Dialog prawosławno

Dialog prawosławno-katolicki w latach 1993 - 2006

Współczesny dialog ekumeniczny mi

dzy Ko

ciołem prawosławnym a Ko

ciołem katolickim rozpocz

w 1962 r., gdy przedstawiciele Patriarchatu Moskiewskiego brali udział jako obserwatorzy w

pierwszej sesji Soboru Watyka

skiego II.

Jednak przełomowym rokiem w stosunkach prawosławno-katolickich był rok 1965, kiedy to patriarcha

Konstantynopola Atenagoras I i papie

Paweł VI wycofali anatemy nało

one po schizmie w 1054 r.

Wkrótce nast

piły wzajemne wizyty i oficjalne rozpocz

cie dialogu teologicznego. Dialog ten jednak

został przerwany w 1990 r. w zwi

zku z odradzaniem si

cioła grekokatolickiego na terenach

dawnego Zwi

zku Radzieckiego oraz oskar

aniem katolików przez Ko

ciół prawosławny w Rosji o

prozelityzm. Strona katolicka wkrótce wyrzekła si

prozelityzmu oraz uznała (w „Deklaracji z

Balamand” w 1993r.),

e uniatyzm nie stanowi drogi do jedno

[1]

„Deklaracja z Balamand” jest to wspólna deklaracja ekumeniczna Ko

cioła katolickiego i

prawosławnego pod tytułem „Unionizm, dawna metoda poszukiwania jedno

ci, a dzisiejsze

poszukiwania pełnej komunii”, przyj

ta 23 czerwca 1993 r. przez Mi

dzynarodow

Komisj

Wspóln

do spraw Dialogu Teologicznego mi

dzy Ko

ciołem rzymskokatolickim a Ko

ciołem prawosławnym na

jej siódmej sesji plenarnej w Szkole Teologicznej w Balamand (Liban).

Na pocz

tku lat 90-tych XX wieku, na wniosek prawosławnych uczestników obrad, Komisja

zdecydowała si

odej

ść

od tematów

le teologicznych i zaj

ąć

sposobem doprowadzenia do

jedno

ci katolicko-prawosławnej. Owocem pracy Komisji Wspólnej nad tym zagadnieniem jest wła

nie

Deklaracja. Była ona poprzedzona o

wiadczeniem ko

cym spotkanie we Freising, w którym

odrzucono uniatyzm jako metod

poszukiwania jedno

ci Ko

cioła. Nast

pnie wspólny komitet

koordynacyjny na obradach w Arricia (Włochy) w czerwcu 1991 r. przygotował projekt dokumentu,

przedyskutowany i zaakceptowany na spotkaniu Komisji w Balamand.

„Deklaracja z Balamand” dzieli si

na trzy cz

ęś

ci: wprowadzenie, podstawy eklezjologiczne i zasady

praktyczne. Opiera si

ona na uzgodnionych ju

wcze

niej zało

eniach (na d

ąŜ

eniu do jedno

cioła powszechnego oraz na wzajemnym uznaniu Ko

cioła prawosławnego i katolickiego za

cioły siostrzane, czyli na odrzuceniu pogl

du,

e tylko jeden z nich jest jedynym prawdziwym

ciołem). Podstawy eklezjologiczne zawieraj

szereg tez odnosz

cych si

do historii stosunków

prawosławno-katolickich. Zasady praktyczne obejmuj

zalecenia dla duchownych prawosławnych i

katolickich, którymi powinni si

kierowa

w pracy duszpasterskiej. Sprowadzaj

one do

powstrzymania si

od aktów wrogo

ci i do wzajemnej lojalno

ci w tej pracy, w celu stopniowego

wyeliminowania nieufno

ci i podejrzliwo

ci. Deklaracja wzywa duchownych, zwłaszcza biskupów obu

ciołów, do koordynacji działalno

ci dobroczynnej i zada

duszpasterskich, pomocy w sprawowaniu

Liturgii, niemieszania si

w sprawy wiernych drugiego z Ko

ciołów, ugodowego rozstrzygania spraw

spornych.

Deklaracja stanowiła ogromne ust

pstwo obu stron dialogu katolicko-prawosławnego. Ze strony

katolickiej ust

pstwem było wyrzeczenie si

popierania ruchu unickiego (uniatyzmu). Ze strony

prawosławnej ust

pstwem było zaakceptowanie istnienia Wschodnich Ko

ciołów katolickich. Wreszcie

ust

pstwem obu stron było wzajemne odst

pienie od wyznaniowego ekskluzywizmu - uznanie,

e i

ciół katolicki, i prawosławny s

nosicielami zbawienia, za

osi

gni

cie jedno

ci nie b

dzie polega

ani na wchłoni

ciu, ani na poł

czeniu, lecz na „spotkaniu w prawdzie i miło

ci”.

Po stronie prawosławnej przyj

cie Deklaracji było zró

nicowane. W styczniu 1995 r. prawosławny

Patriarchat Rumunii wprost wyraził pełne poparcie dla Deklaracji. Z kolei konserwatywna wspólnota

mnisza Góry Athos, a w

lad za ni

grecki Ko

ciół prawosławny, odrzuciły Deklaracj

. Synod

Rosyjskiego Ko

cioła Prawosławnego w lipcu 1997 r. przyj

ł deklaracj

do wiadomo

ci i podj

ł nad

dyskusj

, nie zajmuj

c wyra

nego stanowiska.

Ogłoszenie Deklaracji wstrzymało katolicko-prawosławny dialog ekumeniczny. Odbiło si

to w

szczególno

ci na pracach Wspólnej Komisji, która była w stanie zebra

ponownie dopiero po

siedmiu latach, przy czym spotkanie w Baltimore, mimo gor

cych dyskusji, nie przyniosło

adnych

nowych wspólnych o

wiadcze

. Jak si

wydaje (tak s

dzi m.in. katolicki teolog Wacław Hryniewicz),

podj

cie kwestii obj

tych „Deklaracj

z Balamand” b

dzie mo

liwe dopiero po rozwi

zaniu bie

Ŝą

cych,

lokalnych sporów katolicko-prawosławnych narosłych we wschodniej Europie na fali odrodzenia

religijnego po upadku komunizmu

[2]

Poni

ej przedstawiam kalendarium wa

niejszych wydarze

w relacjach Ko

cioła prawosławnego i

katolickiego po przyj

ciu „Deklaracji z Balamand”:

· 1994 r. - przerwanie dialogu katolicko-prawosławnego z powodu problemów zwi

zanych z

uniatyzmem

· maj 1997 r. - udział delegacji Patriarchatu Konstantynopolita

skiego w nabo

stwie ekumenicznym

odprawionym podczas 46 Mi

dzynarodowego Kongresu Eucharystycznego we Wrocławiu

· czerwiec-lipiec 1997 r. - odwołanie przez patriarch

Bartłomieja I udziału w Mi

dzynarodowym

Zgromadzeniu Ekumenicznym w Grazu i udziału delegacji Patriarchatu Konstantynopola w

uroczysto

ciach ku czci

w. ap. Piotra i Pawła w Rzymie

· 7-9 maja 1999 r. - wizyta papie

a Jana Pawła II w Rumunii (kraju, w którym dominuje prawosławie),

podczas której patriarcha Teoktyst i papie

podpisali wspóln

deklaracj

· lipiec 2000 r.- wznowienie po siedmioletniej przerwie prac Mi

dzynarodowej Komisji Wspólnej do

spraw Dialogu Teologicznego mi

dzy Ko

ciołem Rzymskokatolickim a Ko

ciołem Prawosławnym;

spotkanie odbyło si

w Baltimore, ale nie przyniosło konkretnych efektów

· 4-9 maja 2001 r. – podró

Jana Pawła II

ladami ap. Pawła do Grecji, Syrii i na Malt

; w Atenach,

podczas spotkania z hierarchami Ko

cioła greckiego w siedzibie arcybiskupa Aten i całej Grecji

Christodoulosa, papie

przeprosił „za wszystkie dawne i współczesne sytuacje, w których synowie i

córki Ko

cioła zgrzeszyli czynem lub zaniedbaniem przeciw swoim prawosławnym braciom i siostrom”;

wydarzenie to nazwano historycznym i porównano z odwołaniem anatem w 1965r. przez Pawła VI i

Atenagorasa I; Jan Paweł II i arcybiskup Christodoulos podpisali „Wspóln

Deklaracj

”, w której

pot

pili wszelkie formy przemocy w imi

religii, prozelityzm i fanatyzm religijny

· 1 lipca 2002 r. – w Moskwie ogłoszono dokument zatytułowany: „Katolicki prozelityzm w

ród

prawosławnej ludno

ci Rosji. Informacja”, w którym Ko

ciół prawosławny po raz kolejny oskar

ył

ciół katolicki o „uprawianie prozelityzmu na kanonicznym obszarze prawosławnym”

· 6-13 pa

dziernika 2002 r. – wizyta zwierzchnika Rumu

skiego Ko

cioła Prawosławnego, patriarchy

Teoktysta, w Watykanie; punktem kulminacyjnym była Msza

w. w Bazylice

w. Piotra (13

dziernika), podczas której papie

i patriarcha siedzieli obok siebie przed ołtarzem i razem modlili

, patriarcha wygłosił te

homili

· 21-24 maja 2003 r. – katolicko-prawosławne sympozjum na temat papieskiego prymatu; omawiano

m.in. kwestie biblijnych podstaw prymatu, nauczanie Ojców Ko

cioła o roli biskupa Rzymu

· 28 czerwca - 2 lipca 2004 r. – wizyta Ekumenicznego Patriarchy Konstantynopola Bartłomieja I w

Watykanie; patriarcha przewodniczył delegacji Patriarchatu Ekumenicznego przybyłej do Watykanu na

uroczysto

ci ku czci

w. Piotra i Pawła; papie

przekazał wspólnocie prawosławnej w Rzymie ko

ciół

w. Teodora na Palatynie; na zako

czenie papie

Jan Paweł II i patriarcha Bartłomiej I podpisali

wspóln

deklaracj

· 28 sierpnia 2004 r. – zwrócenie Patriarchatowi Moskiewskiemu kopii ikony Matki Boskiej Kaza

skiej,

która od 1993 r. wisiała w prywatnych apartamentach Jana Pawła II

· 27 listopada 2004 r. – przekazanie przez Watykan Ekumenicznemu Patriarchatowi Konstantynopola

relikwii

w. Jana Chryzostoma i

w. Grzegorza z Nazjanzu – poprzedników Ekumenicznego Patriarchy

· 13-15 grudnia 2005 r. - na posiedzeniu komitetu koordynacyjnego Mi

dzynarodowej Komisji ds.

Dialogu w Rzymie podj

to decyzj

o wznowieniu oficjalnych rozmów teologicznych; ich tematami

miały by

zagadnienia eklezjologiczne i kanoniczne skutki sakramentalnej struktury Ko

cioła, a

zwłaszcza zwi

zek mi

dzy kolegialno

a władz

· 26 lutego 2006 r. - Watykan oficjalnie przekazał relikwie ap. Andrzeja Greckiemu Ko

ciołowi

Prawosławnemu;

ty dar kardynał Roger Etchegaray wr

czył biskupowi Agathangelosowi,

przedstawicielowi arcybiskupa Aten, Christodulosa, który z grup

31 prawosławnych ksi

ęŜ

y i

seminarzystów przebywał w Rzymie od 24 do 28 lutego 2006 roku

[3]

· 25 – 28 maja 2006 r. – wizyta papie

a Benedykta XVI w Polsce; ekumeniczne nabo

stwo Słowa

ego w ewangelicko-augsburskim ko

ciele

tej Trójcy w Warszawie

Na koniec przytocz

słowa prezesa Polskiej Rady Ekumenicznej - arcybiskupa Jeremiasza,

wypowiedziane po zako

czeniu wizyty papie

a Benedykta XVI w Polsce, dotycz

ce przyszło

dialogu prawosławno-katolickiego: „[wspólne nabo

stwo] oznaczało otwarto

ść

ekumeniczn

, a

jednocze

nie gotowo

ść

do dialogu. Jest to przede wszystkim kontynuacja postawy, któr

do tej pory

zajmował Ko

ciół katolicki oficjalnie. Benedykt XVI stara si

pozna

rzeczywist

sytuacj

swojego

cioła oraz próbuje znale

źć

odpowied

na pytanie, jak sprosta

tym wyzwaniom, które w tej chwili

stoj

równie

przed innymi chrze

cijanami, tj. sekularyzacji i globalizacji. Odpowied

na te pytania

warunkuje prowadzenie dialogu z innymi Ko

ciołami i si

gni

cie do warto

ci, które te Ko

cioły

reprezentuj

. Mo

na przypuszcza

e pastoralne ukierunkowanie Benedykta XVI spowoduje

wzmo

one zainteresowanie warto

ciami Ko

cioła prawosławnego. (…) Je

liby tak było, to znaczy,

wznowienie dialogu katolicko-prawosławnego, które ma nast

we wrze

niu tego roku w Belgradzie,

oznacza

now

jako

ść

stosunkach

ciołem

prawosławnym”

[4]

BIBLIOGRAFIA:

[1]

www. pl.wikipedia.org/wiki/Ekumenizm

z dn. 11.10.2006 r.

[2]

www.pl.wikipedia.org/wiki/Deklaracja_z_Balamand

z dn. 11.10.2006 r.

[3]

www.ekumenizm.wiara.pl/?grupa=6&art=1039946442&dzi=1132144619

z dn.10.10.2006 r.

[4]

Sz. Kryszczuk, Pozostajemy otwarci na dialog, "Przegl

d Prawosławny", 253 [2006:07], s.7-8.

< Poprzednia