi,

częste

rozwijanie

strategii

„wyuczonej bezradności”,
częste  oddawanie  prac,  które  są
niestaranne, pomazane, niechlujne,
niechęć do pracy w grupie,
duża  zmienność  w  wiedzy  i  w
osiągnięciach (dobre i złe dni),
niska samoocena,
niechęć  do  sprawdzania  pracy  lub
sprawdzanie nieskuteczne,
uczeń  rozumie  temat  na  lekcji,
jednak  ma  problemy  w  pracy
domowej (trudności w zastosowaniu
wiedzy poza lekcją matematyki).

Inne sfery aktywności

ucznia

(później osoby dorosłej)
awersja do jakichkolwiek gier,
które wiążą się z cyframi lub
przestrzennym

kojarzeniem

(domino, warcaby, szachy),
trudności

liczeniem

codziennym

życiu

(robienie

zakupów,

rozliczenie

się

pieniędzy,

posługiwanie

się

zegarkiem,

wagą,

mierzenie

linijką),
błędy w wybieranym numerze
telefonu,
kłopoty

podróżowaniu

spowodowane złym odczytywaniem
numerów

autobusów,

zapominaniem numerów dróg,

kłopoty z nauką wartości
rytmicznych i nut,
trudności z zapamiętywaniem reguł
gier sportowych, kroków
tanecznych,
zakłócenia w wyobraźni
przestrzennej,
mylenie stron i kierunków,
omijanie drobnych elementów
graficznych różnych przedmiotów
(niezauważanie detali),
błędy lokalizacyjne,
trudności z umiejscowieniem
znaków i figur w przestrzeni,
trudności z zadaniami
geometrycznymi,
mylenie dni tygodnia, miesięcy.

Należy pamiętać, że

rozpoznanie specyficznych

trudności w uczeniu się

matematyki dokonuje się na

podstawie analizy deficytów

poznawczych ujawnionych

przez dziecko w kontekście

prawidłowego rozwoju

intelektualnego i

sprzyjających warunków

edukacyjnych.

Document Outline