Rynek usług transportowych.
Popyt i Podaż. Elastyczność
popytu.
Joost Platje
Ekonomika Transportu
Rynek usług transportowych.
Popyt i Podaż. Elastyczność
popytu.
Joost Platje
Ekonomika Transportu
Popyt i Podaż
• Terminologia rynku:
• Popyt = ilość dóbr lub usług, które
kupiec chcę kupić po określonej cenie w
określonym momencie czasu.
• Podaż = ilość dóbr lub usług, które
sprzedawca chcę sprzedać po
określonej cenie w określonym
momencie czasu.
• Cena równowagi = cena, przy której
ilość podaży równa jest ilości popytu.
Dlaczego krzywa popytu ma
negatywne nachylenie?
•Efekt
dochodow
y oraz
efekt
substytucji
Krzywa podaży jest zazwyczaj
skierowana do góra.
• Wzrost ceny powoduje, iż produkcja i
sprzedaż są bardziej atrakcyjne, gdyż
spodziewane zyski rosną.
• Rosnące koszty alternatywne. Aby
produkować więcej pierogów, coraz
więcej produkcji innego dobra musi
być poświęcone
Rosnące koszty
alternatywne
• Załóżmy, że istnieje prosta ekonomia z
czteroma uczestnikami: Marcin, Joost, Daniel i
Jacek.
• Jacek, który jest bezrobotnym, nie ma prawie
żadnych kosztów alternatywnych, gdyż ma w
tygodniu 168 godzin wolnego i jest znudzony.
• Marcin, zdolny naukowiec, zarabia 8 zł na
godzinę pracując 40 godzin tygodniowo nad
modelami matematycznymi, by obliczyć sens
życia.
Rosnące koszty
alternatywne
• Joost, nauczyciel ekonomii, stara się
40 godzin w tygodniu nauczyć
studentów zasad działania
mechanizmu rynkowego jako sposobu
na rozwiązanie problemu alokacji,
zarabiając 12 zł za godzinę.
• Daniel jest reprezentantem firmy
sprzedającej jedzenie dla niemowląt i
zarabia 45 zł za godzinę.
STUDIUM PRZYPADKU –
EFEKT CHOROBY NA CENĘ
MIĘSA
• Co stałoby się z ceną wołowiny w
przypadku wybuchu choroby
wściekłych krów, lub z ceną
wieprzowiny w przypadku pryszczycy.
ELASTYCZNOŚĆ CENOWA
POPYTU
• Elastyczność popytu mierzy jak silnie
konsumenci reagują na zmianę ceny
- jak silna jest ich odpowiedź - jak
bardzo spadnie wielkość popytu, gdy
cena wzrośnie.
• Jeśli cena wzrośnie szybciej niż
spadnie wielkość popytu, całkowite
przychody (cena x ilość) wzrosną.
Transport - Popyt
• Potrzeby transportowe wynikają z:
• Ruchliwości społecznej i komunikacji
ludności.
• Globalizacji, integracji gospodarczej,
międzynarodowego podział pracy.
• Ilości i zakresu informacji
przepływających w społeczeństwie
gospodarującym.
• Zapotrzebowania na różne formy
zagospodarowaniu czasu wolnego.
Transport - Popyt
• Źródła potrzeb transportowych:
– Różnice geograficzne.
– Specjalizacja produkcji.
– Inne korzyści skali, w tym: rozwój wiedzy, nauki
i techniki, automatyzacja, wytwarzanie
artykułów precyzyjnych, operowanie znaczną
masą dóbr, marketing i badanie rynków.
– Cele polityczne i militarne.
– Stosunki społeczne.
– Imprezy kulturalne.
– Rozmieszczanie ludności.
Popyt na transport
• Wielkość eksportu i importu.
• Organizacja obrotu materiałowego, w tym
towarowego.
• Organizacja transportu.
• Konfiguracja wzajemna układów
przestrzennych miejsc produkcji i miejsc
zapotrzebowania na ładunki.
• Naturalne i ekonomiczne cechy oraz
właściwość ładunków stanowiących o
konieczności organizacji procesu
transportowego.
Przyjmując kryterium ruchliwości
komunikacyjnej ludności, można
wyodrębnić potrzeby transportowe:
– Systematyczne i
obligatoryjne -
codzienne dojazdy
do pracy i szkół,
przejazdy o
charakterze
służbowym,
związane z pełnioną
funkcją lub
stanowiskiem,
przejazdy w celach
zaopatrzeniowych.
Przyjmując kryterium ruchliwości
komunikacyjnej ludności, można
wyodrębnić potrzeby transportowe:
– Niesystematyczne o charakterze
incydentalnym, związane z
koniecznością ochrony zdrowia,
leczeniem, załatwianiem spraw
urzędowych, indywidualnie prowadzonymi
obserwacjami i badaniami naukowymi itp.
– Fakultatywne – kulturalne potrzeby;
udział w życiu społecznym, politycznym,
rodzinnym, towarzyskim; rekreacja, sport,
turystyka.
ZMIANY ZE STRONY PODAŻY –
TRANSPORT SAMOCHODOWY
• Przemiany w latach
90-tych:
• 1989-1994 – żywiołowe
zmiany i bardzo duża
swoboda decyzyjna
jednostek
gospodarczych.
• 1995 – obecny –
zaczynają dominować
procesy regulacyjne
ze strony struktur
państwowych i silna
formacja stosunków
gospodarczych.
1989-1994
Organizacja i zarządzania
• Rozpad struktur centralnego
kierowanie tzw. zarobkowym
transportem samochodowym.
• Podział dużych, wielozakładowych
przedsiębiorstw transportu
samochodowego (publicznego i
branżowego) na średnie i małe
jednostki gospodarcze pracujące
przede wszystkim dla potrzeb
własnego regionu.
1989-1994
Rynek usług
transportowych
• Pojawienie się wielu
prywatnych
przewoźników
samochodowych,
posiadających po
jednym lub po kilka
pojazdów ciężarowych,
dostawczych czy
autobusów, którzy
zaczęli kształtować
stawki ekonomiczne
praktycznie we
wszystkich segmentach
rynku.
1989-1994
Rynek usług
transportowych
• Wchodzenie na ogólny rynek
przewozów różnych jednostek
organizacyjnych z tzw. transportem
własnym przedsiębiorstw
przemysłowych, budowlanych,
rolnych czy handlowych, co
przyspieszyło procesy dekoncentracji
dużych przedsiębiorstw transportu
samochodowego.
Aktywność ekonomiczna w
okresie transformacji
• Transformacja – formalne i nieformalne zasady
gry oraz struktury kierowania (governance)
zmieniają się.
• Formalne zasady gry zmieniają się szybciej od
nieformalnych zasad gry transformacja
wolniejsza.
• Stary system rozpadł się, a nowy system jeszcze
nie jest dobrze ukształtowany niepewność.
• Stare zwyczaje i sposoby myślenia / działania +
duża niepewność + grupy interesu nowy
system nie zawsze bardziej wydajny; nowe
struktury organizacyjne nie zawsze lepsze.
Aktywność ekonomiczna w
okresie transformacji
• Dla firm państwowych czas jest
potrzebny żeby się dostosowywać do
nowych warunków.
• Rynek jeszcze nie ukształtowany
trudności ze zrobieniem interesu dla
firm państwowych, przyzwyczajone
do starego systemu.
Aktywność ekonomiczna w
okresie transformacji
• Rynek zbytu szybko rośnie,
brak zasad gry oraz
egzekwowanie zasad gry
jest trudne raj dla
małych firm.
• Kiedy (byłe) firmy
państwowe się
restrukturyzują?
• Czy małe firmy są w stanie
spełnić nowe standardy w
obliczu wejście do UE?
• Czy firmy są w stanie
wprowadzić logistyczne
rozwiązania?