ŚREDNI 

WIEK 

DOJRZAŁY

 

WIEK 

ŚREDNI 

ŚREDNIA DOROSŁOŚĆ

 

 

 

1. 

WSTĘP

2. ZMIANY W ORGANIZMIE
- FIZYCZNE I UMYSŁOWE -
3. KRYZYS WIEKU ŚREDNIEGO
4. ROZWÓD I SEPARACJA
5. SAMOTNE ŻYCIE
6. ZWIĄZKI PARTNERSKIE W 

WIEKU 

ŚREDNIM

7. STRES W OKRESIE 

DOROSŁOŚCI

8. RELACJE RODZINNE
9. ZAKOŃCZENIE

 

 

1. WSTĘP

Średnia 

dorosłość 

to 

okres 

rozwojowy 

nazywany  przez  wielu  badaczy  wiekiem  średnim. 
Okres  ten,  zdaniem  psychologa  społecznego  O.G. 
Brima 

(1992), 

jest 

swego 

rodzaju 

„czarną 

skrzynką”  rozwoju  człowieka.  Gdy  porówna  się 
bowiem 

liczbę 

podręczników 

i 

czasopism 

poświęconych  dzieciństwu,  młodości  oraz  starości   
z  tymi,  które  traktują  o  wieku  średnim-  tych 
ostatnich prawie nie ma. 

Taki stan rzeczy sprawia, że funkcjonuje wiele 

nie  do  końca  sprawdzonych  przekonań,  a  nawet 
mitów  dotyczących  okresu  średniej  dorosłości, 
związanych  z  kryzysem  środka  życia,  depresją 
okresu  przekwitania,  nieuniknionym  procesem 
obniżania się inteligencji itd.

 

 

 

Istnieje zatem potrzeba lepszego poznania tej 

fazy życia. 
Z tego co już wiadomo o procesie rozwoju średniej 
dorosłości wynika, że o jego kierunku i naturze 
decydują przede wszystkim czynniki indywidualne 
oraz społeczne w niewielkim stopniu związane z 
„biologicznym zegarem” rozwoju. 

Sprawiają one, ze rozwój w tym okresie ma 
charakter potencjalny oraz jest bardzo plastyczny. 
Trudno jest również wyznaczyć ścisłe granice tego 
okresu. 

Przyjąć zaś za granicę tego okresu możemy 
przedział wiekowy od 35- 40 do 50- 60 roku życia.

 

 

2. ZMIANY W ORGANIZMIE- 

FIZYCZNE I UMYSŁOWE-

FIZYCZNE ZMIANY W ORGANIZMIE

   

Starzenie  się  w  okresie  średniej  dorosłości  ma 

charakter zewnętrzny i wewnętrzny
 *  zmiany  w  obrębie  skóry  i  włosów  są  najbardziej 
widocznymi 

przejawami 

zewnętrznego 

procesu 

starzenia się:

-    pojawienie się zmarszczek u kobiet
-    pojawienie się łysiny u mężczyzn 

 

 

•proces wewnętrznego starzenia przejawia się w: 

-   zmniejszaniu się ilości krwi 
przepompowywanej przez serce 
i tendencji do wzrostu ciśnienia 
krwi
-      zmiany w strukturze mózgu są
 mało znaczące
-    układ oddechowy- rozpoczyna się 
powolna utrata elastyczności płuc, a 
ogólna zdolność oddychania zmniejsza 
się o 25%
-      ograniczenie ostrości widzenia, utrata 
zdolności słyszenia
 jest powolniejsza

 

 

        

Utrata zdolności rozrodczych określana u 

obu płci mianem klimakterium, u mężczyzn 
przebiega stopniowo, natomiast u kobiet 
gwałtownie (menopauza).
        Ogromna większość dorosłych w wieku 

średnim pozostaje aktywna płciowo, lecz częstość 
współżycia w tym okresie spada.
        Począwszy od ok. 30 rż, spada ilość substancji 

kostnej. Proces ten u kobiet zostaje przyspieszony 
przez menopauzę i spadek estrogenu.
        Problemy zdrowotne:

-         choroby serca
-         nowotwory
-         otyłość    
-         choroba wieńcowa

 

 

UMYSŁOWE ZMANY W ORGANIZMIE

   

Stabilność intelektualna.

   Starszy człowiek lepiej wykorzystuje 

swoje doświadczenia życiowe i uzyskuje 
perspektywę, którą można by nazwać
 MĄDROŚCIĄ.

        Pamięć sensoryczna i pamięć 

krótkotrwała w małym stopniu 
zmienia się z wiekiem.
   Pamięć długotrwała ujawnia pewien spadek co 

uwarunkowane jest mniejsza sprawnością 
procesów kodowania i przypominania.

 

 

3. KRYZYS WIEKU ŚREDNIEGO

 

Określenie  „kryzys  wieku  średniego”  zostało 

pierwotnie  użyte  przez  E.  Jacquesa  (1933)  na 
oznaczenie 

momentu, 

w 

którym 

ludzie 

uświadamiają  sobie  realność  własnej  śmierci  oraz 
następują  zmiany  w  subiektywnej  perspektywie 
czasu (czas przyszłości jest odczuwany jak krótszy w 
zestawieniu z czasem przeszłości). 

Przyjmuje się, że „kryzys wieku średniego przejawia 
się w obawie o przyszłość, nieumiejętności cieszenia 
się  czasem  wolnym,  przekonaniu  o  pogarszającym 
się 

zdrowiu, 

negatywnej 

ocenie 

pożycia 

małżeńskiego  oraz  pracy,  stresie  związanym  z 
koniecznością  opieki  starzejącymi  się  rodzicami 
(Shek, 1996).

 

 

Według D. Levinsona (1978) istotnym 

problemem ludzi we wczesnej dorosłości jest 
obarczone niepokojem i  niepewnością wejście w 
drugą połowę życia, jakie ma miejsce w wieku 
średnim. Dla wielu owo przejście oznacza kryzys. 
Autor ten zainicjował nurt badań, które miały 
odpowiedzieć na pytania, czym jest ów kryzys, 
kiedy występuje i co go wywołuje, czy ma on 
charakter powszechny i w końcu, czy rzeczywiście 
istnieje?

Zdaniem Levinsona przejście w wiek średni 

może być względnie łagodne, lecz gdy cechuje się 
istotnymi zaburzeniami autoprezentacji, 
samooceny, poczucia sensu życia, czy nawet 
zachowania – należy mówić o kryzysie wieku 
średniego. Zdecydowana większość badanych 
mężczyzn określiła ten okres we własnym życiu 
jako kryzysowy. 

 

 

W innych badaniach (Tamir, 1987) procent 

badanych deklarujących kryzysowy charakter 
wieku średniego był zdecydowanie mniejszy, tym 
niemniej pomiaru stanu psychicznego badanych w 
tym wieku (testy projekcyjne, symptomy 
fizjologiczno- somatyczne, itd.) wskazywały często 
na stany depresyjne, obniżoną samoocenę, 
zaburzenia somatyczne itd.
      

D. Shek (1966) przebadał 1501 osób 

dorosłych między 30. a 60. r.ż narodowości 
chińskiej 15- punktową Skalą Kryzysu Wieku 
Średniego. Badaie pokazało, że chociaż część 
badanych nie była zadowolona ze swojego życia 
zawodowego i osobistych osiągnięć, to 
zdecydowana większość nie określiła swego stanu 
jako kryzysowego. Badanie to jak i wiele 
wcześniejszych, nie potwierdziło normatywnego 
charakteru tego zjawiska.

 

 

 

Istnieją więc dwie przeciwstawne interpretacje 

natury średniego wieku dojrzałego:

* Jedna mówi, że jest to czas konfliktu i kryzysu. 
Badacze używają na jego oznaczenie określenia 
„kryzys wieku dojrzałego = średniego” aby 
podkreślić, że ludzie w okresie średniej dorosłości 
stają się w coraz większym stopniu świadomi, a 
często przybici dostrzeżeniem wielu zmian, 
zachodzących w ich życiu, takich jak fizyczne i 
psychiczne efekty starzenia się, wymuszające 
konieczność dostosowania się do nich, zmiany w 
pracy oraz opuszczenie domu przez dzieci.

* Druga interpretacja, bardziej 
optymistyczna podkreśla, że wiek 
średni dojrzały znamionuje większa 
samoakceptacja oraz ochota do życia.

 

 

Wniosek:

Przyjęcie któregoś z tych punktów 

widzenia przez ludzi w tym wieku zależy od 
tego, jak postrzegają oni samych siebie oraz 
swoje życie. Sposób widzenia siebie określa 
również moment wejścia w średnią 
dorosłość. 

Niektórzy ludzie czują się młodzi albo 

co najwyżej w wieku średnim, gdy dawno 
przekroczyli 60- ąt lat, podczas gdy inni 
traktują siebie jako reprezentantów średniej 
dorosłości, gdy mają lat 35.

 

 

4. ROZWÓD I SEPARACJA

Rozwód jest jednym z kryzysów, który ma 

wpływ również na inne sfery życia dorosłego 
człowieka.
 
SKUTKI ROZWODU I SEPARACJI:
        Wpływ psychologiczny:
- Na 

poziomie 

psychologicznym 

rozwód 

jest 

wyraźnie 

jednym 

z 

głównych 

czynników 

stresujących.  Kojarzy  się  go  zarówno  ze  wzrostem 
liczby schorzeń fizycznych, jak i umysłowych
-   Dorośli po separacji lub też po rozwodzie częściej 
powodują  wypadki  samochodowe,  mają  silniejsze 
tendencje  samobójcze,  częściej  przebywają  na 
zwolnieniu  z  powodu  choroby  i  częściej  popadają  w 
depresję
-   Przyznają również że mają silne poczucie porażki, 
utratę  poczucia  własnej  wartości,  a  także  czują  się 
bardziej samotni

 

 

•        

Ilustrację wpływu rozwodu na depresję mogą 

stanowić badania panelowe przeprowadzone przez 
Elizabeth Menaghan i Mortona Libermana (1986).
 

* Badania przeprowadzone zostały na grupie 
dorosłych mieszkańców Chicago badanych po raz 
pierwszy w roku 1972 i następnie jeszcze po 
czterech latach.

* Wśród nich 758 miało przez cały czas tego 
samego małżonka, gdy 32 żyjących w związku 
podczas pierwszego wywiadu rozwiodło się.

 

 

* Na początku te dwie grupy wcale nie różniły 
się pod względem depresji, ale rozwiedzenie 
kiedy to nastąpiło popadli w głębszą depresję.
* Te negatywne skutki widać szczególnie 
wyraźnie w pierwszych miesiącach po rozwodzie 
lub separacji.
 

 

 

•  Skutki długoterminowe są o wiele bardziej 
zróżnicowane:

-         Niektórzy dorośli wykazują rozwój 
psychologiczny wynikający z tego doświadczenia i 
lepsze warunki funkcjonowania pięć do dziesięciu 
lat później niż miało to miejsce przed rozwodem.
-         Inni radzą sobie gorzej nawet dziesięć lat po 
fakcie.
 

Wniosek:
 
-         Ci, którzy ponownie zakładają związek 
małżeński, są w lepszej sytuacji niż ci, którzy 
pozostają w stanie wolnym
-         Małżeństwo (lub stały partner) jest 
czynnikiem warunkującym lepsze zdrowie 
fizyczne i psychiczne.
-         Dorośli reagują na rozwód w sposób 
zróżnicowany.

 

 

      

  Efekt 

      ekonomiczny:

-         Kilka podłużnych badań 
prowadzonych w Stanach Zjednoczonych i 
krajach europejskich dowodzi, że status 
ekonomiczny, mężczyzn po rozwodzie się 
poprawia, natomiast dla kobiet skutek tego 
wydarzenia jest wręcz przeciwny i oznacza spadek 
dochodu od 40 do 50 % (i to właściwie kobietom 
zwykle zostaje przyznane prawo do opieki nad 
dziećmi).

 

 

RÓŻNICE WIEKOWE W ZNACZENIU 
ROWODU:
 

- rozwód w wieku średnim lub podeszłym ma 
bardziej negatywne skutki niż na początku 
dorosłości. Niesie za sobą na pewno zwiększoną 
dawkę stresu.
 

ŚCIEŻKI ŻYCIOWE

      

   Dla wielu dorosłych rozwód ma wpływ 

również na kolejność i czas podejmowania ról 
rodzinnych.
        Rozwód stwarza nowy zestaw ról:

-         dla rodzica, któremu przyznano opiekę, 
oznacza on przejęcie postaw, pierwotnie 
zarezerwowanych dla małżonka, który odszedł
     

 

 

  -     

rozwiedziona kobieta często też w szerszym 

zakresie podejmuje rolę pracownika
-     mężczyzna i kobieta rozwiedzeni muszą 
radzić sobie z obowiązkami pierwotnie 
wykonywanymi przez małżonka

        Rozwiedzeni żyjący w następnym związku 

przyjmują rolę macochy i ojczyma:
-         mają mniejsze szanse na stworzenie 
stabilnych struktur życia 
-         doświadczają więcej okresów przejściowych 
i kryzysów.

 
Wniosek:

Rozwód zmienia rytm dorosłego życia na 
dobre i na złe.

 

 

5. SAMOTNE ŻYCIE

PRZYCZYNY SAMOTNOSCI
 
      czynniki społeczne: 
      

  istotna role pełni miejsce 

zamieszkania związane z tym możliwości  
kontaktów z wieloma osobami, 
        wykształcenie, 
        opinia w środowisku, 
        uroda, 
        do istnych czynników należy sytuacja 

społeczno - zawodowa oraz materialna.
 

 

 

      czynniki psychologiczne: 

        

kompleks niższości, 

        nieumiejętność nawiązywania kontaktów, 

        wygórowanego ideału miłości, 

        introwertycy są bardziej skazani na 

samotność niż                        ekstrawertycy

      czynniki kulturowe: 

        

przyjęte wzory,

        wartości, 

        normy współżycia mogą być przyczyną 

samotności
 

 

 

RODZAJE SAMOTNOŚCI
 
      samotni z wyboru:

 
      

  ludzie którzy przeżyli zawód miłosny, 

        lęk przed rozczarowaniem, klęska, 
brak osób z odpowiednimi wymaganiami

 

      samotni z przyczyn losowych: 

 
        

wdowa, wdowiec,

        rozwodnik ;

        ludzie ci nie chcą szukać dalej miłości.

 

 

 

 

      samotni którzy powrócili do życia wśród 

innych: 
 
        

wygaśnięcie uczuć,

        zniechęcenie, wrogość,  urazy, 

        samotność to wyzwolenie z koszmaru

Ważnym aspektem jest kryzys małżeństwa, lęk 
przed nawiązaniem bliskich kontaktów z drugą 
osobą.

 

 

 

PRZEŻYWANIE SAMOTNOŚCI
 

Wiele osób w średnim wieku przeżywa lęk 

przed samotnością, tracą wiarę i sens życia, 
samotności fizycznej towarzyszy moralna i 
psychiczna. Osoby samotne przeżywają ogromny 
strach jest to dla nich swego rodzaju koszmar 
,odbiera im chęć do pracy, kontaktów z ludźmi, 
wiele czasu poświęcają refleksjom, praca zawodowa 
nie daje im poczucia spełnienia,  samotność 
prowadzi do wyeliminowania niektórych form 
kultury tj. kina, teatru, filharmonii.

 

 

„Przed dwoma laty miałam takiego amanta. Był 

żonaty i na wysokim stanowisku…Nie mogłam nigdzie z 
nim pójść ani do teatru ani do koleżanek…Mogliśmy 
spotykać się tylko u mnie. Miał klucze do mojego 
mieszkania i przychodził regularnie w piątki na 2-3 
godz. Przynosił dobry alkohol, ja stawiałam ciastka,  
kawę, zapalałam świece, włączałam muzykę…Musiałam 
być zawsze pogodna i miła. Nie mogłam się mu wyżalić, 
porozmawiać jak z bliskim człowiekiem, ale 
przynajmniej byłam z nim. Kiedy wychodził, zostawałam 
sama. To dobre było krótkie…Zaczęłam się zastanawiać 
nad swoją upokarzającą sytuacją…Przerwałam ten 
związek jestem zupełnie sama. Wracam z pracy i czuję 
pustkę, nic mi się nie chce. Nie czytam, drażni mnie 
telewizja.  Inni są szczęśliwi kochają się a ja? patrzę w 
sufit!!! W czarnych kolorach widzę przyszłość, ba w 
ogóle jej nie widzę…szkoda, że nie mam dzieci, a 
mogłam mieć ich troje… dziś jest za późno…”
                                                           
Bożena lat 43 wykształcenie wyższe

 

 

        

Wszystkie osoby samotne odczuwają ten 

stan jako dotkliwy, na taką opinię mają wpływ:

-         brak kontaktu uczuciowego (brak męża, 
żony, dzieci),
-         niezrealizowanie planów życiowych,
-         brak wiary w poprawę swojego życia,
-         brak wiary w sens życia.
 

 

 

•       Niektóre jednostki godzą się z losem 
prowadzą życie dla życia jest to rezygnacja z 
dążeń, celów, planów.
 

„

Z życia jestem zadowolony, zgadzam się z 

tym losem, jaki człowiek ma przeznaczony. Nie 
wierzę w to że gdybyśmy drugi raz żyli żylibyśmy 
mądrzej. Mam wrażenie, że gdyby zaczęło się od 
nowa, byłbym jeszcze słabszy, co ma być niech 
będzie, wszystko jest przeznaczone człowiekowi”

 

 

        

Osoby  w średnim wieku, wyrażają zgodę na 

swój los, nie eksponują zdrowia jako wartość 
naczelna  jak czynią to osoby w wieku później 
dorosłości, bywa że zajmują się bardziej pracą 
zawodową. Są  jednakże i takie osoby które w 
samotności  widzą same plusy: samotność to wg 
nich pełna swoboda w dysponowaniu sobą, czasem, 
dopiero później następuje trzeźwa ocena sytuacji.
 

„ samotność stwarza mi warunki, że można 

ułożyć sobie program życia, nie tłumacząc się 
nikomu, decydować o sobie, samotności 
zawdzięczam to ,że mogę więcej czytać, oglądać 
telewizję, w spokoju słuchać radia, w każdej chwili 
mogę pójść na spacer ,kiedyś nie miałem na to 
czasu”
                                                             
 Rozwiedziony lat  40
 

 

 

 STYLE LUDZI SAMOTNYCH
 

1) odznaczają się pedanterią i perfekcjonizmem w 
organizowaniu dnia codziennego, wszystko 
dokładnie zaplanowują, osoby takie najczęściej 
bardzo dbają o siebie, chcą żyć jak najdłużej;
 
2) zaprzeczenie postępowaniu racjonalnemu, 
hołdując totalnemu hedonizmowi żyją jak 
najwygodniej, oddają się pokusom, uciechom 
życia.
 

 

 

      

  Ludzie żyjący dłuższy 

czas w 

samotności są często 

oceniani jako 

inni, brak 

miłości zastępują sobie 
zwierzętami.
 

        Dotkliwiej samotność odczuwają ludzie bierni 

w 
stosunku do siebie, otocznia unikający kontaktów ,
 mało aktywni w kształtowaniu własnej  jednostki, 
wykazują brak lub bardzo słabe zadowolenie z 
życia.

 

 

6. ZWIĄZKI PARTNERSKIE W 

WIEKU ŚREDNIM

 

    

Badania  podejmowane  z  różnych  perspektyw 

potwierdzają,  że  przeciętnie  satysfakcja  z  pożycia 
małżeńskiego  w  wieku  średnim  wzrasta,  osiągając 
najwyższy poziom od początku istnienia związku.
- najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie zakłada, że 
przeładowanie  rolami  znika,  gdy  dzieci  zaczynają 
opuszczać  dom,  dając  tym  samym  żonom  i  mężom 
więcej czasu dla siebie.
 

 

 

Zarówno liczba problemów, jak i wymiana czułości w 
małżeństwie maleje wraz z upływem czasu, jak można 
wnioskować z tych badań przekrojowych. Niektórzy 
interpretują to zjawisko, twierdząc, że małżeństwa 
stają się „pozbawieni sił witalnych” lub „próżne”, inni 
postrzegają to jako oznaki wzrostu życzliwości w 
związku w wieku średnim. 

1. starsi dorośli rzadziej opisywali problemy 
małżeńskie
2. procent osób wymieniających czułości spada 
wraz z wiekiem.

1

2

 

 

 

Ten zestaw danych wskazuje na to, że większa 
satysfakcja, o jakiej informują pary małżeńskie w 
wieku średnim, pojawia się raczej dlatego, że spada 
poziom problemów rodzinnych, a nie dlatego, że 
wzrasta poziom czułości.

 

 

Wniosek 
(moje własne spostrzeżenia):

Ludzie w wieku średnim cenią siebie 

bardziej za możliwości i umiejętność 
rozwiązywania własnych problemów niż za 
uczucie - szaleńcze jakie ma miejsce w okresie 
wczesnej młodości. Jest to związek bardziej 
partnerski, dojrzały.

 

 

7. STRES W OKRESIE 

DOROSŁOŚCI

      Obecnie wielu badaczy 
zwraca szczególną uwagę na 
problem stresu i jego konsekwencji 
dla zdrowia i samopoczucia ludzi 
w średnim wieku.

-         Badanie Theorella i Rahe (1974)  wskazuje 
na  związek  miedzy  zawałem  serca  a  ilością  i 
rodzajem  stresogennych  wydarzeń  życiowych, 
takich  jak  na  przykład  śmierć  współmałżonka, 
utrata pracy czy rozwód.

 

 

      POZBAWIENIE PRACY

 
        

Innym z najważniejszych

 czynników wywołujących stres w 
wieku średnim jest utrata pracy.

-         Sytuacja ta często staje się 
źródłem różnych zaburzeń zachowania, 
problemów zdrowotnych czy też dysfunkcji w 
rodzinie bezrobotnego. Istotną rolę odgrywają 
czynniki finansowe, ale jeszcze ważniejsze- jak się 
wydaje-  są psychologiczne konsekwencje utraty 
pracy, takie jak zaniżona samoocena czy poczucie 
własnej wartości bezrobotnego.

-         Sytuacja utraty pracy jest szczególnie 
trudna dla mężczyzn, w przypadku których praca 
jest istotną składową poczucia tożsamości oraz 
koncepcji roli mężczyzny odpowiedzialnego za 
własną rodzinę, zapewnienie środków do życia itd.

 

 

-Brak pracy jest wybitnie stresogennym 
wydarzeniem w życiu dorastających i dorosłych 
reprezentujących wszystkie przedziały wieku. 
Jednak bezrobocie powodowane przez recesję 
częściej dotyka ludzi w drugiej połowie życia. 

Ludzie w wieku średnim i starsi, gdy zostają dłużej 
pozbawieni pracy  pozostają bezrobotni przeciętnie 
o 70 % dużej niż młodzi (Entine, 1976). Psychiczne 
konsekwencje braku pracy są poważne. 
Najbardziej doskwiera człowiekowi w tym okresie 
odpowiedzialność za rodzinę oraz konieczność 
oszczędzania i stworzenia zabezpieczeń 
finansowych na starość.

 

 

 

        

U wielu ludzi  stresy i napięcia dorosłego 

życia trwają w okresie średniej dorosłości i 
późnej dorosłości.

-         W wieku średnim radzenie sobie z 
odejściem dzieci w stadium pustego gniazda, 
zajmowanie się starzejącymi rodzicami czy 
przystosowanie się do procesów starzenia 
stanowią zaledwie kilka przykładów licznych, 
potencjalnie stresogennych sytuacji życiowych.

-         Wśród współczesnych dorosłych 
szczególnie widoczny jest stres związany z 
wykonywaniem zawodu.
 

 

 

      RADZENIE SOBIE ZE STRESEM W 

DOROSŁYM 

ŻYCIU

 
        

Optymizm 

-         osoby, które widzą przyjemniejsze strony 
życia i nie koncentrują się na cechach 
negatywnych, są zdrowsze, łatwiej przechodzą 
choroby i szybciej zdrowieją.
-         W porównaniu do pesymistów, jednostki 
optymistyczne mają szanse na dłuższe życie.
 
        Niedopuszczanie do ciężkiego stanu 

wyczerpania poprzez bezpośrednie działanie na 
poziom stresu, a nie bierne poddawanie się mu. 
Należy więc dostarczyć organizmowi:
-         dostateczną ilość snu
-         właściwe odżywianie
-         regularne ćwiczenia fizyczne.

 

 

        

Techniki autorelaksacyjne:

-         ćwiczenia głębokiego oddychania
-         progresywne techniki relaksacji i 
medytacji
 
        Rozwijanie umiejętności gospodarowania 

czasem:
-         stabilność w życiu
-         harmonia w życiu.
 
        System wsparcia społecznego:

-         zredukowanie stresu poprzez zwierzanie 
się przyjacielowi czy członkowi rodziny.

 

 

8. RELACJE RODZINNE



      INTERAKCJE RODZICE- DORASTAJĄCY

 
         Tworzenie  form  efektywnej  komunikacji  pomiędzy 

rodzicami i dorastającym
        

Kształtowanie 

umiejętności 

zadowalającego 

rozwiązywania konfliktów
         Dorastający  pragną  by  ich  stosunki  z  rodzicami 

miały charakter demokratyczny
-  jest  to  stosunek  do  rodzinny  kontrastujący  do  okresu 
adolescencji.  Kiedy  to  młodzi  odznaczają  się  buntem 
wobec nie tylko rodziców ale i całego świata. Rodzice są 
ci  źli,  którzy  tylko  nakazują  i  rozkazują.  Zaś  w  okresie 
średniej dorosłości:
* preferują obowiązki domowe
* zwiększa się autonomia nastolatka
*  większa  liczba  rozmów  na  temat  wspólnych 
zainteresowań., przeżyć emocjonalnych.
 

 

 

      PRZYGOTOWANIE DO OKRESU 

POSTRODZICIELSKIEGO
 
„PUSTE GNIAZDO”  -

„opuszczenie domu 

przez 
dzieci”
 

        Etap w życiu rodziny, 

gdy dzieci dorastają i 

opuszczają dom
    

 

 

•

Pary w średnim wieku zostają same i żyją w 

domu wypełnionym:
1.      wspomnieniami o swoich dzieciach 
-         dla wielu rodziców to stadium staje się 
okresem refleksji, niepokoju a nawet 
niezadowolenia
2.      innym z kolei stadium „pustego gniazda” 
przynosi nowy poziom małżeńskiej satysfakcji i 
spełnienia.

Okres 1- okres krytyczny :
 
-   

dotyczy szczególnie matek, które całe swoje 

życie poświęciły na wychowanie dzieci
-    niektórzy rodzice popadają w depresję i czują się 
osamotnieni
-    stawiają sobie pytanie – „co ja teraz będę 
robić?”
 

 

 

Okres 2 – okres pozytywny :

-    

 małżonkowie są szczęśliwi, 

dzielą się obowiązkami i efektywnie
 komunikują się ze sobą
-      czują się wolni od kłopotów 
finansowych, zwolnienie od 
dodatkowej pracy w domu i 
swobodni w planowaniu 
dalekich podróży
-     przeżywają pewnego rodzaju smutek, ale 
odczuwają zadowolenie z faktu, że 
rodzicielstwo jest już przeszłością.

 

 

„PEŁNE GNIAZDO” = „GNIAZDO ZAGRACONE”
 
      

  Kiedy dorosłe dzieci nie wyprowadzają się z 

domu
        Wtedy kiedy dzieci pozostają w domu 

rodzinnym, nawet do 40 r.ż

        Przyczyny:

-         

trudności finansowe

-         

kłopoty z zapewnieniem sobie 

niezależnego stylu życia

-         

niektórzy pozostają w domu, 

aby nie narażać się na samotność

-         

są i tacy, którzy się kształcą i 

opóźniają zawarcie małżeństwa

 

 

        

Dostarcza bardzo często szczęścia i 

satysfakcji rodzinie

        Ale może także wywołać wiele napięć i 

problemów:
-         naruszanie cudzego terytorium
-         hałaśliwe zachowanie
-         dzielenie obowiązków domowych
-         dezorganizacja codziennego życia 
domowego
-         narażenie na konflikty związku 
małżeńskiego 

rodziców.

 

 

 

      DZIADKOWIE

 

        

Forma rozwoju rodziny 

wśród wielu dorosłych w 
średnim wieku

        Służenie wnuczętom jako

 źródło wiedzy, mądrości i miłości

        Negatywne cechy bycia dziadkami:

-         świadectwo starzenia się- dla niektórych – 
-         konflikt między dziadkami a rodzicami dotyczący 
wychowania dziecka
-         protest dziadków przeciw stereotypowemu 
myśleniu o poświęcaniu czasu i troski wnuczętom
-         niektórzy odczuwają zmęczenie spowodowane 
opieką dzieckiem – wnuczkiem.

 

 

      OPIEKA NAD STARZEJACYMI SIĘ 

RODZICAMI
 

W wieku średnim zmieniają się również stosunki z 

własnymi starzejącymi się rodzicami. Stosunki te nie 
mają charakteru stałego i często odzwierciedlają złożoną 
historię wzajemnych związków. W tym wieku, niekiedy po 
raz pierwszy, spostrzega się własnych rodziców w sposób 
bardziej realistyczny, z większą tolerancją dla ich wad i 
słabości, jako osoby, które oczekują wsparcia i pomocy. 
Utrata zdrowia fizycznego lub samowystarczalności 
finansowej rodziców często prowadzi do konieczności 
wzięcia za nich całkowitej odpowiedzialności. Czasami 
dochodzi wtedy do kolizji między interesami i potrzebami 
wymagającymi opieki rodziców oraz współmałżonka i 
będących na progu dorosłości dzieci. 

Większość badań pokazuje, że mimo dużego 

prawdopodobieństwa zaistnienia tego rodzaju trudnych 
sytuacji i wyborów, obustronne więzi stają się coraz 
silniejsze (Cicirelli, 1977; Cantor 1983). 

 

 

Badania wskazują również, że opieka dzieci 

nad starzejącymi się rodzicami częściej dyktowana 
jest miłością i troską niż poczuciem obowiązku. W 
tym drugim przypadku dzieci częściej żywią 
negatywne uczucia do rodziców (Robinson, 
Thurnher, 1981). 
Warto zaznaczyć, że klimat emocjonalny, 
jaki stwarzają dzieci, zależy w pewnej mierze
 od stanu zdrowia rodziców- gdy jest on zły, 
dzieci częściej żywią uczucia negatywne.

Istnieją różnice między mężczyznami 

a kobietami w zakresie sprawowania opieki 
nad starzejącymi się, wykazującymi dysfunkcje
 fizyczne i psychiczne rodzicami. 
Zdecydowanie częściej podejmują się tej roli córki 
niż synowie (Coward, Dwyer, 1990).

 

 

Badania przeprowadzone przez C. L. 

Himesa, A. K.  Jordana, J.  I. Farkasa (1966) rzuca 
nieco światło na cechy i predyspozycje kobiet, 
które podejmują się opieki nad chorymi rodzicami. 
Okazało się, że najczęściej są to kobiety zamężne, 
zdrowe i mające własne 5- 18 letnie dzieci. 

Częściej również to kobiety, które mają tylko 

jedno z rodziców, oraz te, które mieszkają bliżej. 
Takie czynniki, jak posiadanie rodzeństwa czy 
status zawodowy kobiet nie miały istotnego 
znaczenia.

 

 

9. ZAKOŃCZENIE 

        „Wiek to sprawa wyższości 

umysłu nad materią,

jeśli o niej nie myślisz,

to nie ma ona 

znaczenia”

(

słynny baseballista – Satchel Polige ,

który w wieku 62 lat był miotaczem w 

pierwszej lidze).
 

 

 

Proces wchodzenia w okres średniej 

dorosłości zależy od tego jak ludzie 
postrzegają samego siebie. 

Może on charakteryzować się 

skrajnymi zachowaniami – od kryzysu i 
depresji, do pełnej euforii i zadowolenia z 
życia. 

Należy więc brać pod uwagę 

indywidualne podejście człowieka do życia.

 

 

 

Koniec

...... 

Dziękujemy za uwagę

......

 

 

Bibliografia:
 

1.      Bee. H., Psychologia rozwoju człowieka, Zysk 
i S- ka, Poznań 2004.
2.      Turner J. S., Helms D. B., Rozwój człowieka, 
WSIP, Warszawa 1999.
3.      Harwas- Napierała B.,  Trempała J.(red.), 
Psychologia rozwoju człowieka t. 2- 
Charakterystyka okresów życia człowieka, 
Warszawa: PWN 2001.
4.      Birch A., Malim T., Psychologia rozwoju w 
zarysie. Od niemowlęcia do dorosłości, PWN, 
Warszawa 1998.