Prawosławna cerkiew
Prawosławna cerkiew
pod wezwaniem Św.
pod wezwaniem Św.
Mikołaja Cudotwórcy w
Mikołaja Cudotwórcy w
Zamościu
Zamościu
Praca zaliczeniowa z przedmiotu
Media dydaktyczne –
Iwona Bełz
Prawosławna cerkiew
Prawosławna cerkiew
pod wezwaniem Św.
pod wezwaniem Św.
Mikołaja Cudotwórcy w
Mikołaja Cudotwórcy w
Zamościu
Zamościu
Praca zaliczeniowa z przedmiotu
Media dydaktyczne –
Iwona Bełz
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Pierwsza cerkiew w Zamościu powstała, gdy kupcy
Pierwsza cerkiew w Zamościu powstała, gdy kupcy
greccy przybyli z Konstantynopola do budującego się
greccy przybyli z Konstantynopola do budującego się
Zamościa, Jan Zamoyski spełniając ich prośby,
Zamościa, Jan Zamoyski spełniając ich prośby,
pozwolił im wybudować
pozwolił im wybudować
w roku 1589
w roku 1589
małą
małą
drewnianą cerkiew. Tomasz Zamoyski, następca Jana,
drewnianą cerkiew. Tomasz Zamoyski, następca Jana,
pozwolił Grekom wystawić nową cerkiew. W roku
pozwolił Grekom wystawić nową cerkiew. W roku
1631 budowę zakończono i cerkiew pod wezwaniem
1631 budowę zakończono i cerkiew pod wezwaniem
Św. Mikołaja poświęcono.
Św. Mikołaja poświęcono.
Koszty budowy cerkwi, jak i jej utrzymania,
Koszty budowy cerkwi, jak i jej utrzymania,
pochodziły ze składek kupców greckich wyznania
pochodziły ze składek kupców greckich wyznania
prawosławnego.
prawosławnego.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
•
W roku 1874 obok istniejącego cmentarza
W roku 1874 obok istniejącego cmentarza
muzułmańskiego powstaje
muzułmańskiego powstaje
cmentarz
cmentarz
prawosławny
prawosławny
.
.
•
Rozbudowany został przed powstaniem
Rozbudowany został przed powstaniem
styczniowym. Powstał z myślą o stacjonującym w
styczniowym. Powstał z myślą o stacjonującym w
twierdzy zamojskiej silnym garnizonie rosyjskim.
twierdzy zamojskiej silnym garnizonie rosyjskim.
Posiadał drewnianą kaplicę (rozebraną w 1938 r.)
Posiadał drewnianą kaplicę (rozebraną w 1938 r.)
•
Ponownie Parafia Prawosławna p.w.
Ponownie Parafia Prawosławna p.w.
Św. Mikołaja
Św. Mikołaja
Cudotwórcy w Zamościu
Cudotwórcy w Zamościu
została erygowana w
została erygowana w
roku 1984
roku 1984
•
1992 r. cerkiew konsekrowano.
1992 r. cerkiew konsekrowano.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Wyróżniającymi się
Wyróżniającymi się
grobami są
grobami są
groby
groby
rosyjskich
rosyjskich
żołnierzy,
żołnierzy,
generałów,
generałów,
wysokich oficerów
wysokich oficerów
oraz duchownych
oraz duchownych
prawosławnych.
prawosławnych.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Święty Mikołaj
Święty Mikołaj
Cudotwórca-
Cudotwórca-
jeden z
jeden z
najbardziej czczonych
najbardziej czczonych
świętych
świętych
prawosławnych.
prawosławnych.
Zasłynął jako
Zasłynął jako
cudotwórca, ratował
cudotwórca, ratował
żeglarzy, urzędników
żeglarzy, urzędników
cesarskich niesłusznie
cesarskich niesłusznie
skazanych na śmierć i
skazanych na śmierć i
uratował miasto od
uratował miasto od
głodu.
głodu.
Prawosławna cerkiew pod
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Charakterystyczne dla cerkwi są
Charakterystyczne dla cerkwi są
kopuły
kopuły
.
.
Liczba kopuł ma znaczenie symboliczne:
Liczba kopuł ma znaczenie symboliczne:
•
1 kopuła symbolizuje jedynego Boga
1 kopuła symbolizuje jedynego Boga
•
2 kopuły to symbol dwóch natur Jezusa Chrystusa
2 kopuły to symbol dwóch natur Jezusa Chrystusa
•
3 kopuły są symbolem Trójcy Świętej
3 kopuły są symbolem Trójcy Świętej
•
5 kopuł symbolizuje Jezusa Chrystusa oraz czterech
5 kopuł symbolizuje Jezusa Chrystusa oraz czterech
ewangelistów
ewangelistów
•
7 kopuł to symbol siedmiu sakramentów
7 kopuł to symbol siedmiu sakramentów
•
9 kopuł symbolizuje dziewięć stopni anielskich
9 kopuł symbolizuje dziewięć stopni anielskich
•
13 kopuł to symbol dwunastu apostołów i Jezusa
13 kopuł to symbol dwunastu apostołów i Jezusa
Chrystusa
Chrystusa
Na każdej kopule umieszczony jest krzyż, co
Na każdej kopule umieszczony jest krzyż, co
oznacza, iż cerkiew oddaje chwałę Jezusowi
oznacza, iż cerkiew oddaje chwałę Jezusowi
Chrystusowi.
Chrystusowi.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Plan budynku
Plan budynku
•
okrętu (symbol
okrętu (symbol
wędrówki do celu życia
wędrówki do celu życia
człowieka - Królestwa
człowieka - Królestwa
Bożego)
Bożego)
•
krzyża (symbol
krzyża (symbol
zbawienia, triumfu nad
zbawienia, triumfu nad
grzechem i śmiercią)
grzechem i śmiercią)
•
koła (symbol wiecznego
koła (symbol wiecznego
trwania cerkwi, jej
trwania cerkwi, jej
nieskończoności w
nieskończoności w
czasie).
czasie).
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Wnętrze cerkwi podzielone jest na trzy części:
Wnętrze cerkwi podzielone jest na trzy części:
przedsionek
przedsionek
•
część zachodnia świątyni,
część zachodnia świątyni,
nawa
nawa
•
miejsce święte przeznaczone dla wiernych; w jej
miejsce święte przeznaczone dla wiernych; w jej
centrum stoi stolik, na którym znajduje się ikona;
centrum stoi stolik, na którym znajduje się ikona;
zaznaczają się tu również takie elementy jak
zaznaczają się tu również takie elementy jak
podwyższone miejsce przed ikonostasem, jej środkowa
podwyższone miejsce przed ikonostasem, jej środkowa
część, na której udzielana jest wiernym komunia
część, na której udzielana jest wiernym komunia
święta, Cerkwie prawosławne zwykle nie zawierają
święta, Cerkwie prawosławne zwykle nie zawierają
ławek z wyjątkiem jednego rządka pod ścianą.
ławek z wyjątkiem jednego rządka pod ścianą.
ołtarz - prezbiterium
ołtarz - prezbiterium
•
stanowi wschodnią część cerkwi i jest jej najświętszym
stanowi wschodnią część cerkwi i jest jej najświętszym
miejscem. Ołtarz zawsze skierowany jest na wschód na
miejscem. Ołtarz zawsze skierowany jest na wschód na
pamiątkę znajdującego się tam kiedyś rajskiego ogrodu
pamiątkę znajdującego się tam kiedyś rajskiego ogrodu
oraz miejsca narodzin Jezusa Chrystusa. Do ołtarza
oraz miejsca narodzin Jezusa Chrystusa. Do ołtarza
wchodzić mogą tylko mężczyźni.
wchodzić mogą tylko mężczyźni.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Układ ikonostasu jest ściśle określony.
Układ ikonostasu jest ściśle określony.
I. Ikony namiestne i wrota
I. Ikony namiestne i wrota
CW - carskie wrota
CW - carskie wrota
Z,E - Zwiastowanie, Ewangeliści
Z,E - Zwiastowanie, Ewangeliści
Wpn, Wpd - wrota północne,
Wpn, Wpd - wrota północne,
południowe
południowe
N1 - najbardziej czczony lokalny
N1 - najbardziej czczony lokalny
święty
święty
N2 - M.B. Hodegetria lub Eleusa
N2 - M.B. Hodegetria lub Eleusa
N3 - Chrystus Nauczający
N3 - Chrystus Nauczający
N4 - Ikona chramowa - patron
N4 - Ikona chramowa - patron
cerkwi
cerkwi
II. Rząd świąteczny
II. Rząd świąteczny
OW - Ostatnia Wieczerza
OW - Ostatnia Wieczerza
P1 - P12 - prazdniki
P1 - P12 - prazdniki
III. Grupa Deesis
III. Grupa Deesis
IV. Rząd proroków i Ojców
IV. Rząd proroków i Ojców
Kościoła
Kościoła
PR - prorocy
PR - prorocy
MB - Matka Boska Modląca się
MB - Matka Boska Modląca się
V. PA - Patriarchowie
V. PA - Patriarchowie
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Rząd I. Ikony
Rząd I. Ikony
namiestne, wrota
namiestne, wrota
W środku rzędu
W środku rzędu
umieszczone są carskie
umieszczone są carskie
wrota, otwierane tylko
wrota, otwierane tylko
podczas nabożeństwa.
podczas nabożeństwa.
Przechodzić przez nie może
Przechodzić przez nie może
jedynie kapłan pełniący
jedynie kapłan pełniący
posługę. Na ich skrzydłach
posługę. Na ich skrzydłach
rzeźbione jest drzewo
rzeźbione jest drzewo
Jessego i malowane są
Jessego i malowane są
postacie czterech
postacie czterech
ewangelistów a w górnej,
ewangelistów a w górnej,
części przedstawiana jest
części przedstawiana jest
scena Zwiastowania.
scena Zwiastowania.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Carskie wrota
Carskie wrota
pierwotnie były tylko malowane a od
pierwotnie były tylko malowane a od
XVII w. ażurowo rzeźbione.
XVII w. ażurowo rzeźbione.
Ewangeliści umieszczeni są w okrągłych
Ewangeliści umieszczeni są w okrągłych
medalionach. Ewangeliści często wyobrażeni są
medalionach. Ewangeliści często wyobrażeni są
symbolicznie:
symbolicznie:
św. Mateusz jako człowiek, św. Marek jako lew,
św. Mateusz jako człowiek, św. Marek jako lew,
św. Łukasz jako byk i św. Jan jako orzeł.
św. Łukasz jako byk i św. Jan jako orzeł.
W górnej części wrót przedstawiana jest scena
W górnej części wrót przedstawiana jest scena
Zwiastowania z Archaniołem Gabrielem na lewym
Zwiastowania z Archaniołem Gabrielem na lewym
skrzydle i Marią na prawym.
skrzydle i Marią na prawym.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Po obu stronach
Po obu stronach
carskich wrót znajdują
carskich wrót znajdują
się:
się:
wrota
wrota
diakońskie
diakońskie
. Są
. Są
ozdobione wizerunkami
ozdobione wizerunkami
archaniołów Gabriela i
archaniołów Gabriela i
Michała lub pierwszych
Michała lub pierwszych
męczenników: Stefana i
męczenników: Stefana i
Wawrzyńca.
Wawrzyńca.
Mogą przechodzić
Mogą przechodzić
przez nie osoby
przez nie osoby
duchowne pomagające
duchowne pomagające
w sprawowaniu
w sprawowaniu
nabożeństwa.
nabożeństwa.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Ikony namiestne
Ikony namiestne
umieszczone są na poziomie
umieszczone są na poziomie
wrót. Typowy zestaw ikon namiestnych to:
wrót. Typowy zestaw ikon namiestnych to:
–
Skrajna ikona z prawej strony to ikona
Skrajna ikona z prawej strony to ikona
swiątynna (
swiątynna (
chramowa
chramowa
), informuje ona, jakiemu
), informuje ona, jakiemu
świętu albo świętemu poświęcona jest cerkiew
świętu albo świętemu poświęcona jest cerkiew
–
Po prawej stronie carskich wrót Chrystus
Po prawej stronie carskich wrót Chrystus
Nauczający, prawą ręką błogosławiący a w
Nauczający, prawą ręką błogosławiący a w
lewej trzymający otwartą księgę lub zwój
lewej trzymający otwartą księgę lub zwój
–
Skrajna ikona z lewej strony przedstawia
Skrajna ikona z lewej strony przedstawia
świętego najbardziej czczonego w tych
świętego najbardziej czczonego w tych
okolicach (w Polsce najczęściej św. Mikołaj)
okolicach (w Polsce najczęściej św. Mikołaj)
–
Po lewej stronie carskich wrót Matka Boska z
Po lewej stronie carskich wrót Matka Boska z
Dzieciątkiem.
Dzieciątkiem.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Pomiędzy carskimi
Pomiędzy carskimi
wrotami a wrotami
wrotami a wrotami
północnymi
północnymi
umieszczana jest
umieszczana jest
zawsze ikona
zawsze ikona
Matki
Matki
Boskiej z
Boskiej z
Dzieciątkiem.
Dzieciątkiem.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Po prawej stronie
Po prawej stronie
carskich wrót
carskich wrót
umieszczany jest
umieszczany jest
wizerunek
wizerunek
Chrystusa
Chrystusa
Nauczającego
Nauczającego
, który
, który
prawą ręką błogosławi
prawą ręką błogosławi
a w lewej trzyma
a w lewej trzyma
otwartą księgę lub
otwartą księgę lub
zwój.
zwój.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Rząd II. świąteczny, (
Rząd II. świąteczny, (
prazdniki
prazdniki
) -
) -
przedstawienie najważniejszych świąt w roku.
przedstawienie najważniejszych świąt w roku.
ustawiane w kolejności ich świętowania w roku.
ustawiane w kolejności ich świętowania w roku.
Ikony świąteczne obrazują główne wydarzenia
Ikony świąteczne obrazują główne wydarzenia
Nowego Testamentu. Typowy zestaw to 12 ikon z
Nowego Testamentu. Typowy zestaw to 12 ikon z
wydarzeniami wybranymi z następującego zbioru:
wydarzeniami wybranymi z następującego zbioru:
Narodzenie Najświętszej Bogurodzicy,
Narodzenie Najświętszej Bogurodzicy,
Wprowadzenie Bogurodzicy do Świątyni,
Wprowadzenie Bogurodzicy do Świątyni,
Zwiastowanie, Narodzenie Chrystusa, Ofiarowanie,
Zwiastowanie, Narodzenie Chrystusa, Ofiarowanie,
Chrzest, czyli Objawienie, Przemienienie,
Chrzest, czyli Objawienie, Przemienienie,
Wskrzeszenie Łazarza, Wejście do Jerozolimy,
Wskrzeszenie Łazarza, Wejście do Jerozolimy,
Ukrzyżowanie, Zmartwychwstanie Chrystusa,
Ukrzyżowanie, Zmartwychwstanie Chrystusa,
Wniebowstąpienie Chrystusa, Pięćdziesiątnica, czyli
Wniebowstąpienie Chrystusa, Pięćdziesiątnica, czyli
Zstąpienie Ducha Świętego na Apostołów, Zaśnięcie
Zstąpienie Ducha Świętego na Apostołów, Zaśnięcie
Najświętszej Bogurodzicy.
Najświętszej Bogurodzicy.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Ikona
Ikona
Wejście do
Wejście do
Jerozolimy
Jerozolimy
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Ikona
Ikona
Zmartwychwstani
Zmartwychwstani
a Chrystusa
a Chrystusa
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
W środku,
W środku,
pomiędzy
pomiędzy
prazdnikami
prazdnikami
umieszczana jest
umieszczana jest
najczęściej
najczęściej
Ostatnia
Ostatnia
Wieczerza
Wieczerza
.
.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Rząd III. Grupa
Rząd III. Grupa
Deisis
Deisis
Ikona deesis to
Ikona deesis to
symboliczna scena,
symboliczna scena,
przedstawiająca
przedstawiająca
Chrystusa na tronie
Chrystusa na tronie
między Marią i św.
między Marią i św.
Janem Chrzcicielem
Janem Chrzcicielem
proszącymi Go o łaskę
proszącymi Go o łaskę
dla ludzi.
dla ludzi.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Rząd IV. Prorocy i
Rząd IV. Prorocy i
ojcowie Kościoła.
ojcowie Kościoła.
Wyobrażeni są tutaj
Wyobrażeni są tutaj
prorocy, pochodzący
prorocy, pochodzący
ze Starego Testamentu
ze Starego Testamentu
(Prorok Eliasz), którzy
(Prorok Eliasz), którzy
zapowiadali
zapowiadali
narodzenie Chrystusa.
narodzenie Chrystusa.
Ten rząd w ikonostasie
Ten rząd w ikonostasie
pojawił się w XVI w.
pojawił się w XVI w.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Rząd V.
Rząd V.
Patriarchowie ze
Patriarchowie ze
Starego
Starego
Testamentu z
Testamentu z
Bogiem Ojcem lub
Bogiem Ojcem lub
Św. Trójcą
Św. Trójcą
pośrodku.
pośrodku.
Ten rząd nazywany
Ten rząd nazywany
jest "praojcowskim".
jest "praojcowskim".
Jego ikony odsyłają
Jego ikony odsyłają
nas do wydarzeń
nas do wydarzeń
najbardziej odległych
najbardziej odległych
czasowo. Tutaj
czasowo. Tutaj
przedstawione są
przedstawione są
popiersia praojców -
popiersia praojców -
od Adama do
od Adama do
Mojżesza.
Mojżesza.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Zwieńczenie
Zwieńczenie
ikonostasu
ikonostasu
Zawsze u samej góry,
Zawsze u samej góry,
centralnie umieszczana
centralnie umieszczana
jest scena
jest scena
Ukrzyżowania
Ukrzyżowania
Chrystusa z postaciami
Chrystusa z postaciami
Marii i Jana
Marii i Jana
Ewangelisty. Często
Ewangelisty. Często
umieszczane są tam
umieszczane są tam
też tablice z
też tablice z
dziesięciorgiem
dziesięciorgiem
przykazań, pastorał i
przykazań, pastorał i
naczynie z manną.
naczynie z manną.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Figury świętych
Figury świętych
malowane na ścianach
malowane na ścianach
świątyń, umieszczane
świątyń, umieszczane
są prawie na równi ze
są prawie na równi ze
stojącymi w świątyni
stojącymi w świątyni
ludźmi. Tym sposobem
ludźmi. Tym sposobem
podkreśla się, że w
podkreśla się, że w
liturgii biorą udział
liturgii biorą udział
również święci, obecni
również święci, obecni
wśród nas w sposób
wśród nas w sposób
niewidoczny.
niewidoczny.
Prawosławna cerkiew pod
wezwaniem
Św. Mikołaja Cudotwórcy w Zamościu
Św. Gabriel
Św. Gabriel
Zabłudowski
Zabłudowski
,
,
męczennik. Uznawany
męczennik. Uznawany
jest za największego
jest za największego
prawosławnego
prawosławnego
świętego urodzonego
świętego urodzonego
w Polsce
w Polsce
.
.
Dziękuję
Dziękuję
