REHABILITACJA
PO ZAWALE SERCA
opracowała: Alicja
Krakowska
REHABILITACJA
PO ZAWALE SERCA
opracowała: Alicja
Krakowska
Rehabilitacja - etap
szpitalny
Bardzo ważną i nieodłączną częścią współczesnej
opieki kardiologicznej jest kompleksowa
rehabilitacja, która stanowi konieczny element
leczenia ostrych zespołów wieńcowych. Zadaniem
rehabilitacji kardiologicznej jest przede wszystkim
utrwalenie wyników leczenia zachowawczego,
interwencyjnego lub operacyjnego przez
zahamowanie postępów choroby, przywrócenie
utraconej sprawności psychofizycznej i ułatwienie
powrotu do aktywnego życia. Zasadniczym
założeniem rehabilitacji kardiologicznej jest jej
kompleksowość, pełne współdziałanie oraz
uzupełnianie leczenia na każdym etapie, zarówno
w szpitalu jak i po jego opuszczeniu.
Kompleksowość
Musi uwzględniać:
ocenę kliniczną stanu chorego
optymalizację leczenia farmakologicznego
rehabilitację fizyczną, która polega na
stopniowym i dawkowanym wysiłku
fizycznym, dostosowanym do
indywidualnych możliwości chorego
rehabilitację psychospołeczną (lęki,
depresja)
diagnostykę i zwalczanie czynników
ryzyka choroby wieńcowej
modyfikację stylu życia
edukację pacjentów i ich rodzin
Realizowana w sposób ciągły
Wieloetapowa
Zindywidualizowana w zależności od całości
obrazu
klinicznego
Akceptowana przez pacjenta i jego otoczenie
Rehabilitacja przynosi korzystne rezultaty w postaci
modyfikacji
czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca:
hamuje rozwój miażdżycy i jej klinicznych
następstw
poprawia wydolność układu krążenia
poprawia wydolność układu oddechowego
poprawia sprawność ruchową
poprawia kondycję psychofizyczną
mobilizuje chorego do współpracy w procesie
rehabilitacji.
Szybkie usprawnianie fizyczne chorych z
niepowikłanym zawałem serca jest istotną częścią
leczenia tak samo jak farmakoterapia i jest w
pełni bezpieczne pod warunkiem, że prowadzone
jest z wnikliwą obserwacją chorego pod względem
fizycznym, psychicznym, z oceną kliniczną
chorego i jego nastawieniem do rehabilitacji.
Niezmiernie ważne jest aby całe postępowanie
rehabilitacyjne przebiegało w ścisłej współpracy z
całym zespołem lekarskim a także rodziną
chorego.
Wczesna szpitalna rehabilitacja wdrażana bezpośrednio po
opanowaniu
ostrego zagrożenia życia, w 24 godziny po przezskórnej plastyce
tętnic
wieńcowych powinna przede wszystkim zapobiegać
powikłaniom
klinicznym oraz likwidować stres spowodowany zawałem serca.
Wczesne uruchamianie chorych pozwala zminimalizować
ryzyko:
hipotonii ortostatycznej
powikłań zatorowo-zakrzepowych
niedodmy
zmian zapalnych w płucach
demineralizacji kości
następstw długotrwałej bezczynności
Rehabilitację kardiologiczną dzielimy na:
rehabilitację fizyczną przez aktywizację narządu
ruchu dla uzyskania optymalnej sprawności
fizycznej, krążenia wieńcowego i ogólnego,
rehabilitację psychiczną przez oddziaływanie na
samopoczucie chorego, opanowanie lęków,
depresji, wyrobienie motywacji do pracy,
profilaktykę wtórną, czyli zwalczanie takich
czynników ryzyka choroby niedokrwiennej jak
palenie papierosów, nadciśnienie czy zaburzenia
lipidowe.
Trening fizyczny przynosi wiele korzyści
znajdujących odzwierciedlenie w obiektywnych
parametrach. W trakcie systematycznych ćwiczeń
zmniejsza się zapotrzebowanie serca na tlen,
zwiększa się zakres aktywności życiowej oraz
wentylacji płuc. Systematyczny wysiłek o
submaksymalnym obciążeniu stymuluję rozwój
krążenia obocznego. W efekcie zwiększa się
ukrwienie mięśnia sercowego co pozwala na lepsze
wykorzystanie tlenu.
Ćwiczenia fizyczne są najsilniejszym bodźcem
fizjologicznym zwiększającym zapotrzebowanie na
tlen. Różne typy ćwiczeń powodują odmienne
reakcje ze strony układu sercowo-naczyniowego.
Szczególnie korzystnym rodzajem ćwiczeń są
rytmiczne ćwiczenia dynamiczne wykonywane przy
udziale dużych grup mięśniowych. Natomiast
ćwiczenia o charakterze statycznym z
długotrwałym napięciem mięśni należy
minimalizować. W wielu badaniach wykazano, że
wysiłek izometryczny zwłaszcza z dużym napięciem
mięśni obręczy barkowej (popychanie samochadu,
usiłowanie otwarcia okna, które się zacięło,
przenoszenie ciężkich przedmiotów) wywołuje
gwałtowny wzrost ciśnienia krwi z nagłym i
znacznie wyrażonym wzrostem pracy serca.
Kwalifikowanie chorych po zawale serca do
wczesnej rehabilitacji powinno odbywać się
na podstawie oceny stanu klinicznego
chorego, badania lekarskiego, wyników
badań diagnostycznych i pomocniczych (12-
odprowadzeniowe EKG, całodobowe
monitorowanie EKG, ciśnienia tętniczego,
badanie echokardiograficzne, badania
biochemiczne).
Ćwiczenia fizyczne należy rozpocząć gdy nie ma
przeciwwskazań,
takich jak:
objawy kliniczne wstrząsu
zaburzenia rytmu (częstoskurcz komorowy,
częstoskurcz nadkomorowy)
zaburzenia przewodzenia (blok przedsionkowo -
komorowy II i III stopnia)
utrzymujące się lub nawracające bóle wieńcowe
nasilona niewydolność serca
ciepłota ciała powyżej 38ºC
poważne choroby współistniejące
Przy doborze metod uruchamiania należy
uwzględnić wiek, płeć, choroby
współistniejące (otyłość, cukrzyca,
nadciśnienie tętnicze) oraz aktywność
fizyczną chorego przed zawałem, rozległość
zawału oraz rezerwę wieńcową.
Celem szpitalnej rehabilitacji pozawałowej jest:
optymalizacja leczenia podstawowego
zapobieganie powikłaniom związanym z
unieruchomieniem
poprawa wydolności fizycznej (a przede
wszystkim niedopuszczenie do jej zmniejszenia)
ocena stanu psychicznego
udzielenie wsparcia psychicznego i obniżenie
poziomu lęku
udzielenie pełnej informacji na temat czynników
ryzyka zawału serca i chorób współistniejących
Schemat usprawniania chorych po
zawale serca
I okres: 1-3 dzień od wystąpienia zawału
1. Pozycja podstawowa - leżąca, siedząca.
2. Samoobsługa w zakresie toalety i spożywania posiłków w pozycji
siedzącej.
3. Pionizacja przy łóżku (jazda do WC na wózku)
4. Ćwiczenia fizyczne w pozycji leżącej (przed śniadaniem, 30 min.
po
toalecie porannej)
- ćwiczenia oddechowe
- ćwiczenia przeciwzatorowo - zakrzepowe
- ćwiczenia małych grup mięśniowych
- ćwiczenia izometryczne
- ćwiczenia relaksacyjne
czas ćwiczeń: 5-10
minut
Schemat usprawniania chorych po
zawale serca
II okres: 3 - 4 dzień od wystąpienia zawału
1. Pozycja podstawowa siedząca
2. Początkowo samoobsługa w pozycji siedzącej, dalej pełna
samoobsługa
w zakresie toalety i spożywania posiłków przy stoliku
3. Spacer do WC
4. Spacer po korytarzu, dalej na wózku
5. Ćwiczenia fizyczne w pozycji leżącej, siedzącej na łóżku lub
krześle:
- ćwiczenia oddechowa
- ćwiczenia koordynacyjne
- ćwiczenia dynamiczne większych grup mięśniowych
- ćwiczenia izometryczne
- ćwiczenia relaksacyjne
czas ćwiczeń 10 - 15 minut
Schemat usprawniania chorych po
zawale serca
III okres: 4 - 7 dzień od wystąpienia zawału
1. Pełne uruchomienie
2. Dłuższe spacery na tej samej kondygnacji lub korzystanie z
windy
3. Spożywanie posiłków przy stoliku
4. Ćwiczenia w pozycji siedzącej i w marszu (1 godz. po
śniadaniu):
- ćwiczenia oddechowe
- ćwiczenia dynamiczne dużych grup mięśniowych
- ćwiczenia ogólnousprawniające
- marsz dawkowany
- chodzenie po schodach do 1 piętra
5. Test schodowy z terapeutą
6. Test wysiłkowy - bieżnia 70%
czas ćwiczeń 15 - 20 minut
Dłuższego uaktywniania wymagają chorzy:
z powikłanym przebiegiem choroby (powikłania
pozawałowe, krwawienie po zabiegu, zapalenie płuc,
udar mózgu)
z rozległym zawałem serca (cechy niedokrwienia,
niewydolność serca, zaburzenia rytmu, nietolerancja
wysiłku)
z nieprawidłowych reakcjach hemodynamicznych na
wysiłek fizyczny (nadmierny wzrost lub spadek ciśnienia
tętniczego, nadmierny wzrost częstości akcji serca)
o niskiej wydolności fizycznej przed zawałem
wyniszczeni chorobami
po dłuższym okresie ograniczenia aktywności ruchowej
W całym cyklu rehabilitacyjnym zawsze przed
i po każdym wysiłku jak i po każdej zmianie
pozycji ciała powinny być dokonywane pomiary
tętna i ciśnienia tętniczego.
Przechodzenie do kolejnego etapu usprawniania
odbywa się w porozumieniu z lekarzem
prowadzącym.
Oparte powinno być na ocenie tolerancji wysiłku,
samopoczuciu oraz wyniku pomiarów.
W programie rehabilitacyjnym przechodzenie
do następnego okresu rehabilitacji nie
następuje jeżeli:
częstość akcji serca w czasie wysiłku zwiększa
się o ponad 30% lub zmniejsza o ponad 10
uderzeń na minutę w stosunku do wartości
spoczynkowych
różnica ciśnienia skurczowego przed
ćwiczeniami w stosunku do ciśnienia po
ćwiczeniach przekracza 20 mmHg a ciśnienie
rozkurczowe wzrasta powyżej 100 mmHg
w czasie ćwiczeń lub bezpośrednio po
ćwiczeniach występują zaburzenia rytmu i
przewodzenia
w trakcie ćwiczeń występuje ból wysiłkowy o
charakterze stenokardialnym, duszność,
zmęczenie, chromanie przestankowe
występują poty, bladość skóry
pojawiają się inne obciążające czynniki
zmuszające do zmiany przyjętego trybu
postępowania.
Prowadzone ćwiczenia fizyczne powinny mieć
charakter dynamiczny z małą ilością powtórzeń.
Należy unikać ćwiczeń statycznych, dużych grup
mięśniowych oraz ćwiczeń tułowia w płaszczyźnie
strzałkowej. Wysiłek fizyczny w całym programie
usprawniania powinien być stopniowany.
Szczególny nacisk należy położyć na ćwiczenia
oddechowe z wydłużoną fazą wydechu.
Podsumowaniem wczesnego szpitalnego okresu
leczenia i rehabilitacji jest wykonana u każdego
chorego próba wysiłkowa z 70% submaksymalnym
obciążeniem na bieżni ruchomej.